اصفهان مدفون شد.[1]سام میرزا می نویسد: قافیه غلط در شعر او بسیار است.[2]دیوان اشعارش اکنون موجود نیست ولی در خلاصه الاشعار تعدادی از ابیات شعرهای او آمده است.
وی به مطالعه اشعار قدماء علاقه داشته و نسخه ای از «نه سپهر» امیرخسرو دهلوی را به خط نستعلیق در سال 923ق کتابت کرده که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران موجود است.[3]
برادرش هم شاعر بوده و «بهاری» تخلّص می کرده است. این بیت از اشعار ادایی اصفهانی است:
در خواب شدم لعل توام پیش نظر بود بیدار شدم دیده پر از خون جگر بود[4]
آقاعلی اصفهانی
آقاعلی اصفهانی، شاعر ادیب قرن یازدهم هجری. در کمال دردمندی و نامرادی بوده و به صحبت اهل کمال بسیار رسیده بود. از مخصوصان و مصاحبان میرزا جلال شهرستانی بود. پس از فوت او به نجف آباد رفته و باغ و منزلی فراهم ساخته و ساکن شد و به قناعت و درویشی روزگار سپری نمود. در شعر طبعی روان داشت.
از اوست:
تلاطم چون حبابم داشت در گرداب سرگردان دل از خود یک نفس برداشتم آرام حاصل شد[5]
[1]خلاصه الاشعار (بخش اصفهان) ، ص380.
[2]تذکره تحفه سامی، ص819.
[3]احوال و آثار خوشنویسان، ج2، ص434.
[4]سایر منابع: عرفات العاشقین، ج1، ص575؛ الذریعه، ج9، ص63؛ منتخب اللطایف، ص94.
[5]تذکره نصرآبادی، ج1، ص194؛ دیباچه دیار نون، ص131.
علی اصفهانی نجفی
علی اصفهانی نجفی [از کاتبان اواخر دوره قاجاریّه] در سال 1315ق کتابت نسخه ای از کتاب «کشف الغطاء عن وجوه مراسم الاهتلاء» تألیف: مولی محمّدحسن بن محمّدمعصوم قزوینی را به خط نسخ به پایان رسانیده و مؤلف آن را تصحیح و حاشیه نویسی کرده است. نسخه به شماره 3673 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[1]
دکتر علی اصیلیان*
دکتر علی اصیلیان مهابادی، از اساتید دانشگاه و پزشکان متخصص پوست و بیماری های آمیزشی، در سال 1335ش در روستای مهاباد اردستان متولّد شد. وی پس از تحصیلات ابتدائی و متوسطه، وارد دانشکده پزشکی اصفهان شد و پس از طی دوره عمومی، تخصص بیماری های پوست و آمیزش را از همین دانشگاه اخذ نمود. سپس به ایالات متحده آمریکا رفت و در یکی از دانشگاه های ایالت لوئیزیانا در رشته جراحی پوست تحصیلات خود را انجام داد. آنگاه به ایران مراجعت کرده و ضمن تدریس در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، به طبابت و جراحی مشغول شد. او مدّتی معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و مدّتی ریاست مراکز پزشکی نور و علی اصغر علیه السلام و مسؤول جراحی پوست و لیزر بیمارستان الزهرا (سلام اللّه علیها) اصفهان بوده و در چندین انجمن علمی متخصصان پوست عضویت دارد.
این کتاب ها از آثار اوست:
[1]فهرست مرعشی، ج10، ص65.
1. ترجمه «بیماری های پوستی کودکان و نوزادان»2. ترجمه «بیماری شغلی» در 2 جلد3. ترجمه «پوست انسان»4. «لیشمانیوز جلدی یا سالک»5. «درمان شناسی بیماری های پوست»6. «پرسش و پاسخ در بیماری های پوست و مو»7. «روش نوین درمان بیماری های پوست و مو»8. «درسنامه جامع پوست ایران»9. «درسنامه جامع بیماری های پوست اصفهان»[1]
علی الاعلی اصفهانی
علی الاعلی (امیر سیّد علی) اصفهانی، از عرفاء و شعراء مشهور حروفیان در قرن هشتم و نهم هجری.
در سال 754ق متولّد شده و در سال 771ق در اصفهان به طرفداران فضل اللّه استرآبادی پیشوای حروفیه پیوست و چندی بعد مورد توجّه او قرار گرفته و یکی از دختران او را به ازدواج خود درآورد. علی الاعلی پس از قتل فضل اللّه در سال 796ق به آسیای صغیر و شام رفت و به تبلیغ حروفی گری پرداخت و سرانجام در سال 822ق به دست عثمانیان به قتل رسید و در قلعه النجق (نزدیک نخجوان) مدفون شد.
