9- سعد است و حاجت بخواه كه برآورده شود.
10- سعد است چون ديروزش.
11- مسافرش بهره برد گريخته از سلطانش دستگير شود نوزادش خوب و روزيمند باشد.
12- براى حاجت خواستن و سفر و هر چه خواهى نيك است.
13- نحس است و بد از ديدار سلطان و جز او بپرهيز و تير ميانداز كه شوم است.
14- هر حاجت را شايد نوزادش تا آخر عمر توانگر است.
15- نحس است، مسافرش هلاك است و بد بيند نوزادش ناچار ديوانه است.
16- براى هر كارى شايد.
17- براى هر كارى شايد.
18- هر كارى را شايد و سفر را كه حاجت در آن برآيد.
19- چون ديروز است.
20- مانند آنست.
21- نحس است، براى خون گرفتن است، سلطان را مبين از خانهات بيرون ميا، حاجت مخواه.
22- چون ديروزش است.
23- چون روز گذشته.
24- نحس مستمر شوم است نوزادش كشته شود.
25- نحس است و آغاز كارى را نشايد.
26- نيك است خدا در آن براى موسى دريا را شكافته تزويج مكن كه جدائى آيد چون شكاف دريا.
27- تزويج و قضاى حاجت را شايد روز سعديست هر چه خواهى بطلب.
28- زادگاه يعقوب7است، سعد است و نوزادش محبوب است.
29- سفر را شايد و هر حاجت روز سعديست.
30- سفر خواستن حاجت خون گرفتن را شايد روز سعديست.
ميگويم: در كتابى اختيارات روزهاى ماههاى فرس بدين شرح از امام صادق7روايت شده.
1- «ارمزد» در 12 ماه پسنديده است زيرا نام خدا تعالى است.
2- «بهمن» ميانه است در 10 و نخست سال در «بهمن ماه» نحس است و در «اسفندارمذ» ميانه.
3- «ارديبهشت» ميانه است در فروردين سعد است در ارديبهشت و خرداد و تير ميانه است در مرداد نحس است در شهريور ميانه است در مهر و دى و بهمن سعد است در آذر و اسفند.
4- «شهريور» ميانه است در فروردين تا آخر ماه سال سعد است در خرداد مرداد شهريور.
5- «اسفندار مذ» ميانه است در فروردين مرداد مهر دى بهمن سعد است در ارديبهشت خرداد تير و شهريور و آبان و آذر نحس است در اسفند.
6- «خرداد» ميانه است در فروردين ارديبهشت مهر آذر و بهمن، سعد است در باقى ماهها.
7- «مرداد» ميانه است در جز مرداد شهريور آبان دى و اسفند كه در آنها سعد است.
8- «ديبازر» ميانه است در همه ماهها.
9- «آذر» نحس است در ماه يكم و 12 ميانه است در ارديبهشت و مهر تا آذر سعد است در ماههاى ديگر.
10- «آبان» نحس است در آبان، ميانه است در همه ماهها.
11- «خور» نحس است در خرداد، ميانه است در ماههاى ديگر.
12- «ماه» پسند است در همه ماه چون نام مهتاب است.
13- «تير» سعد است در فروردين و ارديبهشت، نحس است در تير، ميانه است در ماههاى ديگر.
14- «جوش» سعد است در ارديبهشت، تير و مرداد، ميانه است در ديگر ماهها.
15- «ديمهر» نحس است در ارديبهشت، سعد است در آبان، ميانه است در ديگر ماهها.
16- «مهر» سعد است در ارديبهشت، خرداد، مهر، و اسفند، ميانه است در ديگر ماهها.
17- «سروش» سعد است در آبان، آذر، بهمن، ميانه است در ديگر ماهها.
18- «رشن» سعد است در شهريور و مهر، ميانه است در ماههاى ديگر.
19- «فروردين» سعد است در فروردين، تير، آذر. ميانه است در ماههاى ديگر.
20- «بهرام» نحس است در مرداد، آذر و دى، سعد است در اسفند ميانه است در باقى ماهها.
21- «رام» ميانه است در خرداد، تير، آذر و دى سعد است در ديگر ماهها.
22- «باد» نحس است در فروردين و بهمن، سعد است در مرداد، شهريور و دى، ميانه است در ماههاى ديگر.
