کتاب اعلام اصفهان

علی خان بیگ حسرت اصفهانی

علی خان بیگ اصفهانی متخلّص به «حسرت» شاعر ادیب [در قرن سیزدهم هجری[ در جوانی به تحصیل پرداخته و سپس به خدمت شاهزاده محمّدرضا میرزا افسر قاجار رسیده و وزارت او را در حکومت طالش و گیلان داشت. اما از آن مقام معزول و به شیراز رفت. امّا سرانجام از طرف دربار قاجار به طهران فراخوانده شده و راهی آنجا شد.

از اوست:

نزدیک تر از جانی و دوری ز بر ما از مایی و از ما به تو بسیار منازل

یکتایی و از توست ظهور همه اشیاء یک شمعی و از پرتو تو نور مشاعل[1]

سیّد شمس الدّین علی حسینی خلخالی

سیّد امیر شمس الدّین علی حسینی خلخالی [از دانشمندان و فضلای قرن یازدهم هجری و ساکن اصفهان] شاگرد شیخ بهائی، مؤلف: «شرح خلاصه الحساب»[2][نسخه ای از این کتاب به شماره 13704 در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدّس موجود است.[3]]

سیّد علی رامشه ای جرقویه ای*

سیّد علی رامشه ای (رامشنی) جرقویه ای معروف به «سَعَری» خوشنویس هنرمند قرن

[1]تذکره دلگشا، صص 402 و 403؛ تذکره نگارستان دارا، ص238؛ تذکره مجمع الفصحاء، ج4، ص208؛ الذریعه، ج9، ص238؛ لغت نامه دهخدا: ذیل «حسرت اصفهانی»، ص553؛ تذکره اختر، ص149؛ تذکره سفینه المحمود، ص413.

[2]الذریعه، ج13، ص231.

[3]فهرست الفبائی رضوی، ص336.

سیزدهم هجری است. خط نسخ را خوش می نوشته و در علم و ادب شاگرد سیّد حسن طباطبائی (ترسای رامشنی) است. از آثار او کتابت قرآن مجید است که در سال 1296ق آن را نوشته است. ظاهرا وی در اوایل قرن چهاردهم هجری در موطن خود روستای «رامشه» از توابع جرقویه اصفهان وفات یافته است.[1]

شیخ شهاب الدّین علی رجاء*

شیخ شهاب الدّین علی رجاء اصفهانی، از عرفاء و متصوّفه قرن هفتم هجری و از مریدان شیخ شهاب الدّین ابوحفص عمر سهروردی است. ابن بطوطه جهانگرد مراکشی هنگامی که وارد اصفهان شد به خانقاه علی به سهل آمد و با یکی از نوادگان او: شیخ قطب الدّین حسین بن شیخ ولی اللّه شمس الدّین محمّد بن محمود بن شهاب الدّین علی رجاء اصفهانی ملاقات کرد و مورد احترام و پذیرایی قرار گرفت.[2]

علی رویدشتی

مولانا علی رویدشتی واعظ [از دانشمندان قرن هشتم هجری] از بزرگان دین و در وعظ و خطابه خوش صحبت و متین بود و به غیر از تفسیر و حدیث، شصت هزار بیت فارسی و عربی به یاد داشت. و تمام سلاطین آل مظفر معتقد به او بودند. پس از وفات در مقابر باغ مولائی در خارج یزد نزدیک دروازه کوشک نو مدفون شد.[3]

[1]گرکویه، (ویرایش دوم) ، صص 317 و 318.

[2]سفرنامه ابن بطوطه (ترجمه فارسی) ، ج1، صص 212 و 213.

[3]تاریخ یزد (جعفری) ، ص165.

ملاّ علی ریزی*

آخوند ملاّ علی ریزی لنجانی، عالم فاضل و فقیه زاهد، از علمای عالیقدر قرن سیزدهم هجری و پیشوای دینی مردم قصبه ریز (زرین شهر فعلی) بوده است. او در برابر قدرتمندان و خوانین محلّی یار و پشت و پناه مردم فرودست بوده و علاوه بر آن مرجع حلّ مشکلات شرعی مردم آن ناحیه به شمار می رفته است. او از رفقاء و دوستان حکیم جهانگیرخان قشقائی بوده و پس از فوت، جهانگیرخان بر پیکر او نماز خوانده و او را در زادگاه خود به خاک سپرده اند.[1]

