کتاب اعلام اصفهان

می رفت.

سرانجام در 18 شهریور 1388ش (مطابق 19 رمضان 1430ق) وفات یافته و در قطعه 11 قبرستان باغ رضوان اصفهان به خاک سپرده شد.[1]

میرزا محمّدعلی میرزا مظفر

میرزا محمّدعلی بن میرزا مظفر [حسین منّجم بن محمّدعلی] اصفهانی، عالم زاهد جلیل [از حکماء و عرفای قرن دوازدهم هجری.] از زهاد و عبّاد بوده [و نزد علمای اصفهان همچون آقا محمّد بیدآبادی و سیّد حسن طالقانی تحصیل کرده] و در مسجد علی امامت می نموده [است.] با وضع فقر کمال مواظبت در آداب شریعت داشته و نسبت به مردم دنیا از غنی و فقیر و شاه و وزیر بی اعتنا بوده است.

وفاتش در سه شنبه 13 شوال 1198ق روی داده و قبرش واقع در خارج بقعه تکیه میرزا رفیعا [در تخت فولاد اصفهان] بود و سنگ سیاهی به خط رقاع بسیار خوب داشت که در موقع تسطیح و توسیع فرودگاه اصفهان از بین رفت.[2]

در «طرائق» گوید: در حکمیّات خصوص الهیات ید باسطی داشته و در زهد و عبادت سلمان عهد بود.[3]

در تاریخ حکماء و عرفاء متأخّر از صدر المتألّهین گوید: «سیّد حسن طالقانی استاد او بوده است». [همچنین در این کتاب نوشته اند که میرزا محمّدعلی کتب حکمت و

[1]سایت اینترنتی یادبود (آرمستان های اصفهان) تاریخ مراجعه: خرداد ماه 1389.

[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 570 و 571؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص61؛ مکارم الآثار، ج1، ص70؛ رجال اصفهان (دکتر کتابی) ، ج1، صص 330 و 331.

[3]طرائق الحقائق، ج3، ص254.

عرفان همچون «فصوص الحکم» و «تمهید القواعد» را تدریس نموده است.[1]]

در «رستم التواریخ» در ذکر فضلای عهد کریم خان زند در اصفهان می گوید: «عالیجناب سلاله السّادات و النّجبائی افضل العلماء و اشرف الفقهاء علاّمی فهامی میرزا محمّدعلی ولد میرزا مظفر خلیفه سلطانی.[2]

[مؤلف «تجریه الاحرار» درباره او می نویسد: «وارث زهد بوذری و سلمانی، حائز انواع فضائل نفسانی، جامع فقاهت نعمانی و مسائل حکمای یونانی میرزا محمّدعلی ابن مرحوم ملاّ مظفر اصفهانی که از تلامذه علاّمه بیدآبادی بود و در اعتراض از زخارف دنیا و مراسم و نُسُک و تقوی مولانا احمد اردبیلی را ثانی».[3]

صاحب عنوان «شرح کتاب توحید» از: قاضی سعید قمی را در سال 1187ق به خط شکسته نستعلیق کتابت نموده است. شرح خواندنی و جامعی از مؤلف و کاتب دانشمندان را علاّمه محقّق آیت اللّه سیّد محمّدعلی روضاتی در کتاب خود آورده اند.[4]]

میر محمّدعلی خاتون آبادی*

میر محمّدعلی بن میر معصوم ثانی خاتون آبادی، عالم فاضل متوفی سال 1346ق و مدفون در ایوان اطاق (آرامگاه) میر سیّد محمّداسماعیل خاتون آبادی در تخت فولاد اصفهان.[5]

[1]تحریر ثانی تاریخ حکماء و عرفاء متأخّر، صص 263 و 264.

[2]رستم التّواریخ، ص405؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص119.

[3]تجریه الاحرار، ص160.

[4]فهرست کتب خطّی اصفهان، دو هزار نسخه، ج2، صص 76-83.

[5]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص835، پاورقی.

