کتاب افق اعلی

حرمات الله و اجر قرائت و تعلم قرآن‌

1- امام صادق (عليه السلام) فرمود: براى خداى عزوجل سه حرمت است كه مانندى ندارد: قرآن كه حكمت او است و نور او و خانه‌ى او كه قبله‌ى مردمش ساخته و از كسى توجه اى را به جز به سوى آن و خاندان پيغمبر شما را نپذيرد.[1]

2- رسول خدا (ص) فرموده است: قرآن را بياموزيد، زيرا كه در روز قيامت قرآن به صورت جوانى زيبا نزد خواننده‌ى خود مى‌آيد و به او مى‌گويد: منم كه شب تو را به بيدارى به پايان بردم، روزهاى داغ تو را به تشنگى به سر آوردم و آب دهانت را خشك كردم و اشكت را روان ساختم، (اكنون) هر كجا بروى من هم با تو مى‌باشم و هر تاجرى (امروز) به دنبال تجارت خويش است (كه در دنيا كرده است) و من امروز به سود تو در پس تجارت هر تاجرى باشم و به زودى كرامتى نيز از جانب خداى عزوجل به تو مى‌رسد، پس شاد باش و (در اين حال) تاجى بياورند و بر سرش نهند و امان نامه (از آتش دوزخ را) به دست راستش مى‌دهند و فرمان جاويد بودن در بهشت را به دست چپش و دو جامه بهشتى به وى بپوشاند، سپس به او گفته شود: بخوان و بالا برو، پس هر آيه اى كه بخواند، يك درجه بالا برود و به پدر و مادر او نيز دو جامه بپوشانند در صورتى كه مؤمن باشند و به آن دو بگويند، اين پاداش آن قرآنى است كه به فرزندتان آموختيد.[2]

3- سعيد بن عبد اللَّه اعرج مى‌گويد: از حضرت امام صادق (عليه السّلام) پرسيدم از مردى كه قرآن را مى‌خواند، سپس فراموش مى‌كند و باز مى‌خواند و فراموش مى‌كند آيا بر او گناهى هست؟ فرمود: نه.[3]

[1]ابن بابويه، محمد بن على، معانى الأخبار- قم، چاپ: اول، 1403 ق. معانى الأخبار؛ النص؛ ص 117.

[2]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 603.

[3]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 633.

4- فضيل بن يسار مى‌گويد: از حضرت امام صادق (عليه السّلام) شنيدم كه مى‌فرمود: كسى كه در باره‌ى قرآن رنج بكشد و به سختى و كم حافظه‌گيش آن را حفظ كند دو اجر دارد.[1]

اهميت و آثار قرائت قرآن‌

1- حضرت امام صادق (عليه السّلام) فرمود: قرآن عهد خداوند و فرمان او است بر خلقش، پس سزاوار است براى شخص مسلمان كه در اين عهد و فرمان خدا نظر افكند و روزى پنجاه آيه از آن بخواند.[2]

2- معمر بن خلاد از امام رضا (عليه السلام) روايت مى‌كند اين كه: براى شخص سزاوار است كه بعد از تعقيب نماز صبح پنجاه آيه قرائت نمايد.[3]

3- حضرت امام صادق (عليه السّلام) فرمود: چه چيزى باز مى‌دارد، تاجرى را كه در بازار مشغول (به تجارت است) از اين كه چون (شب هنگام) به خانه باز مى‌گردد، نخوابد تا يك سوره از قرآن را بخواند و به جاى هر آيه كه مى‌خواند، برايش ده حسنه نوشته مى‌شود و ده گناه از او محو مى‌گردد.[4]

4- حسين بن خالد مى‌گويد: به حضرت امام صادق (عليه السلام) عرض كردم: در چه مقدار از زمان (و در چندروز) قرآن را بخوانم؟ فرمود: آن را در پنج قسمت بخوان (يعنى پنج‌

[1]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 606.

[2]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 609.

[3]. طوسى، محمد بن الحسن، تهذيب الأحكام( تحقيق خرسان)- تهران، چاپ: چهارم، 1407 ق. تهذيب الأحكام( تحقيق خرسان)؛ ج 2؛ ص 138.

[4]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 611.

