کتاب اعلام القرآن

هيچ حال از حزب خدا نيست، مگر آنكه براستى از آنها بپرهيزيد طرح دوستى با آنان كيفر حتمى خدا را در پى داردو خداوند شما را از كيفرخويش هشدار مى‌دهد و بازگشت همه‌به سوى خداست».
به نقل قتاده و حسن يكى از احبار آنها با شنيدن آيه 245 بقره/ 2:«مَن ذَا الَّذى يُقرِضُ اللَّهَ قَرضًا حَسَنًا ...»، ضمن مسخره كردن مسلمانان، خداوندِ آنها را فقير و خود را بى نياز دانست كه آيه‌«لَقَد سَمِعَ اللَّهُ قَولَ الَّذينَ قالوا انَّ اللَّهَ فَقيرٌ ونَحنُ اغنِياءُ سَنَكتُبُ ما قالوا ...»(آل‌عمران/ 3، 181) نازل شد.[1]
برخى از احبار آنها با ارتباط با قبايل يثرب، انصار را از انفاق در راه خدا بازمى‌داشتند و به آنها مى‌گفتند: ما نگران فقير شدن شماييم و معلوم نيست در آينده چه خواهد شد كه آيه 37 نساء/ 4 نازل شد[2]:«الَّذينَ يَبخَلونَ ويَامُرونَ النّاسَ بِالبُخلِ و يَكتُمونَ ما ءاتهُمُ‌ اللَّهُ مِن فَضلِهِ واعتَدنا لِلكفِرينَ عَذابًا مُهينا».
تغيير قبله در اين دوره، بيانگر تغيير استراتژى پيامبر در برابر يهود بود. اين امر ضمن آنكه بحثهايى درباره مسئله بداء را به همراه داشت، اعتراض يهود را نيز برانگيخت. به روايتى تنى چند از احبار بنى‌نضير با درخواستى فريبكارانه از پيامبر صلى الله عليه و آله خواستند به قبله پيشين خود بازگردد تا بدو ايمان بياورند كه خداوند آنان را نادان خواند[3]:«سَيَقولُ‌ السُّفَهاءُ مِنَ النّاسِ ما ولّهُم عَن قِبلَتِهِمُ الَّتى كانوا عَلَيها قُل لِلَّهِ المَشرِقُ والمَغرِبُ يَهدى مَن يَشاءُ الى‌ صِرطٍ مُستَقيم‌/ مردم نادانى خواهند گفت چه چيز آنان را از قبله‌اى كه بر آن بودند (بيت‌المقدس) برگردانيد؟ بگو: شرق و غرب از آن خداست و هركه را خواهد به صراط مستقيم هدايت مى‌كند». (بقره/ 2، 142)
برخى ديگر قرآن را ناسازگار با تورات خواندند و از او خواستند كتابى ارائه كند كه براى آنها پذيرفتنى باشد.[4]به روايت كلبى برخى از آنها از پيامبر معجزه‌اى خواستند كه آيه 183 آل‌عمران/ 3 نازل گرديد:«الَّذينَ قالوا انَّ اللَّهَ عَهِدَ الَينا الَّا نُؤمِنَ لِرَسولٍ حَتّى‌[1]. جامع البيان، مج 3، ج 4، ص 259؛زادالمسير، ج 2، ص 65؛ تفسير قرطبى، ج 4، ص 294
[2]. اسباب النزول، ص 101؛ جامع البيان، مج4، ج 5، ص 121
[3]. جامع البيان، مج 2، ج 2، ص 5
[4]. تفسير جلالين، ص 526فرهنگ ومعارف قرآن، اعلام القرآن، 3جلد، مؤسسة بوستان كتاب - قم، چاپ: اول، 1385.اعلام القرآن ؛ ج‌3 ؛ ص472

يَاتِيَنا بِقُربانٍ تَاكُلُهُ النّارُ قُل قَد جاءَكُم رُسُلٌ مِن قَبلى بِالبَيّنتِ وبِالَّذى قُلتُم ...».[1]
بنا به روايتى خداوند طى آيه نخست سوره احزاب/ 33 پيامبر را از برآوردن خواسته‌هاى آنان برحذر داشت:«يايُّهَا النَّبِىُّ اتَّقِ اللَّهَ ولاتُطِعِ الكفِرينَ والمُنفِقينَ ...».[2]به روايت ابن‌عباس آيه 18 جاثيه/ 45 نيز بيانگر همين نكته است:«... ولا تَتَّبِع اهواءَ الَّذينَ لا يَعلَمون ...»[3].چنانچه نزول آيات سوره احزاب را در سال پنجم هجرى و نزول آيات سوره جاثيه را در دوره مكى بدانيم اين شأن نزولها، تطبيقهاى مفسران خواهد بود.
