«تفسیر قرآن مجید»، (شامل سوره های لقمان و حجرات) به جای مانده است.[1]
میرزا محمّدعلی طبیب
میرزا محمّدعلی طبیب بن سیّد میرزا مراد طباطبائی، از اطباء قرن یازدهم هجری. خود و پدرش از اطباء معروف و پزشکان اصفهان بوده و به استادی و حذاقت مشهور بوده اند. در کتاب «مجربات الطّبیّه» که در حوالی سال 1092ق نوشته شده، از مجربات او نقل شده است.[2]
سیّد محمّدعلی موحّد ابطحی*
سیّد محمّدعلی موحّد ابطحی فرزند سیّد مرتضی، از علمای عالیقدر معاصر در 28 صفر 1349ق (مطابق با 1309ش) در اصفهان متولّد شد. پدرش از علمای برجسته اصفهان و مادرش صبیّه فقیه و عالم ربانی سیّد محمّدتقی فقیه احمدآبادی است.
مقدّمات و برخی از دروس سطح و علم طب را نزد پدر بزرگوارش آموخت. معانی و بیان را از سیّد آقاجان نوربخش و فقه و اصول را از حضرات آیات: شیخ محمّد طبیب زاده، شیخ محمود مفید، سیّد محمّدباقر ابطحی سدهی، شیخ هبه اللّه هرندی، سیّد عبدالحسین طیّب و حاج آقا رحیم ارباب فرا گرفت. «منظومه» و منطق و حکمت را نزد میرزا رضا کلباسی، علم هیأت را نزد شیخ محمّدباقر قزوینی و طب را از میرزا ابوالقاسم ناصر حکمت و حاج میرزا علی آقا شیرازی آموخت.
در سال 1364ق به قم مهاجرت نمود و نزد آیات عظام: بروجردی، حجّت کوه کمری،
[1]حیات طیبه، صص 432-434؛ نمی از یم: اغلب صفحات؛ مجلّه آئینه پژوهش، سال 21، فروردین و اردیبهشت 1389ش، شماره مسلسل 121، صص 124 و 125.
[2]الذریعه، ج20، ص5.
میرزا رضی تبریزی، سیّد محمّد محقّق داماد، سیّد احمد خوانساری، سیّد محمّدرضا گلپایگانی، امام خمینی، شیخ عبدالنّبی عراقی، سیّد زین العابدین کاشانی به تحصیل فقه و اصول پرداخت و حکمت و فلسفه را از علاّمه طباطبائی، دکتر مهدی حائری یزدی و شیخ مهدی مازندرانی آموخت. و برخی دیگر از دروس هیأت را به طور خصوصی نزد علاّمه طباطبائی تلمّذ نمود.
آنگاه در سال 1373ق در سن 25 سالگی به نجف اشرف مهاجرت نمود و به مدت 21 سال در آن سرزمین مقدّس به تحصیل و تألیف و تحقیق و سپس تدریس درس خارج فقه و اصول و علم رجال مشغول شد. اساتید او در نجف اشرف عبارتند از حضرات آیات عظام: سیّد محسن حکیم، سیّد عبدالهادی شیرازی، سیّد جمال الدّین گلپایگانی، سیّد محمود شاهرودی و سیّد ابوالقاسم خوئی.
وی سرانجام در سال 1394ق مجبور به بازگشت به ایران شد و در اصفهان ساکن گردید و به تدریس خارج فقه و اصول مشغول شد. در سال 1410ق به قم هجرت نمود و تا آخر عمر در آن مکان به درس و بحث و افاده پرداخت.
سرانجام آن عالم ربانی در شب 13 رجب سال 1423ق پس از مدّتی بیماری، در بیمارستانی در تهران وفات یافته و پیکر او پس از تشییع در حسینیه ای که خود بنا نموده بود، در شهر قم مدفون گردید.
