او در سن 76 سالگی در اردیبهشت 1355ش در مسیر جاده دهاقان به اصفهان بر اثر تصادف اتومبیل مجروح شد.[1]و در 20 اردیبهشت آن سال وفات یافته و در تکیه لسان الارض (تکیه شهدای فعلی) در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[2]
از بس ز هجر روی تو جانا گریستم امید زندگی به تو دارم که زیستم
از نیستی به عالم هستی چو آمدم نشناختم هنوز خودم را که کیستم
از پرتو جمال تو ای آفتاب حُسن چون ذرّه از اشعه روی تو نیستم[3]
عطاءاللّه عقیلی اصفهانی
عطاءاللّه بن محمّد عقیلی اصفهانی [از فضلای قرن یازدهم هجری] در سال 1023ق کتاب «جامع المقاصد» علاّمه حلّی را به خط نسخ نوشته و کتاب به شماره 3387 در کتابخانه مجلس شورای ملّی موجود است.[4]
حاج آقا عطاءاللّه فقیه امامی
حاج آقا عطاءاللّه درب امامی فرزند حاج میر سیّد محمّد [بن سیّد عبدالباقی بن میرزا بن میر محمّدصادق بن سیّد علی بن میر محمّد بن سیّد اسداللّه بن میر ابوطالب امامی عریضی حسینی اصفهانی] عالم فاضل ماهر و فقیه معاصر.
در اصفهان متولّد شده و نزد بسیاری از بزرگان اهل علم و مدرسین و مجتهدین این شهر از آن جمله آقا سیّد محمّدباقر درچه ای، آخوند کاشی، آقا میرزا احمد مدرس، آقا شیخ محمّدرضا نجفی [و آقا سیّد مهدی درچه ای] تلمّذ نموده [و در نجف اشرف در درس حضرات آیات آقا ضیاءالدّین عراقی، آقا سیّد ابوالحسن اصفهانی و آقا سیّد محمّد
[1]سیمای دهاقان، صص 306 و 307.
[2]تخت فولاد یادگار تاریخ: خطی.
[3]تذکره شعرای استان اصفهان، ص830.
[4]فهرست مجلس، ج10، بخش دوم، ص911.
فیروزآبادی حاضر شد و به اخذ اجازه از آنان و نیز حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی و آقا شیخ محمّدرضا نجفی نائل گردید و به مقام عالی اجتهاد دست یافت.]
وی سال ها در مسجد باغچه عباسی اصفهان اقامه جماعت می نمود. [و فقه و اصول را در مدرسه نیم آورد تدریس می کرد.]
او عالمی خلیق و مورد وثوق و اعتماد قاطبه اهل علم و متدیّنین بود و سرانجام در روز پنج شنبه 24 جمادی الاولی سال 1387ق وفات یافته و در یکی از اطاق های تکیه جویباره ای ها (تکیه فاضل سراب) در تخت فولاد مدفون شد.
استاد میرزا فضل اللّه خان اعتمادی خوئی متخلّص به «برنا» مادّه تاریخ وفات او را چنین سروده است:
کلک «برنا» از پی تاریخ فوت او رقم زد: «رفت از دار فنا سیّد عطاءاللّه عالم»[1]
سیّد عطاءاللّه جعفری*
سیّد عطاءاللّه جعفری نژاد متخلّص به «جعفری» از شعرای معاصر اصفهان در دی ماه 1320ش در خوانسار متولّد شده و ابتدایی و متوسطه را در الیگودرز و دوره دانشسرای کشاورزی را در بروجرد طی کرد و به خدمت آموزش و پرورش درآمد. چندی بعد در رشته روانشناسی در دانشگاه تهران ادامه تحصیل داد و لیسانس گرفت. آنگاه در خوانسار، اصفهان و شاهین شهر به تدریس و فعالیت مشغول شد. او پس از بازنشستگی با جمعی از فرهنگیان آموزشگاه حکیم سنائی را تأسیس کرد. از اوست:
رُخت هر آنچه ز عاشق کشی نمی داند ز چشم شوخ سیاه تو یاد می گیرد
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص304؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص104؛ تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج2، ص327؛ یادواره آیت اللّه فقیه امامی، ص25.
به غیر رخ منما پیش دیده عارف که شعله غمت اندر نهاد می گیرد[1]
سیّد عطاءاللّه خاتون آبادی
سیّد عطاءاللّه حسینی خاتون آبادی [از فضلاء قرن یازدهم و اوایل قرن دوازدهم هجری] از شاگردان و مجازین علاّمه مجلسی و مؤلّف کتاب «مجموعه الادعیه و فوائد متفرقه اُخری» است. تاریخ تألیف برخی از قسمت های کتاب 14 ربیع الاولی 1118ق است. در این مجموعه «ترجمه زیارت جامعه» علاّمه مجلسی نقل شده است.[2]
میرزا محمّدعظیم اکسیر اصفهانی
میرزا محمّدعظیم اصفهانی متخلّص به «اکسیر» شاعر ادیب [در قرن دوازدهم هجری] در اصفهان نزد محمّدنصیر فایض ابهری فنون شعر و ادب را آموخته و سپس به هندوستان رفته و ملازمت نظام الملک آصف جاه و صغدر جنگه را اختیار کرده و عاقبت در سال 1169ق در بنگاله وفات یافته است.[3]
دیوان اشعار او شامل 9326 بیت در کتابخانه میرزا جعفر سلطان القرائی تبریزی وجود داشته و شاعر در آخر آن نوشته است: «حرره العبد الفقیر محمّدعظیم الاکسیر فی قریه کالبی من بلاد هند فی 1150»[4][نسخه دیگری از دیوان اکسیر به شماره 9023 در
[1]تذکره شعرای استان اصفهان، (ویرایش دوم) ، ص190.