روز كه بخش هر روزى شش جزء باشد) و در هفت بخش بخوان (يعنى در هفت روز) و در نزد من قرآنى است كه چهارده قسمت است (يعنى در چهارده روز ختم مى‌شود).[1]

5- حضرت صادق (عليه السّلام) فرمود: چون خداى عزوجل به اين آيات (كه در آخر حديث مى‌يايد) فرمان داد كه به زمين فرود آيند، آن ها به عرش در آويختند و گفتند: پروردگارا به كجا ما را فرو مى‌فرستى؟ به سوى‌خطاكاران و گناه كاران؟ پس خداى عزوجل به آن ها فرمود: فرود آييد كه به عزت و جلال خودم سوگند كه هيچ كس از آل محمد (عليهم السلام) و شيعيان آن ها شما را در هر روز دنبال نماز واجبش نخواند جز اين كه به نظر مخصوصى در هر روز هفتاد بار به او نظر كنم و در هر نظر هفتاد حاجت او را برآورم و او را با آنچه گناه دارد، بپذيرم و آن آيات عبارت است از: ام الكتاب (يعنى سوره مباركه حمد) و آيه:«شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ وَ الْمَلائِكَةُ وَ أُولُوا الْعِلْمِ»(سوره آل عمران آيه/ 18) و آية الكرسى و آيه ملك،قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ ...آيه/ 26 از سوره آل عمران).[2]

6- ابو اسامة مى‌گويد: شنيدم از حضرت (صادق عليه السلام) كه مى‌فرمود: هر كس هنگامى كه به بستر خواب مى‌رود، صد بار(قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ)را بخواند، خداوند گناهان گذشته‌ى او را تا پنجاه سال بيامرزد. يحيى مى‌گويد: اين مطلب را از سماعة پرسيدم؟ گفت: ابو بصير براى من حديث كرد و گفت: شنيدم كه‌حضرت امام صادق (عليه السّلام) اين را فرمود: و گفت: اى ابا محمد (كنيه ابو بصير است) اگر تو آن را تجربه كنى مى‌يابى كه درست است.[3]

[1]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 617.

[2]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 620.

[3]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 539.

7- حضرت امام صادق (عليه السلام) فرمود: هر كه صد آيه (از قرآن) در شب در نمازى بخواند (يعنى در يكى از نمازهايى كه شب مى‌خواند) خداى عزوجل براى او عبادت يك شب را ثبت مى‌كند و هر كس دو صدآيه در غير از نماز بخواند، قرآن در روز قيامت با او خصومت نورزد (و در باره روى بر تافتن از آن شكايت نكند) و هر كه در شبانه روز در نماز روز و شب پانصد آيه بخواند خداى عزوجل براى او در لوح محفوظ يك قنطار حسنه مى‌بنويسد و قنطار هزار و دوصد اوقيه است و اوقيه بزرگتر از كوه احد است.[1]

8- حضرت امام صادق (عليه السّلام) فرمود: اگر سوره‌ى حمد هفتاد بار بر مرده‌اى خوانده شود و روح به تن او باز گردد، شگفت نيست.[2]

9- امام پنجم (عليه السلام) فرمود: قاريان قرآن سه قسمند: كسى كه قرآن را خوانده و آن را سرمايه‌ى خود قرار داده و به وسيله‌ى آن از پادشاهان استفاده كرده و به مردم گردن فرازى نموده و كسى كه قرآن را خوانده و الفاظش را حفظ كرده و به احكامش عمل نكرده و آن را ضايع كرده و كسى كه قرآن را خوانده و داروى تعليمات آن را بر درد دل خود نهاده شب ها را با آن به مناجات گذرانيده و روز خود را با آن به تشنگى و روزه به سر كرده با قرآن به عبادت و عمارت مسجدها پرداخته و از رختخواب راحت خود كناره كرده به آنان خداوند عزيز جبار دفع بلا كند و به آنان از دشمنان انتقام كشد و به آنان از آسمان باران بفرستد، به خدا اين گونه قرآن‌خوانان از كبريت احمر كمياب ترند.[3]

10- امام صادق (عليه السلام) فرمود: كسى كه در هر شب جمعه سوره كهف را قرائت نمايد كفاره گناهان او از اين جمعه تا جمعه‌ى بعد خواهد بود.[4]

[1]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 621.

[2]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 623.

[3]ابن بابويه، محمد بن على، الخصال- قم، چاپ: اول، 1362 ش. ج 1؛ ص 142.

[4]. تهذيب الأحكام( تحقيق خرسان)؛ ج 3؛ ص 8.