تألیفات او متجاوز از 140 رساله و کتاب است که از آن جمله است:
1. «تهذیب المقال» در شرح «رجال نجاشی» در بیش از 10 جلد که تنها 5 جلد آن به طبع رسیده است.2. «شرح وسائل الشیعه» که 2 جلد آن به چاپ رسیده است.3. «شرح رساله ابن غالب زراری» مطبوع4. «تفسیر قرآن کریم» در چندین جلد5. «شرح عروه الوثقی»6. «هدایه العقول إلی شرح کفایه الاصول» در 5 جلد7. «الجامع الصحیح لاخبار الشیعه فی احکام الشّریعه» در چندین مُجَلَّد8. «شرح
کافی»9. «شرح تهذیب»10. «شرح وافی» 11. «اخبار الرّوات» در ده ها جلد 12. «شرح رجال کَشّی» در 5 جلد 13. «شرح رجال شیخ طوسی» 14. «شرح فهرست شیخ طوسی» 15. «الطّبقات الکبری» در چندین جلد 16. «القواعد الرّجالیّه» 17. «شرح زیارت جامعه» 18. «شرح زیارت عاشورا» 19. «شرح دعای سحر» 20. «شرح دعای افتتاح» 21. «شرح دعای کمیل» 22. «شرح دعای ابوحمزه ثمالی» 23. «شرح دعای ندبه» و غیره.[1]
محمّدعلی اصفهانی
محمّدعلی بن مصطفی [بن سلطان] اصفهانی [از خوشنویسان نستعلیق نویس در قرن یازدهم هجری] در سلخ رمضان 1034ق نسخه ای از «القواعد الفوائد» شهید اوّل را به خط نستعلیق نوشته و کتاب به شماره 207 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[2][همچنین نسخه ای از «من لا یحضره الفقیه» را در سال های 1037 تا 1046ق کتابت کرده که در کتابخانه سیّد محمّد یزدی در نجف اشرف موجود بوده است.[3]]
محمّدعلی نقدکوزاده*
محمّدعلی نقدکوزاده فرزند استاد مصطفی زرکش، از هنرمندان معاصر اصفهان در اوّل مهر 1305ش در اصفهان متولّد شد. تحصیلات ابتدائی را در مدرسه اقدسیّه انجام داد و آنگاه نزد پدر به فعالیت هنری پرداخت و هنر آب کردن طلا و نقره برای زنجیره بافی و یراق های دور ترمه و تور نقده را فرا گرفت. وی از اساتید این هنر به شمار
[1]رساله شرح حال آیه اللّه موحد ابطحی؛ وفیات علمای معاصر اصفهان: مخطوط؛ آثار الحجه، ج2، ص131؛ الذریعه، ج24، ص49؛ الغدیر فی تراث الاسلامی، ص210؛ مستدرک فهرس التراث، صص 241 و 242؛ المسلسلات، ج2، ص581.
[2]فهرست مرعشی، ج1، ص237.
[3]الروضه النضّره، ص375.
می رفت.
سرانجام در 18 شهریور 1388ش (مطابق 19 رمضان 1430ق) وفات یافته و در قطعه 11 قبرستان باغ رضوان اصفهان به خاک سپرده شد.[1]
میرزا محمّدعلی میرزا مظفر
میرزا محمّدعلی بن میرزا مظفر [حسین منّجم بن محمّدعلی] اصفهانی، عالم زاهد جلیل [از حکماء و عرفای قرن دوازدهم هجری.] از زهاد و عبّاد بوده [و نزد علمای اصفهان همچون آقا محمّد بیدآبادی و سیّد حسن طالقانی تحصیل کرده] و در مسجد علی امامت می نموده [است.] با وضع فقر کمال مواظبت در آداب شریعت داشته و نسبت به مردم دنیا از غنی و فقیر و شاه و وزیر بی اعتنا بوده است.
وفاتش در سه شنبه 13 شوال 1198ق روی داده و قبرش واقع در خارج بقعه تکیه میرزا رفیعا [در تخت فولاد اصفهان] بود و سنگ سیاهی به خط رقاع بسیار خوب داشت که در موقع تسطیح و توسیع فرودگاه اصفهان از بین رفت.[2]
در «طرائق» گوید: در حکمیّات خصوص الهیات ید باسطی داشته و در زهد و عبادت سلمان عهد بود.[3]
در تاریخ حکماء و عرفاء متأخّر از صدر المتألّهین گوید: «سیّد حسن طالقانی استاد او بوده است». [همچنین در این کتاب نوشته اند که میرزا محمّدعلی کتب حکمت و
[1]سایت اینترنتی یادبود (آرمستان های اصفهان) تاریخ مراجعه: خرداد ماه 1389.