ملاّ محمّدعلی واحد قمی

ملاّ محمّدعلی قمی متخلّص به «واحد» [معروف به «کهنه» فرزند منصوربیک ترکمان]، شاعر، خوشنویس و ادیب فاضل، از مفاخر قرن یازدهم هجری. [در قم متولّد شده و] نزد ملاّ عبدالرزاق کاشانی به تحصیل پرداخت.[1][سپس به اصفهان آمده و به خاطر خط خوش، به کتابت در کتابخانه سلطنتی دعوت شده و شاه عباس دوّم برای او مستمری تعیین کرد. شعر و معما و انشاء را به خوبی می دانسته و مثنوی به نام «گلشن خیال»[2]] و دیوان اشعار سروده است.

[خط نستعلیق را خوش می نوشته و از جمله «اخلاق ناصری» را در آخر ماه صفر 1072ق کتابت نموده که در کتابخانه سلطنتی سابق در طهران موجود بوده است.[3]]

همچنین او کتابت نسخه ای از «تحریر اصول اقلیدس» خواجه نصیر طوسی به خط نستعلیق است که در چهارشنبه 4 جمادی الثّانی 1091ق در اصفهان آن را به پایان رسانیده و به شماره 4078 در کتابخانه مجلس شورای ملّی موجود است.[4]

سال فوتش معلوم نیست ولی تا سال 1083ق (سال تألیف تذکره نصرآبادی) در قید حیات بوده است.

از اوست:

[1]تذکره نصرآبادی، ج1، ص518؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص611؛ تاریخ اصفهان (هنر و هنرمندان) ، ص168؛ تذکره غنی، ص140؛ احوال و آثار خوشنویسان، ج3، صص 797 و 803؛ ریاض الشعراء، ج4، ص2473؛ تذکره سخنوران قم، صص 322 و 323.

[2]قصص الخاقانی، ج2، ص106؛ الذریعه، ج18، ص226.

[3]احوال و آثار خوشنویسان، ج3، ص801.

[4]فهرست مجلس، ج11، ص74.

از غبارم شاخ گل بر سر ملایک می زنند تا بتان از نقش پا گل بر مزارم ریختند

ملاّ محمّدعلی ابهری جی اصفهانی

مولی محمّدعلی بن مولی محمّدمؤمن ابهری جی [از خوشنویسان اصفهان در قرن یازدهم هجری.] نسخه ای از «احقاق الحق» قاضی نوراللّه شوشتری را در اواخر عشر ثانی از ماه دهم در سال ششم از دهه نهم از قرن یازدهم هجری (در ماه شوال 1085ق) کتابت نموده است.[1]

محمّدعلی کاتب السّلطان اردستانی

محمّدعلی حسنی اردستانی ملقّب به «کاتب السلطان» بن محمّدمؤمن. [از کاتبان و خوشنویسان قرن سیزدهم هجری] در سال 1259ق از کتابت نسخه ای از «قرآن مجید» فراغت یافته است. این قرآن به وسیله محمّد شاه قاجار بر کتابخانه آستان قدس رضوی وقف شده است و [این نسخه اکنون] به شماره 114 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[2]

سیّد محمّدعلی ابطحی

حاج سیّد محمّدعلی ابطحی سدهی فرزند سیّد محمّدمهدی حسینی، عالم فاضل محقّق مدقّق [از علمای قرن چهاردهم هجری] از سلسله سادات حکیمی.

[1]احقاق الحق، ج1، ص:کط.

[2]گنجینه قرآن، ص312؛ آتشکده اردستان، ج3، ص569؛ بیان المفاخر، ج1، ص246.