23- «ديبدين» سعد است در آبان، ميانه است در ماههاى ديگر.
24- «دين» سعد است در فروردين، دى، بهمن و اسفند، ميانه است در ديگر ماهها.
25- «ارد» سعد است در فروردين، ارديبهشت، مهر، بهمن و اسفند ميانه است در ماههاى ديگر.
26- «اشتاد» سعد است در تير، شهريور و دى ميانه است در ماههاى ديگر.
27- «آسمان» ميانه است در فروردين، مرداد، مهر، آبان آذر و بهمن و اسفند سعد است در ديگر ماهها.
28- «رامياد» سعد است در دى، ميانه است در باقى ماهها.
29- «ماراسفند» ميانه است در هر ماه.
30- «انيران» نحس است در خرداد ميانه است در باقى ماهها.
ميگويم: اين روايات آخرين را ما از كتب منجمين برآورديم چون از ائمه ما روايت كردند ولى بدانها اعتماد ندارم و در نسخهها اختلاف بسياريست كه ببرخى اشاره شد.
7- در علل (ج 1- ص 38- 41) و در عيون (ج 1 ص 205- 209) بسندى تا امام هشتم7كه مردى از اشراف بنى تميم نزد على بن ابى طالب7آمد سه روز پيش از شهادت او بنام «عمرو» گفت: يا امير المؤمنين بمن بگو، اصحاب رسّ در چه عصرى و در كجا بودند، و پادشاهشان كه بود؟ آيا خدا پيغمبرى بدانها فرستاد؟ و بچه بلا هلاك شدند، من در قرآن خدا عزّ و جلّ ذكرشان را يابم و خبرى از آنها نيابم، فرمود از من پرسشى كردى كه پيش از تو كسى از من نكرده و پس از من كسى بتو جز از من پاسخى ندهد، در كتاب خدا عزّ و جلّ هيچ آيه نيست جز آنكه من تفسيرش را ميدانم، و دانم در كجاى دشت و كوه فرود آمده و در چه گاه از شب يا روز و راستى در اينجا (اشاره بسينه خود كرد) دانشى ژرف است ولى جويندههايش كمند و بزودى چون مرا از دست دهند پشيمانند:
بدان اى أخا تميم كه مردمى بودند درخت صنوبرى را بنام «شاه درخت» ميپرستيدند كه يافث بن نوح آن را در كنار چشمهاى بنام «وشناب» كشته بود اين چشمه پس از طوفان براى نوح جوشيد اصحاب رس نام گرفتند چون پيغمبر خود
را زنده بگور كردند پس از سليمان بن داود بودند 12 ده داشتند در كنار نهرى بنام «رسّ» از بلاد شرق كه نهر نام از آنها گرفته، آن روز در زمين نهرى پر آب تر و خوشگوارتر از آن نبود، آباديهائى بيشتر و آبادتر از آنها نبود، نام آنها 1- آبان 2- آذر، 3- دى، 4- بهمن 5- اسفندار 6- فروردين 7- ارديبهشت 8- ارداد 9- مرداد 10- تير 11- مهر 12- شهريور شهر بزرگشان «اسفندار» بود كه منزل پادشاه آنها بود از نوادههاى نمرود بن كنعان كه در برابر ابراهيم7بود.
چشمه و صنوبر هم در آنجا بودند و از آن صنوبر تخمهاى در هر كدام آبادانيها كشته و از آن نهر جوئى بدان درآورده بودند و آن درخت بزرگى شده بود و آب چشمه و جويهايش را غدقن كرده بودند و خود و چهارپايانشان از آن نمينوشيدند ميگفتند زندگى معبودان ما هستند و نسزد كسى از آنها بكاهد و خود و چهارپايانشان از نهر رسّ مينوشيدند در هر ماه سال در هر آبادى جشن برپا ميكردند بنام عيد و پردهاى ديبا كه هر گونه نقشى داشت بر آن درخت مىبستند و گوسفندى و گاوى برايش قربانى ميكردند و آتشى بر آن قربانى مىافروختند.
