الاحکام» (از «زکوه» تا «زیارات») را به خط نسخ کتابت کرده و آن را نزد ملاّ محمّدتقی مجلسی خوانده است. این نسخه در کتابخانه دانشکده حقوق تهران موجود است.[1]همچنین نسخه ای از کتاب «من لا یحضره الفقیه» را در اصفهان کتابت کرده و ملاّ محمّدتقی مجلسی أنهایی برای او نوشته است. این نسخه در کتابخانه مدرسه نواب مشهد موجود است.[2]]
ملاّ عبدالباقی تبریزی
ملاّ عبدالباقی تبریزی معروف به «دانشمند» و «صوفی» [فرزند بیرام خان، از مشاهیر خوشنویسان و از عرفاء و شعرای قرن یازدهم هجری. در تبریز متولّد شده و نزد ملاّعلی لنگ به مشق خط پرداخت. سپس به درس ملاّ میرزاجان راه یافته و چندی بعد به هند رفت عاقبت در بغداد رحل اقامت افکنده و در خانقاه مولوی ها با دده مصطفی مربوط شد ولی عاقبت به اجبار به دستور شاه عباس به اصفهان آورده شد.] او خطوط ثلث و نسخ را عالی می نوشته و برخی از کتیبه های مسجد شاه [مسجد امام [اصفهان به خط زیبای اوست. وفات او در سال 1039ق روی داده است.
[همچنین کتاب های زیر را کتابت کرده است:
1. «صد کلمه امیرالمؤمنین» (صد کلمه جاحظ) به خط ثلث موجود به شماره 1729 در کتابخانه آستان قدس رضوی 2. «مرقع» (قصیده بُرده) که در 1036ق کتابت شده و در کتابخانه مجلس شورای اسلامی وجود دارد.3. «رقعه ای» به خط ثلث و نسخ خوش، موجود در کتابخانه آستان قدس رضوی]
او شعر می سروده و «باقی» تخلّص داشته است. [این کتاب ها و آثار از اوست:
[1]زندگینامه علاّمه مجلسی، ج2، ص390؛ الذریعه، ج1، ص163؛ فهرست حقوق، ص309.
[2]الروضه النضره، ص312.
1. «دیوان اشعار» 2. «منهاج الولایه» در شرح نهج البلاغه که به وسیله آقای حبیب اللّه عظیمی تصحیح شده و در 2 جلد به چاپ رسیده است.3. نامه ای عرفانی به میرزا ابراهیم همدانی که در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.4. «تفسیر قرآن کریم» به روش عرفانی5. «شرح صحیفه سجادیه»
از اوست:
محنت کش روزگار خویشتنم چه کنم؟ درمانده اضطراب خویشتنم چه کنم؟
دور است ز جبر، اختیارم امّا مجبور به اختیار خویشتنم چه کنم؟[1]]
عبدالباقی اصفهانی
عبدالباقی بن حاجی میرزا تقی اصفهانی، از کاتبان و نویسندگان کتب در قرن سیزدهم هجری بوده و در ذی الحجه 1252ق نسخه ای از «دلائل الاحکام فی شرح شرایع الاسلام» تألیف سیّد محمّدابراهیم موسوی قزوینی را به خط نسخ نوشته و به شماره 4429 در کتابخانه مجلس شورای ملّی موجود است.[2]
میر عبدالباقی خاتون آبادی (کبیر)
میر عبدالباقی خاتون آبادی بن میر محمّدحسین بن میر محمّدصالح بن میر عبدالواسع حسینی خاتون آبادی اصفهانی، عالم فاضل و مجتهد بارع، از اکابر علمای اصفهان در قرن
[1]تذکره عرفات العاشقین، ج4، صص 2560 و 2561؛ تذکره نصرآبادی، ج1، ص296؛ ریحانه الادب، ج2، ص211؛ دانشمندان آذربایجان، صص 144-146؛ وقایع السنین و الاعوام، صص 506 و 507؛ کارنامه بزرگان ایران، ص204؛ فهرست مرعشی، ج31، ص719؛ الرّوضه النضره، ص312؛ پیدایش خط و خطاطان، صص 187 و 188؛ خوشنویسی در کتیبه های اصفهان، صص 47-50؛ تاریخ اصفهان (هنرمندان) ، صص 91-93؛ الذریعه، ج9، ص123؛ الاصفهان: رجال و مشاهیر، صص 388-391؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص757؛ منهاج الولایه: مقدمه.
