نامند، و بروايت از ابن دريد در اين شعر جاهلى آمده است.
آرزو دارم بمانم روز من باشد همى
اوّل و اهون و زان پس آيدم روز جبار
يا بدنبالش دبار آيد كه باشد روز من
يا كه مؤنس يا عروبه بعد از آن آيد شيار
و وجه نامگذارى از آنچه گذشت روشن است و آن نحسترين روز هفته است و هيچ كارى را نشايد، و آنچه در مدحش رسيده تقيه است چون مخالفينش متبرك شمارند بپيروى بنى اميّه، و بيشتر مصائب اهل بيت در آن واقع شده و از اين رو اخبارى در بركت آن جعل كردند چون تبرك بروز عاشوراء.
و ممكن است برخى اخبار حمل بضرورت شود يا منسوخ باشد كه نخست مبارك بوده و بدان چه در آن واقع شده نحس شده كه رسول خدا6در آن وفات كرد و مصائب بر اهل بيت وارد آمدند و بتبرّك مخالفان بدان انحس روزها شد، و اين هم باخبار خود آن حضرت بوده تا لازم نيايد نسخ پس از او، و ممكن است روز عاشورا هم چنين باشد، و اين وجه خوبيست براى جمع ميان اخبار و گرچه وجه يكم بهتر است، و نزد منجمان روزش وابسته بماه است و شبش بمشترى.
روز ثلثاء (سهشنبه) به ثاء فتحهدار كه گاهى هم مضموم شود با مدّ آخر كه در زبان قديمش جبار گفتند چون غراب روزيست براى بيشتر كارها ميانه بويژه كارهاى دشوار، چون خدا در آن آهن را نرم كرده براى داود7و در مجمع البيانست كه خدا كوهها را در آن آفريده، و روايت است كه درختها و جويها و خزندهها را در آن آفريده، نهى و جواز حجامت هر دو در آن وارد است و جواز اقوى است، و سفر هم خوبست، و نزد منجمان روزش از مريخ است و شبش از زهره.
روز اربعاء (چهارشنبه) با 3 حركت باء و مدّ آخر، در مصباح باء را مكسور دانسته، گفته در كلمههاى مفرد همتا ندارد و وزن جمع دارد ... در زبان قديم
نامش دبار است بر وزن غراب و كتاب هر دو چنانچه در (ج 2 ص 27) قاموس است و در مجمع است كه خدا درخت و آبادى و ويرانى را در آن آفريده، و گفته شده:
پرندهها را در آن آفريده، روزيست نحس بويژه آخر چهارشنبه ماه ولى بنحسى دوشنبه نيست، و گذشت كه خدا دوزخ را در آن آفريده، جواز برخى كارها چون حمام رفتن و دوا نوشيدن در آن رسيده است، و از حجامت و نوره و سفر منع شده و نزد منجمان روزش از آن عطارد است و شبش از زحل.
روز خميس (پنجشنبه) عربش بنقل جوهرى مؤنس گفتند، و مناسب خبر است كه روز انيسش گفته، روزيست براى هر كارى شايد، بويژه سفر و طلب حوائج و بامداد كردن در آن بيشتر بركت دارد، و فضل و اعمال خوب آن در كتاب صلاة آيد ان شاء اللَّه، و منع از حجامت در آن وارد است و جواز اقوى است، و مؤيد منع آنست كه رشيد در آن حجامت كرد و مرد و آن مؤيد سعادت آنست، نزد منجمين روزش از آن مشتريست و شبش از خورشيد، و شب در همه آنچه از آنها نقل كرديم شب آينده است بر خلاف اصطلاح شرع كه شب گذشته را از روز آينده دانند.
باب بيست و يكم سعد و نحس روزهاى ماه عربى و هر روزى براى چه كار شايد
1- در خصال (71) بسندش تا أمير المؤمنين7كه: هر كه قصد جماع با اهل خود دارد بايد شب يكم و نيمه را پرهيز كند، كه شيطان در اين دو وقت فرزند جويد، و خواهند شريك فرزند شوند، و بيايند و آبستن سازند.
2- در مكارم (ج 1 ص 276): امام صادق7فرمود روز 3 و 4 و 21 و 25 ماه سفر مكن كه نحسند امير المؤمنين بد داشت سفر و تزويج در محاق ماه را، و در برخى كتب از امام يازدهم روايت است كه در هر ماه عربى روز نحسى است كه هيچ كار را نشايد جز خلوت و عبادت و روزه و آنها: 22 محرم، 10- صفر 4- ربيع اوّل 28- ربيع دوم، 28 جمادى يكم، 12- جمادى دوم، 12- رجب، 16- شعبان، 24 ماه رمضان، 2- شوّال 28- ذى قعده، 8- ذيحجه ميباشند.
