30. «منظومه چهارده معصوم علیهم السلام » 31. «المختار فی الجبر و الإختیار» تقریر حضرت علاّمه فانی و تحریر عالم جلیل و مجتهد عالی مقام حاج سیّد محمّدعلی صادقی [ رحمه الله [ 32. «المرأه و الاسلام» یا «زن از دیدگاه شریعت اسلام» تقریر حضرت علاّمه فانی و تحریر بانو فاطمه حسینی، هر دو کتاب مطبوع.[1]
علی اصفهانی
علی بن حسن بن سلم اصفهانی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم هجری] از زیاد بن یحیی قسّام لُنبانی روایت می کند.[2]
میر سیّد علی مدرس
میر سیّد علی مدرس فرزند میر سیّد حسن مدرس [بزرگ] بن میر سیّد علی بن محمّدباقر، عالم فاضل صالح [از علمای اواخر دوره قاجاریه در اصفهان] در سال 1253ق متولّد شده و مقدمات علوم را در اصفهان نزد پدر آموخته و سپس به عتبات عالیات مهاجرت نمود و از درس شیخ مرتضی انصاری، [شیخ زین العابدین مازندرانی و فاضل اردکانی] بهره برد و پس از نیل به اجتهاد در سال 1291ق به اصفهان مراجعت نمود و به درس و بحث و اقامه جماعت در مسجد رحیم خان مشغول شد و در سال 1319ق وفات یافته و در بقعه خانوادگی خاندان مدرس در مسجد رحیم خان (جنب مزار پدر) مدفون شد.[3]
[1]تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج2، صص 329-331؛ زندگی نامه خودنوشت آیه اللّه فانی، مخطوط؛ موسوعه أحادیث أهل البیت علیهم السلام ، ج12، صص 407-414.
[2]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص320.
[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص510؛ مزارات اصفهان، ص172.
[او به خاطر اوج زهد و تقوا، پرهیز از حرام و موارد شبهه ناک به «سلمان الزمان» معروف و در وَرَع و زهد و اخلاق حسنه در اصفهان ضرب المثل بود. کتاب «مداین الفضایل و المعاجز فی احوال المعصومین علیهم السلام » از تألیفات اوست.[1]]
علاءالدّین علی رجائی اصفهانی*
علی بن حسن بن محمّد بن عبدالسّلام بن عبداللّطیف اصفهانی ملقّب به «علاءالدّین رجائی»، از فضلاء قرن نهم هجری است. وی کتاب «حساب» را به خط نسخ معرّب در جامع الازهر کتابت کرده که به شماره 43 در کتابخانه مؤسسه امام صادق علیهم السلام در قم موجود است.[2]
حاج میر سیّد علی مجتهد نجف آبادی
حاج میر سیّد علی مجتهد نجف آبادی فرزند سیّد حسن بن محمّد بن محمّد بن حسین بن عزیز بن عظیم بن میر محمّد مؤمن بن محمّدزمان تنکابنی، عالم فاضل جلیل، فقیه و ادیب اریب، مجتهد عالیقدر و مرجع تقلید بزرگوار، عابد زاهد متّقی از علمای بزرگ اصفهان در قرن چهاردهم هجری.
در حدود سال 1275ق در نجف آباد متولّد شده و پس از قدری تحصیل به کسب و کار پرداخت و از 20 سالگی به تحصیل علوم دینی و کسب مقدمات در زادگاه خود پرداخته و قبل از 1300ق به اصفهان آمد و در این شهر به تکمیل علوم زمان همچون صرف و نحو، فقه و اصول و حکمت پرداخت و از جمله در درس حاج میرزا بدیع درب
[1]نگاهی به احوال و آراء حکیم مدرس اصفهانی، ص17.
[2]فهرست کتابخانه امام صادق علیهم السلام قم، ص48.
امامی و حاج سیّد مهدی نحوی حاضر شد.
او در سال 1305ه.ق به عتبات عالیات مهاجرت نموده و از درس مراجع عالیقدر و حضرات آیات: حاج سیّد اسماعیل صدر (در کربلا) ، آقا شیخ زین العابدین مازندرانی (در کربلا) ، حاج ملاّ علی نهاوندی، حاج شیخ فتح اللّه شریعت اصفهانی، آقا میرزا محمّدتقی شیرازی، آخوند ملاّ محمّدکاظم خراسانی، آقا سیّد محمّدکاظم طباطبائی یزدی، آقا سیّد محمّد فشارکی اصفهانی، آقا شیخ هادی طهرانی و حاج آقا رضا همدانی همگی در نجف اشرف بهره گرفت و به اجتهاد نائل شد و در طهران هم در درس حکمت میرزا ابوالحسن جلوه حاضر شد.
او از سال 1320ق تا وفات، در مدارس جدّه بزرگ و صدر بازار، به تدریس فقه و اصول و حکمت و تفسیر مشغول بود و صدها تن از علماء و فضلاء در محضر درس او حاضر می شدند.
