کتاب اعلام اصفهان

کی شود مضطر کسی کو قانع است وانکه کارش جملگی با صانع است[1]

عباسعلی ملکی نجف آبادی*

عباسعلی ملکی نجف آبادی فرزند غلامحسین، از علمای معاصر نجف آباد در سال 1313ش متولّد شد. تحصیلات علوم دینی را در نجف آباد و اصفهان نزد شیخ ابراهیم ریاضی، شیخ غلامحسین منصور، سیّد محمود مدرس و شیخ محمّدحسن عالم نجف آبادی انجام داد و برای تکمیل آن به قم رفته و در درس حضرات آیات سلطانی، طباطبایی، محقّق داماد، بروجردی، امام خمینی، منتظری و علاّمه طباطبایی حاضر شد. او پس از آن به نجف آباد مراجعت کرده و به تدریس و تبلیغ و اقامه جماعت پرداخت.

او از فعالان و مبارزان علیه رژیم پهلوی بود و مورد تعقیب مأموران ساواک قرار گرفت. پس از پیروزی انقلاب یکی از فرزندانش مصطفی ملکی در جبهه های جنگ ایران و عراق به شهادت رسید.[2]

شیخ عباسعلی علویجه ای

شیخ عباسعلی علویجه ای فرزند غلامرضا، عالم فاضل و فقیه جامع در غرّه شعبان 1283ق در علویجه از بلوک عربستان اصفهان متولّد گردیده و در اصفهان مقدمات علوم را فرا گرفته و در سال 1308ق به نجف اشرف مهاجرت نمود و به درس حاج میرزا حسین خلیلی و جمعی دیگر حاضر شد و به آیت اللّه آقا سیّد ابوالحسن اصفهانی

[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص230؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 755 و 756؛ تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص200؛ مکارم الآثار، ج8، صص 2852 و 2853؛ مؤلفین کتب چاپی، ج3، صص 694 و 695؛ الذریعه، ج16، ص345 و ج25، صص 132 و 213؛ شرح مجموعه گل، صص 295-306؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص144.

[2]سیمای دانشوران، ص201.

اختصاص یافت.

در حُسن خُلق و تقوی و زهد معروف بود. سرانجام در 7 شعبان 1355ق وفات یافته و در وادی السلام مدفون گردید.[1]

[در کتابخانه آیت اللّه گلپایگانی در قم نسخه ای از «حقایق الأخبار» تألیف عباسعلی کرونی موجود است که در سال 1319ق تألیف شده که شاید همان شیخ عباسعلی علویجه ای باشد.[2]]

عباسعلی خرم لنبانی

میرزا عباسعلی خُرم لنبانی [فرزند کاظم از شعرای اواخر دوره قاجاریّه] در سال 1237ق متولّد شده [و از 15 سالگی به سرودن شعر پرداخته و «خرم» تخلّص نمود. مصحح کتاب دشت خرم سال تولّدش را با توجه به برخی اشعارش 1234ق تعیین کرده است. خرم ظاهرا در لنجان و اردستان دارای مناصب اداری و از جمله تحویلداری بوده است. او برخی از بزرگان روزگار خود مانند میرزا سلیمان خان رکن الملک، حاج آقانوراللّه نجفی و حسینقلی خان ایلخان بختیاری را مدح کرده است. همچنین اشعاری در مدح ناصرالدین شاه و ظلّ السلطان دارد.] دیوان اشعار او با نام «دشت خرم» در سال 1311ق چاپ سنگی شده [و بار دیگر با تصحیح آقای علیرضا لطفی (حامد اصفهانی) در سال 1387ش چاپ حروفی گردیده است.

خرم لُنبانی در سال 1324ق در اصفهان وفات یافته و در تکیه میرزا محمّدباقر چهارسوقی (صاحب روضات) واقع در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.

[1]دیباچه دیار نون، ص209؛ سیمای دانشوران، ص139؛ نقباء البشر، ج3، ص1017؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 756 و 757.

[2]فهرست مختصر کتابخانه گلپایگانی، ص271.

از اوست:

بستی به سرزلف دلا را که تو داری پای دل هر عاشق شیدا که تو داری

دانند همه خلق که خوبان زمانه زشتند بر طلعت زیبا که تو داری

صد گل به گلستان همه دیدیم و ندیدیم یک گل به از آن روی دل آرا که تو داری[1]]

عباسعلی اسکندری*

عباسعلی اسکندری فرزند یداللّه، از هنرمندان معاصر اصفهان. در سال 1325ش در اصفهان زاده شد. تا پایان مقطع ابتدایی تحصیل کرد. آموختن قلمزنی را از نوجوانی نزد برادرش استاد محمّد اسکندری آغاز کرد و با علاقه بسیار، دوازده سال از استادانی چون اسداللّه خسروانی، علی خسروانی و محمّدتقی ذوفن تعلیم گرفت و ضمن شاگردی، در کنار ایشان کار نیز می کرد.

