کتاب اعلام اصفهان

در کتابخانه مجلس شورای ملّی ایران موجود است.[1]

میرزا علی محمّد فنائی

میرزا علی محمّد ابریشم کار متخلّص به «فنائی» [فرزند ملاّ علی] شاعر ادیب معاصر متوفّی در جمعه 29 صفر 1368ق مدفون در صحن تکیه ریزی در تخت فولاد اصفهان. این دو بیت از اوست:

رخش سعادت همه جا تاختم در دل هر ذرّه تو را یافتم

در دل هر ذرّه تو ای نوربخش از ره بخشندگی ما را ببخش[2]

میرزا علی محمّد ینبوع زفره ای*

میرزا علی محمّد زفره ای متخلّص به «ینبوع» فرزند ملاّ محمّدعلی بن حاج محمّداسماعیل زفره ای کوهپایه ای اصفهانی، فاضل طبیب و شاعر ادیب، از دانشوران قرن چهاردهم هجری. طبع روانی در شعر داشته و اغلب اشعارش در مدایح و مراثی چهارده معصوم علیهم السلام است و «منبع الرّزیّه» نام دارد و نزد محقّق ارجمند آقای محمّدحسن رجائی زفره ای موجود بوده است. علاوه بر شاعری طبابت هم می کرده و در طب شاگرد میرزا حیدرعلی طبیب (حیدرزاده) فرزند ملاّ محمّدعلی حکیم باشی زفره ای بوده است.

سرانجام او در راه مسافرت به مشهد مقدس در سال 1383ق (مطابق 1342ش) وفات یافت و در قبرستان سه دختران شهر ری به خاک رفت.[3]

[1]فهرست مجلس، ج12، ص14.

[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص937؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص126.

[3]زفره: تاریخ و جغرافیا، شرح حال علماء و شعراء، آداب و رسوم، ص57؛ مجلّه کتابداری، سال 33: دفتر 32 و 23، سال 1378، ص70.

میرزا علی محمّد شریفی اژه ای

میرزا علی محمّد بن ملاّ محمّدعلی بن ملاّ عبداللّه بن ملاّ علی اکبر اژه ای، عالم فاضل، فقیه محقّق عابد زاهد و ادیب شاعر [از علمای اواخر دوره قاجاریّه] متخلّص به «شریفی» [در شب 15 شعبان] 1266ق متولّد شده [و در 18 سالگی به نجف اشرف رفته و مدت 9 سال نزد اساتید آنجا از جمله ملاّ محمّدفاضل ایروانی تحصیل نمود. آنگاه به اصفهان آمده به ارشاد مردم و اقامه جماعت در مسجد علی پرداخت.[1]]

او مؤلف مجموعه ای در آداب و اخلاق است که آن را در آخر کتاب «نماز شب» جدّش ملاّ علی اکبر اژه ای به طبع رسانیده است. سرانجام در شب شنبه 12 صفر سال 1232ق وفات یافته و جنب مزار پدرانش در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[2]

این شعر از اوست:

خدایا به حق بنی فاطمه مرا با خودت آشنائی بده

که خورسند باشم به وقت رحیل مرا دستگیری کن ای من دخیل

همه عمر ضایع چو من کرده ام ز اعمال و کردار شرمنده ام

به حق حقّانیّتت ای خدا کنی رحم بر ما بهر دو سرا

تو توفیق ده تا که مردانه وار گذشتی کنم من از این روزگار

همه حال من حال مجذوب کن که امر تو باشد یکن بعد کن

«شریفی» چو همیان عصیان شده است ندارد به جز رحمت تو به دست[3]]

[1]بزم معرفت، صص 137-139.

[2]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص52؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص824؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص66.

[3]تراجم الرجال، ج1، ص413؛ تذکره شاعران فارسی سرا، ص127.

شیخ علی محمّد شوشتری

شیخ علی محمّد بن شیخ غلامحسین شوشتری، عالم زاهد از علمای اخیار [در اواخر دوره قاجاریّه] و از شاگردان حاج شیخ محمّدباقر نجفی بود. در 8 شوال 1336ق وفات یافته و جنب لسان الارض مدفون گردید.[1]

سیّد علی محمّد مدرس

حاج سیّد علی محمّد مدرس صادقی بن آقا سیّد محسن میر محمّد صادقی، شاعر و ادیب اصفهان در قرن چهاردهم هجری.

در 19 صفر 1294ق در اصفهان متولّد شده و در این شهر تحصیلات خود را انجام داده و از بدو تأسیس تشکیلات دادگستری به عنوان وکیل به خدمت پرداخته و در عداد وکلای طراز اوّل دادگستری اصفهان قرار گرفت. گاهی شعر می گفت و «مدرس» تخلّص می کرد. او در یکی از مساجد اصفهان نماز جماعت را اقامه می نمود.

وی در پنج شنبه 19 ذیحجه الحرام 1392ق وفات یافت و در تکیه میر محمّد صادقی ها [واقع در گلستان شهدای فعلی] در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.