سردى روابط تا بدانجا رسيد كه برخى از احبار بنى‌نضير آشكارا ادعا كردند كه او پيامبر موعود تورات نيست‌[4]. بنا به روايتى از عطا خداوند طى آيه 178 آل عمران/ 3 به بنى‌نضير هشدار داده كه گمان نكنند مهلتى كه دارند به سود آنهاست، بلكه براى آن است كه بر گناهان خود بيفزايند:«و لا يَحسَبَنَّ الَّذينَ كَفَرُوا انَّما نُملى لَهُم خَيرٌ لِانفُسِهِم انَّما نُملى لَهُم لِيَزدادُوا اثمًا ...».[5]
با اين همه به رغم اينكه هيچ يك از بنى‌نضير ايمان نياورده بودند برخى از اوسيان مسلمان به ايمان آوردنشان اميدوار بودند. خداوند در آيه 75 بقره/ 2 فرمود:
چگونه به اسلام آوردن آنان اميد داريد و حال آنكه آنان كلام الهى را تحريف مى‌كنند ...:
«افَتَطمَعونَ ان يُؤمِنوا لَكُم وقَد كانَ فَريقٌ مِنهُم يَسمَعونَ كَلمَ اللَّهِ ثُمَّ يُحَرّفونَهُ مِن بَعدِ ما عَقَلوهُ و هُم يَعلَمون».[6]
اوسيان مسلمان تلاش كردند آن دسته از نزديكان خود را كه به بنى‌نضير پيوسته بودند به اسلام گرايش دهند و از آنجا كه اين عده از ضعف اقتصادى رنج مى‌بردند و مسلمانان نيز از اعطاى صدقه به غير مسلمانان منع شده بودند، برخى از اوسيان كوشيدند تا با وعده‌[1]. اسباب النزول، ص 89
[2]. تفسير قرطبى، ج 14، ص 114
[3]. همان، ج 16، ص 164
[4]. جامع البيان، مج 1، ج 1، ص 578
[5]. مجمع البيان، ج 2، ص 893
[6]. تفسير ثعالبى، ج 1، ص 266؛ تفسيرقرطبى، ج 2، ص 1

كمكهاى مالى بستگان يهودى شده خود را به اسلام ترغيب كنند كه آيه 272 بقره/ 2 در مورد آنان نازل شد:«لَيسَ عَلَيكَ هُدهُم ولكِنَّ اللَّهَ يَهدى مَن يَشاءُ وما تُنفِقوا مِن خَيرٍ فَلِانفُسِكُم وما تُنفِقونَ الَّا ابتِغاءَ وجهِ اللَّهِ وما تُنفِقوا مِن خَيرٍ يُوَفَّ الَيكُم وانتُم لاتُظلَمون/هدايت آنها بر عهده تو نيست و خداوند هركه را خواهد هدايت مى‌كند ...».[1]گفته شده:
خداوند با آيه 120 بقره/ 2:«لَن تَرضى‌ عَنكَ اليَهُود .../ يهوديان از تو راضى نمى‌شوند ...» (بقره/ 2، 120) از پيامبر خواسته كه هيچ اميدى به ايمان آنان نداشته باشد.[2]
