هرکسی داشت به سر سِرّی از اسرار تو لیک سِرّ سِرها همه یک نکته ز اسرار من است[1]]
محمّدعلی کاتب اصفهانی
محمّدعلی بن محمّدباقر کاتب اصفهانی [از کاتبان قرن سیزدهم هجری] در پنج شنبه 17 شوال 1207ق «زیج خاقانی» در تکیمل شرح ایلخانی کتاب را نوشته است. میکروفیلم کتاب در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران موجود است.[2]
همچنین در سال 1217ق «مختصر زیج الغ بیگ» را نوشته است. نسخه به شماره 49 در کتابخانه ملّی فرهنگ موجود است.[3]
محمّدعلی محمّدآبادی جرقویه ای*
محمّدعلی بن محمّدباقر محمّدآبادی جرقویه ای اصفهانی، از خوشنویسان هنرمند قرن سیزدهم هجری است. وی قرآن مجید را در 17 صفر 1231ق به خط نسخ جلی کتابت کرده و به شماره 74 در کتابخانه امام صادق علیه السلام در قزوین موجود است.[4]
همچنین او نسخه ای از کتاب «جلاء العیون» علاّمه مجلسی را در سال 1277ق در جرقویه به خط نسخ کتابت کرده که در کتابخانه فرهنگ رشت موجود است.[5]
[1]تاریخ نائین، صص 190 و 191؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص222؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص1072؛ تذکره سخنوران نائین، صص 117 و 118؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص105؛ نقباء البشر، ج4، صص 1317 و 1349؛ میرزای شیرازی، ص177؛ گنجینه دانشمندان، ج7، ص22؛ نائین بلده طیّبه، صص 115-117.
[2]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ص115.
[3]فهرست مرکزی دانشگاه تهران، ص60.
[4]فهرست امام صادق علیه السلام قزوین، ج1، ص197.
[5]فهرست کتابخانه های رشت و همدان، ص1085.
آقا محمّدعلی هزارجریبی
آقا محمّدعلی هزارجریبی فرزند آقا محمّدباقر هزارجریبی مازندرانی، عالم فاضل، محقّق مدقّق [معروف به «فقیه مطلق» از علمای قرن سیزدهم هجری.]
در روز 12 رجب 1188ق در نجف اشرف متولّد شده و نزد علمای عالیقدر در عتبات عالیات: آقا سیّد جواد عاملی، سیّد مهدی بحرالعلوم، آقا شیخ جعفر نجفی (کاشف الغطاء) و احتمالاً پدر بزرگوار خویش به تحصیل پرداخته و دختر استاد خود شیخ جعفر را به زوجیت اختیار کرد و پس از وفات پدر در سال 1205ق به ایران آمده و چندی در ارومیه و تبریز بود و در آنجا تدریس می فرمود. پس از آن به قم رفته و نزد میرزا ابوالقاسم قمی (صاحب قوانین) و سپس در کاشان نزد ملاّ احمد نراقی کسب فیض نمود. عاقبت به اصفهان آمده و پس از فوت زوجه اش داماد میرزا محمّدباقر نواب لاهیجی شد. او سال ها در اصفهان تدریس و در مسجد ذوالفقار اقامه جماعت می نمود.
آقا محمّدعلی در اواخر عمر به استدعای اهالی قمشه [شهرضای کنونی] از اصفهان به قمشه رفته و پس از شیوع وبا در آن شهر به قریه «شاه سیّد علی اکبر» در نزدیکی قمشه مهاجرت نموده و در شب شنبه 18 ربیع الثّانی 1245ق وفات یافته و در بقعه شاه سیّد علی اکبر مدفون شد.
دو فرزندش آقا محمّدحسن نجفی و شیخ محمّدحسین نجفی از علماء و فقهای معروف اصفهان بوده اند. و چون پدر آنها آقا محمّدعلی در اواخر عمر نابینا و مبتلا به بیماری سل بود تألیفات او را شیخ محمّدحسن گردآوری و پاکنویس نمود.[1]
[این کتاب های و رساله ها از تألیفات اوست:
[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور، صص 163-165؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 503 و 504؛ بیان المفاخر، ج1، ص228؛ تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج1، ص113 و ج3، صص 244 و 245؛ دانشمندان و رجال مازندران، صص 18 و 19؛ وحید بهبهانی، ص160.
