کتاب اعلام اصفهان

در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[1]

علی اصفهانی*

شیخ ابوالقاسم علی بن محمّد بن بهدل اصفهانی، از دانشمندان اصفهان و ظاهرا شیعه امامی است. در آخر کتاب «الاثنی عشریه» تألیف: سیّد محمّد بن محمّد بن حسن حسینی عاملی از یکی از تألیفات او «تحفه الکبرا فی معجم الشّعراء» برخی از اشعار او در مناجات را نقل کرده است.[2]

حاج میرزا علی آقا شیرازی

حاج میرزا علی آقا شیرازی فرزند حاج علی اکبر بن حاج قاسم، عالم فاضل زاهد عابد، ادیب کامل و طبیب ماهر. از نوادر زمان و مفاخر علمی و عملی اصفهان به شمار می رفت. در زهد و تقوا وحید و یگانه بود.

در شعبان 1294ق متولّد و در نزد جمعی کثیر از فضلاء تحصیل نمود که از آن جمله است: شیخ عبدالحسین محلاّتی، حاج آقاحسین بروجردی (در موقع تحصیل در اصفهان) ، آقا سیّد محمّدباقر درچه ای، آخوند کاشی و حاج میرزا محمّدباقر حکیم باشی و در نجف از محضر شیخ الشریعه اصفهانی و آقا سیّد محمّدکاظم یزدی و آخوند خراسانی و غیره استفاده ها برد. او پس از مراجعت به اصفهان سال ها به شغل تجارت مشغول بود. سپس مدّتی طبابت می فرمود. پس از آن ترک تجارت و طب گفته و جهت ارشاد مردم به منبر رفته و به مداوای روحی مردم پرداخت.

واعظی بود شیرین بیان و متکلّمی فصیح اللّسان. منابرش شامل مواعظ شافیه و

[1]فهرست مرعشی، ج3، ص270.

[2]ریاض العلماء، ج4، ص191.

نصایح کافیه از حدیث و اخبار و تفسیر و تاریخ بود. در مدرسه صدر اصفهان [و در قم[ ادبیات و نهج البلاغه و تفسیر می فرمود و عدّه ای از طلاّب از محضرش مستفید می شدند.

در شب 24 جمادی الاولی 1375ق وفات یافته، جنازه با احترامات لازم به قم منتقل گردیده و در مقبره شیخان مدفون گردید.

از آثارش تصحیح و مقابله قسمتی از تفسیر «تبیان» شیخ طوسی است که به طبع رسیده است.

پدرش از تجّار و فضلاء بوده و در نجف نزد مولی محمّدحسین کاظمینی تحصیل نموده و کتابی در شرح چهل حدیث در فضیلت صلوات بر پیغمبر و آل او نوشته و در سال 1305ق وفات یافته است.[1]

علی رونق شهرضائی

علی پروین متخلّص به «رونق» فرزند حاجی علی اکبر آقاسی شاعر و ادیب معاصر در سال 1327ق در شهرضا متولّد شده و در موطن خویش کسب علم و دانش کرده و مخصوصا از خدمت آقای شیخ محمّدعلی زاهد که از فضلای عصر خود بود درکِ فیوضات نموده و مدّتی در اداره دارایی و از آن پس در اداره ارتش مشغول کار بود. و عاقبت به یزد منتقل شد. [وی مردی خوش مشرب و ملایم طبع بود. اشعارش گیرا و روان است. وی در سال 1356ش وفات یافت.] این بیت از اوست:

[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 816 و 817؛ سیری در نهج البلاغه، (چ 1354ش) ، صص 9-11؛ زندگانی حکیم جهانگیرخان قشقائی، صص 140-143؛ الذریعه، ج13، ص70؛ طبیب جسم و جان: اغلب صفحات؛ نقباء البشر، ج4، صص 1305 و 1388؛ تربت پاکان قم، ج2، صص 453-457.

گر زنی شانه بر آن طّره خم در خم خویش آنچه هستند در این سلسله آزاد کنی[1]

سیّد علی رفیعی پور علویجه

سیّد علی حسینی رفیعی پور علوی متخلّص به «دلشده» فرزند سیّد محمّدعلی بن سیّد زین العابدین حسینی علویجه ای اصفهانی، عالم فاضل و ادیب شاعر معاصر در 6 جمادی الاولی 1333ق. در قریه علویجه از دهستان عربستان اصفهان متولّد شده و در مولد خویش و اصفهان مشغول تحصیل علوم قدیمه گردیده [و نزد شیخ عباسعلی ادیب حبیب آبادی و شیخ محمود مفید تحصیل کرد. مدّتی هم در قم به تحصیل مشغول بود و سرانجام در پاییز سال 1353ش (سال 1394ق) وفات یافت و در جوار مرقد سیّد شمس الدّین محمّد در علویجه مدفون شد.]