او تألیفاتی داشته که از آنها فقط «شرح دعای سمات» و «شرح دعای صباح» به چاپ رسیده است.[2]

[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص829.

[2]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص440؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص164.

علی محمّد طبیب اصفهانی

علی محمّد طبیب بن میرزا محمّد اصفهانی [از اطبّاء قرن سیزدهم هجری] ساکن طهران. در سال 1295ق حیات داشته است. به دستور او کتاب «احکام الامراض» تألیف: عبدالکریم طبیب طهرانی را نوشته اند. نسخه به شماره 6431 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[1]

میرزا علی محمّد حکیم

میرزا علی محمّد اصفهانی متخلّص به «حکیم» فرزند محمّد بن علی محمّد بن محمّدقلی کرونی اصفهانی، عالم فاضل، حکیم عارف و ادیب شاعر، از دانشمندان دوره قاجاریه.[2][در حدود سال 1261ق در فریدن، از توابع استان اصفهان متولّد شده و به همراه برادرش صفای اصفهانی به اصفهان آمده و نزد علمای این شهر به تحصیل پرداخت. سپس به طهران رفته و نزد آقا محمّدرضا قمشه ای و آقا علی مدرس زنوزی حکمت و عرفان را فراگرفت. او حجره ای در مدرسه صدر واقع در جلو خان مسجد شاه طهران گرفته و به تدریس پرداخت، اما به خاطر کج خُلقی به خاطر ابتلا به بیماری شاگردان چندانی نداشت. شیخ فاضل بن حسن لنکرانی مؤلف «حاشیه بر شرح منظومه» از شاگردان اوست. حکیم در اواخر عمر به تدریس در مدرسه علوم سیاسی طهران مشغول شد. و سرانجام در شب پنج شنبه 21 جمادی الاولی سال 1343ق (مطابق 26 قوس 1303ش) در حجره خود در مدرسه صدر وفات یافت. او مانند برادرش حکیم صفای اصفهانی تا آخر عمر مجرّد زیست و همسر اختیار نکرد. از او اشعاری به جای مانده که هنوز به طبع نرسیده است.

[1]فهرست مرعشی، ج17، ص42.

[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص827.

از اوست:

از دور عکس روی تو دیدن چه فایده دیدن گل و به گل نچیدن چه فایده

دیدن خوش است لاله رخان را به چشم خویش تعریف شان ز غیر شنیدن چه فایده[1]]

میرزا علی محمّد طغرل اصفهانی*

میرزا علی محمّد چهارمحالی اصفهانی متخلّص به «طغرل» ملقب به «شمس الشّعراء» فرزند میرزا محمود بن ملاّ محمّد بن ملاّ ملک احمد لاوی سمیرمی، شاعر و ادیب فاضل. در سال 1274ق متولّد شده و در اصفهان به کسب علم و ادب پرداخت. ابتدا «شهاب» تخلّص می نموده و سپس آن را به «طُغُرل» تغییر داد. در شعر و ادب دستی توانا داشته و انواع شعر خصوصا غزل و قصیده را نیکو می سروده و در فن مادّه تاریخ گوئی مهارت داشته است. نمونه قطعات مادّه تاریخش در ابنیه و عمارات اصفهان نظیر مسجد جنب حمام کوچه قصر منشی، مسجد رکن الملک و تکیه حاج محمّدجعفر آباده ای در تخت فولاد موجود است و بر قدرت شاعری او دلالت دارد.

وی سرانجام در سفر خراسان، در سمنان در دوشنبه 13 رجب المرجب سال 1332ق وفات یافته و جنازه اش توسط مرتضی قلی خان نایب السّلطنه به مشهد مقدس حمل و در پای پنجره فولاد در حرم مطهر حضرت امام رضا علیه السلام مدفون گردید.

کتب زیر از تألیفات اوست:

1. «تاریخ هندوستان»2. «عالم نمای مسعودی» (در تاریخ هندوستان) که غیر از

[1]منتخب معجم الحکماء، ص134؛ تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفاء، ص300؛ دیوان اشعار حکیم صفای اصفهانی: مقدمه؛ شواهد الرّبوبیه: مقدمه، ص صد و بیست و نه؛ شرح حال رجال ایران، ج6، ص170؛ دیباچه دیار نون، صص 215 و 216؛ فرهنگ شاعران و نویسندگان معاصر سخن، ص188.