اسکندری حدود سی سال است که به طور مستقل کار می کند. نوع کار وی قلمزنی برجسته است بویژه قلم زدن بر تابلوهای گل و مرغ، گلدان های برجسته، کار بر روی ضریح امام زاده ها، خط های کوفی و قرآنی و جز آن. وی، به سبب فعالیت های هنری اش در این رشته، تقدیرنامه هایی نیز از سازمان صنایع دستی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی گرفته است، از جمله در اولین نمایشگاه آثار برگزیده صنعتگران صنایع دستی کشورهای آسیا و اقیانوسیه در سال 1372ش، در نمایشگاه آثار هنری ماه مبارک

[1]مزارات اصفهان، صص 59 و 60؛ الذریعه، ج8، ص171؛ تخت فولاد یادگار تاریخ: خطی؛ دشت خرم (تصحیح آقای لطفی) ، صص 7-18.

رمضان در نگارستان امام خمینی در سال 1381ش و نیز در نخستین نمایشگاه صنایع دستی کشور. اسکندری در چند نمایشگاه داخلی شرکت کرده است که عبارتند از: نمایشگاه ایران گردی و جهان گردی در پارک قیطریه تهران و نخستین نمایشگاه سراسری صنایع دستی کشور به مناسبت تشکیل چهاردهمین اجلاس آسیایی شورای جهانی صنایع دستی در باغ چهلستون اصفهان. وی همچنین تعدادی از آثارش را با حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای شرکت در نمایشگاه های خارجی به چین، ژاپن و آلمان ارسال کرده است. تصویربرداران ژاپنی، از آثار و نمونه کارهای او فیلمی تهیه کرده اند.

اسکندری هنر قلمزنی را به طور خصوصی و عمومی تعلیم می دهد و با سازمان صنایع دستی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز همکاری می کند. وی در حال حاضر در اصفهان مغازه ای دارد و به قلمزنی مشغول است.

از آثار وی می توان به این موارد اشاره کرد:

1. درِ حرم حضرت رضا علیه السلام با همکاری محمّدتقی ذوفن، (یک لنگه آن) 2. درِ حرم حضرت معصومه (س) ، با همکاری استادانش3. ضریح حرم حضرت ابوالفضل علیه السلام ، با همکاری استادانش4. ضریح حرم حضرت شاهچراغ علیه السلام ، با همکاری استادانش5. ضریح مشهد اردهال شاهزاده محمّد، با همکاری استادانش.[1]

دکتر عباسعلی موحّدیان

دکتر عباسعلی موحّدیان، از اساتید پزشکی اصفهان، در سال 1305ش متولّد شده و پس از اخذ دیپلم طبیعی از دبیرستان سعدی در سال 1326ش به دانشکده پزشکی

[1]فرهنگ ناموران معاصر ایران، ج2، ص535.

طهران راه یافته و در سال 1332 موفق به اخذ درجه دکترا شد. سپس در دانشکده پزشکی اصفهان به تدریس رشته اعصاب و روان مشغول شد.[1]

عباسقلی خان سیف الملک نوری*

عباسقلی خان نوری ملقّب به «سیف الملک» فرزند میرزا زکی نوری خوشنویس و ادیب دانشمند در قرن سیزدهم هجری. پسرعموی میرزا آقاخان صدراعظم نوری است. آقاخان پس از مرگ نیکلای اوّل امپراطور روسیه، او را با رتبه میرپنجی به مترجمی نظر آقا یمین الدوله به سن پطرزبورگ (دربار الکساندر دوم) فرستاد.[2]او عاقبت به اصفهان آمده و نزد حاج محمّداسماعیل اصفهانی، از حکماء و علمای عالیقدر اصفهان به تحصیل پرداخته و از جمله کتاب «مفاتیح الغیب» را نزد او خوانده است.[3]کتاب «سفرنامه سن پطرزبورگ» که نسخه ای از آن در کتابخانه ملّی ایران[4]و «منتخب التّجارب» در علم طب که در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است از تألیفات اوست.[5]

سیف الملک به خطوط نستعلیق و شکسته و رقاع و تعلیق آشنا بوده و نستعلیق را خوش و رقاع را عالی می نوشته و تاریخ کتابت او از سال 1250 تا 1287ق بوده است. در سال 1286 در اواخر عمرش حکومت طوالش را به عهده گرفته و پس از آن تاریخ درگذشته است.

[1]راهنمای دانشکده پزشکی و داروسازی اصفهان، ص93.

[2]شرح حال رجال ایران، ج2، صص 232-234.

[3]مکارم الآثار، ج7، صص 2739 و 2740.

[4]فهرستواره کتاب های فارسی، ج1، ص111.

[5]فهرست الفبائی رضوی، ص556.