او طبع شعر داشته و عقاید خود را به نظم کشیده است. از آثار او:
1. مثنوی «کرسی نامه»، که نسخه ای از آن به شماره 2600 در کتابخانه ملّی ملک در تهران و نسخه ای دیگر به شماره 1/1663 در کتابخانه توپ قاپوسرای استانبول موجود است.2. مثنوی «توحیدنامه» که آن را برای جوانی شیرازی به نام «علی شاه» سروده است.3. مثنوی «فراق نامه»4. مثنوی «قیامت نامه»5. مثنوی «بشارت نامه»6. «عرش نامه» به نثر که نسخه ای از آن به شماره 2/3469 در کتابخانه مرکزی دانشگاه
[1]فرهیختگان، صص 21 و 22.
تهران موجود است.[1]
ملاّ علی اعمی
ملاّ علی اعمی [از حافظان قرآن و اهل ادب در قرن چهاردهم هجری] خادم و مؤذّن مسجد ایلچی. حافظ قرآن و مردی شوخ و بذله گو بود. طبعی روان و حافظه ای قوی داشت و گاهی شعر می گفت. این بیت از اوست:
به رخ چو ماه من برقع ز مُشک ناب می گیرد به چشم اهل دل خورشید عالم تاب می گیرد[2]
سیّد علی امامی
سیّد علی امامی بیدآبادی، نقاش و قلمدان ساز هنرمند قرن سیزدهم هجری و از اهالی محلّه بیدآباد اصفهان.[3]
میرزا علی ایوان کیفی*
درویش میرزا علی، از صوفیان و عرفای قرن یازدهم هجری است. از اهالی قریه «ایوان کیف» (بین تهران و خوار = گرمسار) بوده و سال ها در اصفهان به عبادت و ریاضت مشغول بوده است.[4]از تولّد تا وفات و مشایخ طریقتی او اطلاعی در دست نیست.
[1]حروفیه در تاریخ، ص44؛ دانشمندان آذربایجان، ص387؛ دائره المعارف تشیع، ج11، ص418.
[2]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص43.
[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص53.
[4]قصص الخاقانی، ج2، صص 197 و 198.
قطب الدّین علی باب الدشتی
قطب الدّین علی باب الدشتی، از مردان نیکوکار قرن دهم هجری است وی مسجدی که به نام خود او به مسجد قطبیّه معروف است را در سال 950ق در زمان شاه طهماسب صفوی بنا نموده است که در ضلع شمالی خیابان خشک در اصفهان واقع شده است. در موقع تعریض خیابان خشک که بعدا به نام خیابان خوش و اخیرا به نام خیابان طالقانی نامیده شد، سردرب مسجد را خراب کرده و آن را به چهلستون نقل و در ضلع جنوبی، سردربی بنا کرده، آنها را در آنجا قرار دادند. کلیّه کتیبه ها و آثار آن را دانشمند محقّق و دوست بزرگوار جناب آقای دکتر هنرفر در کتاب بسیار نفیس و ارزشمند «گنجینه آثار تاریخی اصفهان» نقل کرده اند، طالبین مراجعه نمایند.
در ضلع شمال شرقی مسجد، در جنب درب ورودی بقعه ای است دارای چهار صفّه و در صفّه شمالی آن قبری است معروف در بین خواص و عوام، قبر بانی مسجد یعنی قطب الدّین علی باب الدشتی می باشد و مورد احترام و زیارت مؤمنین است. لکن در کتیبه این سنگ لوح نام او را: میر مجدالدّین اسماعیل بن امیرمظفر بن امیرمسعود باب الدشتی و تاریخ آن ماه صفر 955 هجری است که به ظنّ یقین از نزدیگان امیرقطب الدّین و شاید برادر مشارٌ إلیه باشد. و العلم عند اللّه.
امیر قطب الدّین نامبرده علاوه بر ساختن مسجد و مقبره، بانی ساختن گنبد چهارسوق شیرازی ها نیز بوده که گنبد را به علّت آن که در مسیر خیابان بود و شهرداری وقت برای استفاده از آجرهای آن، گنبد را خراب کرد.[1]
[1]مزارات اصفهان، صص 327 و 328؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص869؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، صص 90 و 91؛ گنجینه آثار تاریخی اصفهان، صص 382 و 383.
علی بیک بُرنا
زین الدّین علی بیگ برنا از بزرگان و رجال معتبر اصفهان در قرن نهم و اوایل قرن دهم هجری در سال 902ق در مجاورت مسجد و مدرسه درکوشک اصفهان سردری زیبا با کاشیکاری نفیس در زمان حکمرانی رستم خان آق قویونلو جهت پدر خود بنا کرد.