برخورد اوليه و همچنين رفتارهاى بعدى سران بنى‌نضير زمينه رويارويى آنها را با پيامبر فراهم آورد. پيامبر همواره نگران عهد شكنى آنان بود. بنا به روايتى از مجاهد گفته شده آيه 58 انفال/ 8 به همين امر اشاره دارد:«و امّا تَخافَنَّ مِن قَومٍ خِيانَةً فَانبِذ الَيهِم عَلى‌ سَواءٍ انَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الخانين/و اگر از خيانت گروهى بيمناك شوى پيمانشان را به سويشان بيفكن و لغو آن را به ايشان اعلام كن تا شما و ايشان در آگاهى از لغو پيمان يكسان باشيد و بدان اگر به آنان اعلام نكنى، مرتكب خيانت شده‌اى‌كه خداوند خيانتكاران را دوست ندارد».[3]
بنا به نظر ابوالفتوح رازى خداوند در آيه 111 آل عمران/ 3:«لَن يَضُرّوكُم الّا اذىً و ان يُقتِلوكُم يُوَلّوكُمُ الادبارَ ثُمَّ لا يُنصَرون»به مؤمنان اطمينان داده كه آنان به شما زيانى نخواهند رسانيد و اگر با شما بجنگند روبه‌روى شما نمى‌توانند بايستند و كسى هم به ياريشان نخواهد آمد.[4]از نظر قرطبى آيه 137 بقره/ 2 نيز به همين مفهوم است:«فَان‌ ءامَنوا بِمِثلِ ما ءامَنتُم بِهِ فَقَدِ اهتَدَوا وان تَوَلَّوا فَانَّما هُم فى شِقَاقٍ فَسَيَكفيكَهُمُ اللَّهُ و هُوَ السَّميعُ العَليم‌[5]/ اگر بدانچه ايمان آورده‌ايد ايمان بياورند قطعاً هدايت شده‌اند و گرنه بى‌شك در ستيزند و خداوند شرّشان را از تو كفايت مى‌كند و تو را بر آنان پيروز خواهد كرد كه او شنوا و دانا است».[1]. جامع‌البيان، مج 3، ج 3، ص 131؛ تفسيرقرطبى، ج 3، ص 337؛ الدرالمنثور، ج 1، ص 357
[2]. مجمع البيان، ج 1، ص 373
[3]. جامع البيان، مج 6، ج 10، ص 35؛ تفسيرقرطبى، ج 8، ص 31؛ الميزان، ج 9، ص 113
[4]. روض‌الجنان، ج 2، ص 19
[5]. تفسير قرطبى، ج 2، ص 143

زمينه شكل‌گيرى جنگ‌
طبيعى بود كه يهوديان و از جمله بنى‌نضير در واكنش به حضور پيامبر در يثرب، ابتدا منتظر سركوب مسلمانان به دست قريش باشند. جنگ بدر به مثابه هشدارى جدّى، موقعيت مخالفان پيامبر در مدينه را تضعيف كرد. برخى از بزرگان بنى‌نضير كه نفوذ گسترده‌اى بر يهوديان قبايل ديگر نيز داشتند به همراه جمعى از احبار يهود مخفيانه به مكه رفتند و كنار كعبه با ابوسفيان پيمان بستند در رويارويى با پيامبر با يكديگر همكارى كنند.[1]بنابر نقلهاى ديگر آنان بر كشته‌هاى بدر گريستند و قريش را برضدّ پيامبر تحريك كردند.[2]قتل كعب بن اشرف (از بنى‌نضير) نيز براى محدود كردن زمينه‌هاى همكارى بنى‌نضير و قريش صورت گرفت.[3](ظ كعب بن اشرف) در ماههاى پايانى سال دوم هجرى ابوسفيان كه در جنگ بدر شركت نكرده بود با سپاهى اندك به نزديكى مدينه آمد.