میرزا علی زرگر تبریزی*

استاد میرزا علی زرگر، از هنرمندان قرن یازدهم هجری و از تبریزیان محلّه عباس آباد اصفهان است که به هنر زرگری در عهد شاه عباس کبیر شهرت داشت. پسرش میرزا مقیم جوهری از شغل پدری دست کشیده، به تجارت مشغول شد و از سفر هندوستان مکنتی اندوخت و در شاعری «جوهری» تخلّص می کرد.[2]

آقاعلی سیم کش اصفهانی*

آقاعلی سیم کش، از شعراء و صنعتگران هنرمند قرن سیزدهم هجری است. او به شغل سیم کشی که عبارت از تهیّه سیم و مفتول از فلزات گرانبهاست (طلا و نقره و...) مشغول بوده و در محله شیش (شهیش) بیدآباد اصفهان سکونت داشته است. او از افراد خاندان

[1]تاریخ ریز (زرین شهر) ، ص149.

[2]تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص378؛ تذکره نصرآبادی، ج1، ص195.

حاجی دوست محمّد (از تجّار معروف و از مریدان عالم مجاهد حاج ملاّ محمد شفیع خوئی) بوده است. او هرچند دیوان اشعاری داشته ولی اثری از آن به جای نمانده است. این شعر از اوست:

شاعری را ایاغ می باید حجره ای رو به باغ می باید

نه که خود را به غصّه بسپردن روی در جِیب غم فرو بردن

یا به اندوه خون دل خوردن سر به دفتر نهادن و مردن[1]

علی شفیعی نیک آبادی*

علی شفیعی نیک آبادی، محقّق کوشای معاصر در سال 1332ش در روستای یَنگ آباد (نیک آباد کنونی) در جرقویه متولّد شد. وی پس از طی تحصیلات ابتدائی و سربازی به استخدام کارخانه خودروسازی ایران ناسیونال در تهران درآمد و هم زمان با کار، در آموزشگاه شیخ بهائی تهران دوره راهنمایی تحصیلی را طی کرد. در سال 1356 به اصفهان منتقل گردید و در شرکت برق اصفهان در سمت تکنیسین برق فعالیت نمود و دوره متوسطه را در هنرستان فنی سروش گذراند او در سال 1385ش بازنشسته شد.

کتاب «گرکویه، سرزمینی ناشناخته بر کران کویر» اثر تحقیقی مهم او در شناخت تاریخ و فرهنگ منطقه جرقویه اصفهان در سال 1372 به چاپ رسیده و بار دیگر با حجم بیشتر و تحقیقات وسیع تر در سال 1378 چاپ شده است.

این شعر از اوست:

دیری است همگرایی یارانم آرزوست پیوند دشت و گلشن و جانانم آرزوست

[1]یادداشت های استاد میرزا فضل اللّه خان اعتمادی خوئی (برنا) .

پژمرده گشته باغ دلم زین گسستگی همچون هزار گلبن و بستانم آرزوست

با آن که سرخوشم به نواهای زنده رود پژواک های قاف و زاگرس و تفتانم آرزوست[1]

علی شیرازی فستجانی

ابوالحسن علی شیرازی فستجانی [از محدّثین عامّه در قرن پنجم هجری است] به اصفهان وارد شده و نزد ابی المظفر عبداللّه بن شبیب ضبی اصفهانی قرآن آموخته و هم در این شهر وفات یافته است.[2]

دکتر علی صادقی

دکتر علی صادقی، از پزشکان معاصر اصفهان. در سال 1311ش متولّد شده و دوره متوسطه را در اصفهان تحصیل کرد. سپس به دانشکده پزشکی اصفهان رفته و با اخذ درجه دکترا از آن فارغ التحصیل شده و به تدریس در دانشکده پزشکی اصفهان پرداخت.

کتاب های «تشخیص بالینی سمیولوژی و غدد مترشّح داخلی» و «بیماری های کلیه» از تألیفات اوست.[3]

[1]گرکویه سرزمینی ناشناخته بر کران کویر، ص397.

[2]معجم البلدان، ج4، ص261.

[3]راهنمای دانشکده پزشکی و داروسازی اصفهان، ص84.

سیّد علی صوتی یزدی

میر سیّد علی صوتی یزدی، از شعراء و موسیقیدانان قرن یازدهم هجری. در فن موسیقی وارد بوده و سفری به حجاز نموده و سپس به هند رفته، مقتضی المرام به ایران بازگشت و مورد عنایت شاه عباس دوم قرار گرفته و سرانجام در سال 1078ق در اصفهان وفات یافته است.