و چون دود و بويش بر مىخواست و ميان آنها و آسمان فاصله ميشد همه بر آن درخت سجده ميكردند و گريه و زارى مينمودند تا از آنها راضى شود و شيطان مىآمد شاخههايش را ميجنبانيد و از ساقهاش آواز كودكانهاى بر مىآورد كه من از شماها راضى شدم خوشدل باشيد و چشم روشن و آنگه سر بر ميداشتند و بميخوارى و ساز و آواز ميپرداختند سنج بدست ميگرفتند (دستبند بدست ميكردند خ ب) شبانه روز خود را ميگذرانيدند و برميگشتند عجم نام ماههاى خود را از اين آباديها باز گرفتند كه بهم ميگفتند: عيد ماه كذا و كذا و در جشن عيد شهر بزرگ همه از خرد و درشت گرد مىآمدند در كنار درخت صنوبر و چشمهاش سرا پرده ديباى منقشى كه 12 در بنام هر شهرى داشت برپا ميكردند
و بيرون آن براى صنوبر سجده مينمودند و برابر قربانى همه شهرهاى ديگر برايش قربانى ميكردند.
آنگه ابليس مىآمد و آن را بسختى ميجنبانيد و از درونش فرياد ميكرد و بيش از شياطين ديگر صنوبرها بدانها نويد و آرزو بخشى ميداد و سر از سجده برميداشتند و غرق شادى و نشاط تا بسر حد مستى ميرسيدند و از ميخوارى و ساز و آواز ديگر سخنى نميگفتند و 12 شبانه روز بشماره جشنهاى سال در آنجا بودند و سپس برميگشتند:
چون كفرشان بخدا و پرستش جز او طولانى شد خدا پيغمبرى از نژاد يهود پسر يعقوب اسرائيلى بدانها فرستاد و مدتى دراز در ميان آنها بود و آنها را به خداپرستى و خداشناسى ميخواند و چون آنها را در سركشى و گمراهى سرسخت ديد و دعوت او را پذيرا نشدند و عيد شهر بزرگشان رسيد گفت: پروردگارا بندگانت از تكذيب من و پرستش تو سر پيچند و بپرستش درختى بىسود و زيان دلدادهاند همه درختهايشان را خشك كن و قدرتت را بدانها بنما بامدادان ديدند همه درختها خشكند بهراس افتادند و بيچاره شدند و دو دسته گرديدند:
يكى گفت: اين مردى كه خود را فرستاده خداى آسمان و زمين ميداند معبودان شما را جادو كرد تا دل بمعبود او دهيد و دسته دوم گفتند: نه معبودان شما از نكوهش و بدگوئى اين مرد از آنها خشم گرفتند و زيبائى و خرمى خود را زير پرده كردند تا خشم كنيد و انتقام او را بگيريد و اتفاق بر كشتن آن پيغمبر كردند و لولههاى بلند و گشادى از قلع ساختند و مانند گنگ از ته چشمه روى هم سوار كردند و آب چشمه را كشيدند و در ته آن چاهى تنگ دهنه كندند و پيغمبر خود را در آن افكندند و سنگ بزرگى بر دهانه آن نهادند و لولهها را بيرون آوردند و گفتند: اكنون اميدواريم معبودان ما از اينكه بدگوى آنها را كشتيم از ما خشنود شوند ما در زير بزرگتر همه او را بخاك كرديم و سبزى و خرّمى خود را براى ما بازگردانند چنانچه بود و تا پايان روز ماندند و ناله
پيغمبر خود را شنيدند كه ميگفت: اى آقايم تنگى جا و سختى بلاى مرا مينگرى بناتوانى و بيچارهگيم رحم كن و جانم را بگير و دعايم را پس مينداز تا جان داد7.
خدا بجبرئيل فرمود: گمان برند اين بندههايم كه حلم من آنها را فريفته و از نيرنگ من آسودهاند كه جز مرا پرستند با خشمم برابرى توانند و از سلطانم بيرون بمانند چگونه كه از نافرمانها انتقام گيرم و از آنها كه از كيفرم نترسند سوگند بعزّت و جلالم آنها را عبرت و نكال جهانيان سازم، هنوز در جشن و مراسم عيد بودند كه بادى سخت و سرخ آنها را بخود آورد تا سرگردان و هراسان شدند و بهم چسبيدند زمين زير پايشان چون سنگ كبريت شعلهور شد و ابرى سياه بالاى سرشان آمد و چون گنبدى شراره سوزان بر آنها باريد تا مانند قلع در آتش آب شدند بخدا پناه از خشم و نزول نقمتش و لا قوّة إلّا باللَّه العلى العظيم.