و از برخى اخبار ظاهر شود كه اين روزهاى ماه نحسند، 3 و 4، 5، 13 16، 21، 24، 25، 26 و از سفر در 8- و 13 ماه منع شده، و روايتى است كه 4 و 21 سفر را شايند
و بشعر گفتهاند:
هفت روز نحس باشد هر مهى
زان حذر كن تا نيابى هيچ رنج
3 و 4، 13، با شانزده
21 با 24 و بيست و پنج
اين روايت گفته بحر العلوم
از على از مصطفى دان و بسنج
و مضمون روايت امام يازدهم را كه در هر ماهى روز نحسى است بشرحى كه گذشت بشعر درآوردند كه از ترجمهاش صرف نظر كرديم.
3- در مكارم (ج 1 ص 83): رسول خدا فرموده در سهشنبه 17 (19) يا 21 حجامت كنيد كه درمان بيمارى سال است.
4- و نيز فرموده: روز پنجشنبه 15 يا 17 يا 21، ماه حجامت كنيد تا خون شما نجوشد و شما را بكشد.
5- و از امام صادق7هر كه آخر روز آخر پنجشنبه ماه حجامت كند درد را بخوبى از تن بكشد.
6- و از پيغمبر است كه فرمود: حجامت سهشنبه 17 ماه درمان درد يك سال است.
7- و فرمود پيغمبر6حجامت در 17 ماه درمانست، و روز سهشنبه تندرستى است.
ميگويم: از امام صادق7اخبارى است در سعد و نحس روزهاى ماه و من با مدارك آنها را در اينجا گرد آوردم.
روز يكم [ماه]
سيّد ره- در دروع واقيه گفته: براى هر روز از ماه رواياتيست در اختيارات و دعاهاى هر روز ماه كه هر كدام در فصلى است و همه را در 30 فصل ذكر ميكنيم تا آنكه گويد.
8- روز يكم ماه- بنقل از امام صادق7روز آفرينش آدم است، روزيست مبارك براى طلب حوائج و ورود بر شاه و طلب دانش، و تزويج، و سفر، و خريد و فروش، و گرفتن وام، هر كه در آن بگريزد يا گم شود تا شب هشتم پيدا شود
و بيمارش به شود، و نوزادش خوش و روزيمند و مبارك است.
سلمان فارسى- ره- گفته: روز هر مزد است كه يكى از نامهاى خدا است روزيست خوب و مبارك و طلب حوائج و ورود بر شاه را شايد.
9- سيّد گفته: در روايت ديگرى از امام صادق7است كه در پاسخ پرسش از اختيارات روزها فرموده: روز يكم ماه آفرينش آدم است، خوش و سعد است، در آن با شاه گفتگو كن و زن بگير، و هر حاجتى دارى بكار بند.
10- در مكارم است (ج 2 ص 558) از امام صادق7كه: سعد است ملاقات امراء، و حاجت خواستن و خريد و فروش، و زراعت، و سفر را شايد.
11- در زوائد الفوائد: از امام صادق است كه: روزيست مبارك و محمود خدا آدم را در آن آفريد، خوش است براى طلب حاجت، و رفتن نزد شاه، و شروع بكار، و فروش و خريد، گرفتن و بخشيدن، نوزادش محبوب و روزيمند و مبارك است، بيمار در آن باذن خدا تعالى خوب شود.
12- در روايت ديگرى: هر كه در آن گريزد يا گم شود تا هشت شب بدست آيد.
بيان: آنچه در اين زمينه در گذشته و آينده از سلمان فارسى- ره- روايت شود موافق روايت منجّمين و تقويم نگارانست از فرس ولى اختلافاتى دارند كه ما بدانها اشاره كنيم، گفتهاند نام روز يكم ماه (اورمزد) يا (فرّخ) و نزد برخى (به روز است).
[روز] دوم [ماه]
13 در دروع از امام صادق7، حوّاء در آن از آدم خلق شده، تزويج، و بناء خانه، نوشتن قرارداد، حاجت خواستن، برگزيدن را شايد، آنكه در آغازش بيمار شود سبك است بخلاف پايانش، نوزادش خوب پرورش يابد، سلمان گفته: روز بهمن فرشته زير عرش است، تزويج و حاجت خواستن را شايد و سعد است.
14- در روايت ديگرى: تزويج كن، از سفر بخاندانت برگرد، بخر بفروش، حاجت خواه، از شاه بپرهيز.
15- در مكارم (ج 2 ص 558) از آن حضرت7، سفر و طلب حاجت را شايد.
16- در زوائد: از امام صادق7روزيست محمود، خدا در آن آدم را آفريده، تزويج، نقل مكان، فروش، خريد، ساختمان، زراعت، كشت درخت سلف، وام گرفتن، معامله، درآمدن بخانه، حاجت خواهى، ملاقات شاه را شايد هر كه در آن بيمار شود به گردد، نوزادش مبارك است و ميمون.
17- در روايت ديگر: نوشتن قرارداد را شايد، هر كه در آغازش بيمار شود سبك باشد و در پايانش سنگين.
[روز] سوم [ماه]
- 18- دروع: از امام صادق7روز نحس مستمر است، آدم و حوا لخت شدند، و از بهشت بدر شدند، در آن خانهدارى كن و اگرت ميسّر است از آن بيرون ميا، از سلطان، و خريد و فروش، حاجت خواهى، معامله و شركت بپرهيز گريزنده در آن دستگير شود، بيمارش برنج افتد، نوزادش روزىمند و دراز عمر است.