[2]فهرست مجلس، ج12، ص118.
دوازدهم هجری.
[در اصفهان متولّد شده] و نزد میرزا ابوالقاسم مدرس و شیخ یوسف بحرینی [و ملاّ محمّدجعفر کشمیری] و جمعی دیگر از فحول علماء تحصیل کرده سال ها امام جمعه اصفهان بود. در علوم معقول و منقول استاد بود و تدریس فرمود.
[جمعی از علماء از او روایت می کنند که از آن جمله هستند: سیّد بحرالعلوم، میرزا حیدرعلی مجلسی، آقا سیّد علی کربلائی و حاجی میر محمّدحسین خاتون آبادی (فرزندش) .]
وی در سال 1207ق در اصفهان وفات یافته و در نجف در ایوان علماء مدفون گردید.[1]
وی را تألیفاتی است از جمله:
1. «اکمال الاعمال» در استکمال کتاب «اقبال» سیّد بن طاووس [مؤلف آن را از بخش «مزار» از کتاب «بحارالأنوار» در تکمیل کتاب «اقبال» جمع آوری و در 2 فصل مرتب ساخته است. نسخه ای از آن در کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی[2]و نسخه ای دیگر در کتابخانه حاج شیخ محمّدسلطان المتکلمین در طهران[3]وجود دارد[ 2. «الجامع» در اعمال ماه مبارک رمضان [در یک فاتحه و 7 باب و یک خاتمه، به فارسی که در کتابخانه مرکز احیاء میراث اسلامی موجود است.[4]] 3. «ریاض رضوان» در آداب و زیارات حضرت رضا علیه السلام که محمّدعلی صبوح اصفهانی در چهارشنبه 26 جمادی الثانی 1184ق در مدرسه کاسه گران کتابت کرده و در کتابخانه حقیر [سیّد
[1]دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص760؛ زندگینامه علاّمه مجلسی، ج2، ص313؛ روضات الجنات، ج8، ص190؛ مکارم الآثار، ج2، صص 315-317؛ فوائد الرضویه، ص223؛ الکرام البرره، ج2، ص698؛ غرقاب، ص92.
[2]فهرست مرکز احیاء، ج7، ص109.
[3]الذریعه، ج2، ص282.
[4]فهرست مرکز احیاء، ج6، ص73.
مصلح الدین مهدوی] موجود است.
میر عبدالباقی خاتون آبادی (صغیر)
میر عبدالباقی خاتون آبادی معروف به «صغیر» فرزند میر محمّدحسین بن میر عبدالباقی (کبیر) بن میر محمّدحسین خاتون آبادی، از علمای اجلاّ مانند دو برادرش میر علینقی و حاج میرزا حسن امام جمعه در اصفهان می زیسته و در سال 1225ق وفات یافته و در داخل بقعه مجلسی مدفون شده است. بر سنگ قبر او اشعاری در مرثیه و ماده تاریخ صاحب عنوان منقور بود و این مصرع مادّه تاریخ وفات اوست: «در جنان شد میر عبدالباقی از دنیای دون». قبر او در تعمیرات اخیر [حدود 1400ق] از بین رفت.[1]
ملاّ عبدالباقی کاشانی
حاج ملاّ عبدالباقی بن محمّدحسین بن حاج عبدالرزاق کاشانی [عالم فاضل از علمای قرن سیزدهم هجری.]
ملاّ حبیب اللّه کاشانی در «لباب الالقاب» درباره او می نویسد: «... کان فقیها متتبّعا فی الأخبار فاضلاً جامعا للمعقول و لا سیّما الریاضیات...»