در ماه صفر 1294ق در سِدِه [خمینی شهر کنونی] متولّد شده و در اصفهان در خدمت آقا شیخ مرتضی ریزی، آقا سیّد محمّدباقر درچه ای، شیخ عبدالحسین محلاّتی، جهانگیرخان قشقائی، میرزا هدایت اللّه چهارسوقی [و شیخ محمّدتقی آقانجفی] تحصیل نموده [و سپس به نجف اشرف عزیمت نمود و نزد آیات عظام آخوند خراسانی و سیّد محمّدکاظم طباطبائی یزدی ادامه تحصیل داده و به مقام شامخ اجتهاد نائل شد. همچنین از شیخ عبدالحسین محلاّتی، شیخ فتح اللّه شریعت اصفهانی، آخوند خراسانی، سیّد محمّدکاظم یزدی، شیخ محمّدحسن مامقانی، فاضل شرابیانی، شیخ محمّدطه نجف نجفی و شیخ عبداللّه مازندرانی اجازه دریافت نمود. سپس به اصفهان مراجعت نموده و به اقامه جماعت و ارشاد مردم مشغول شد و در مدرسه چهارباغ و مدرسه جدّه بزرگ تدریس نمود.]

او سرانجام در ماه رجب 1371ق در سفر زیارت مشهد مقدّس، در آن شهر وفات یافته و در صحن دار الضّیافه (در جوار مرقد مطهر امام رضا علیه السلام ) مدفون گردید.

مشارٌ الیه متجاوز از 50 جلد کتاب و رساله تألیف نموده که از آن جمله است:

1. «تعلیقه بر فرائد»2. «الجواهر السّنیه فی سیره النّبویّه» مطبوع3. «ختام الغرر»4. «رساله در تعارض ادلّه»5. «رساله در تعادل و تراجیح»6. «رساله در رضاع»7. «رساله در صلاه»8. «رساله در حجیّت مظنّه»9. «رساله در صلوه»10. «رساله در طهارت» 11. «رساله در قضا و شهادات» 12. «رساله در معاملات» 13. «رساله استدلالی در قیامت» 14. «رساله در نبوّت» 15. «رساله در ولایت حاکم»

[«شرح شرایع» به عربی در کتابخانه آیت اللّه مرعشی موجود است. یک جلد از آن شامل «کتاب طهاره» و جلد دیگر شامل «کتاب صلاه» تا «احکام مساجد» است.[1]]

[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، صص 358 و 359؛ الاجازه الکبیره، صص 201 و 202؛ گلزار فضیلت، صص 197-201؛ مشاهیر مدفون در حرم رضوی، ج1، ص62؛ فهرست مرعشی، ج6، صص 124 و 125.

محمّدعلی سینی بُرخواری*

محمّدعلی بن مهرعلی سینی، از فضلاء قرن یازدهم هجری است. وی در روستای «سین» بُرخوار ساکن بوده و در غرّه محرم 1077ق کتاب «اکمال الدّین» تألیف: شیخ صدوق را کتابت نموده است و اینک در کتابخانه مرکزی دانشگاه اصفهان موجود است.[1]

محمّدعلی نقّاش اصفهانی*

محمّدعلی نقّاش اصفهانی فرزند نجفعلی (آقانجف) نقاش، از نقاشان و قلمدان سازان هنرمند اصفهان در اواخر دوره قاجاریه است. او کوچک ترین فرزند آقانجف بوده و همچون پدرش و سایر برادران (محمّدکاظم، محمّدجعفر و احمد) در قلمدان سازی و نقاشی گل و بته و منظره و مجلس و شکارگاه استاد بوده و تا سال 1335ق در قید حیات بوده است.

از آثار او قلمدان دراویش است که نزد یکی از مجموعه داران موجود بوده است.[2]

حاج محمّدعلی اسماعیل پور شهرضائی*

حاج محمّدعلی اسماعیل پور فرزند نصراللّه، عالم فاضل و فقیه محقّق، از علمای معاصر. در سال 1319ش در شهرضا متولّد شده و در شهرضا نزد حاج میرزا محمّدرضا مهدوی و آقا شیخ محمّدهادی فرزانه علوم دینی را تحصیل کرد و قسمتی از طب را از

[1]فهرست مرکزی دانشگاه اصفهان، ج1، ص14.

[2]مجلّه هنر و مردم، شماره 159 و 160، سال چهاردهم، دی و بهمن 1354ش، ص92.