[2]زندگینامه علاّمه مجلسی، ج2، ص59؛ الذریعه، ج20، ص68؛ الکواکب المنتشره، ص485؛ تلامذه العلاّمه المجلسی، ص40.
[3]ریحانه الادب، ج1، صص 165 و 166؛ کاروان هند، ج1، ص82؛ لغت نامه دهخدا: ذیل «اکسیر اصفهانی»، ص3194؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران، ص335.
[4]الذریعه، ج9، ص88.
کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران موجود است.[1]«مثنوی شاهد و مشهود» هم از منظومه های اوست که در کتابخانه معتمدالدّوله فرهاد میرزا وجود داشته است.[2]]
این بیت از اوست:
جلوه آن سرو قامت دیده ام من به چشم خود قیامت دیده ام
میر عظیم بن عنایت اللّه
میر عظیم بن عنایت اللّه [از فضلاء قرن سیزدهم هجری] متوفی به سال 1223ق مدفون در بقعه علاّمه مجلسی جنب مسجد جامع عتیق اصفهان.[3]
عقیل طهرانی اصفهانی
ابوصالح عقیل بن یحیی بن اسود طهرانی اصفهانی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم هجری.] از سفیان بن عینیه، ابوداود طیالسی، یحیی بن سعید قطّان و ابن مهدی روایت می کند [و یوسف بن محمّد مؤذّن و ابومحمّد بن حیّان = حافظ ابوالشّیخ اصفهانی از او نقل حدیث کرده اند.]
در ماه رمضان سال 258ق وفات یافت.[4]
عقیل الدّین حسینی کاشانی
عقیل الدّین بن رکن الدّین مسعود حسینی کاشانی [عالم فاضل جلیل. از دانشمندان قرن یازدهم هجری و از شاگردان ملاّ محسن فیض کاشانی است. سال ها در حضور
[1]فهرست مختصر مجلس، ص363.
[2]نسخه های خطی: دفتر سوم، ص230.
[3]مزارات اصفهان، ص38.
[4]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص144؛ معجم البلدان، ج4، ص52؛ مقالات ادبی (استاد همایی) ، ص74.
استاد به تحصیل مشغول بوده و در کاشان و اصفهان در خدمت او به سر برده و تألیفات او را کتابت نموده و نزد علم الهدی فرزند فیض نیز تحصیل کرده است.]
او در رمضان 1075 کتابت نسخه ای از کتاب «تسهیل السّجیل» تألیف: فیض را در اصفهان به پایان رسانیده و علم الهدی فرزند فیض آن را با نسخه اصل مقابله نموده است. نسخه به شماره 2312 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[1]
عقیلی اصفهانی*
عقیلی اصفهانی، از سخنوران و شاعران اوایل قرن یازدهم هجری. طبعش به هزل مایل و اشعارش متجاوز از بیست هزار بیت بوده است. تا سال 1025ق در قید حیات بوده و این رباعی از اوست:
می رفتم و حسرت از نگاهم می ریخت صد دوزخ تابنده از نگاهم می ریخت
از هجر تو خون دیده در هر قدمی دریا دریا بر سر راهم می ریخت[2]
علاء صوفی
ابوسعد علاء بن ابراهیم صوفی [از محدّثین اصفهان در قرن چهارم هجری] از ابراهیم بن عامر روایت می کند و ابواسحاق سُریجانی از وی نقل حدیث می نماید.[3]
سید علاءالدّین مدرس مطلق*
سیّد علاءالدّین مدرس مطلق فرزند سیّد محمّدحسن بن آقا میر سیّد محمّدتقی بن آقا میر سیّد حسن مدرس محله نویی (میر محمّدصادقی) ، عالم فاضل، فقیه محقّق، از علمای
[1]فهرست مرعشی، ج6، ص294.
[2]تذکره عرفات العاشقین، ج4، ص2642.
[3]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص148.
عالیقدر معاصر اصفهان.