از اشعار اوست:

از وجود من وجود هر گناهی قائم است می توان گفتن مرا پروردگار معصیت[1]

علی صورتی اصفهانی*

مولانا علی صورتی اصفهانی، از شعرای اصفهان در اواخر دهم هجری است. در اصفهان به معرکه گیری و صورت خوانی مشغول بود و «صورتی» تخلّص می کرد و صورت خوانی عبارت از نمایش صور ملائکه و عاصیان و شرح ماجرای آنها در حشر است.

علی صورتی، در عمر خود به فراق ناشی از مرگ فرزندش محمّدرضا مبتلا شد.

این شعر از اوست:

من آن صیدم که تیری خورده باشد من آن شامم که صبحش مرده باشد

[1]تذکره نصرآبادی، ج1، ص611؛ جامع مفیدی، ج3، صص 440 و 441؛ ریحانه الادب، ج3، ص473؛ آتشکده یزدان، ص303؛ آینه دانشوران، ص144؛ تذکره شعرای یزد، ص95؛ تذکره شبستان، صص 478 و 488؛ نام نامه موسیقی ایران زمین، ج3، ص547؛ الذریعه، ج9، ص620؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران، ص359.

من آن یعقوب پیر کوربختم که گرگی یوسفش را خورده باشد[1]

حکیم علی صوفی اصفهانی*

حکیم علی صوفی اصفهانی، دانشمند ادیب و فاضل، طبیب ماهر و حاذق، از بزرگان اوایل قرن یازدهم هجری.

در اصفهان به طبابت مشغول بوده و در شعر و ادب دستی داشته و از علوم دینی بابهره بوده است. تاریخ تولد و وفاتش به دست نیامد. این کتاب ها از تألیفات اوست:

1. «خرقه علی» به شکل کتاب کشکول است. 2. «شرح نهج البلاغه»، به فارسی که در سال 1004ق، کتابت شده است. این رباعی از اوست:

ما صورت خود به کاغذی ساخته ایم زین ره به خیال هرکسی تاخته ایم

این نغمه مستانه در این باغ نبود ما گوش به حرف هرکس انداخته ایم[2]

خواجه صدرالدّین علی طبیب

خواجه صدرالدّین علی طبیب، جدّ اعلای میرزا محمّدطاهر نصرآبادی مؤلّف تذکره نصرآبادی است. در اصفهان سمت حکمرانی داشته و بانی مدرسه و خانقاه میرزا ابوالقاسم نصرآبادی در نصرآباد است.[3]

[میرزا طاهر نصرآبادی در شرح حال خود نوشته است که جد اعلای او خواجه

[1]تذکره عرفات العاشقین، ج4، صص 2646 و 2647؛ تذکره روز روشن، ص481؛ تذکره منتخب اللّطایف، ص394.

[2]تراجم الرّجال، ج1، صص 350 و 351؛ تذکره شاعران فارسی سرا، صص 146 و 147؛ فهرست مجلس، ج2، ص53.

[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص181؛ مزارات اصفهان، ص341.

صدرالدّین علی در زمان میرزا سلطان محمّد گورکان (که از طرف شاهرخ حاکم اصفهان بود) دارای اعتبار فراوان بوده و مالک آب و زمین بسیار بوده و سه مدرسه ساخته است: یکی در حوالی مسجد جامع قدیم که دارای کتیبه ای بوده که از بین رفته است. دیگری در محلّه باباقاسم و دیگری در نصرآباد و موقوفاتی بر آن معین نموده که در سردر مدرسه بر روی چوب نوشته و حکّاکی کرده بودند که شامل تمامی نصرآباد و چند محل در اطراف آن و تمامی قریه بیدهند گلپایگان و دودانگ خوانسار.[1]

متأسفانه قسمت های مهمی از کاشیکاری ها، تزئینات و کتیبه های نفیس و ساختمان قدیم خانقاه و مدرسه نصرآباد در تعمیرات و تغییرات سال های اخیر از بین رفته است. شرح مفصّل تزئینات هنری و خصوصیات معماری این اثر را مرحوم استاد دکتر هنرفر در کتاب خود آورده اند.[2]]

صدرالدّین علی طبیب اصفهانی*

صدرالدّین علی اصفهانی (معروف به «صدرعلیا») از اطباء ماهر عهد صفویه است. از تولّد و وفات و اساتید او اطلاعی در دست نیست. وی مؤلف کتابی در طب به فارسی موسوم به «ادویه العین منتخب از مجرّبات صدرعلیا طبیب اصفهانی» است که به شماره 4/13449 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است و ظاهرا در اواخر قرن دهم هجری کتابت شده است.[3]

[1]تذکره نصرآبادی، ج2، ص666.

[2]گنجینه آثار تاریخی اصفهان، صص 329-333.

[3]فهرست مرعشی، ج34، ص130.