کتب زیر از تألیفات اوست:

1. «انبان» در 2 مُجَلَّد، کشکول مانند که نسخه ای از آن در کتابخانه حضرت عبدالعظیم شهرری وجود دارد.2. «همیان» در دو مجلّد، در متفرقات3. «الیواقیت البهیّه» در شرح احادیث نبویّه در شرح چهل حدیث4. «ملتقطات البحار» در شرح کلمات قصار در شرح 110 کلمه از کلمات حضرت امیر علیه السلام بعد چهار کلمه دیگر به آن اضافه شده است. [5. «ارمغان طوس»6. «زورق سیمین»7. «فلک مشحون» (کشکول) ]

گاهی به مقتضای حال شعر می سروده است. این شعر از اوست:

[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 223 و 224؛ تاریخ شهرضا (ویرایش دوم) ، ص366.

خاک پای تو سر تاجوَری نیست که نیست بنده ات خسرو زرّین کمری نیست که نیست

از دو گیسوی تو بر گردن جانهاست کمند بسته قید تو اهل نظری نیست که نیست[1]

ملاّ علی جاوید مازندرانی

ملاّ علی ساروی مازندرانی متخلّص به «جاوید» [فرزند ملاّ محمّدعلی از شعرای قرن یازدهم هجری. نسب او به بلال حبشی از صحابه مشهور رسول خدا صلی الله علیه و آله باز می گردد. در ساری متولّد شده و جهت تحصیل به مشهد مقدّس رفت. [عاقبت به اصفهان آمده و در سال 1070ق وفات یافت و در بقعه محمّدعلی بیگ ناظر در مزار بابارکن الدّین [تخت فولاد] اصفهان مدفون شد.

ابتدا «دانش» تخلّص داشته و سپس آن را به «جاوید» تغییر داد.[2][در شعر و ادب خصوصا سرودن قصیده و غزل و طرح معما مهارت داشت. این شعر از اوست:

گذشتن از لبِ میگون به وقت سبزه خط چنان بود که کسی توبه در بهار کند]

[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، صص 197 و 198؛ آئینه اهل قلم، ص28؛ الذریعه، ج25، ص244؛ فهرست کتابخانه حضرت عبدالعظیم، ج1، ص66.

[2]تذکره نصرآبادی، ج1، ص530؛ قصص الخاقانی، ج2، صص 147 و 148؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص211؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص596؛ الذریعه، ج9، ص191؛ تذکره غنی، ص35؛ لغت نامه دهخدا: ذیل «علی مازندرانی»، ص256؛ ریحانه الادب، ج2، ص211؛ تذکره ریاض الشعراء، ج1، ص533.

علی خدائی*

علی خدائی فرزند محمّدعلی، از داستان نویسان معاصر اصفهان در روز 13 فروردین1337ش در تهران متولّد شد. تحصیلات ابتدایی را در دبستان روش نو و متوسطه تا سیکل اوّل را در دبیرستان البرز در تهران و تا دیپلم را در دبیرستان حکیم سنائی در اصفهان سپری کرد. سپس در رشته علوم آزمایشگاهی در دانشگاه اصفهان ادامه تحصیل داده و به اخذ لیسانس نائل شد.

او پس از مهاجرت خانواده به اصفهان و ادامه تحصیل در این شهر بنا به تشویق استاد محمّدعلی موسوی فریدنی داستان نویسی را آغاز کرد و اولین داستان او چند سال بعد در مجلّه مفید با عنوان «از میان شیشه، از میان مه» به چاپ رسید. از مجموعه داستان های او تاکنون کتاب های زیر به چاپ رسیده است:

1. «از میان شیشه، از میان مه»2. «تمام زمستان مرا گرم کن»3. «کتاب آذر»

تعدادی از داستان های او در نشریات: مفید، دنیای سخن، فصلنامه زنده رود، دوران، عصر پنج شنبه و روزنامه های نشاط، خرداد، نوروز و شرق به چاپ رسیده و برخی نیز هنوز چاپ نشده اند. همچنین کتاب «خاطرات اصفهان» از وی آماده چاپ است.

آقای خدائی علاوه بر داستان نویسی، در داوری برخی جشنواره های ادبی و نگارش فیلمنامه و گفتار فیلم مستند برای صدا و سیما نیز فعالیّت داشته است.[1]

[1]مصاحبه غلامرضا نصراللهی با آقای علی خدائی در مرداد ماه 1388.

