همچون حاج سیّد محمّدباقر حجه الاسلام شفتی و منوچهر خان معتمدالدّوله (حاکم اصفهان) قصیده سروده است. از او تذکره ای مختصر در احوال و اشعار شعرای معاصر خودش موجود است که هنوز به طبع نرسیده است.[1]این بیت از سروده های اوست:
با دل زارم بس آزار آن دل سنگین کند عاقبت با آبگینه الفت سنگ این کند]
حاج محمّدعلی خان معین السّلطنه
حاج محمّدعلی خان معین السّلطنه رشتی اصفهان، مؤلّف «سفرنامه شیکاگو» که در سال 1318ش در پاریس به طبع رسیده است.[2]
شیخ محمّدعلی مفاخر انصاری
حاج شیخ محمّدعلی مفاخر انصاری اهوازی، عالم جلیل، از علماء و بزرگان [معاصر] خوزستان. در ذی الحجه الحرام سال 1394ق در مسافرت به اصفهان در این شهر وفات یافته و در مزار زینبیه مدفون گردید.[3]
سیّد محمّدعلی موسوی جروکانی*
حاج سیّد محمّدعلی موسوی جروکانی، عالم فاضل متّقی، از علمای اصفهان در قرن چهاردهم هجری. از اهالی قریه «جروکان» بلوک ماربین اصفهان. او پس از تحصیل علوم مقدماتی در اصفهان نزد حضرات آیات آقا سیّد محمّدباقر درچه ای، آقا سیّد
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج1، ص349؛ دیوان طرب، ص86؛ تذکره مدایح معتمدیّه: خطی؛ تذکره مآثر الباقریه، صص 240-242؛ تذکره حدیقه الشّعراء، ج3، صص 1633-1635؛ خوشنویسی در کتیبه های اصفهان، صص 91-93؛ گلشن اهل سلوک، (ویرایش دوم) ، صص 455-464.
[2]الذریعه، ج12، ص187؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص835.
[3]تاریخچه ارزنان و مقبره علیا جناب زینب خاتون، ص44؛ مزارات اصفهان، ص237.
مهدی درچه ای، آخوند ملاّ عبدالکریم گزی و حاج میر محمّدصادق مدرس خاتون آبادی به تحصیل پرداخت و عاقبت به زادگاه خود مراجعت نموده و به وعظ و ارشاد مردم و رسیدگی به مسائل شرعی منطقه ماربین مشغول شد. وی سرانجام در روز 14 رمضان 1368ق وفات یافته و در تکیه آقا سیّد رضی در تخت فولاد اصفهان مدفون شد. او عالمی زاهد و عابد و اهل ورع و تقوا بوده و بین عموم مردم محبوب القلوب و صاحب نفوذ معنوی بود.
از او کتابی به نام «ضیاء المجالس» باقی مانده که به چاپ نرسیده است.[1]
محمّدعلی مهجور اصفهانی
محمّدعلی اصفهانی متخلّص به «مهجور» از شعرای قرن سیزدهم هجری است. در اصفهان به تعلیم اطفال مشغول بوده و در جوانی در اصفهان وفات یافته است.
این بیت از اوست:
هنگام نزع، یوسف من از سفر رسید عمرم بسر رسید چو عمرم به سر رسید[2]
محمّدعلی مهجور اصفهانی
محمّدعلی پوستی متخلّص به «مهجور»، از شعرای معاصر اصفهان. در سال 1303ش در اصفهان متولّد گردیده [و] پس از انجام تحصیلات ابتدائی در کارخانه ریسباف اصفهان به کارگری اشتغال جسته [است.] از اشعار اوست:
به نام صلح شد آغاز داستان محبّت که جغد جنگ به هم ریزد آشیان محبّت
[1]خمینی شهر شهری که از نو باید شناخت، ص181.
[2]تذکره سفینه المحمود، ص306؛ تذکره اختر، ص184؛ تذکره حدیقه الشعراء، ج3، ص1750؛ تذکره انجمن خاقان، ص622؛ تذکره مجمع الفصحاء، ج57 ص934.
شمیم مهر و وفا از گلی توانی یافت که جسته تربیت از دست باغبان محبّت[1]
محمّدعلی بیگ ناظر*
محمّدعلی بیگ ناظر، از صاحب منصبان بانفوذ و مشهور و از مردان نیکوکار عهد صفویه است.