این آثار به خط او در کتابخانه ها موجود است: 1. «تحفه سلیمانیّه» تألیف: محمّدنصیر بن میرزا قاضی اردکانی یزدی، به خط شکسته که در سال 1250ق در کرمانشاه آن را کتابت کرده و به شماره 6551 در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است.[1]2. مجموعه ای شامل «کلمات طریفه» فیض کاشانی، «مفاتیح الغیب» ملاّصدرای شیرازی و «شرح حدیث رأس الجالوت»

از: ملاّ محمّداسماعیل بن محمّدجعفر اصفهانی که در دومین دفتر از نشریه کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران معرفی شده است. 3. «جلوات ناصریه» از: ملاّ محمّداسماعیل بن محمّدجعفر اصفهانی به خط شکسته در کتابخانه مجلس شورای اسلامی موجود است.4. «اکسیر العارفین» ملاّصدرا، به خط شکسته نستعلیق در جمعه 18 رمضان 1280ق موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران5. «الحکمه العرشیه» ملاّصدرا، به خط شکسته نستعلیق، در سه شنبه 16 شعبان 1280ق، موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران[2]6. «ترجمه تاریخ یمینی» از: جرفاذقانی، به خط نستعلیق در سال 1271ق موجود به شماره 1508ف در کتابخانه ملّی ایران.[3]

عباسقلی ترابی

عباسقلی ترابی [فرزند محمّدقلی] از شعرای معاصر اصفهان [در سال 1305ش در دهستان «درغوک» از توابع آباده متولّد شده و] پس از تحصیل به استخدام اداره فرهنگ درآمده و چندی در شهرضا به شغل آموزگاری مشغول بود [و در سال 1357ش بازنشسته شد. شاعری خوش مشرب، شوخ طبع و بااستعداد بود و در اغلب انجمن های ادبی از جمله انجمن کمال و انجمن حافظ شرکت می کرد و اشعارش در نشریات اصفهان همچون «اولیاء» و «نوید اصفهان» به چاپ می رسید. مجموعه اشعار او با عنوان

[1]فهرست الفبائی رضوی، ص114.

[2]مکارم الآثار، ج7، صص 2739-2744.

[3]فهرست ملّی، ج4، ص7.

«جلوه های عرفانی» در سال 1381ش به چاپ رسیده است.

او در روز 5 اردیبهشت سال 1384ش در اصفهان از دنیا رفت و در قبرستان جدید اصفهان (باغ رضوان) به خاک سپرده شد.

از اوست:

ز چشمش تا به مژگان خواب ریزد به جام دل شراب ناب ریزد

به گیسویش وزد هر دم نسیمی از آن صدها دل بی تاب ریزد

ز رخسارش فروغ عالم آرا درون چشمه مهتاب ریزد[1]]

عباسی اصفهانی*

عباسی، از سادات و شعرای اصفهان در قرن یازدهم هجری بوده و به خاطر منادمت شاه عباس اوّل «عباسی» تخلّص می کرد. سفری به هند رفته و اوحدی بلیانی در سال 1005ق در «اجمیر» هند او را دیده است.

از اوست:

جز حرف قتلم آن بت بدخو نمی کرد با من سخن به جز خم ابرو نمی کند[2]

میرزا عبدالأئمه طوسی

میرزا عبدالأئمه طوسی فرزند میرزا علینقی ملاّباشی، فاضل محترم. از وکلاء مبرّز دادگستری، متوفی 20 جمادی الثّانی 1368ق مدفون در تکیه بروجردی در تخت فولاد

[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص131؛ جلوه های عرفانی: مقدمه؛ تذکره شعرای استان اصفهان (ویرایش دوم) ، ص159؛ بزم ادب، ص341.

[2]تذکره روز روشن، ص521؛ تذکره غنی، ص87؛ منتخب اللطایف، ص455؛ تذکره عرفات العاشقین، ج4، ص2584.

اصفهان.[1]

عبدالباقی اصفهانی

عبدالباقی اصفهانی [خوشنویس هنرمند خط نسخ] در سده دوازدهم هجری، نسخه ای از «صحیفه سجّادیّه» را به خط نسخ نوشته و کتاب به شماره 82 در کتابخانه ملّی ملک طهران موجود است.[2]

میرزا عبدالباقی (باقی) اصفهانی

میرزا عبدالباقی موسوی اصفهانی متخلّص به «باقی» شاعر ادیب در قرن سیزدهم هجری. مدّتی کلانتری اصفهان را داشته [است. از آن منصب] استعفا نموده و به عتبات رفته و پس از مراجعت، ندیم شاهزاده علی میرزا [قاجار] شده و در سال 1238ق در کرمانشاه وفات یافته [است.] دیوانش قریب به چهار هزار بیت است.[3]

«مدایح امینیه» یا «مدایح حسینیه» تذکره ای مشتمل بر شرح حال شاعران مدح کننده میرزا محمّدحسین خان صدر اعظم اصفهانی ملقب به «امین الدّوله» است که [نسخه خطی آن به شماره 13219 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[4]]

در کتابخانه مرکزی دانشگاه طهران [هم] نسخه ای از «مدایح حسینیه» یا «مدایح

[1]سیری در تاریخ تخت فولاد، ص89.

[2]فهرست ملک، ص479.

[3]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص749؛ دیوان طبیب اصفهانی، صص 78-80؛ تذکره مجمع الفصحاء، ج4، ص182؛ تذکره حدیقه الشعراء، ج1، ص223؛ تذکره نگارستان دارا، ج1، ص63؛ تذکره دلگشا، ص621؛ تذکره اختر، ص42؛ تذکره سفینه المحمود، ص179؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص189.

[4]فهرست مرعشی، ج33، صص 423 و 424.