او از علمای آگاه و مسؤولیت شناس بوده و در قضایای مشروطیّت، به پیروی از اساتید خود آخوند خراسانی و شریعت اصفهانی به حمایت از جنبش مشروطیت پرداخته ست. در سال 1329ق که روس ها اصفهان را اشغال کردند، او را زندانی نمودند و او نذر کرد اگر از این مهلکه جان به سلامت ببرد به ذکر مصیبت حضرت سیّد الشهداء بپردازد و پس از آزادی به این نذر عمل می کند و در کنار تدریس و حل مشکلات مردم به منبر رفته و به موعظه و ذکر مصیبت و روضه خوانی می پردازد.
او عالمی زاهد و قانع بود. زندگی ساده ای داشت. از راه کسب و تجارت و زراعت امرار معاش می کرد و از مصرف وجوهات شرعی برای خود پرهیز می کرد. نسبت به رسیدگی به وضع نیازمندان اهتمام فراوان داشت و در برابر شداید و ناملایمات و خصوصا تهمت ها و غیبت های دیگران با صبوری و حلم و بزرگواری رفتار می کرد. او در زندگی معتقد به نظم و ملتزم به رعایت وقت و زمان بود و اوقات خود را اغلب صرف
مطالعه و یا استنساخ کتب می نمود. رفتار او با طلاب پدرانه و دلسوزانه بود و برای حلّ مشکلات آنان از هیچ اقدامی دریغ نداشت.
او تألیف و تحقیقی از خود به جای نگذاشت و تنها حواشی بر «حاشیه کفایه الاصول» تألیف: آقا ضیاءالدّین عراقی از او موجود است.
او در اوائل صفر المظفّر سال 1362ق دچار سکته گردیده و معالجات پزشکان اثری نبخشید و سرانجام در صبح جمعه 13 صفر وفات یافته و به جهان ابدیت پیوست. و پس از تشییع عظیم و بی سابقه مردم اصفهان و نواحی اطراف و دسته های عزادار به تخت فولاد حمل و در بقعه تکیه تویسرکانی مدفون گردید.
کتابخانه مرحوم نجف آبادی از کتابخانه های نفیس و گرانبها و دارای چندین هزار نسخه خطی و چاپی ارزشمند بود [اسامی 71 نسخه خطی از این کتابخانه که برخی از آنها از جمله «الاجزاء» و «الرضاع» و «شرح منظومه الرضاع» به خط مرحوم نجف آبادی (صاحب عنوان) می باشد، در ضمن کتاب «مجتهد نجف آبادی» به چاپ رسیده است.[1]]
سیّد علی حسامی*
سیّد علی حسامی فرزند سیّد محمّدحسن، از علماء و ادبای معاصر اصفهان در سال 1297ش در محلّه تل واژگان اصفهان متولّد و در حوزه علمیه این شهر تحصیل کرد. پس از آن به تدریس برای اطفال و نونهالان در بلوک کراج اصفهان مشغول بود. در سال
[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور، صص 37 و 38؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 811 و 812؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص99؛ رجال اصفهان (دکتر کتابی) ، ج1، صص 216 و 217؛ سیمای دانشوران، صص 27-33؛ آئینه اهل قلم، صص 21 و 22؛ بزم قدسیان، صص 92-194؛ مجتهد نجف آبادی: اغلب صفحات.
1321ش به اصفهان مراجعت نموده و امامت نماز جماعت مسجد و حسینیه نورباران را به عهده گرفت تا اینکه در سال 1346ش به علت بیماری حنجره وفات یافت و در تکیه آقا سیّد محمّد ترک (تکیه جهانگیر قشقائی) مدفون شد. از او «دیوان شعر»ی باقی مانده است. از اوست:
ای حسین من عاشق روی توام واله و شیدای در کوی توام
آخر ای روح روان خورشید جان قبله ام هستی و من سوی توام[1]
میرزا علی شریف
میرزا علی متخلّص به «شریف» فرزند محمّدحسن [از شعرای قرن چهاردهم هجری[ در سال 1286ش در اصفهان متولّد شده و به شغل قنادی روزگار می گذرانید و گاهی برحسب اقتضای حال شعر می سرود. از اوست:
عاشق که بود قبله گهش ابروی جانان دیگر چه کند کیفیّت دیر و حرم را[2]
میرزا علی قاری*
میرزا علی میر سعیدی معروف به «قاری» و «بیدآبادی» فرزند ملاّ حسن قاری از اساتید فن قرائت و تجوید در قرن چهاردهم هجری.
در قرائت قرآن صوتی دلنشین داشت. اهل محله بیدآباد اصفهان بود و به فنون موسیقی همچون گوشه های موسیقی، آواز و الحان آشنا بود. او جلسات قرائت قرآن را در مسجد سیّد و مسجد علیقلی آقا برپا می کرد و شاگردان علاقمند نزد او تعلیم
[1]تذکره شعرای استان اصفهان، (ویرایش دوم) ، ص203.
[2]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص269.