برخى سران بنى‌نضير با آگاهى از تصميم وى مبنى بر حمله به مسلمانان، به يارى او شتافته، شبانه او را جاى دادند و اطلاعات مورد نياز را در اختيارش نهادند.[4](ظ غزوه سويق) وات)ttaW(براى ردّ معاونت بنى نضير با قريش، جانبدارنه در روايت مذكور ترديد كرده و آن را يك مهمانى ساده دانسته است.[5]
علت اصلى درگيرى مسلمانان با بنى‌نضير به پيمان شكنى، كمك آنها به ابوسفيان و تصميمشان براى كشتن پيامبر باز مى‌گردد. تفاوت عمده منابع در مورد علت و زمان جنگ به سبب تفاوت گزارش ابن اسحاق و زهرى است، هرچند هردو از عروةبن زبير روايت كرده‌اند.[6]
به روايت زهرى مدتى پس از غزوه سويق پيرو نامه تهديدآميز قريش، بنى‌نضير[1]. مناقب، ج 1، ص 169؛ سبل السلام، ج 4،ص 63؛ تاريخ الخميس، ج 1، ص 460
[2]. تاريخ المدينه، ج 2، ص 454؛ الطبقات،ج 2، ص 32؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص 178
[3]. تاريخ المدينه، ج 2، ص 455؛ تاريخالخميس، ج 1، ص 460؛ الطبقات، ج 2، ص 32
[4]. الاغانى، ج 6، ص 373- 375؛ تاريخطبرى، ج 2، ص 175؛ بحارالانوار، ج 20، ص 2
[5]1 .Muhammadat Medina ,P .02 .
[6]. ر. ك: تاريخ الاسلام، ج 2، ص 148، 151

تصميم گرفتند با ترفندى پيامبر را به قتل برسانند و از اين رو از او خواستند تا در منطقه‌اى ميان يثرب و مساكن بنى‌نضير، همراه با 30 تن از اصحاب خود براى گفت و گو به ملاقات 30 تن از احبار بيايد تا اگر احبار او را تأييد كردند و بدو ايمان آوردند همگى به او ايمان بياورند؛ امّا پس از حضور پيامبر متوجه شدند كه با وجود يارانش نمى‌توانند او را بكشند و از او خواستند با سه تن از ياران خود به گفت و گوى سه تن از احبارى بيايد كه مخفيانه خنجرى با خود حمل مى‌كردند. با افشاى تصميم بنى‌نضير، به وسيله يكى از زنان آنان، پيامبر به مدينه بازگشت و فرداى آن روز در حالى‌كه تنها 6 ماه از جنگ بدر گذشته بود به محاصره بنى‌نضير پرداخت و از آنها خواست براى امنيت خود، با او پيمان ببندند؛ اما چون نپذيرفتند با آنان جنگيد و غزوه بنى‌نضير شكل گرفت. محدثان‌[1]و مفسران‌[2]اين روايت را به طرق متعددى از زهرى نقل كرده‌اند. منابع ديگرى هم بخشهايى از روايت زهرى را طرح كرده‌اند.[3]سهيلى در شرح سيره ابن هشام، بر وى خرده گرفته كه چگونه در سيره خود روايات ديگر را بر روايت زهرى ترجيح داده است.[4]از ميان مورخان تنها ذهبى روايت زهرى را مبناى نگارش خود قرار داده و غزوه بنى‌نضير را در سال سوم طرح كرده است.[5]در ميان مستشرقان نيز كيستر)retsiK(بر اساس روايت زهرى، خوددارى بنى‌نضير در انعقاد پيمان با پيامبر را عامل اصلى جنگ در سال سوم هجرى دانسته است.[6]
همه منابعى كه به نحوى روايت زهرى را نقل كرده‌اند زمان غزوه بنى‌نضير را 6 ماه پس از جنگ بدر (پيش از احد) دانسته‌اند. رواياتى كه خبر از كشته شدن كعب بن اشرف در آستانه غزوه بنى‌نضير[7]يا در هنگامه‌[8]آن مى‌دهند هماهنگى و همخوانى بيشترى با روايت‌[1]. سنن ابى داوود، ج 2، ص 33- 345؛المصنف، صنعانى، ج 5، ص 358- 359
[2]. تفسير ابن كثير، ج 4، ص 354؛الدرالمنثور، ج 6، ص 189؛ اسباب النزول، ص 279
[3]. المستدرك، ج 2، ص 483؛ فتح البارى، ج7، ص 253-/ 255؛ عون‌المعبود، ج 8، ص 167
[4]. روض الانف، ج 3، ص 250
[5]. تاريخ الاسلام، ج 2، ص 148
[6]1. SocietyandReligion from Jahiliyyato Islam, VIII, p. 25.
