نویسندگی می پرداخت و اذان نیز می گفت. در شعر نیز قریحه ای توانا داشت و از محترمین انجمن ادبی شیدا بود. سرانجام در سال 1350 در سن متجاوز از 85 سالگی وفات یافت.
از اوست:
فلک امروز زند دور به کام دل ما کآمده ماه من از مهر به سر منزل ما
پیش رخسار تو ای مه ندهد شمع فروغ روز روشن شده امشب ز رُخَت محفل ما
عقده از زلف خم اندر خم تو هست به دل بگشاید لب لعل تو مگر مشکل ما
وی کُتُب بسیاری را کتابت کرده که بسیاری از آنها در همان زمان چاپ سنگی شده اند. برخی از آثار کتابت شده به دست او عبارتند از:
1. «عالم نمای مسعودی» تألیف: طغرل چهارمحالی، کتابت در تاریخ پنجم ذیقعده 1313ق به خط نسخ که در کتابخانه عمومی اصفهان موجود است.[1]
[ملاّ علی فنا کتاب «علائم الظهور» تألیف: ملاّ عباسعلی معین الواعظین گورتانی را به خط نسخ کتابت کرده که چاپ سنگی شده است.]
سیّد علی احمدی سدهی*
حاج سیّد علی احمدی سدهی فرزند حاج سیّد محمّدباقر، عالم فاضل جلیل. در روز 27 شوال 1322ق در سِدِه ماربین (خمینی شهر فعلی) متولّد شد و پس از تحصیل
[1]تذکره الشعراء (عارفچه) ، ص192؛ تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 368 و 369؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص965؛ فهرست کتابخانه عمومی اصفهان، ص126.
مقدمات در اصفهان نزد حضرات آیات سیّد محمّدباقر درچه ای و میر سیّد علی مجتهد نجف آبادی و دیگران تحصیل کرد. سپس به دعوت اهالی اهواز به خوزستان مهاجرت نموده و سال ها در محلّه لشکرآباد اهواز به اقامه جماعت و ارشاد مردم مشغول شد. وی در کنار فعالیت های مذهبی و اجتماعی در درس حضرات آیات مرعشی و میر سیّد علی بهبهانی در اهواز شرکت می نمود.
این عالم ربّانی در روز 11 ذیقعده 1396ق وفات یافته و در جوار مرقد جناب علی بن مهزیار در اهوار مدفون شد.[1]
شیخ علی بروجنی
حاج شیخ علی بروجنی فرزند حاج ملاّ محمّدباقر، عالم فاضل، محقّق جلیل، در حدود 1265ق متولّد و در اصفهان و نجف تحصیل نموده و پس از مراجعت به اصفهان سال ها در مدرسه الماسیّه ساکن و به تدریس فقه و اصول پرداخته است. او مجتهدی بارع و محقّقی کامل بود. ظاهرا در اواخر عمر به موطن خویش مراجعت نموده و حدود سال 1330ق در آنجا وفات یافته است.[2]
کتب جدیدی تألیف نموده که از آن جمله است:
1. «بحرالجواهر» در شرح جواهر الکلام [که نسخه ای از آن به شماره 250 در کتابخانه وزیری یزد موجود است.[3]] 2. «تبصره المتهجدین» که در سال 1323ق در اصفهان به چاپ رسیده و فهرست تألیفات مأخوذ از آنجاست. 3. «تفسیر قرآن» در چندین مجلد4. «رساله در آداب و اعمال شب» از واجب و مستحب که به پیوست
[1]خمینی شهر، شهری که از نو باید شناخت، صص 124 و 125.
[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 810 و 811؛ تراجم الرجال، ج1، ص358.
[3]فهرست وزیری، ج1، ص255.
