کتاب اعلام اصفهان

به بانگ نوش آفرین، به پای آب روان نشسته صاحبدلان، زده می ارغوان

طبق زده رویشان، چنان گل اکحوان شده است نیلی فقط، ز غم رخ ایروان

چرا که گردید دور، ز شهر و یار و دیار[1]

میرزا محمّدعلی ستوده چهارمحالی*

میرزا محمّدعلی چهارمحالی متخلّص به «ستوده»، عالم فاضل، خوشنویس و ادیب شاعر. از ادبای قرن یازدهم هجری.

علاوه بر مراتب علم و فضل و ادب خطوط نسخ و نستعلیق را در کمال استادی می نوشته است. این بیت از اوست:

حاسد همیشه در الم و ماتم است سوزد به آتش جگر خویش چون چنار[2]

میرزا محمّدعلی سینی

میرزا محمّدعلی سینی، از علماء و ائمه جماعت [در اواخر دوره قاجاریه] از سادات صحیح النسّب قریه «سین» از توابع بلوک بُرخوار اصفهان است.

در قریه «سین» متولّد شده و در اصفهان نزد جمعی از علماء از جمله حاج شیخ محمّدباقر نجفی مسجدشاهی تحصیل کرد.[3]او سال ها در یکی از مساجد محله شهشهان

[1]گرکویه، سرزمینی ناشناخته بر کران کویر، ص396.

[2]شناخت سرزمین چهارمحال، ج2، ص113.

[3]تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج1، ص324.

اصفهان اقامه جماعت می نمود.[1]تا اینکه در سال 1332ق وفات یافته و در بقعه سر قبر آقا در محله خوابجون اصفهان مدفون شد.[2]

مشارٌ الیه جدّ خاندان «بدری» از خانواده های علمی و روحانی اصفهان و از خدمتگزاران آستان حسینی علیه السلام است که چندین عالم، خطیب و پزشک از آن خاندان به خدمت به اسلام و مسلمین پرداخته اند.

بابا محمّدعلی شال فروش اصفهانی

بابا محمّدعلی شال فروش اصفهانی، در قیصریه اصفهان سکونت داشته و با حکیم شفائی دوستی و مصاحبت داشت. در نظم مثنوی ماهر بوده و دو سال قبل از تألیف تذکره نصرآبادی (سال 1083ق) وفات یافته است. وی را دیوان اشعاری است. شعرش این است:

صباحی دلگشا چون خنده یار که جوش گل شفق می زد به گلزار

به شوخی گل به شاخ از شعله سرکش در و ریحان چو روی دود آتش

طلا و نقره نرگس ز صافی به گلشن در پی زربفت بافی

شود تا چشم نرگس باز روشن از آن شد لاله را سرمه به هاون[3]

دکتر محمّدعلی شاهزمانیان*

دکتر محمّدعلی شاهزمانیان، از محقّقان و اساتید دانشگاه. در روز 23 تیر 1325ش در اصفهان متولّد شد و تحصیلات ابتدائی و متوسطه را در اصفهان طی کرد. در سال

[1]مزارات اصفهان، ص52.

[2]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص116؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ص116.

[3]تذکره نصرآبادی، ج1، ص611؛ الذریعه، ج9، ص118.

1344ش به تحصیل در رشته فیزیک در دانشگاه اصفهان پرداخت و لیسانس گرفت. مقطع فوق لیسانس فیزیک را در دانشگاه شیراز سپری نمود و جهت ادامه تحصیل به انگلستان رفت و در سال 1354ش در رشته فیزیک از دانشگاه «ساسکس» دکترا اخذ نمود. پس از آن به تدریس در دانشگاه اصفهان مشغول شد.

او از ابتدای تأسیس انجمن فیزیک ایران عضو آن بوده و همچنین از سال 1352ش تاکنون عضو انجمن فیزیک آمریکا و از سال 1371ش عضو فرهنگستان علوم پایه جمهوری اسلامی ایران بوده است.

از مسؤولیت های او ریاست دانشکده علوم، ریاست دانشگاه و معاون پژوهشی دانشگاه (همگی در دانشگاه اصفهان) را می توان نام برد.

دکتر شاهزمانیان مقالات علمی بسیاری به زبان فارسی و انگلیسی تألیف نموده که در مجلات معتبر علمی داخلی و خارجی به چاپ رسیده و یا در همایش های علمی عرضه شده است. او سال ها در دانشگاه اصفهان به تدریس و همچنین راهنمایی پایان نامه های دانشجویی لیسانس و فوق لیسانس مشغول بوده است.

این کتاب ها از تحقیقات و ترجمه های او در علم فیزیک به چاپ رسیده است:

1. «مکانیک کلاسیک» (ترجمه) ، تألیف: کیبل2. «فیزیک عملی» (ترجمه) ، تألیف: اسکواریز3. «مکانیک کلاسیک» (ترجمه) ، تألیف: «کیبل» و «برکشایر»[1]

میرزا محمّدعلی شکیب اصفهانی

میرزا محمّدعلی اصفهانی متخلّص به «شکیب»، از شعراء و ادبای قرن سیزدهم هجری. مدّتی در طهران و گاهی در شیراز بوده و چندی به سیاحت در کردستان و

[1]گنجینه های علمی دانشگاه اصفهان، صص 113-119.