علی فُرسانی اصفهانی

ابوالحسن علی بن عمر بن عبدالعزیز بن عمران فُرسانی اصفهانی [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن سوم هجری.] از ابوجعفر محمّد بن سهل بن صباح معدّل و یحیی ذراع حدیث شنیده و در مجالس بیان و ضبط حدیث در اصفهان شرکت می نموده و بعد از سال 270ق وفات یافته است. ابن مردویه در تاریخ (اصفهان) خود از او حدیث نقل کرده است.[1]

معین الدّین علی اصفهانی

معین الدّین علی بن عنایت اصفهانی [از کاتبان قرن یازدهم هجری] در روز سه شنبه 27 ربیع الثّانی 1044ق از کتابت نسخه «مصباح المتهجّد» به خط نسخ فراغت حاصل نموده است. نسخ به شماره 2353 در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود می باشد.[2]

آقاعلی عشرتی فروشانی

آقاعلی بن عین علی فروشانی اصفهانی، شاعر ادیب و فاضل، از سخنوران قرن یازدهم هجری. از اهالی قریه «فروشان» از توابع سِدِه ماربین [خمینی شهر کنونی] بود. در اصفهان نزد ملاّ حسنعلی شوشتری فقه و حدیث و نزد حکیم شفائی طب را آموخته و سپس به هند رفته و چندی در خدمت نواب میرزا رستم بود. عاقبت به ایران بازگشته در مشهد مقدس ساکن شده و همانجا وفات یافت. در شعر صاحب قریحه بوده و شعرش

[1]ذکر اخبار اصفهان، ج2، ص21؛ معجم البلدان، ج4، ص249.

[2]فهرست مرکزی دانشگاه، ج9، ص961.

خالی از لطف نبود. «عشرتی» تخلّص داشت. از اوست:

ایّام ریخت در قدح ما ستم کشان خونی که حسن او به دل آفتاب کرد[1]

علی معدانی اصفهانی*

علی بن فتح اللّه معدانی انصاری اصفهانی معروف به «صابری»، از کاتبان گمنام قرن نهم هجری است. او کتاب «شفاء» ابوعلی سینا را در سال 871ق به خط نستعلیق کتابت کرده است که در کتابخانه مجلس شورای اسلامی در تهران موجود است.[2]کتاب «مناظره اللیل و النهار» هم از تألیفات اوست که در موزه کتابخانه دانشگاه استانبول در ترکیه موجود است.[3]

میر سیّد علی حسینی مشهدی

میر سیّد علی بن میر قاسم حسینی مشهدی [از کاتبان و فضلاء قرن یازدهم هجری] در پنج شنبه 17 ذی الحجه 1079ق کتابت نسخه ای از «من لا یحضره الفقیه» را در اصفهان به پایان رسانیده است. در این کتاب اجازه علاّمه مجلسی جهت خان محمّد به تاریخ اواخر جمادی الثّانی 1071ق و اجازه مولی عبداللّه، برادر علاّمه مجلسی جهت همین خان محمّد به تاریخ اواخر ربیع الثّانی 1071ق موجود است. نسخه به شماره 2304 در

[1]تذکره نصرآبادی، ج1، ص480؛ تذکره منتخب اللطایف، ص458؛ ریحانه الادب، ج4، ص139؛ الذریعه، ج9، ص721؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران، ص371؛ خمینی شهر، ص358؛ تذکره ریاض الشعراء، ج3، ص1491؛ سفینه خوشگو، صص 470 و 471؛ مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ج2، ص123.

[2]احوال و آثار خوشنویسان، ج2، ص485 و ج4، ص1123؛ تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص99.

[3]فهرست دانشگاه استانبول، ص241.

کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود می باشد.[1]

باتوجّه به سال اجازه و تاریخ ختم کتابت نسخه به نظر می رسد که تاریخ کتابت مربوط به تکمیل و تتمیم کتاب می باشد، نه اصل کتابت. فَتَدَبِّر

میرزا علی قمشه ای شمس آبادی

حاج میرزا علی قمشه ای شمس آبادی فرزند ملاّ قاسم، واعظ صالح، زاهد عابد، از اعقاب دختری عالم جلیل میرزا حیدرعلی مجلسی [و از علمای اصفهان در قرن چهاردهم هجری] است.

در اصفهان نزد جمعی از علماء خصوصا شیخ محمّدتقی آقانجفی تحصیل نمود و به وعظ و خطابه و ارشاد مردم مشغول شد.

وی سرانجام در جمعه 18 ذی الحجه الحرام سال 1370ق به سن متجاوز از 80 سالگی وفات یافته و در بقعه میرزا ابوالحسن درکوشکی (بروجردی) در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[2]

شیخ علی مسکنانی*

شیخ علی بن قاسم مسکنانی اصفهانی، فقیه اصولی، عالم فاضل از علمای قرن دوازدهم هجری. از اهالی قریه «مسکنان» (که آن را «مشکنان» می گویند) از روستاهای کوهپایه اصفهان بوده است[3]و این کتاب ها از تألیفات اوست:

1. «حاشیه معالم الاصول»، که به شماره 5463 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی

[1]فهرست مرعشی، ج6، ص288.

[2]زندگینامه علاّمه مجلسی، ج1، صص 369 و 370؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص87؛ بوستان فضیلت، صص 189 و 190.

[3]بزرگان فرهنگ و تاریخ اصفهان: خطّی.