[وی در کاشان متولّد شده و در آنجا] نزد سیّد محمّدتقی کاشانی و در اصفهان نزد حاج سیّد محمّدباقر حجه الاسلام شفتی بیدآبادی تحصیل کرده است. مرحوم سیّد حجه الاسلام در ربیع الاوّل 1260ق اجازه ای جهت او مرقوم فرموده و در آن به اجتهاد و عدالتش گواهی فرموده و مردم کاشان را به مراجعه او سفارش نموده است. این اجازه ضمن مجموعه اجازات مرحوم حجه الاسلام در کتابخانه مولی محمّدعلی خوانساری در
[1]زندگینامه علاّمه مجلسی، ج2، صص 339 و 340؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، ص760؛ مزارات اصفهان، ص37؛ رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص132.
نجف اشرف می باشد.[1]
عبدالباقی حسینی اصفهانی
عبدالباقی بن حسین حسینی اصفهانی، [عالم فاضل جلیل، جامع معقول و منقول] از فضلای قرن دوازدهم هجری و متوفای حدود سال 1131ق. مؤلف: 1. «ذخیره یوم المحشر فی شرح الباب الحادی عشر» به فارسی (تاریخ تألیف: پنج شنبه 12 ربیع الثّانی 1109ق) 2. «شرح باب حادی عشر»، به عربی. این دو نسخه به خط مؤلف به شماره 3708 در کتابخانه آیت اللّه مرعشی در قم موجود است.[2][3. «القیود الوافیه» در شرح «کافیه» و «وافیه»4. «حاشیه حاشیه خفری بر شرح تجرید» که در سال 1130ق تألیف شده است.[3]]
میرزا عبدالباقی طبیب اصفهانی
میرزا عبدالباقی موسوی طبیب اصفهانی فرزند میرزا محمّدرحیم حکیم باشی بن میرزا محمّدباقر بن میرزا رضا بزرگ بن حکیم احمد بن حکیم سلمان موسوی اصفهانی. شاعر ادیب در قرن دوازدهم هجری. از سلسله سادات حکیم سلمانی است که اصل آنها از جهرم فارس بوده و نسب سادات شاپورآباد اصفهان نیز به حکیم سلمان می رسد.
در سال 1127ق در اصفهان متولّد شده و پدرش به دستور افاغنه در سال 1137ق کشته شده است. طبیب اصفهانی در طبابت، ماهر و حاذق بوده و در رکاب نادرشاه به عنوان حکیم باشی و ندیم او به هند رفته و در آنجا با علیقلی خان لگزی متخلّص به
[1]الکرام البرره، ج2، ص698؛ الذریعه، ج1، ص157؛ بیان المفاخر، ج1، صص 334 و 335.
[2]فهرست مرعشی، ج10، ص108.
[3]تراجم الرّجال، ج1، ص267.
«واله» مؤلف تذکره «ریاض الشعراء» ملاقات نموده است. طبیب از معاشرین و مصاحبین مشتاق اصفهانی است.
او در سال 1171ق وفات یافته و در تخت فولاد جنب لسان الارض [تکیه شهداء کنونی] مدفون گردید.
مادّه تاریخ وفاتش را «صهبا» گوید:
کلک «صهبا» از پی تاریخ فوتش زد رقم «بزم جنّت منزل آن زبده سادات باد»
دیوان اشعاری دارد حاوی قریب دو هزار بیت که نمونه بهترین شعر فارسی است. [و به چاپ رسیده است. نسخه خطی دیوان طبیب در کتابخانه آیت اللّه گلپایگانی در قم موجود است.] مثنوی به نام «محمود و ایاز» نیز گفته است.