هندوستان و عراق عرب و عراق عجم پرداخت. خط شکسته را بد نمی نوشت و در شعر طبعی متوسط داشت.

از اوست:

منعم از صورت زیبای بتان گر نکند چه کند زاهد بیچاره که صورت بین است[1]

محمّدعلی شیدای اصفهانی

آقا محمّدعلی اصفهانی متخلّص به «شیدا»، شاعر ادیب، از سخنوران قرن سیزدهم هجری. در اصفهان متولّد شده و در این شهر نزد فضلاء و ادباء از جمله سیّد احمد هاتف اصفهانی به تحصیل علم و ادب پرداخته و در جوانی در شیراز رفت. مردی عاشق پیشه و لاابالی بوده و دل به گلرخان و نکورویان سپرده بود. طبعی روان داشت و اوقات را با ادباء و شعرای شیراز سپری می نمود و به شغل آیینه سازی امرار معاش می کرد. سرانجام در سال 1214ق وفات یافته و در تکیه مشرقی واقع در خارج شیراز مدفون شد. دیوان اشعارش بالغ بر شش هزار بیت بوده است.

از اوست:

اسیر دام نشد تا دلم ندانستم شکسته بالی مرغان رشته بر پا را[2]

[1]تذکره مجمع الفصحاء، ج5، ص544؛ تذکره ریاض العارفین، (چ1344) ، ص442؛ تذکره انجمن خاقان، ص523؛ تذکره سفینه المحمود، ج2، ص490؛ تذکره حدیقه الشعراء، ج2، ص869؛ لغت نامه دهخدا: ذیل «شکیب»، ص531؛ ریحانه الادب، ج3، ص233؛ الذریعه، ج9، ص536؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران، ص553.

[2]تذکره اختر، ج1، ص101؛ تذکره دلگشا، صص 314-316؛ تذکره حدیقه الشعراء، ج2، صص 926-929؛ تذکره مجمع الفصحاء، ج5، صص 538 و 539؛ لغت نامه دهخدا: ذیل «شیدا»، ص161؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص686؛ مجلّه ارمغان: سال هیجدهم، شماره 4، صص 175-180؛ تذکره سفینه المحمود، ج2، ص484.

میرزا محمّدعلی صباح تبریزی

میرزا محمّدعلی تبریزی متخلّص به «صباح»، از علماء و شعراء و ادباء (در قرن دوازدهم هجری) بوده و در سال 1169ق در اصفهان وفات یافته و در قبرستان آب بخشان مدفون شده است. اعقاب او در آذربایجان هستند و تذکره الشّعرایی هم دارد.[1]

شیخ محمّدعلی صفر نوراللهی*

شیخ محمّدعلی صفر نوراللهی نجف آبادی، از علمای معاصر نجف آباد. در سال 1310ش متولّد شد. او در نجف آباد و اصفهان نزد علمای عالیقدر شیخ احمد حججی، شیخ ابراهیم ریاضی، شیخ عباس ایزدی، بروجردی، منتظری، اردکانی، شیخ محمّدحسن عالم نجف آبادی، خادمی و فیاض تحصیل کرد. سپس از طرف مرحوم حاج آقا حسین خادمی به فریدون شهر و شهرکرد رفت و در آن نواحی به تربیت طلاب و تبلیغ دین و حل و فصل مشکلات مردم مشغول شد و مصدر خدماتی به مردم محروم آنجا گردید و چندین مسجد، مدرسه، حمام و پل و حوزه علمیه را ساخت و یا تعمیر نمود.

او پس از پیروزی انقلاب یک سال رئیس بنیاد شهید مبارکه بود. با شروع جنگ ایران و عراق، به جبهه ها می رفت و با سخنرانی در جمع رزمندگان باعث دلگرمی آنان می شد. فرزندش علی هم در زمستان 1362 در جبهه عملیاتی خیبر به شهادت رسید.

او در اواخر عمر به امامت نمازجمعه فریدون شهر انتخاب شد و سرانجام در سال

[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص146؛ مزارات اصفهان، ص28.

1372ش وفات یافته و در جنّت الشهدای نجف آباد مدفون شد.[1]

سیّد محمّدعلی طباطبائی فانی

حاج سیّد محمّدعلی طباطبائی فانی زوّاره ای، فاضل ارجمند از عرفای معاصر اصفهان. سال ها در مدارس این شهر به تعلیم و تربیت نوآموزان اشتغال داشت. سپس به اداره منتقل گردیده و چندین سال ریاست حسابداری را برعهده داشت تا سرانجام بازنشسته شد.