1. «اجازه» به تاریخ چهارشنبه 11 شوال 1228ق[1]2. «احکام المرتد» 3. «انیس المشتغلین» در حکایات لطیف و ظریف و در اواخر رساله مطالب فقهی و کلامی 4. «البحر الزّاخر» به عربی، در ابواب فقه استدلالی، که نسخه های متعددی از آن در کتابخانه های وزیری یزد، مجلس شورای اسلامی، آیت اللّه مرعشی موجود است.[2]5. «البدر الباهر» در تفسیر بعضی از آیات قرآن، که نسخه ای از آن در کتابخانه آل شیخ السلام زنجانی در زنجان موجود است.[3]6. «تبصره المستبصرین» در اثبات امامت علی علیه السلام که نسخه ای از آن در کتابخانه شیخ مهدی بن شیخ محمّدتقی خراسانی کتبی موجود است.[4]7. «تکمله القواعد الدّینیه» در شرح «قواعد» علاّمه که نسخه ای از آن در کتابخانه آستان قدس رضوی و نسخه ای در کتابخانه شیخ الاسلام زنجانی در زنجان موجود است.[5]8. «جوابات المسائل» 9. «حاشیه بر طهاره» 10. «حاشیه بر باب همزه کتاب مغنی» 11. «حلاّل الغوامض المعضله» که حاشیه بر «قوانین» میرزا ابوالقاسم قمی است. 12. «الخیارات» 13. «رساله در صلاه» 14. «رساله فی اجتماع الجُنُب و المیّت و المحدّث للاصغر علی ماء لا یکفی الاّ احدهم» که مرحوم شیخ آقابزرگ تهرانی آن را در کتابخانه صدرالاسلام خوئی دیده است.[6]15. «رساله در امامت» 16. «رساله در رجال» 17. «رساله در نکاح عدّه ذِمیّه» که نسخه ای از آن در کتابخانه علاّمه محقّق آیت اللّه سیّد محمّدعلی روضاتی در اصفهان موجود است.[7]18. «رمز الرّموز» حاشیه بر نکاح کتاب
[1]الذریعه، ج1، صص 139 و 145.
[2]فهرست وزیری، ج2، ص476؛ فهرست مجلس، ج24، ص203؛ فهرست مرعشی، ج8، صص 151 و 152 و ج12، صص 95 و 331 و 332 و ج22، صص 203 و 204 و ج29، ص45.
[3]الذریعه، ج3، ص67.
[4]الذریعه، ج3، ص323.
[5]فهرست الفبائی رضوی، ص145؛ الذریعه، ج4، ص415.
[6]الذریعه، ج11، ص30.
[7]فهرست کتب خطی اصفهان، ج1، ص413.
«شرایع» 19. «سراج المنیر» در فوائد رجالیّه 20. «شرح احادیث مشکله» مرتب شده بر چندین صدیقه، موجود در کتابخانه شیخ محمّدامین صدرالاسلام خوئی[1]21. «رساله فی ظنّ ضیق الوقت» موجود در کتابخانه شیخ محمّدامین صدرالاسلام[2]22. «قاطع النّزاع فی تحقیق مسائل الرضاع» که در یک مقدمه، 4 فصل و یک خاتمه در نجف اشرف تألیف شده و نسخه هایی از آن در کتابخانه های مسجد اعظم قم، مجلس شورای اسلامی، آستان قدس رضوی، آیت اللّه مرعشی و ملک تهران موجود است.[3]23. «کتاب القضاء» که تقریرات درس استادش سیّد بحرالعلوم است. 24. «کنز الکنوز» که تعلیقات بر طهارت کتاب «مدارک» است. 25. «الکواکب الباهر» در حواشی بر «قواعد» شهید 26. «لآلی المتلألاه» در اصول فقه، به عربی، در یک مقدمه و 13 فصل که نسخه ای از آن در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[4]27. «مجمع العرایس الوجیهه» که حاشیه ای است بر «معالم» در اصول فقه، به عربی و آن را در 1224ق تألیف کرده و فرزندش محمّدحسین آن را از مبیضه مسوّده نموده و در آخر نسخه شرح حال مؤلف و خاندان او را نوشته است. نسخه هایی از این کتاب در کتابخانه مسجد اعظم قم، آیت اللّه مرعشی و کتابخانه ملّی ایران موجود است.[5]28. «محی الوفاه» در شرح بعضی قصاید عربی 29. «متفرعات مسائل کتاب الصلاه» 30. «مخزن الاسرار الفقهیه» یا «تکمله الرّوضه» در حاشیه شرح لمعه، به عربی در 3 جلد که نسخه هایی از آن در کتابخانه های وزیری یزد، آستان قدس رضوی، مرکزی دانشگاه اصفهان، آیت اللّه گلپایگانی قم، شیخ
[1]الذریعه، ج13، صص 65 و 66.