او در زمان شاه عباس اوّل منصب گرگ یراقی را برعهده داشت و مورد اعتماد و هم صحبّت شاه عباس بود.[2]در سال 1039ق از طرف شاه صفی به عنوان ایلچی هند به حجابت (سفارت) عازم هندوستان شد و به شایستگی مأموریت خود را به پایان رساند.[3]در سال 1046ق وزارت اصفهان به او داده شد[4]و سرانجام در سال 1048ق به عنوان ناظر بیوتات سلطنتی منصوب شد. و در این منصب به خدمت مشغول بود[5]تا اینکه در سال 1060ق در اصفهان وفات یافت[6]و در مزار بابا رکن الدّین (نزدیک تخت فولاد) در بقعه ای مخصوص مدفون شد.[7]در این بقعه ملاّ علی حبش ساروی مازندرانی متخلّص به «جاوید» (متوفی به سال 1070ق) نیز به خاک سپرده شده است.[8]
محمّدعلی بیگ آثار خیریه فراوانی از جمله رباط، مسجد، بازار و تکیه از خود به جای نهاد از جمله بازار و مسجد و تکیه ای در نزدیکی تخت فولاد و تکیه گرگ یراق در محله سینه پائینی اصفهان.[9]همچنین به اهل فضل و ادب عنایت داشته و آنان را مورد
[1]تذکره شعرای معاصر اصفهان، ص477.
[2]تذکره نصرآبادی، ج1، صص 101 و 102.
[3]خلاصه السّیر، صص 76 و 64.
[4]خلاصه السّیر، ص250.
[5]خلد برین (ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم) ، ص290.
[6]خلد برین، صص 497 و 498.
[7]سفرنامه شاردن (بخش اصفهان) ، ص157.
[8]تذکره نصرآبادی، ج1، ص530.
[9]سفرنامه پیترو دلاواله، ص639.
حمایت و کمک خود قرار می داد. فرزندش صفی قلی بیگ[1]و یکی از غلامانش مرتضی قلی بیگ سروشی هم اهل شعر و ادب بوده اند.[2]
ظاهرا از آثار محمّدعلی بیگ ناظر فقط تکیه گرگ یراق ها باقی مانده و قبر او و سایر ابنیه و آثار خیریه او از بین رفته اند.
سیّد محمّدعلی نامی اصفهانی
میرزا محمّدعلی حسینی اصفهانی، از شعرای اوایل قرن یازدهم هجری. او نیز مانند «سید محمّدمعصوم حسینی نامی»، «نامی» تخلّص داشته است. وی در سال 1025ق وفات یافته و در امامزاده هارون ولایت اصفهان مدفون شد.[3][دیوان اشعار او به خط هادی ارفع، در کتابخانه آقای ناصر میبدی در مشهد مقدس موجود است.[4]]
میرزا محمّدعلی نقیب اصفهانی
میرزا محمّدعلی اصفهانی، [از خطاطان قرن سیزدهم هجری.] در سال 1237ق به خط نسخ زیبای خود نسخه ای از «تعقیبات نمازهای پنج گانه» مروی از حضرت سجاد علیه السلام را نوشته و نسخه به شماره 34 در کتابخانه مدرسه عالی سپهسالار موجود است.[5]
[1]تذکره نصرآبادی، ج1، صص 101 و 102.
[2]تذکره نصرآبادی، ج1، ص66.
[3]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص193؛ مزارات اصفهان، ص346.
[4]فهرست شخصی میبدی، ج1، ص176.
[5]فهرست سپهسالار، ج1، ص19؛ الذریعه، ج4، ص218.
ملاّ محمّدعلی نوری*
ملاّ محمّدعلی نوری مازندرانی، عالم فاضل و عارف کامل، از علمای قرن سیزدهم هجری است. در اصفهان ساکن بوده و در این شهر تحصیل کرده و در ماه ذیحجه الحرام 1285ق وفات یافته و در بقعه آقا محمّد بیدآبادی واقع در تخت فولاد اصفهان مدفون شد.[1]
وی عالمی غیر از حاج ملاّ محمّدعلی نوری مؤلف کتاب «نخبه الاصول» است، که او نیز در تخت فولاد مدفون شده است.
محمّدعلی نوری
محمّدعلی نوری ملقّب به «فارسی»، [از فضلای قرن سیزدهم هجری.] در مدرسه میرزا حسین اصفهان بوده و نسخه ای از «حاشیه شرح تجرید» تألیف: ملاّ عبدالرّزاق فیاض لاهیجی را کتابت کرده و در کتابخانه حقیر [سیّد مصلح الدّین مهدوی] موجود است.[2]
میرزا محمّدعلی هاشمی اصفهانی*
میرزا محمّدعلی موسوی اصفهانی متخلّص به «هاشمی» شاعر و ادیب ماهر در قرن سیزدهم هجری. او برادرزاده شاعر توانای اوایل دوره قاجاریه میرزا محمّدجعفر غیرت اصفهانی است. در نوجوانی بنا به استعداد خدادادی لب به سرودن شعر گشوده و در آن فن صاحب مهارت گردید. این دو بیت از مدیحه ای از او در مدح میرزا محمّدحسین خان صدراعظم اصفهانی در کتاب «مدایح الحسینیه» انتخاب شد:
[1]تخت فولاد یادگار تاریخ: خطی.
[2]فهرست سیّد مصلح الدّین مهدوی، ص141.