وی به تصوّف و عرفان روی آورده و به تصفیه نفس پرداخته و در این اواخر از طرف آقای حاج سلطان حسین تابنده «رضاعلی شاه» گنابادی به عنوان شیخ صوفیه اصفهان تعیین گردید و به ارشاد و هدایت مستعدّین پرداخت. سرانجام در ماه رجب 1409ق وفات یافته، در گورستان جدید اصفهان (باغ رضوان) مدفون شد.[2]

شیخ محمّدعلی طبعی اُشتُرجانی*

شیخ محمّدعلی اُشترجانی متخلّص به «طبعی»، شاعر ادیب قرن یازدهم هجری. از مشایخ اُشتُرجان از توابع لنجان اصفهان بوده است. فرزندش عبدی نیز شاعر بود.[3]

محمّدعلی طبیب اصفهانی

محمّدعلی طبیب اصفهانی، [از اطبّاء اصفهان در اواخر دوره قاجاریه.] در ربیع الآخر سال 1314ق روی برگ قبل از کتاب «جاماسب نامه» یادداشتی نوشته است. این کتاب

[1]سیمای دانشوران، صص 116 و 117.

[2]مزارات اصفهان، صص 131 و 132.

[3]تذکره نصرآبادی، ج1، ص602؛ تاریخ نظم و نثر، ص686.

به شماره 8005 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[1]

ملاّ محمّدعلی عالم حبیب آبادی

ملاّ محمّدعلی عالم حبیب آبادی، عالم فاضل و واعظ کامل، [از علمای معاصر اصفهان که در قریه «حبیب آباد» بُرخوار اصفهان متولّد شده و نزد آخوند کاشی، حاج ملاّ عبدالجواد آدینه ای، شیخ محمّدحکیم خراسانی، سیّد محمّد مدرس نجف آبادی، میر محمّدصادق مدرس خاتون آبادی، میر محمّدتقی مدرس، شیخ جلال الدین نجفی، جهانگیرخان قشقائی، آخوند گزی و آقا سیّد محمّدباقر درچه ای تحصیل نمود.]

او از مدرسین سطوح در اصفهان بود و سال ها در مدرسه نیم آورد [و مسجد نو و مسجد جارچی] تدریس می فرمود و جماعت زیادی از افاضل طلاّب به جلسه درس او حاضر می شدند، و از بیانات علمی و مواعظ او بهره مند می گردیدند [و علاوه بر آن در مجالس عمومی و خصوصی منبر می رفت و به وعظ روضه خوانی می پرداخت.] در سال 1396 در اصفهان وفات یافته، [در قریه حبیب آباد مدفون شد.[2]]

آقا محمّدعلی عصّار اصفهانی*

آقا محمّدعلی اصفهانی معروف به عصّار، از خوشنویسان هنرمند قرن دوازدهم و سیزدهم هجری است. در عهد خود از مشاهیر خطاطان شمرده می شده و خط نسخ را در کمال استادی می نوشته و به کتابت «کلام اللّه مجید» و «ادعیه» می پرداخته است.

محمّدهاشم آصف (رستم الحکماء) معاصر او بوده و در کتاب خود تنها نامی از او

[1]فهرست مرعشی، ج21، ص7.

[2]تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان، ج2، ص333؛ یادداشت های استاد ابراهیم جوهری؛ شرح مجموعه گل، ص61.

برده است.[1]سال وفاتش معلوم نشد. لسان الملک سپهر سال فوت او را 1228ق نوشته[2]ولی ممکن است تا مدتی بعد از این تاریخ هم آقا محمّدعلی زندگی کرده باشد.

از آثار او کتابت «قرآن مجید» به خط نسخ خوش در سال 1225ق است که مرحوم مهدی بیانی آن را نزد آقای رمضانی دیده است.[3]همچنین نسخه ای دیگر از «قرآن مجید» که آن را به دستور اللهوردی خان به خط نسخ خوش در 15 رجب 1191ق کتابت کرده و به شماره 88 در کتابخانه آستان قدس رضوی در مشهد مقدّس موجود است.[4]

محمّدعلی فقیهی اردستانی*

محمّدعلی فقیهی، از شعرای معاصر. در سال 1309ش در اردستان متولّد شد و پس از تحصیلات ابتدائی و متوسطه، به شغل آموزگاری پرداخت. چند سال بعد در دانشگاه اصفهان در رشته ادبیات فرانسه تحصیل کرد و لیسانس گرفت. او سال ها در دبیرستان های اصفهان تدریس کرد تا اینکه بازنشسته شد و سرانجام در سال 1369ش بر اثر حادثه تصادف اتومبیل بدرود حیات گفت.

از اوست:

کی روی از یاد عشاق ای امید زندگی چون به یادت دیده گوهرفشانی داشتم[5]

[1]رستم التواریخ، ص409.

[2]تذکره خوشنویسان، ص37.

[3]احوال و آثار خوشنویسان، ج4، ص1188.

[4]راهنمای گنجینه قرآن، ص163؛ احوال و آثار خوشنویسان، ج4، ص1188.

[5]تذکره شعرای استان اصفهان، (ویرایش دوم) ، ص964.