[2]الذریعه، ج15، ص202.
[3]فهرست مسجد اعظم، ص472؛ فهرست مختصر مجلس، ص447؛ فهرست الفبائی رضوی، ص438؛ فهرست مرعشی، ج12، ص8 و ج22، ص119؛ الذریعه، ج17، ص8.
[4]فهرست مرعشی، ج34، ص736.
[5]فهرست مسجد اعظم، ص350؛ فهرست مرعشی، ج6، ص361 و ج9، ص442؛ الذریعه، ج20، ص33.
محمّدعلی دیانی، مدرسه جعفریه قائن، آیت اللّه مرعشی قم وجود دارد.[1]31. «مفتاح الکنوز» در تعلیقه بر شوارق و تجرید است که فرزندش شیخ محمّدحسین آن را مرتب کرده است و در آخر آن شرح حال مؤلف را آورده است. نسخه ای از این کتاب در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[2]]
محمّدعلی اصفهانی
محمّدعلی بن محمّدتقی اصفهانی [از کاتبان دوازدهم هجری] در چهارشنبه 21 جمادی الثّانی 1126ق کتاب «غناء الادیب فی فهم مغنی اللّبیب» تألیف: ملاّ محمّدمهدی بن علی اصغر قزوینی را به خط نسخ نوشته و ضمن مجموعه شماره 766 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی در قم موجود است.[3]
محمّدعلی اصفهانی
محمّدعلی بن محمّدتقی اصفهانی [خوشنویس خط نستعلیق در قرن دوازدهم هجری] در روز سه شنبه 12 جمادی الثّانی سال 1175ق کتابت نسخه ای از «حرز الامان فی فتن الزّمان» تألیف: صفی الدّین علی بن حسین بن علی بیهقی را به خط نستعلیق خوش به پایان رسانیده است. نسخه به شماره 7625 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی نجفی در قم موجود است.[4]
[1]فهرست وزیری، ج2، ص544؛ فهرست الفبائی رضوی، ص506؛ فهرست مرکزی دانشگاه اصفهان، ج2، ص439؛ فهرست گلپایگانی، ج2، ص164؛ فهرست دیّانی، ص27؛ فهرست جعفریه قائن، ص153؛ فهرست مرعشی، ج7، ص61؛ ج12، ص84؛ ج14، ص62 و ج22، ص11.
[2]فهرست مرعشی، ج6، ص282؛ الذریعه، ج21، ص343.
[3]فهرست مرعشی، ج2، ص376.
[4]فهرست مرعشی، ج20، ص31.
شیخ محمّدعلی اعتزاریان*
شیخ محمّدعلی اعتزاریان فرزند شیخ محمّدتقی، عالم فاضل زاهد صالح معاصر. در سال 1275ش در اصفهان متولّد شد. مقدّمات را نزد پدر خود و ملاّ محمّدعلی عالم حبیب آبادی و شیخ عباسعلی ادیب آموخت. سپس از محضر حضرات آیات: میر سیّد علی مجتهد نجف آبادی، حاج سیّد حسین خادمی، سیّد محمّدرضا خراسانی و حاج میر سیّد علی بهبهانی بهره برد.
او از ائمه جماعات مساجد دوغازی و پامنار دردشت بود و از راه زرگری و نقره کاری در منزل خویش امرار معاش می کرد و زبان انگلیسی را نیز آموخته بود.
وی در 2 فروردین 1362ش وفات یافته و در صحن تکیه سیّد العراقین در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[1]
آقا محمّدعلی هرندی*
آقا محمّدعلی هرندی فرزند محمّدتقی بن محمّدمهدی، عالم فاضل، از علمای اواخر قرن دوازدهم و اوایل قرن سیزدهم هجری. در اصفهان ساکن بوده و تدریس می نموده و جمعی از فضلاء از جمله حاج محمّدابراهیم کلباسی از محضر او مستفیض می شده اند. شیخ آقابزرگ طهرانی نسخه ای از کتاب «دروس» که یادداشت مالکیت او به تاریخ 16 جمادی الاوّل 1207ق مشهود بود را رؤیت نموده است.[2]
میرزا محمّدعلی حیرت
میرزا محمّدعلی نوری متخلّص به «حیرت» فرزند حاج میرزا محمّدتقی مُعَبِّر نوری، از
[1]شرح مجموعه گل، ص394.