11- على بن جعفر از برادرش موسى بن جعفر (عليه السلام) از پدرش جعفر بن محمد (عليه السلام) نقل كرده است كه على فرمود: هر كس نماز صبح را بگزارد و بعد از آن يازده مرتبه (قل هو اللَّه احد) را بخواند، در آن روز گناهى او را دنبال نخواهد كرد، گرچه خلاف ميل شيطان است.[1]

12- در حديث الاربعمائه از اميرالمومنين على (عليه السلام) آمده: كسى كه سوره قل هو الله احد را قبل از طلوع خورشيد يازده مرتبه بخواند و همچنين همانند آن سوره انا انزلنا را و همانند آن آيه الكرسى را مالش را از چيز هايى كه مى‌ترسد حفظ كرده و آن كسى كه سوره قل هوالله و انا انزلنا را خوانده در آن روز گناهى از او سر نمى زند.[2]

13- امام صادق (عليه السلام) مى‌فرمايد: قاريان سه گروه اند: يكى آن كه قرآن را فرا گرفته براى اين كه به وسيله‌ى آن از پادشاهان و صاحبان سلطنت استفاده كند و به وسيله‌ى قرآن به مردم آقايى و گردن‌فرازى نمايد، اين گروه از اهل دوزخند. و (گروه) ديگر آن كه قرآن را فرا گرفته و الفاظ آن را حفظ كرده ولى به احكام آن عمل نمى‌كند، اين طائفه هم از اهل دوزخند. (گروه سوم) آنكه قرآن را فرا گرفته و آن را در فكر خود پرورش داده و به آيات محكم عمل كرده و به آيات متشابه ايمان دارد و واجبات آن را انجام مى‌دهد، حلال آن را حلال و حرام آن را حرام مى‌داند و اين طائفه از اهل بهشتند و هر كس را كه بخواهند، مى‌توانند، شفاعت كنند.[3]

نزول قرآن‌

1- حضرت امام باقر (عليه السلام) فرمود: قرآن بر چهار بخش نازل گرديده است، يك‌

[1]ابن بابويه، محمد بن على، ثواب الأعمال و عقاب الأعمال- قم، چاپ: دوم، 1406 ق. ثواب الأعمال و عقاب الأعمال؛ النص؛ ص 45.

[2]ابن بابويه، محمد بن على، الخصال- قم، چاپ: اول، 1362 ش. ج 2؛ ص 622.

[3]. الخصال؛ ج 1؛ ص 142.

چهارم در باره‌ى ما و يك چهارم در باره‌ى دشمن ما و يك چهارم سنن و امثال و يك چهارم ديگر فرايض و احكام است.[1]

2- فضيل بن يسار مى‌گويد: به امام صادق (عليه السلام) عرض كردم: مردم مى‌گويند: قرآن به هفت حرف نازل شده؟ فرمود: ..... قرآن به يك حرف و از جانب يكى نازل شده است.[2]

3- حضرت امام صادق (عليه السلام) فرمودند: قرآنى كه جبرئيل براى محمد (ص) آورد، هفده هزار آيه بوده است.[3]

مقدار آيات قرآن و شماره آن ها شرعا مشخص نشده است. اگر آيات را كوچك حساب كنيم، همين هفده هزار مى‌شود و اگر مقدار بيشتر حساب كنيم، ممكن است عدد ديگر به دست بيايد به هر صورت عدد فعلى آيات قرآن يك نظريه است.

4- حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: كه پدرم (صلوات اللَّه عليه) مى‌فرمود:قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌيك سوم قرآن است وقُلْ يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ‌يك چهارم آن است.[4]

بهترين قرائت ها

1- عبد اللَّه بن فرقد و معلى بن خنيس مى‌گويند: ما در خدمت حضرت صادق (عليه السلام) بوديم و ربيعة الرأى نيز با ما بود، پس ربيعه فضيلت قرآن را يادآور شد، حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: اگر ابن مسعود مطابق قرائت ما نمى‌خواند او گمراه است، ربيعه گفت: گمراه است؟ فرمود: آرى گمراه است، سپس حضرت صادق (عليه السلام) فرمود: اما ما مطابق‌

[1]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 628.

[2]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 630.

[3]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 634.

[4]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 621.