کتاب «تبصره» به چاپ رسیده است.5. «شرح ریاض»6. «شرح بر کتاب نکاح»7. «صلاه المسافر»، رساله استدلالی به فارسی و گاهی به عربی که به خط مؤلف و مورخ محرم 1323ق است که به شماره 1990 در کتابخانه آیه اللّه مرعشی نجفی موجود است.[1]
میر سیّد علی جناب
حاج میر سیّد علی جناب فرزند میر محمّدباقر بن میر محمّدحسین بن میر مرتضی حسینی اصفهانی، ادیب فاضل و دانشمند محقّق [از نویسندگان و مورّخان قرن چهاردهم هجری.]
در جمعه 25 ذیحجه 1287ق در اصفهان متولّد شد. [و مقدمات علوم را از ملاّ مهدی هفشجانی آموخته و سپس نزد آقا میرزا حسن عراقی و جهانگیرخان قشقایی ادامه تحصیل داد. ریاضیات را از میر محمّدعلی حسینی قائنی و هیأت را از ملاّ هادی سدهی فرا گرفت و طب را نزد میرزا محمّدباقر حکیم باشی خواند.]
او در سال 1324ق روزنامه «الجناب» را در اصفهان منتشر کرد و از سال 1343ق تألیف کتاب مهم خود «الاصفهان» را شروع کرد. او در اغلب علوم زمان خود مانند فقه، اصول، ادبیات، حکمت، طب، هیأت، ریاضیات و علوم جدید (اعم از نجوم، ریاضیات و فیزیک) مهارت به سزایی داشت و تمام عمر خود را صرف تحصیل علوم و اشاعه آن و تنویر افکار، از راه کتاب و روزنامه و تدریس فرمود.
کتب زیر از تألیفات اوست:
1. «الاصفهان» در 10 مجلّد [که در سال های اخیر با تصحیح خانم رضوان پورعصار
[1]فهرست مرعشی، ج5، ص392.
مجلدات: رجال و مشاهیر، فرهنگ عامّه و ابنیه تاریخی آن به چاپ رسیده و جلد اوّل کتاب (معرفی اصفهان و اجمالی از تاریخ آن) بارها چاپ شده است.]2. ترجمه «سفرنامه شاردن» که بخشی از آن در جلد اوّل «الاصفهان» به طبع رسیده است.3. «راهبر برای مسافرین اصفهان» [که در سال 1306ش چاپ شده است.]
او سرانجام در شب جمعه 30 شوّال 1349ق در تهران وفات یافته و در صحن امامزاده عبداللّه شهرری مدفون شد.[1]
سیّد علی ابطحی
حاج میر سیّد علی ابطحی فرزند حاج سیّد محمّدباقر بن سیّد محمّدعلی ابطحی سِدِهی، عالم فاضل جلیل.
در عصر روز 18 ذیحجه الحرام (عید غدیر) سال 1329ق در اصفهان متولّد گردید. در اصفهان در خدمت حاج سیّد محمّد سدهی (خالوی معظّم خود) ، حاج سیّد محمّدباقر ابطحی (پدر دانشمند خود) ، آقا میرزا احمد مدرس، آقا سیّد مهدی درچه ای، آقا سیّد مدرس نجف آبادی، حاج میر سیّد علی مجتهد نجف آبادی و آقا شیخ محمّدرضا ابوالمجد نجفی تحصیل نمود. سپس به قم رفته و در درس حضرات آیات: حاج سیّد محمّدتقی خوانساری و حاج شیخ عبدالکریم حائری یزدی حاضر شد. همچنین از آیت اللّه سیّد محسن حکیم اجازه داشت.
او پس از نیل به مقامات عالیه علم و کمال در اصفهان به اقامه جماعت در مساجد حریری ها در محلّه دردشت و مسجد حاج علی در بازار و بالاخره پس از فوت پدر
[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور: مقدمه، دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 458 و 459؛ تاریخ جراید و مجلات ایران، ج1، صص 245-248؛ الاصفهان: رجال و مشاهیر، صص 52-56؛ مکارم الآثار، ج8، صص 2841-2845؛ مؤلفین کتب چاپی، ج4، ص172؛ الذریعه، ج3، ص233 و ج10، ص62؛ زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، ج3، ص103.