می گرفتند. وی سرانجام در شب شنبه 11 ربیع الاوّل 1380ق وفات یافته و در صحن تکیه آقا محمّد بیدآبادی در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[1]
زین الدّین علی گیلانی
زین الدّین علی بن حسن گیلانی [از فضلاء قرن یازدهم هجری] در جمعه 27 جمادی الاوّل سال 1050ق نسخه ای از «حاشیه حاشیه شریف بر شرح مطالع» تألیف: ملاّ جلال الدّین دوانی را در اصفهان کتابت کرده و نسخه به شماره 7759 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[2]
علی خطیب اصفهانی
ابوالفضل علی بن حسن علی بن منصور خطیب اصفهانی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن ششم هجری] از ابومطیع محمّد بن عبدالواحد مصری حدیث شنیده و ابوسعد سمعانی از او استماع حدیث نموده است.[3]
میر سیّد علی برزانی
آقا میر سیّد علی [فاتحی] برزانی فرزند سیّد محمّدحسین حسینی بَرزانی، عالم فاضل، زاهد متّقی [مجتهد عالیقدر، از علمای قرن چهاردهم هجری] در یکی از مساجد «بَرزان» اقامه جماعت می نمود و شب های جمعه در تکیه بابارکن الدّین (در تخت فولاد) مراسم قرائت دعای کمیل و احیاء برپا می داشت و الحق جلسه دعای مرغوبی
[1]اساتید و قاریان قرآن اصفهان، ص99؛ تخت فولاد یادگار تاریخ: خطی.
[2]فهرست مرعشی، ج20، ص129.
[3]التّحبیر، ج1، ص565.
بود. سرانجام در ماه رجب 1369ق وفات یافته و در بقعه وسط تکیه گلزار در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[1]
[سیّد علی برزانی در اصفهان از محضر حضرات آیات: شیخ مرتضی ریزی، آخوند ملا محمّدحسین فشارکی و آقا سیّد محمّدباقر درچه ای و در نجف اشرف از محضر آخوند ملاّ محمّدکاظم خراسانی و دیگران بهره گرفته و به درجه اجتهاد نائل آمد. حضرات آیات: میرزا محمّدعلی شاه آبادی، آخوند ملاّ محمّدحسین فشارکی، سیّد محمّدرضا رضوی خوانساری، آقا سیّد ابوالحسن اصفهانی و سیّد صدرالدّین صدر جهت او اجازه روایت و اجتهاد نوشته اند و او را در مراتب علم و فضل و تقوا و عبادت ستوده اند.
از او رساله ای در «حکم فرار از حقوق» در 112 برگ و کتاب مفصّلی در «اصول فقه» در 660 صفحه باقی مانده است.[2]
سیّد علی بدیع زادگان «هور» ضمن مرثیه ای مادّه تاریخ وفات او را چنین سروده است:
«هور» وفاتش نوشت، ز خامه اشک و آه: «نوحه سرا بر علی هست محمّد یقین»
و استاد میرزا فضل اللّه خان اعتمادی خوئی «برنا» نیز گوید:
سال فوتش را به شمسی خامه «برنا»: «حامی شرع پیمبر بود میر سیّد علی»]
شیخ علی موغاری اردستانی
شیخ علی بن حسین بن عارف موغاری [از کاتبان قرن دهم هجری و از اهالی قریه «موغار» اردستان] در سه شنبه 20 شوال 973ق در اصفهان کتاب «حاشیه مختصر
[1]سیری در تاریخ تخت فولاد، ص182؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص876.
[2]برای اطلاع بیشتر بنگرید به: گلزار مقدس، صص 56-82.
نافع» را کتابت کرده است. نسخه آن در کتابخانه عمومی اصفهان موجود است.[1]
شیخ علی بحرانی کاتب
شیخ علی بن حسین بن عبدالرّزاق بن اسماعیل بن عباس بن حمزه بحرانی اصفهانی معروف به «کاتب» [از کاتبان قرن سیزدهم هجری] نسخه ای از «مفتاح الکرامه» تألیف: سیّد جواد عاملی را از قسمت «شفعه» تا «بیع» کتابت نموده است، نسخه به شماره 972 در کتابخانه مسجد اعظم قم موجود است.[2]
علی جامع باقولی اصفهانی
ابوالحسن علی بن حسین بن علی ضریر اصفهانی نحوی معروف به «جامع العلوم» و «جامع باقولی» [از ادباء و دانشمندان قرن ششم هجری] در علم نحو و فنون اعراب از اساتید به شمار می رفته و کتب زیر از اوست:
1. «البیان فی شواهد القرآن» 2. «تفسیر القرآن»3. «الجواهر»4. «شرح اللّمع»5. «علل القرائه»6. «کشف المشکلات و ایضاح المعضلات فی علل القرآن»7. «المجمل»
[یاقوت حموی به نقل از «الوشاح» فرید خراسان ابوالحسن علی بن زید بیهقی پس از معرفی و تجلیل از او گوید: باقولی در نحو و اِعراب به کعبه مانند است که فضلای عصر در درگاه اویند. آنگاه از نامه هایی حکایت می کند که وی به سال 535ق مبنی بر سؤال از معنای شعر فرزدق:
[1]فهرست کتابخانه عمومی اصفهان، ص237.
[2]فهرست مسجد اعظم قم، ص380.