تألیف قبل است 3. «منتخبات اشعار مسعودی»4. «جزائر بریطانیا»5. «تاریخ روسیه» این کتاب ها در کتابخانه عمومی فرهنگ اصفهان موجود بوده است.[1]

میرزا علی محمّد شهدادی نائینی

میرزا علی محمّد معلّم بن میرزا یوسف خان شهدادی نائینی [فاضل و ادیب خوشنویس در اوایل قرن چهاردهم هجری] ساکن اصفهان. پدرش طبیب و داروساز بود. صاحب عنوان در اصفهان تحصیل کرد. مدّتی در نائین مدرسه ایجاد کرد. پس از تعطیلی آن به اصفهان آمد و در کمال عزّت به شغل مُحَرّری روزگار می گذرانید. خط نسخ را شیرین می نوشت. مردی وارسته و درویش مسلک بود و در فروردین 1325ش در اصفهان وفات یافت.[2]

میرزا علی محمّد دولت آبادی

میرزا علی محمّد بن حاج میرزا هادی بن سیّد عبدالکریم بن میر محمّدهادی حسینی دولت آبادی، از فضلاء قرن چهاردهم هجری. در حدود 1290ق متولّد و در 7 محرم 1345ق در طهران وفات یافت.[3]

سیّد علی محمّد حشمت*

سیّد علی محمّد موسوی طلب متخلّص به «حشمت» از فضلای اوایل قرن سیزدهم

[1]حدیقه الشعراء، ج2، صص 1121 و 1122؛ دیوان طرب: مقدمه، ص247؛ مکارم الآثار، ج6، ص2072؛ فهرست کتابخانه عمومی اصفهان، ج1، صص 124-126، 158 و 348؛ ماهنامه وحید، شماره مسلسل 57، سال پنجم، ص565؛ نامه سخنوران، ص116؛ آثار ملّی اصفهان، ص628؛ مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ج2، صص 116 و 117.

[2]تاریخ نائین، ج4، ص44.

[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص1000.

هجری. در جمعه 21 صفر 1208ق کتاب «تحفه الابرار» یا «شرح صحیفه هرمس» تألیف: شیخ محمّد قمری مصری را به خط نسخ و به دستور میرزا محمّدحسن شهریار ملکی دارالسّلطنه اصفهان کتابت کرده است. این کتاب در کتابخانه آیت اللّه حججی در نجف آباد موجود است.[1]

علی محمّد ساوجی

علی محمّد ساوجی [از کاتبان قرن سیزدهم هجری] در شنبه غرّه رمضان 1244ق کتابت نسخه ای از جلد دوّم «قوانین» را به خط نسخ در اصفهان به پایان رسانیده است. کتاب به شماره 450 در کتابخانه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد موجود است.[2]

شیخ علی محمّد سدهی

شیخ علی محمّد سدهی، از اهالی فتح آباد خوزان از بلوک سده ماربین [خمینی شهر فعلی] بود. از ادباء و شعرای قرن چهاردهم هجری است و بیشتر اشعارش در مرثیه و مصیبت می باشد. در حدود سال 1365ق وفات یافت.[3]

میرزا علی محمّد طبیب کرونی

میرزا علی محمّد طبیب کرونی اصفهانی [از دانشمندان و اطباء فاضل اواخر دوره قاجاریه.] در طهران ساکن بوده و به طبابت می پرداخته و منظور نظر ناصرالدّین شاه قاجار بوده است.

[1]فهرست حججی، ص84.

[2]فهرست الهیات مشهد، ج1، ص226.

[3]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص290.

از تألیفات اوست:

1. «مشکاه السّنیّه» در جغرافیا به فارسی، در یک مقدمه و 6 قسمت و یک خاتمه که نسخه ای از آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران به شماره 645 و نسخه ای دیگر به شماره 645 در کتابخانه ملّی ایران موجود است.[1]2. «المولودیّه فی حقیقه الولاده» در طب و قابلگی که در کتابخانه ملّی ایران موجود است.[2]

میرزا علی محمّد فره وشی (مترجم همایون)

میرزا علی محمّد فره وشی (مترجم همایون) فاضل ادیب. از فرهنگیان قدیمی [در قرن چهاردهم هجری] سال ها در اصفهان و طهران مصدر خدمات بود. به زبان عربی، فرانسه و انگلیسی تسلط داشته و کتب زیادی ترجمه نموده و بسیاری از آنها را به طبع رسانده است.

[او در سال 1254ش در اصفهان متولّد شد و پس از تحصیل علوم مقدماتی، در تهران و استانبول تحصیل کرد و سال های دراز در مدارس تهران و ولایات عهده دار تدریس زبان فرانسه بود. او مدارس همایونی زنجان و انوشیروان دادگر و فیروز بهرام را پایه گذاری کرد و در بسیاری از شهرهای ایران چون زنجان، ارومیه، کرمان، تبریز و اصفهان سمت های فرهنگی داشت تا اینکه در سال 1328ش بازنشسته شد. او را باید از مؤلّفین نخستین کتب درسی جدید شمرد.]

وی در شعبان 1388ق [مطابق 1347ش] در طهران وفات یافت. این کتاب ها از آثار اوست:

1. ترجمه «ایرانی که من شناخته ام» تألیف: نیکیتین 2. «باستان نامه» مجموعه

[1]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ج1، ص60؛ فهرست ملّی، ج2، ص152.

[2]الذریعه، ج23، ص278.