در 24 جمادی الثّانی 1344ق در اصفهان متولّد شد و چندی در یکی از حجرات مسجد سیّد ساکن و به تحصیل مشغول شد و از درس علمایی چون شیخ محمّدتقی قمشه ای نجفی، میرزا علی اصغر شریف، آقا سیّد محمّد مقدس، شیخ محمّدحسن عالم نجف آبادی، سیّد علی اصغر برزانی، شیخ هبه اللّه هرندی، حاج آقا صدر کوپائی، شیخ محمود مفید بهره گرفت. پس از آن به شهر مقدس قم مشرّف شده و پنج سال در خدمت حضرات آیات: حاج آقا حسین بروجردی، سیّد محمّدتقی خوانساری، سیّد محمّد حجّت و شیخ محمّدعلی اراکی تلمّذ نمود. آنگاه به اصفهان مراجعت نموده و در مدرسه صدر بازار به تدریس پرداخت و قریب به 35 سال فقه، اصول، منطق و فلسفه تدریس نمود و خارج از مدرسه نیز به تفسیر قرآن پرداخت. مرحوم سیّد علاءالدّین در اواخر عمر به علت بیماری های گوناگون انزوا اختیار نموده و باقی عمر را به عبادت پروردگار و صبر و رضا گذراند و در شب دوشنبه 23 ذیقعده 1413ق وفات یافته و جنب مزار اجداد بزرگوارش در مسجد رحیم خان اصفهان مدفون شد.
یکی از شاگردان ادیبش در مادّه تاریخ رحلت او چنین سروده است:
لهفی لمن کان فی الاحکام مجتهدا من اسمه بعلاءالدّین قد صَعِدا
إذا الحقّ الواحد النّحوی ارّخه انّ المدرّس بالجنّات قد سُعِدا
استاد میرزا فضل اللّه خان اعتمادی خوئی نیز مادّه تاریخ او را چنین سروده است:
رقم نمود بیتی بهر سال فوت او «برنا» چو امر ارجعی را کرد آن عالم ز حق تکمین
«مکین بادا به عدن وادی عقبا و علیین مدرس زاده سیّد حسن، سیّد علاءالدین»
1413=629+874
از آثار ایشان این دو کتاب به طبع رسیده است:
1. «تذکره المهدی» که بخش هایی از آن از عربی به فارسی ترجمه شد، و در سال 1412ق با عنوان «منتظر تاریخ» در تهران به طبع رسیده است. 2. «مباحثی پیرامون قرآن» که مجموعه سه بحث از چهارده مبحثی است که در اواخر بهار و اوایل تابستان 1357ش به دعوت آیت اللّه خادمی در مدرسه علوم دینیه احمدیه اصفهان برای جمعی از طلاب و دانشجویان ایراد شده و پس از گردآوری در سال 1373ش چاپ شده است.[1]
علاءالدّین سماعی بصری
علاءالدّین بن حسن بن محمّد سماعی بصری، از دانشمندان قرن دهم هجری در اصفهان است. او در صفر سال 915ق در شهر اصفهان در جُنگ مالک الدّین (المشیخه) یادگاری نوشته است که در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران به شماره 2143 موجود است.[2]
علاجی اصفهانی*
مولانا علاجی اصفهانی، از اطبّاء و ادباء اوایل قرن یازدهم هجری. در عهد شاه عباس اوّل از طبیبان و جرّاحان معروف بوده و گاهی شعری می گفته است. این بیت از اوست:
بر وضع ما به چشم حقارت نظر مکن ما را به خاک تیره محبّت نشانده است[3]
[1]وفیات علمای معاصر اصفهان: مخطوط؛ مکتب فلسفی اصفهان، صص 207-209.
[2]فهرست دانشگاه، ج9، ص800.
[3]تذکره عرفات العاشقین، ج4، ص2652؛ منتخب اللّطایف، ص457.
میر علم الهدی قمی
میر علم الهدی قمی، عالم فاضل از علمای اصفهان [در قرن یازدهم هجری] متوفی به سال 1093ق مدفون در صحن امامزاده ستّی فاطمه اصفهان.[1]
علی خان آجرتراش*
علی خان آجرتراش اصفهانی، از بنّایان هنرمند و زبردست قرن یازدهم هجری است، او بر اثر مصاحبت با شاعران و ادباء در قهوه خانه های اصفهان در جُرگه شعراء وارد شد. این بیت از اوست:
تا به ناکامی نمردم، حسرت از یادم نرفت تا نپاشید استخوانم، بند از من برنخاست[2]
علی آرام اصفهانی
علی دروگر از شاعران باذوق اصفهان [در قرن چهاردهم هجری] است.
از اشعار اوست:
نبود طمع به غیر سه حرف میان تهی انسان شوی بشر اگر از این سه بگذری
یکدانه گوهری و ندانی تو قدر خود باللّه کز آنچه حکم کند فکر برتری[3]
میرزا علی ادیب التُّجار
حاج میرزا علی نقشینه، از تُجّار محترم شاعر ادیب معروف به «ادیب التّجار». در شرکت اسلامیه نائب رئیس و در نهضت مشروطه از اعضاء فعّال بوده است. پس از
[1]مزارات اصفهان، ص252.
[2]تذکره نصرآبادی، ج1، ص620.
[3]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 10 و 11.