سلمان گفته: روز ارديبهشت فرشته گماشته ببدبختى و بيماريست، روز گران و نحسى است، كارى را نشايد 19- در روايت ديگرى است از او7روز نحسى است كه آدم و حواء لخت شدند، در آن مخر، مفروش نزد شاه مرو، حاجت مخواه.
20- در مكارم (ج 2 ص 558) روايت است كه هيچ كارى را نشايد.
21- در زوائد: از او7روز نحسى است، هابيل بدست برادرش قابيل كشته شده، روز مذمومى است در آن سفر مكن، كارى مكن، كسى را ملاقات مكن، از شر او بتعويذ امير المؤمنين7بخدا پناه ببر، نوزادش نحس است، بيمار در آن يا شبش خطرى است جز اينكه خدا چيز ديگر خواهد.
22- در روايت ديگر: نوزادش روزيمند و پر عمر است، در آن آدم و حوّاء لخت شدند و از بهشت بدر شدند گريزانش دستگير شود، بيمارش برنج افتد.
گويم: ارديبهشت بضمّ همزه و سكون راء بىنقطه و كسر دال بينقطه يعنى ماهى كه جهان در آن چون بهشت سبز، درخت و زمين خرّم و پرگل است.
[روز] چهارم [ماه]
: 23- دروع: از امام صادق7، خوبست براى زراعت، شكار بناء، وام دارى، بد است در آن سفر، هر كه در آن سفر كند در خطر كشتن و غارت و بلاء است، هابيل در آن زاده، نوزادش تا زنده است خوب و مبارك است، هر كه در آن گريزد جستنش دشوار است و پناهدارى يابد.
سلمان گفته: روز شهريور نام فرشتهايست كه جواهر در او (از او) آفريده شده و بدان گمارده است و گماشته بدرياى روم است.
24- در روايت ديگر: روزيست كه تزويج و شكار را شايد، و سفر در آن مذموم است، هر كه در آن سفر كند غارت شود، در آن هابيل بن آدم زاده.
25- در مكارم: از امام7، تزويج را شايد و سفر را نشايد.
26- از امام7روزيست ميانه قضاى حاجت در آن شايد هبة اللَّه پسر آدم در آن زاده است سفر در آن بد است، نوزادش مبارك است، بيمارش در شبى شفا يابد و به شود باذن خدا تعالى.
27- در روايت ديگريست: كه هابيل نيز در آن زاده، مسافرش در خطر كشتن و غارت و بلاء است هر كه در آن گريزد بكسى پناهد كه او را پناه دهد.
[روز] پنجم [ماه]
28- در دروع: از امام صادق7روز نحس مستمر است، قابيل شقى ملعون در آن زاده و برادرش را كشته، و بخود نفرين كرده، نخست كسيست كه در زمين گريسته، در آن كارى مكن، از خانهات بيرون مشو هر كه در آن سوگند دروغ خورد زود كيفر بيند، نوزادش خوشحال باشد.
سلمان گفته: روز اسفندار فرشته گماشته بر زمينها است، روزيست نحس، در
آن حاجت مخواه، نزد شاه مرو.
29- در روايت ديگر از اوست7: كه قابيل در آن زاده و برادرش را كشته در آن، حاجت در آن مخواه.
30- در مكارم است از امام7كه پست است و نحس.
31- در زوائد: روز نحسى است شيطان و هاروت و ماروت و هر فرعون و جبّارى در آن لعن و عذاب شدند روز بىبهره دشواريست، خيرى ندارد، از شرّش بخدا پناه بر، نوزادش شوم است و گران و بد زندگى، و كم روزى، بيمار شب و روزش سنگين است و در خطر.
32- در روايت ديگريست كه: قابيل در آن هابيل را كشته اصلاح دام را شايد، هر كه در آن دروغ گويد خدا زود كيفرش كند.
ميگويم: نزد فارسيان به اسفندارمذ مشهور است، و اسپندارمذ، سفندارمذ سپندارمذ هم گفته شده.
[روز] ششم [ماه]
33- در دروع: از امام صادق7كه تزويج را شايد، هر كه در آن سفر دريا يا خشكى رود دلپسند خود به خاندانش برگردد، براى خريد دام خوبست، هر كه در آن گم شود يا گريزد يافت شود، نوزادش خوش پرورش و بر كنار از آفاتست.
سلمان- رضى اللَّه عنه- گفته: روز خرداد نام دارد فرشته گماشته بپريان تزويج و كسب و هر كارى نيك است خوابش پس از دو روز تعبير شود.
34- در روايت ديگر: تزويج و شكار و كسب و هر حاجت را شايد.
35- در مكارم: از آن حضرت7مبارك است و طلب حوائج را شايد.
36- در زوائد: از امام7روزيست نيك نوح7در آن زاده حوائج را، شاه را، سفر را، فروش و خريد را، وام گرفتن، پرداخت، و قضاوت ستاندن، بخشيدن، تفريح، و شكار را شايد، نوزادش مبارك، ميمون، خوش زندگى