[7]. تاريخ الخميس، ج 1، ص 461؛ فتحالبارى، ج 7، ص 256؛ تفسير بغوى، ج 4، ص 313- 314
[8]. الارشاد، ج 1، ص 93

زهرى دارند، به ويژه آنكه مشهور است كه كعب بن اشرف پس از پيروزى مسلمانان در بدر و در سال سوم كشته شد و پس از آن بود كه پيامبر به بنى‌نضير حمله كرد.[1]
در برابر روايت زهرى روايت ابن اسحق قرار مى‌گيرد كه براساس آن پس از حادثه بئر معونه در سال چهارم هجرى يكى از ياران پيامبر دو تن از بنى عامر بن صعصعه را كشت و چون پيامبر صلى الله عليه و آله قبلًا به آنان امان داده بود ملزم شد كه ديه آنها را بپردازد و چون از پرداخت آن در آن مقطع ناتوان بود تصميم گرفت از بنى‌نضير (همپيمان بنى‌عامر) كمك بگيرد، از اين رو در روز شنبه كه مورد احترام يهوديان است به همراه معدودى از اصحاب نزد آنان رفت. آنان از پيامبر صلى الله عليه و آله خواستند تا قدرى درنگ كند تا اين مبلغ را براى او جمع‌آورى كنند و مخفيانه تصميم گرفتند با رها كردن سنگى از روى قلعه بدون آنكه خود مسئوليت قتل را بپذيرند، آن‌حضرت را از بين ببرند[2]؛ اما پيامبر صلى الله عليه و آله كه متوجه اين امر شد به گونه‌اى آنجا را ترك كرد كه همگان تصور كردند پيامبر صلى الله عليه و آله در همان حوالى است و به زودى نزد يارانش باز مى‌گردد؛ امّا پيامبر به سرعت به مدينه بازگشته بود تا بدانها فرصت ترور ندهد.[3]گزارش ابن‌شبه، ابن سعد و واقدى زمانى با روايت زهرى سازگارى دارند كه بحث از پيمان بنى نضير با پيامبر است؛ امّا هنگامى كه بحث از تاريخ جنگ بنى‌نضير است گزارشهاى آنها با گزارش ابن اسحاق مطابقت مى‌يابد.[4]
مجاهد، عكرمه و كلبى پس از بيان مضمونى مشابه روايت ابن اسحق، به نزول آيه 11 مائده/ 5 در اين هنگام اشاره كرده‌اند كه بر اساس آن قرآن كريم تلاش بنى‌نضير براى ترور پيامبر را به مؤمنان يادآورى كرده و نجات پيامبر را خواست و نعمت الهى دانسته است:«يايُّهَا الَّذينَ ءامَنوا اذكُروا نِعمَتَ اللَّهِ عَلَيكُم اذ هَمَّ قَومٌ ان يَبسُطوا الَيكُم‌[1]. المغازى، ج 1، ص 184، 383؛ الطبقات، ج2، ص 25، 31؛ تاريخ المدينه، ج 2، ص 460؛ مجمع‌البيان، ج 9، ص 386
[2]. السيرة النبويه، ابن هشام، ج 3، ص681؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص 223- 224؛ الطبقات، ج 2، ص 57
[3]. دلائل‌النبوه، ج 3، ص 183؛ تاريخالاسلام، ج 2، ص 150
[4]. الطبقات، ج 2، ص 33، 57؛ المغازى، ج1، ص 363؛ تاريخ المدينه، ج 2، ص 461

ايدِيَهُم فَكَفَّ ايدِيَهُم عَنكُم ...»[1]؛ امّا به نظر مى‌رسد نزول آيه مزبور مدتها پس از غزوه بنى‌نضير باشد، چرا كه اين آيه به دنبال يادآورى اين امر است:«اذكُروا»، ضمن آنكه تطبيق اين آيه بر هر قصد ترورى صادق است و اختصاصى به بنى‌نضير ندارد.