ای فلک آستان خاک دَرَت تارک آرای خلق ایام است
وی قمر پاسبان که گرد رهت توتیابخش چشم اجرام است[1]
شیخ عماد اِرفع تبریزی
شیخ عماد بن ابراهیم تبریزی، شاعر ادیب، [از سخنوران قرن یازدهم هجری.] در مسجد جامع عباس آباد اصفهان حجره داشته و عمر را به قناعت و درویشی به سر آورده و بر فقر و مسکنت خود صبر نموده است. شعر نیز می سروده و «اِرفع» تخلّص می کرده است. این رباعی از اوست:
خواهی که دلت محرم اسرار شود از جمله علم حق خبردار شود
از گریه بشو غبار آیینه دل مگذار ز گرد معصیت تار شود[2]
عماد حسینی
عماد بن حیدر حسینی، [از فضلاء قرن دوازدهم هجری.] مجموعه ای از چند رساله را در سال 1111ق در مدرسه باب القصر اصفهان به خط نستعلیق نوشته است. این مجموعه به شماره 1157 در کتابخانه مدرسه فیضیه قم موجود است. و شامل: 1. «رساله در جفر» 2. «حاشیه بر شرح الملحض» قاضی زاده رومی، از بیرجندی 3. «تشریح الافلاک» شیخ بهائی4. «شرح بر شرح چغمینی» می باشد.[3]
[1]تذکره مدایح الحسینیه: مخطوط، ص442.
[2]تذکره نصرآبادی، ج1، ص577؛ دانشمندان آذربایجان، ص37؛ لغت نامه دهخدا: ذیل «ارفع»، ص1871 و ذیل «عماد تبریزی»، ص299؛ الذریعه، ج9، ص68.
[3]فهرست فیضیه، ج2، ص61؛ بیان المفاخر، ج2، صص 296 و 297.
عماد اصفهانی
عماد بن منجم اصفهانی، از فضلاء قرن نهم هجری. کتاب «شرح سی فصل» در تقویم، تألیف: خواجه نصیرالدّین طوسی (که شارح آن به عربی: بدرالدّین طبری است) را در 22 ربیع الثّانی 884ق کتابت کرده است. و نسخه آن نزد سیّد محمّدباقر یزدی در نجف اشرف موجود است.[1]
عمر سُریجانی اصفهانی
ابوطاهر عمر بن ابراهیم بن محمّد بن فاخر سُریجانی اصفهانی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن چهارم هجری]، در عراق از احمد بن سلیمان نجّاد و جعفر خالدی و از محدثان ری و همچنین از ابوجعفر هاشمی روایت نموده و ابونصر کسائی، ابوبکر باطرقانی، ابوالقاسم (پدر ابوعبداللّه دقاق) و ابوالقاسم ذکوانی از او روایت کرده اند.
او در روز هفتم صفر 405ق وفات یافت.[2]«سُریجان» قریه ای از قرای اصفهان [است.]
عمر جوزدانی
ابوحفص عمر بن ابراهیم بن محمّد جوزدانی معروف به «بوبه» اصفهانی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن ششم هجری.] از ابوبکر محمّد بن عبداللّه بن ریذه ضَبّی اصفهانی روایت می کند و ابوسعد سمعانی از او اجازه داشته است.[3]
[1]الذریعه، ج13، ص311.
[2]ذکر اخبار اصفهان، ج1، ص357؛ التحبیر، ج2، ص18.
[3]التّحبیر، ج1، ص514.
عمر سروشانی اصفهانی
ابوبکر عمر بن احمد بن عبداللّه سروشانی اصفهانی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن ششم هجری.] از: اسماعیل حافظ، ابومطیع محمّد بن عبدالواحد مصری صحّاف و دیگران حدیث شنیده و ابوسعد سمعانی از او استماع حدیث کرده است.
در 14 رمضان سال 557ق وفات یافته است.[1]«سروشان» از قُرای اصفهان است.
عمر معدانی اصفهانی
ابوطاهر عمر بن حامد بن رجاء بن عمر بن محمّد بن علی بن مَعدان مَعدانی اصفهانی، [از محدّثین عامّه اصفهان در قرن ششم هجری.] تولد [او] در حدود سال 480ق [بوده و] از حافظ سلیمان بن ابراهیم و ابوالعباس بن اشته و غیر آنها حدیث شنیده و ابوسعد سمعانی از او حدیث نوشته است.[2]
عمر اصفهانی نیشابوری
ابوحفص عمر بن حسین بن شاذی بن فرج اصفهانی نیشابوری، [از محدّثین عامّه در قرن ششم هجری] و از خاندان علم و حدیث بوده و برادر «ضاحک» است. از ابوالعباس فضل بن عبدالواحد تاجر حدیث شنیده و ابوسعد سمعانی احادیث کمی از او استماع کرده است.[3]
[1]التّحبیر، ج1، ص514.
[2]التّحبیر، ج1، ص516.
[3]التّحبیر، ج1، ص516.