[2]الکرام البرره: مخطوط.
فضلاء اصفهان [در قرن چهاردهم هجری] مردی زاهد و گوشه نشین بوده و کم تر با مردم معاشرت می نمود. گاهی شعر می سرود [سال وفات و مدفن او به دست نیامد.[1]]
سیّد محمّدعلی صدرالشّریعه
سیّد محمّدعلی صدرالشّریعه فرزند آقا میرزا محمّدجعفر بن حاج میرزا محمّدعلی میردامادی، از علمای قرن چهاردهم هجری، عالم فاضل جلیل، از شاگردان آخوند ملاّ عبدالکریم گزی، آقا سیّد مهدی درچه ای، آقا میرزا احمد اصفهانی بود. او عالمی رشید و شجاع بوده و در اواخر عمر دفتر رسمی ثبت اسناد را تأسیس کرد و در حدود سال 1342ش رحلت فرمود و در قبرستان ورنوسفادران در مقبره خانوادگی مدفون گردید. او برادر واعظ خبیر حاج آقا سیّد جمال الدّین صهری است.[2]
میرزا محمّدعلی امام جمعه
میرزا محمّدعلی امام جمعه فرزند میرزا جعفر بن حاج میر سیّد محمّد [از علمای قرن سیزدهم هجری و از سادات خاتون آبادی اصفهان] عالم فاضل محقّق، در حُسن اخلاق و آداب معاشرت و فضایل و کمالات ممتاز بوده و مدت چهار سال امام جمعه اصفهان بود [او از شاگردان میر محمّدرضا و ملاّ حسینعلی تویسرکانی است.] کتب و رسایل چندی تألیف نموده که از آن جمله است:
1. «رساله در جواز تقلید میّت» 2. «رساله در کفایت هر غسل از وضو» [3. «رساله در منجزات مریض»]
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص168.
[2]لطائف غیبیّه: مقدمه، ص سی و یک؛ خمینی شهر شهری که از نو باید شناخت، ص307.
او قبل از غروب آفتاب روز دوشنبه 12 ربیع الاوّل سال 1300ق وفات یافته و در بقعه مجلسی جنب مسجد جامع اصفهان مدفون شد. قبر او را در سال های اخیر محو نمودند. وفاتش را حاج میرزا علی انصاری گوید: گفت انصاری: «لقد غاب امام»[1]
میرزا محمّدعلی شایق اصفهانی
میرزا محمّدعلی متخلّص به «شایق» فرزند میرزا محمّدجعفر طبیب اصفهانی متخلّص به «اسیر»، از شعرای قرن سیزدهم هجری. او مانند پدر در یزد ساکن بوده و طبابت می کرده و شعر می سروده است.[2][در کتابخانه ملک در یک مجموعه غزلیاتی به تاریخ 1262ق از او وجود دارد.]
این دو بیت از اوست:
دوره کوس و کی دور فلک کرد طی نیست امانش که کی از تو برآرد دمار
«شایق» بیدل نگر همچو صراحی مدام گریه اش اندر گلو خون دلش در کنار
دکتر محمّدعلی اژه ای*
دکتر محمّدعلی اژه ای فرزند جلال الدّین، از اساتید دانشگاه و محقّقان معاصر در سال 1323ش. در یک خانواده مذهبی در اصفهان متولّد شد. تحصیلات ابتدائی و متوسطه را در اصفهان طی کرد و در کنار آن در حوزه علمیه اصفهان تحصیل کرد. در
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص838؛ زندگینامه علاّمه مجلسی، ج1، ص315؛ الکرام البرره: مخطوط؛ منتهی الآمال، ص669؛ المآثر و الآثار (چهل سال تاریخ ایران) ، ج1، ص248؛ تاریخ اصفهان (جابری) ، ص196.
[2]تذکره میکده، صص 404 و 612؛ حدیقه الشعراء، ج2، ص825؛ الذریعه، ج9، ص504؛ آینه دانشوران، (چاپ سوم) ، ص547؛ تذکره شبستان، ص725؛ فهرست ملک، ج8، ص116.