شمار همراهان پيامبر را هنگام حضور نزد بنى‌نضير كمتر از 10 تن شمرده‌اند.[2]كمى ياران پيامبر را يكى از عوامل وسوسه بنى‌نضير براى طراحى توطئه قتل پيامبر و اسارت و فروش يارانش به قريش دانسته اند.[3]بنا به روايتى از عطا آيه 100 بقره/ 2 پس از پيمان‌شكنى بنى‌نضير و بنى‌قريظه فرود آمد:«او كُلَّما عهَدوا عَهدًا نَبَذَهُ فَريقٌ مِنهُم بَل اكثَرُهُم لايُؤمِنون/و مگر نه اين بود كه يهودهرگاه پيمانى بستند گروهى از ايشان آن را دور افكندند، بلكه حقيقت اين است كه‌بيشترشان ايمان نمى‌آورند».[4]
در مطالعات جديد ادلّه ديگرى براى غزوه بنى‌نضير طرح شده است؛ ولفنسون كه پيمان بنى‌نضير با پيامبر را براساس پيمان نامه عمومى پذيرفته، علت حمله به بنى‌نضير را عدم همراهى با پيامبر در جنگ احد دانسته است. براساس معاهده، بنى‌نضير مى‌بايست در حادثه احد از مدينه دفاع مى‌كرد. او در مورد علت حمله نكردن پيامبر به بنى‌قريظه اظهار داشته كه احتمالًا پيمان آنها متفاوت بوده و چنين تعهدى نسبت به پيامبر نداشته‌اند.[5]شايد همراهى مُخَيْريق يهودى با پيامبر در غزوه احد- كه تنها بنابر روايت واقدى از اعضاى بنى‌نضير است- مستند سخنان ولفنسون است. مخيريق كه خود در غزوه احد شركت كرد، از يهود خواست به يارى پيامبر بيايند، امّا آنان عذر آوردند كه امروز شنبه است.[6]از نظر ولفنسون آنان با اين‌كار خود پيمان خود با پيامبر را شكستند.
بروكلمان غزوه بنى‌نضير را ناشى از بهانه جويى پيامبر براى جبران ضربه سنگين حادثه بئر معونه دانسته است كه در آن 70 يا 40 تن از مسلمانان به شهادت رسيدند.[7]ناديده گرفتن اقدامهاى يهود و نسبت بهانه‌جويى به پيامبر از جانب بروكلمان، جانبدارانه‌[1]. اسباب النزول، ص 129؛ تفسير بغوى، ج2، ص 19؛ زاد المسير، ج 2، ص 250
[2]. تاريخ طبرى، ج 4، ص 86؛ الدرالمنثور،ج 2، ص 266؛ السيرة الحلبيه، ج 2، ص 560
[3]. السيرة الحلبيه، ج 2، ص 560؛ الدرالمنثور، ج 6، ص 190
[4]. تفسير قرطبى، ج 2، ص 40؛ غررالتبيان،ص 208
[5]. تاريخ اليهود، ص 177
[6]. السيرة النبويه، ابن هشام، ج 2، ص362؛ السيرة النبويه، ابن كثير، ج 2، ص 344
[7]. تاريخ الشعوب الاسلاميه، ص 52

است. هرچند پيروزى بر بنى‌نضير مى‌توانست تا حدى از فشار ناشى از حادثه بئر معونه را بر مسلمانان جبران كند؛ اما بنا به فرموده قرآن:«ما ظَنَنتُم ان يَخرُجوا»، (حشر/ 59، 2) اين پيروزى غير قابل پيش‌بينى بود.