[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 570 و 571؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص61؛ مکارم الآثار، ج1، ص70؛ رجال اصفهان (دکتر کتابی) ، ج1، صص 330 و 331.
[3]طرائق الحقائق، ج3، ص254.
عرفان همچون «فصوص الحکم» و «تمهید القواعد» را تدریس نموده است.[1]]
در «رستم التواریخ» در ذکر فضلای عهد کریم خان زند در اصفهان می گوید: «عالیجناب سلاله السّادات و النّجبائی افضل العلماء و اشرف الفقهاء علاّمی فهامی میرزا محمّدعلی ولد میرزا مظفر خلیفه سلطانی.[2]
[مؤلف «تجریه الاحرار» درباره او می نویسد: «وارث زهد بوذری و سلمانی، حائز انواع فضائل نفسانی، جامع فقاهت نعمانی و مسائل حکمای یونانی میرزا محمّدعلی ابن مرحوم ملاّ مظفر اصفهانی که از تلامذه علاّمه بیدآبادی بود و در اعتراض از زخارف دنیا و مراسم و نُسُک و تقوی مولانا احمد اردبیلی را ثانی».[3]
صاحب عنوان «شرح کتاب توحید» از: قاضی سعید قمی را در سال 1187ق به خط شکسته نستعلیق کتابت نموده است. شرح خواندنی و جامعی از مؤلف و کاتب دانشمندان را علاّمه محقّق آیت اللّه سیّد محمّدعلی روضاتی در کتاب خود آورده اند.[4]]
میر محمّدعلی خاتون آبادی*
میر محمّدعلی بن میر معصوم ثانی خاتون آبادی، عالم فاضل متوفی سال 1346ق و مدفون در ایوان اطاق (آرامگاه) میر سیّد محمّداسماعیل خاتون آبادی در تخت فولاد اصفهان.[5]
[1]تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفاء متأخّر، صص 263 و 264.
[2]رستم التّواریخ، ص405؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص119.
[3]تجریه الاحرار، ص160.
[4]فهرست کتب خطّی اصفهان، دو هزار نسخه، ج2، صص 76-83.
[5]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص835، پاورقی.
ملاّ محمّدعلی واحد قمی
ملاّ محمّدعلی قمی متخلّص به «واحد» [معروف به «کهنه» فرزند منصوربیک ترکمان]، شاعر، خوشنویس و ادیب فاضل، از مفاخر قرن یازدهم هجری. [در قم متولّد شده و] نزد ملاّ عبدالرزاق کاشانی به تحصیل پرداخت.[1][سپس به اصفهان آمده و به خاطر خط خوش، به کتابت در کتابخانه سلطنتی دعوت شده و شاه عباس دوّم برای او مستمری تعیین کرد. شعر و معما و انشاء را به خوبی می دانسته و مثنوی به نام «گلشن خیال»[2]] و دیوان اشعار سروده است.
[خط نستعلیق را خوش می نوشته و از جمله «اخلاق ناصری» را در آخر ماه صفر 1072ق کتابت نموده که در کتابخانه سلطنتی سابق در طهران موجود بوده است.[3]]
همچنین او کتابت نسخه ای از «تحریر اصول اقلیدس» خواجه نصیر طوسی به خط نستعلیق است که در چهارشنبه 4 جمادی الثّانی 1091ق در اصفهان آن را به پایان رسانیده و به شماره 4078 در کتابخانه مجلس شورای ملّی موجود است.[4]
سال فوتش معلوم نیست ولی تا سال 1083ق (سال تألیف تذکره نصرآبادی) در قید حیات بوده است.
از اوست:
[1]تذکره نصرآبادی، ج1، ص518؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص611؛ تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص168؛ تذکره غنی، ص140؛ احوال و آثار خوشنویسان، ج3، صص 797 و 803؛ ریاض الشعراء، ج4، ص2473؛ تذکره سخنوران قم، صص 322 و 323.
[2]قصص الخاقانی، ج2، ص106؛ الذریعه، ج18، ص226.
[3]احوال و آثار خوشنویسان، ج3، ص801.
[4]فهرست مجلس، ج11، ص74.