علاّمه اش در مسجد جامع اصفهان می پرداخت. او در ایام تحصیل صبح و بعدازظهر در مدرسه کاسه گران سطوح و فقه و اصول [و در مدرسه شفیعیه شرح لمعه] تدریس می نمود و عدّه ای از طلاّب از محضر او مستفید می شدند. مرحوم ابطحی عالمی خلیق و مهربان و خوش محضر و نکته دان، دارای محفوظات زیاد و حاضر الذّهن بود.
او در صبح یکشنبه 11 صفر المظفّر سال 1410ق در اصفهان وفات یافته و در قبرستان جدید (باغ رضوان) مدفون گردید.[1]
علی دیوانه اصفهانی
علی [بطلانی] اصفهانی متخلّص به «دیوانه» فرزند استاد باقر، شاعر ادیب معاصر در سال 1272ش در اصفهان متولّد گردیده و در آغاز نوجوانی به نانوایی مشغول شد. در جوانی خواندن و نوشتن آموخت و در همان سال ها به سرودن شعر پرداخت. بسیاری از اشعارش مدایح و مراثی چهارده معصوم علیهم السلام است. وی در ماه رمضان 1407ق [مطابق با 5 اردیبهشت 1366ش] وفات یافته و در [قطعه 9] قبرستان جدید اصفهان (باغ رضوان) مدفون شد.
[این کتاب ها از اشعار او به چاپ سیده است:
1. «دیوان دیوانه اصفهانی» در سال 1318ش2. «نوبهار دیوانه» در سال 1346ش3. «بوستان غم انگیز کربلا» در سال 1350ش4. «گلشن راز»
این شعر از اوست:
شمع فراق، جامه هستی ز کف بسوخت این سوز جانگداز، ز پروانه آرزوست
[1]مزارات اصفهان، صص 130 و 131؛ رساله فی تعارض الید و الاستصحاب، (مقدمه) ، صص 5 و 6؛ خمینی شهر، شهری که از نو باید شناخت، ص138.
چون مرغ خسته دل، به کناری گرفته جای کز دست دوست طعمه بر او دانه آرزوست[1]]
آقا علی میناکار*
آقا علی فرزند آقا باقر نقاش، از هنرمندان قرن سیزدهم هجری است. در اصفهان ساکن بوده و در فن میناکاری از اساتید طراز اوّل عهد خود بوده و اوایل سلطنت محمّدشاه قاجار را نیز درک کرده است.[2]
ملاّ علی بیگ حشمتی خوانساری*
ملاّ علی بیگ حشمتی بن پرویز علوی خوانساری، از شعرا و خوشنویسان قرن یازدهم هجری. پس از تحصیل از خوانسار به اصفهان آمده و معلّم حوابیگم از شاهزادگان صفویه شد. در قریه نصرآباد ماربین اصفهان نیز بسیاری خواندن و نوشتن و خط را از او آموختند. در پیری در نصرآباد ساکن شده و در سن نود سالگی وفات یافته و نعش او در کربلا مدفون شد. مردی در کمال زهد و صلاح بوده و هفت قلم را خوش می نوشت و به کتابت کلام اللّه مجید امرار معاش می کرد. دیوان اشعارش حدود پنج هزار بیت بوده است.[3]
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 198 و 199؛ مزارات اصفهان، ص130؛ گلشن راز: مقدمه؛ الذریعه، ج9، ص335؛ تذکره شاعران نانوا، صص 135 و 136.
[2]جغرافیای اصفهان (تحویلدار) ، ص112؛ هنر نگارگری ایران، ص93؛ تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص319.