پس از بروز دشمنى بنى‌نضير، پيامبر از طريق پيكى از اوسيان به آنان اعلام كرد كه چنانچه تا 10 روز ديگر محل سكونت خود را ترك نكنند، خونشان هدر خواهد بود.
با اين اقدام، آنان دريافتند كه بر خلاف پيمان دوره جاهلى، اوس در برابر بنى‌نضير خواهد ايستاد[1]، از اين رو به جمع‌آورى دارايى خود پرداختند و براى حركت از قبايل عرب شتر كرايه كردند.[2]
عبدالله بن ابىّ با آگاهى از تصميم پيامبر طى پيامى از آنان خواست ايستادگى كنند.
وى گفت: من با 000/ 2 نفر از قومم (بنى عوف بن خزرج) به همراه يهود بنى‌قريظه و غَطفان به يارى شما خواهيم آمد.[3]خداوند در آيه 11 حشر/ 59 آنها را منافق دانسته، وعده‌هاى آنها را دروغ مى‌خواند:«الَم تَرَ الَى الَّذينَ نافَقوا يَقولونَ لِاخونِهِمُ الَّذينَ كَفَروا مِن اهلِ الكِتبِ لَن اخرِجتُم لَنَخرُجَنَّ مَعَكُم و لانُطيعُ فيكُم احَدًا ابَدًا وان قوتِلتُم لَنَنصُرَنَّكُم واللَّهُ يَشهَدُ انَّهُم لَكذِبون».
سلام‌بن مشكم ضمن يادآورى خيانت عبدالله بن ابىّ و عدم حمايت وى از بنى‌قَينقاع در سال دوم هجرى و مبارزات بنى‌نضير برضدّ خزرج در عهد جاهلى، از حُيَى خواست حال كه ما مالك مزارع، نخلستانها و داراييهاى خود هستيم به عبدالله بن ابىّ اعتماد مكن‌[4]؛ اما حُيَى با توجه به برترى نظامى و دفاعى خود، با پذيرش پيشنهاد عبدالله بن ابىّ آماده مقابله با پيامبر شد. در آيه 14 حشر/ 59 به منازعات و اختلافات درونى سران بنى‌نضير اشاره شده است:«بَأسُهُم بَينَهُم شَديدٌ تَحسَبُهُم جَميعًا و قُلوبُهُم شَتّى‌ ...».حُيَى به ترميم دژهاى بنى‌نضير پرداخت‌[5]و تداركات لازم را همراه با چارپايان در درون آنها[1]. تاريخ طبرى، ج 2، ص 224؛ عيون الاثر،ج 2، ص 25؛ فتح البارى، ج 7، ص 255
[2]. الطبقات، ج 2، ص 57
[3]. السيرة النبويه، ابن هشام، ج 3، ص683؛ الطبقات، ج 2، ص 57؛ تاريخ طبرى، ج 2، ص 224- 225
[4]. المغازى، ج 1، ص 368؛ تاريخ طبرى، ج2، 224- 225؛ السيرة الحلبيه، ج 2، ص 561
[5]. تفسير قمى، ج 2، ص 359؛ نورالثقلين، ج5، ص 273