از اوست:
غمت در نهانخانه دل نشیند به نازی که لیلی به محمل نشیند
به دنبال محمل چنان زار گریم که از گریه ام ناقه در گل نشیند
خَلَد گر به پای خاری آسان برآرم چه سازم به خاری که در دل نشیند
پی ناقه اش رفتم آهسته، ترسم غباری به دامان محمل نشیند[1]
[1]رجال اصفهان یا تذکره القبور، ص218؛ دانشمندان و بزرگان اصفهان، ج2، صص 747 و 748؛ سیری در تاریخ تخت فولاد، ص188؛ اصفهان: کتاب جوانان، ص238؛ تذکره مجمع الفصحاء، ج5، صص 719-721؛ تذکره روز روشن، ص499؛ مکارم الآثار، ج4، ص1209؛ تذکره آتشکده: نیمه دوم، صص 584-586؛ الذریعه، ج9، ص644؛ دیوان طبیب اصفهانی، ص89؛ تذکره غنی، ص83؛ فهرست گلپایگانی (صدرائی) ، ج2، ص1904؛ تذکره ریاض الشعراء، ج2، صص 1293 و 1294؛ منتخب اللطایف، ص424.
دکتر عبدالباقی نواب
دکتر عبدالباقی نواب فرزند میرزا محمّدرضا خان بن میرزا علی خان مستوفی چهارسو شیرازی اصفهانی، طبیبی حاذق، ادیب شاعر و خوشنویس هنرمند معاصر.
در سال 1296ش در اصفهان متولّد شده و پس از تحصیلات ابتدائی و متوسّطه، به دانشکده پزشکی طهران راه یافته و موفق به اخذ درجه دکترا شده است. او سال ها به تدریس در آموزشگاه عالی بهداری اصفهان و دانشکده پزشکی اصفهان مشغول بوده و درجهD.TM and H.را از دانشکده بیماری های گرمسیری و بهداشت لندن اخذ نموده است.
وی در پست های اداری مانند ریاست دانشکده داروسازی، معاونت دانشگاه اصفهان و معاونت دانشکده پزشکی به خدمت پرداخته و در سال 1339ش به سمت نمایندگی مردم اصفهان در مجلس شورای ملی انتخاب شده است.[1]
دکتر نواب مردی ادیب و دانشمند و شاعر بوده و خط شکسته را خوش می نوشته و در محافل و انجمن های ادبی شرکت می نموده است. او طبیبی خوش محضر، نیک سیرت و خوش رفتار، آشنا به انساب و حالات بسیاری از مردم اصفهان بالاخص علماء و سادات و به خصوص خاندان های بهشتی و فشارکی و روضاتی و در قدرت حفظ احاطه به جزئیات کم نظیر و دارای محاسن اخلاق و لطافت طبع و ظریف بوده است.
وی در شب اربعین (20 صفر) 1403ق (سال 1361ش) در طهران وفات یافته، جنازه به اصفهان منتقل گردیده و در مجاورت خاندان بهشتی [واقع در شمال مصلای تخت فولاد] مدفون گردید.[2]
[1]راهنمای دانشکده پزشکی و داروسازی اصفهان، ص65.
[2]سیری در تاریخ تخت فولاد، ص137.
[مرحوم استاد حسن بهنیا متخلّص به «متین» مادّه تاریخ وفاتش را چنین سروده است:
پی سال تاریخ فوتش «متین» بگفت: «ای دریغ از مسیحای ما»[1]
همچنین شاعر گرامی آقای میرزا فضل اللّه خان اعتمادی خوئی (برنا) چنین گفته است:
سال فوتش را رقم بنمود «برنا» با دو هجری هر یکی در بیتی از طبع روان نکته دانی
«جانب جانان جاوید و جهان جاودانی کرده عبدالباقی نواب روی از دار فانی» 1403
«جان عبدالباقی نواب شد از دار فانی جانب جانان جاوید و جنان جاودانی» 1361]
این شعر از دکتر نواب است:
باغبانی گل امید به گلزار نشاند بهر پروردن او خون دل از دیده فشاند
گشت پروانه اش عاشق ولی از جور خزان عاقبت زان گل و پروانه یکی خاطره ماند
کتاب «بیماری های عفونی» از تألیفات اوست که دکتر عبدالرحیم امامی جمع آوری و در اصفهان به طبع رسانیده است.
آقا عبدالباقی مازندرانی
آقا عبدالباقی مازندرانی بن ملاّ محمّدصالح ساروی مازندرانی بن احمد، عالم فاضل
[1]طاوس خیال، ص441.