از غبارم شاخ گل بر سر ملایک می زنند تا بتان از نقش پا گل بر مزارم ریختند
ملاّ محمّدعلی ابهری جی اصفهانی
مولی محمّدعلی بن مولی محمّدمؤمن ابهری جی [از خوشنویسان اصفهان در قرن یازدهم هجری.] نسخه ای از «احقاق الحق» قاضی نوراللّه شوشتری را در اواخر عشر ثانی از ماه دهم در سال ششم از دهه نهم از قرن یازدهم هجری (در ماه شوال 1085ق) کتابت نموده است.[1]
محمّدعلی کاتب السّلطان اردستانی
محمّدعلی حسنی اردستانی ملقّب به «کاتب السلطان» بن محمّدمؤمن. [از کاتبان و خوشنویسان قرن سیزدهم هجری] در سال 1259ق از کتابت نسخه ای از «قرآن مجید» فراغت یافته است. این قرآن به وسیله محمّد شاه قاجار بر کتابخانه آستان قدس رضوی وقف شده است و [این نسخه اکنون] به شماره 114 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[2]
سیّد محمّدعلی ابطحی
حاج سیّد محمّدعلی ابطحی سدهی فرزند سیّد محمّدمهدی حسینی، عالم فاضل محقّق مدقّق [از علمای قرن چهاردهم هجری] از سلسله سادات حکیمی.
[1]احقاق الحق، ج1، ص:کط.
[2]گنجینه قرآن، ص312؛ آتشکده اردستان، ج3، ص569؛ بیان المفاخر، ج1، ص246.
در ماه صفر 1294ق در سِدِه [خمینی شهر کنونی] متولّد شده و در اصفهان در خدمت آقا شیخ مرتضی ریزی، آقا سیّد محمّدباقر درچه ای، شیخ عبدالحسین محلاّتی، جهانگیرخان قشقائی، میرزا هدایت اللّه چهارسوقی [و شیخ محمّدتقی آقانجفی] تحصیل نموده [و سپس به نجف اشرف عزیمت نمود و نزد آیات عظام آخوند خراسانی و سیّد محمّدکاظم طباطبائی یزدی ادامه تحصیل داده و به مقام شامخ اجتهاد نائل شد. همچنین از شیخ عبدالحسین محلاّتی، شیخ فتح اللّه شریعت اصفهانی، آخوند خراسانی، سیّد محمّدکاظم یزدی، شیخ محمّدحسن مامقانی، فاضل شرابیانی، شیخ محمّدطه نجف نجفی و شیخ عبداللّه مازندرانی اجازه دریافت نمود. سپس به اصفهان مراجعت نموده و به اقامه جماعت و ارشاد مردم مشغول شد و در مدرسه چهارباغ و مدرسه جدّه بزرگ تدریس نمود.]
او سرانجام در ماه رجب 1371ق در سفر زیارت مشهد مقدّس، در آن شهر وفات یافته و در صحن دار الضّیافه (در جوار مرقد مطهر امام رضا علیه السلام ) مدفون گردید.
مشارٌ الیه متجاوز از 50 جلد کتاب و رساله تألیف نموده که از آن جمله است:
1. «تعلیقه بر فرائد»2. «الجواهر السّنیه فی سیره النّبویّه» مطبوع3. «ختام الغرر»4. «رساله در تعارض ادلّه»5. «رساله در تعادل و تراجیح»6. «رساله در رضاع»7. «رساله در صلاه»8. «رساله در حجیّت مظنّه»9. «رساله در صلوه»10. «رساله در طهارت» 11. «رساله در قضا و شهادات» 12. «رساله در معاملات» 13. «رساله استدلالی در قیامت» 14. «رساله در نبوّت» 15. «رساله در ولایت حاکم»
[«شرح شرایع» به عربی در کتابخانه آیت اللّه مرعشی موجود است. یک جلد از آن شامل «کتاب طهاره» و جلد دیگر شامل «کتاب صلاه» تا «احکام مساجد» است.[1]]
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 358 و 359؛ الاجازه الکبیره، صص 201 و 202؛ گلزار فضیلت، صص 197-201؛ مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ج1، ص62؛ فهرست مرعشی، ج6، صص 124 و 125.