[3]تذکره نصرآبادی، ج1، ص455؛ احوال و آثار خوشنویسان، ج2، صص 440 و 441؛ الذریعه، ج9، ص256؛ تذکره شعرای خوانسار، صص 43-45؛ تذکره عرفات العاشقین، ج2، ص1166؛ تذکره شعرای خوانسار، صص 43-45؛ فرزانگان خوانسار، صص 27 و 28؛ دانشمندان خوانسار، صص 537 و 538؛ سفینه خوشگو، ص202؛ تذکره ریاض الشعراء، ج1، ص631.
از آثار او کتابت «تفسیر» به فارسی است که در سال 1077ق کتابت کرده و در مدرسه سلیمان خان مشهد موجود بوده است.[1]
این رباعی از اوست:
رخسار تو باغی است که بی سعی بهار غیرت برد از رونق آن صد گلزار
قدّ تو نهالی است که طولی کردار هر میوه که آرزو کنی آرد بار
علی اصفهانی
علی بن محمّدتقی اصفهانی [از فضلاء قرن سیزدهم هجری] در چهارشنبه 7 شعبان 1296ق نسخه ای از «حاشیه فرائد الاصول» آخوند خراسانی را به خط نستعلیق کتابت نموده است. نسخه به شماره 7788 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[2]
ملاّ علی اصفهانی
ملاّ علی بن ملاّ تقی اصفهانی [از کاتبان اوایل قرن چهاردهم هجری] در تاریخ 16 محرم 1315ق کتابت رساله «ثمره الفؤاد» تألیف: میرزا زین العابدین بن محمّدعلی سبزواری را به خط نسخ زیبا به پایان رسانیده است. نسخه به شماره 2404 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[3]
سیّد علی نوربخش (آزاد)
سیّد علی خان نوربخش متخلّص به «آزاد» فرزند میرزا محمّدتقی مستوفی لنجان،
[1]فهرست چهار کتابخانه مشهد، ص3.
[2]فهرست مرعشی، ج20، ص148.
[3]فهرست مرعشی، ج7، ص6.
شاعر ادیب [و روزنامه نگار معاصر] در سال 1268ش در اصفهان متولّد شده و تحصیلات قدیمه و جدیده خویش را در این شهر به پایان رسانید و خصوصا در ادبیات فارسی و عربی زحمت زیاد کشید. او پس از تکمیل تحصیلات خود چندین سال دبیر ادبیات و ناظم دبیرستان سعدی اصفهان بوده است. از شعرای خوش قریحه و توانا بوده و در انجمن های ادبی شرکت می کرده و اشعارش در روزنامه های اصفهان از جمله: مجله دانشکده به طبع می رسید. [در سال 1324ش به تهران رفته] در دبیرستان های تهران به تدریس پرداخت. از اعضاء انجمن حکیم نظامی به شمار می رفت و از اشعار ایشان در مجموعه های «جوان سلحشور» و «منتخبات آزاد» به طبع رسیده است.
[او از سال 1325ش مجله هفتگی نوربخش را به مدت یک سال انتشار داده و از سال 1327ش به عنوان عضو اصلی فرهنگستان منصوب شده است. وی سرانجام در سال 1402ق در تهران وفات یافت.]
از اوست:
ای گلفروش دلبر زیباتر از گُلَم دادی گلم نشان و ربودی ز کف دلم
آری ز نرگس و سمن و یاس و ارغوان خوش بسته ای تو دسته گلی در مقابلم[1]
در این شعر از او ایهام لطیفی است.
* * *
در دوره پهلوی به تحقیق روی همه دزدها سیاهست
حتی سر زلف یار کان هم دزد است اگرچه در پناهست
هر دزد که بود شد گرفتار دزد نگرفته پادشاه است
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 15-18؛ چهره مطبوعات معاصر، ص45؛ مؤلّفین کتب چاپی، ج4، ص437؛ فرهنگ شاعران زبان فارسی، ص15؛ گل های ادب، ص13؛ نامه سخنوران، ص12؛ سخنوران نامی معاصر ایران، ج1، صص 100 و 101.