فوائدى ارزنده
[فائده] 1 [در باره نام روزهاى ماههاى فارسى]
نامها كه در خبر معلّى براى ماه آمده بيشتر با آنچه منجّمين از پارس نقل كردند موافق است و در ظاهر مقصود از ماهها همان ماههاى فرس قديمند نه ماههاى عربى و هر كدام از خمسه مسترقه را هم نامى نهادند: 1- اهنود 2- اشنود 3- اسفند مذ 4- دهشت 5- هشتويش نامهاى ديگر هم نقل شده و گفتند هر كدام نام فرشته گماشته بر آن روز است محققان در باره اين فرشتهها سخنها دارند.
برخى گفته: خدا بهر آفريدهاى فرشتهاى گماشته كه نگهبان او است و او را ميپرورد و بهدف آفرينش او ميكشاند چنانچه در اخبار آمده فرشته گماشته بر درياها گماشته بر كوهها گماشته بر درختها و گياههاى ديگر فرشتههاى گماشته بابرها ببرقها بصاعقهها و بهر قطره باران فرشتههاى گماشته بروزها بشبها بماهها بساعتها و مقصود از سخن روز و ماه و زمين و گور و جز آن سخن فرشتههاى گماشته بر آنها است.
برخى آنها را مثل افلاطون و پيروانش دانسته از اشراقيّين زيرا آنان براى هر نوع از فلك و اختر و عنصر بسيط و مواليد پرورنده مدبّرى ثابت كردند كه او را بكمال آماده برايش ميرسانند قول يكم موافق سلك مليين و ديندارانست و دوم بروش ماديها موافق است گرچه برخى معتقدان بوجود صانع هم بدان گرويدند و اينجا مناسب تحقيق اين بحث نيست.
أبو ريحان گفته هر يك از 12 ماه فارسى 30 روز است و هر روز را نام جدائيست (و اين نامها با اندك اختلافى همانست كه در حديث ششم باب در نقل اختيارات ماههاى فرس از امام صادق گذشت) و بدنبالش گفته در نام اين روزها براى هر ماه بهمين ترتيب اختلافى نيست جز در «هرمز» كه برخى آن را «فرّخ» نامند و در (انيران) كه برخى آن را «به روز» نامند، و همه ماهها 360 روزند، و گذشت كه سال 4/ 1 365 روز است و به پنج روز زائد نامهاى ديگر دادند جز نام روزهاى ماه و آنها، اهشدگاه، اشتدگاه، اسفندگاه، اسفندمذگاه و بهشيشگاهاند.
گويم: سپس آنچه را گذشت با وجوه بسيارى آورده و روز سالشان 365 روز شده، و ربع را رها كردند تا از جمع آنها ماهى بدست آمده در مدت 120 سال و آن را بماههاى سال افزودند و آن سال را 13 ماه شمردند و نامش را «كبيسه» نهادند و بروزهايش نام همان روزهاى ماههاى ديگر را دادند، و اين روش را داشتند تا پادشاهيشان نابود شد و دينشان از ميان رفت و پس از آنها 4/ 1 رها شد و سال كبيسه مقرّر نشد تا بحال نخست بازگردد، و اوقات محموده پس نيافتند، زيرا اين كبيسه در شوراى دانشمندان فنون مختلف مركز و شهرستانها زير نظر پادشاه انجام ميشد و دست كم يك مليون اشرفى طلا هزينه بر ميداشت، و بنام عيد كبيسه در آن جشن با شكوهى برپا ميشد و آن سال پادشاه ماليات را برعايا ميبخشيد و 4/ 1 روز را در هر چهار سال يك روز حساب نكردند كه بعنوان كبيسه بآخر يكى از ماهها يا آخر خمسه مسترقه بيفزايند، زيرا معتقد بودند كه كبيسه در ماه است نه در سال و در روز، و بعلاوه در كيش آنها هر روز ذكر و دعاى واجبى داشت