دکتر محمّدحسین مدرسی اسفه ای آموخت. آنگاه به قم رفته و نزد حضرات آیات: امام خمینی، گلپایگانی، سیّد محمّد محقّق داماد و حاج میرزا هاشم آملی کسب فیض نمود. در فلسفه نزد علاّمه طباطبائی در قم و حکیم فرزانه در شهرضا تحصیل کرد.

او از مدرسین خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم است و علاوه بر آن به بیان تفسیر قرآن می پردازد. وی در ایام تابستان در شهرضا به ایراد و وعظ و خطابه می پردازد و به حلّ مشکلات شرعی مردم اقدام می کند.

وی تألیفات بسیاری دارد که از آن جمله است:

1. «مجمع الافکار و مطرح الانظار» که یک دوره کامل اصول در 5 جلد است و چاپ شده است.2. «المعالم المأثوره» در طهارت به شیوه استدلالی که 5 جلد آن به طبع رسیده است.3. «هدایه المتّقین» که رساله عملیه ایشان است و به طبع رسیده است.

سایر تألیفات ایشان که هنوز چاپ نشده اند به شرح زیر است:

4. «کتاب القضاء فی ظل الجواهر»5. «نکاح»6. «صفاریه»7. «تعلیقه بر عروه الوثقی»8. «دقائق الافکار» (یک دوره کامل اصول) 9. «الاصول العالیه» (مبحث الفاظ) 10. «القول المختار فی احکام الخیار» 11. «کتاب البیع» 12. «تعلیقه بر شرح تجرید علاّمه» 13. «تعلیقه بر اسفار»[1]

شیخ محمّدعلی مدرس دزفولی

شیخ محمّدعلی فتحی دزفولی معروف به «مدرس دزفولی» فرزند [خواجه] نصراللّه بن [خواجه] ابوالحسن بن [حاج] لطفعلی بن حاج فتح اللّه بن میر کلب علی منکره ای، عالم

[1]تاریخ شهرضا، ج2، صص 334-336.

فاضل محقّق کامل [از علمای قرن چهاردهم هجری.] از اجلّه علماء و مدرّسین و بزرگان فقهاء و مجتهدین.

در سال 1271ق در دزفول متولّد گردید [و از سن 16 سالگی به تحصیل پرداخته و از 19 سالگی نزد آقا شیخ محمّدحسن معزی دزفولی و برادرش آقا شیخ محمّدطاهر معزّی به تحصیل و فقه و اصول و ادبیات عرب مشغول شده و اغلب کتب را با تلاش و مطالعه شخصی فراگرفت و همزمان به تدریس پرداخت. او به علّت بیماری به عراق (اراک) مهاجرت کرده و 4 سال در آنجا به تدریس مشغول بود[1]عاقبت به اصفهان آمد و برای همیشه در این شهر ساکن شد.]

در ادبیات عرب از نوادر به شمار می رفت. مقدمات علوم ادبیّت و کلیه مراحل منقول را در کمال استادی تدریس می نمود و سال ها در مدرسه جدّه به تدریس مشغول بود و در این اواخر مطابق تصدیق بزرگان دو کتاب «فرائد» و «متاجر» شیخ انصاری را کسی به خوبی او تدریس نمی کرد. [همچنین] در علوم غریبه و تسخیر جن مهارت و استادی داشت.

او در زهد و تقوی و اعراض از دنیا بی نظیر و در علم و عمل کم نظیر بود. در شب عرفه [سال] 1358ق وفات یافته در تکیه سیّد العراقین [در قبرستان تخت فولاد اصفهان] مدفون گردید.[2]

[مادّه تاریخ وفات او را عالم ربّانی و ادیب توانا سیّد حسن مدرس هاشمی چنین سروده است:

ز بهر تاریخ او کرد «مدرس» سؤال: ز پیشگاه خرد، گفت ز روی بیان

[1]نور الانوار (مؤخره) ، صص 10-19؛ شرح مجموعه گل، صص 154-164.

[2]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص688؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص223؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص145؛ نقباء البشر، ج4، ص1549.