از این شخص در کتیبه سردرب درکوشک با القاب «الاشجع الاکرم افتخار الانام و الصّنادید فی العالم مؤیّد (الدّین) سیّد الاملاک و الافلاک زین الدّوله و السّعاده و الدّین علی بیگ برنا» ذکر شده است. کاتب این کتیبه «معین منشی» است.
این سردرب در تاریخ 15/10/1310ش به شماره 97 ثبت آثار تاریخی گردید. لکن شهرداری اصفهان در سال های اخیر، بدون توجّه به قوانین و مقرّرات کشور و ارزش و اهمیت جایگاه آن، شبانه آن را خراب کرد.[1]
میرزا علی بکائی گزی*
میرزا علی بکائی گزی، عالم فاضل جلیل، از علمای قرن چهاردهم هجری. در سال 1280ق در قریه «گز» از بلوک بُرخوار اصفهان متولّد شده و در گز نزد آقا سیّد ابوتراب حسینی (معروف به «آقا معلّم») تحصیلات خود را شروع نموده و سپس به همراه حیدرعلی خان برومند به اصفهان رفته و در مدرسه صدر ساکن شد و در درس علمای بزرگی چون: شیخ محمّدتقی آقانجفی، میر سیّد علی مجتهد نجف آبادی، آقا سیّد محمّدباقر درچه ای و حاج آقا رحیم ارباب شرکت نمود.
[1]مزارات اصفهان، صص 221 و 222؛ گنجینه آثار تاریخی اصفهان، ص359.
او سرانجام در سال 1347ق وفات یافت.[1]
میرزا علی اصفهانی*
حاج میرزا علی اصفهانی فرزند میرزا محمّدابراهیم ساغر هنرمند توانای عهد قاجاریه. او از سنتورنوازان مشهور بوده و یکی از نوادگانش میرزا علی ساغری از نوازندگان مشهور تار در اصفهان است.[2]
سیّد علی مقدّس بیدآبادی
آقا سیّد علی مقدّس بیدآبادی بن حاج سیّد ابراهیم حسینی ساوجی مختاری سبزواری، عالم فاضل [از علمای قرن سیزدهم هجری.]
از شاگردان حاج سیّد محمّدباقر حجه الاسلام و حاج سیّد اسداللّه بیدآبادی و حاج ملاّ حسینعلی تویسرکانی و آقا میر سیّد حسن مدرس و دیگران بوده و زوجه اش دختر ملاّ صالح جویباره ای است.
وی در زهد و تقوا زبانزد خاص و عام بوده است. تولّدش در حدود سال 1235ق و وفاتش در حدود 1300 و اندی اتفاق افتاده است و او را جنب مزار پدرش در قبرستان قبله دعای اصفهان دفن کردند. وی در مسجد محلّه شیش بیدآباد اقامه جماعت می نمود.[3]
[او بر کتاب «منوّر العیون» تألیف: میرزا عبدالجواد کلباسی در سال 1291ق تقریظ
[1]فرهنگ و تاریخ گز بُرخوار، ص123.
[2]دیوان غمگین اصفهانی: مقدمه.
[3]بیان المفاخر، ج1، ص352؛ مزارات اصفهان، ص327.
نوشته است.[1]]
آقا میر سیّد علی مقدّس
آقا میر سیّد علی مقدس فرزند آقا سیّد ابراهیم حسینی، از علماء و ائمه جماعت [در قرن چهاردهم هجری و از شاگردان حاج آقا نوراللّه نجفی مسجدشاهی] در ذیحجه سال 1361ق وفات یافته و در تکیه درکوشکی (بروجردی) در تخت فولاد مدفون شد.[2]
[مادّه تاریخ وفاتش را شاعر توانای معاصر سیّد علی نوربخش (آزاد) چنین سروده است:
خامه «آزاد» زد، به سال فوتش رقم: «مقدّس آرمگه جست بر قدسیان»[3]]
حاج علی موسیقار
حاج علی بن میرزا ابراهیم. شاعر اصفهانی معروف به «موسیقار» پدرش مؤلّف «تحفه الحسینیّه» و غیره می باشد.
میرزا علی بروجردی
میرزا علی واعظ بروجردی فرزند میرزا ابوتراب، از وعاظ معروف و محدّثین محترم اصفهان [در قرن چهاردهم هجری] و از شاگردان حاج آقا نوراللّه نجفی مسجدشاهی بود. او واعظی بلیغ و گوینده ای راست گفتار و مورد اعتماد بود. در بیان فضایل و مناقب و تفسیر و حدیث و تاریخ معصومین علیهم السلام اقوالش عموما مستند و خود در نزد عموم طبقات محترم بود.
[1]فهرست صدربازار، ج1، ص149.
[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص155؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص87.
[3]بوستان فضیلت، صص 168 و 169.