قرائت ابى قرآن را مى‌خوانيم.[1]

كتابت قرآن‌

1- ابو بصير مى‌گويد: از يكى از دو امام باقر و صادق عليه السّلام پيرامون تفسير اين آيه شريفه:... وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى‌ عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ قالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَ لَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْ‌ءٌ ...[2]پرسيدم. فرمود: اين آيه در باره‌ى ابن ابى سرح نازل شد، او همان كسى است كه در روز فتح مكه، پيامبر اكرم (صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم) خونش را هدر دانست. او از كسانى بود كه براى پيامبر اكرم (صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم) قرآن مى‌نوشت و چون خداوند از آسمان نازل مى‌فرمود:«أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ»او مى‌نوشت:«إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ».پيامبر اكرم (صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم) به او مى‌فرمود: اين را ننويس و همان را بنويس كه نازل شده، درست است كه:«إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ»،ولى همان را كه به من نازل شده بنويس. ابن ابى سرح همان كسى بود كه به منافقان مى‌گفت: من از پيش خود مانند آنچه او [پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم‌] مى‌آورد مى‌گويم و او تغييرش نمى‌دهد و از اين رو خدا در باره‌اش اين آيه را نازل فرمود، محمد بن مسلم مى‌گويد: از امام باقر (عليه السّلام) پيرامون تفسير اين آيه شريفه:وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ كُلُّهُ لِلَّهِ ...[3]پرسيدم. حضرت (عليه السّلام) فرمود: هنوز تأويل اين آيه نيامده. همانا رسول خدا (صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم) از سر نيازى كه خود و اصحابش داشتند [و ناگزير بودند با مشركان و منحرفان بسازند] به آن ها مهلت داد و روزى كه تأويل اين آيه برسد، اين مهلت از آن ها پذيرفته نشود، بلكه كشته شوند، تا خداى عزّوجلّ به‌

[1]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 634-

[2]. كيست ستمكارتر از آن كس كه بخدا دروغ بست يا گفت كه به من وحى شده و حال آنكه به او هيچ چيز وحى نشده بود.( سوره انعام/ آيه 93).

[3]. آنها را بكشيد تا ديگر فتنه‌اى نباشد و همه دين براى خدا باشد.( سوره انفال/ آيه 39).

يگانگى پرستش شود و شركى به جاى نماند.[1]

2- سالم بن سلمة مى‌گويد: مردى براى حضرت امام صادق (عليه السّلام) قرآن مى‌خواند (و آن حضرت گوش مى‌داد) و من شنيدم كه حروفى از آن كه مى‌خواند آن طور كه مردم مى‌خوانند نبود (و از نظر حروف و قرائت تفاوت داشت با آنچه مردم مى‌خوانند) حضرت صادق (عليه السّلام) فرمود: از اين قرائت خوددارى كن (و اين گونه نخوان بلكه) همان سان كه مردم قرائت مى‌كنند (و مى‌خوانند) تو نيز بخوان تا آنگاه كه حضرت قائم (عليه السّلام) بيايد و چون حضرت قائم (عليه السّلام) آيد كتاب خداى عزوجل را بر حد خودش خواهد خواند و آن مصحفى كه على (عليه السلام) نوشته است بيرون آورد و فرمود: كه على (عليه السلام) پس از فراغت از آن براى مردم آورد و به آن ها فرمود: اين است كتاب خدا آنچنان كه خدا بر محمد (ص) نازل كرده است و من از دو لوح آن را فراهم كرده‌ام، مردم گفتند: نزد ما مصحفى است كه قرآن در آن گرد آمده و ما به اين (قرآن تو) نيازى نداريم، على (عليه السلام) فرمود: به خدا سوگند كه هرگز پس از امروز آن را نخواهيد ديد و فقط بر من (لازم) بود كه پس از فراهم كردن و جمع كردنش شما را بدان آگاه كنم تا آن را بخوانيد.[2]

3- ابن فضّال از امام هشتم على بن موسى الرضا (عليه السّلام) روايت كرده كه حضرت آيه را اين گونه تلاوت فرمود:... فَأَنْزَلَ اللَّهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَ أَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَمْ تَرَوْها ...[3]. عرض كردم: اين آيه چنين است؟ فرمود: ما آن را اين گونه تلاوت مى‌كنيم و نزول آن نيز اين چنين بوده است.[4]

[1]. الكافي( ط- الإسلامية)، ج 8، ص 200.

[2]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 2؛ ص 633.

[3]. خداوند آرامش خود را بر رسولش فرو فرستاد و او را با سپاهيانى يارى رساند كه آن ها را نمى‌بينيد.

( سوره توبه آيه 40).

[4]. الكافي( ط- الإسلامية)؛ ج 8؛ ص 378.