کتاب افق اعلی

بلكه آيه مباركه‌«وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى‌ كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا.».[1](سوره إسراء آيه 70). دلالتى بر برترى بنى آدم مكرم بر كثيرى از مخلوقين دارد، پس ممكن است قليلى از مخلوق ديگر همسان انسان در كمالات و فضايل تكوينى او باشد.

و اما احتمال برترى تكوينى و وجودى قليل مخلوقات از انسان، ظاهرا با آيه مباركه‌«لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ.».[2](سوره تين، آيه 4). باطل مى‌شود.

آخرين كلام در مورد آيه 14 و 15 سوره مؤمنين اين است كه حيات برزخى را مهمل گذاشته اند.

هفت آسمان‌

«وَ لَقَدْ خَلَقْنا فَوْقَكُمْ سَبْعَ طَرائِقَ‌[3]وَ ما كُنَّا عَنِ الْخَلْقِ غافِلِينَ.». (سوره مؤمنون، آيه 17). ما مؤكدا بر بالاى (سر) شما هفت طريق آفريديم و ما از خلق (مخلوق خود) غافل نبوده ايم.

ظاهرا مراد از هفت راه بالاى سر ما، همان آسمان هاى هفت گآن‌هاى است كه مكررا در قرآن مجيد از آن ها با نام زمين ياد آورى شده است.

بعضى از مفسرين معاصر ما كه فعلا فوت شده (رحمه الله)، هفت آسمان را در محدوده هواى زمين منحصر دانسته و از پنج آسمان نام برده و معرفى دو آسمان ديگر را به كشف علمى آينده موكول كرده است. (قاموس قرآن).

بعضى از مفسرين معاصر ما كه زنده و مشغول خدمت به دين است، مدار اين هفت آسمان‌

[1]- و آن ها را بر بسيارى از موجوداتى كه خلق كرده‌ايم، برترى بخشيديم.

[2]- ما انسان را در بهترين صورت و نظام آفريديم.

[3]- طرائق: جمع طريقة؛ و طرق: جمع طريق.

را به شش سياره‌ى كه فوق زمين در زير سيطره جاذبه خورشيد در حركت هستند، با مدار كره ماه، هفت آسمان شمرده است.

البته كه خود زمين در مقابل آسمان ها در قرآن قرار گرفته، نه اين كه خود آسمانى باشد و نيز دو سياره ديگر منظومه شمسى (عطارد و زهره) مدار شان زير مدار زمين است نمى‌شود كه آسمان شمرده شوند، در حالى كه شش سياره ديگر مدار شان بيرون مدار زمين و شبيه طبقاتى كه يكى بر فراز ديگرى قرار گرفته است، به منزله آسمان زمين هستند.

اين نظريه مثل نظريه سابق مجرد فرضيه ذهنى اين دانشمند است و ارزشى ندارد.

بعضى از دانشمندان پيش از ما (شهرستانى مرحوم) كه يادم مانده در كتاب هيئت و اسلام خود سيارات خورشيد را يازده تا شمرده و دليل آن آيه اى است كه يوسف مى‌گويد خواب ديدم يازده كوكب براى من سجده مى‌كردند و مى‌گويد اگر امروز بعضى از اين يازده سياره كشف نشده، در آيند كشف مى‌شود.

اين هم مجرد فرضيه ذهنى است.

ما در اين كتاب و در كتاب هاى ديگر خود در مورد هفت آسمان ديگر بحث هايى نموده ايم، ولى اين آيه بر فرضى كه در مورد هفت آسمان باشد، بيان كننده اين مطلب است كه آسمان ها مجرد فضايى است كه راه مى باشد و اين آسمان ها غير از سياره ها و ستاره ها است. و آنچه كه صاحب نظريه دوم گفته كه سياره ها راه هاى ملايكه است. احتمالى است بعيد از ذهن.

بلكه ستاره گان و سياره ها موجودات آسمانى هستند، نه خود آسمان ها و اين كه اين آسمان ها، مجرد فضا و امر اعتبارى هستند، يا بافتى رقيق منسجم و موجود خارجى مى باشند؟ كه بعضى از نويسندگان ادعاى اثبات آن را در قرن بيست و يكم از ستاره شناسان و منجمين‌

نقل كرده‌اند، محتاج به بحث اهل خبره است. و الله العالم.

اگر بپذيريم كه آيه فوق (آيه 17 سوره مؤمنون) مبين معناى آسمان ها- كه در آيات زياد قرآن آمده است- مى باشد، مطلب مهمى از قرآن در تفسير سموات (آسمان ها) به دست مى‌آيد كه فرق آسمان ها و كهكشان هاى امروزى مى باشد، و نگارنده فعلا بر همين فرض اعتماد مى‌كند و فرق آسمان ها و كهكشان را فرق ظرف مكانى و مظروف آن مى داند.[1]و الله العالم.

فوايد و اهميت خرما، انگور و زيتون‌

«فَأَنْشَأْنا لَكُمْ بِهِ جَنَّاتٍ مِنْ نَخِيلٍ وَ أَعْنابٍ لَكُمْ فِيها فَواكِهُ كَثِيرَةٌ وَ مِنْها تَأْكُلُونَ؛ وَ شَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْناءَ[2]تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَ صِبْغٍ لِلْآكِلِينَ.».[3](سوره مؤمنون، آيه 19 و 20).

در اين دو آيه از باغ هاى خرما و انگور ها و درخت زيتون خبر مى دهد و از بقيه ميوه جات به لفظ فواكه كثيره ياد مى‌كند، كه مى فهميم فوايد اين سه نعمت خوردنى براى ما بسيار زياد است؛ هرچند ميوه ها چه تازه و چه خشك براى بدن ما بسيار مفيد هستند و من در اين اواخر تنها روغن زيتون را مصرف مى كنم.

[1]- آسمان اول ظرف همه ستارگان محسوس است،« إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ»( صافات، آيه 6)، و نيز ظرف سيارات غير محسوس كه به دور همين ستارگان مى گردند.

[2]- طور نام كوهى است در صحراى سينا واقع در مصر، و ممكن است معناى لغوى مراد باشد كه چون سينا به معنا پردرخت و كوه زيبا و پربركت است؛ و امروزه درخت زيتون در بسيارى از شهر ها وجود دارد و من اولين مرتبه آن را در دمشق در سال 1357 ش، ديدم.

[3]- سپس به وسيله آن باغهايى از درختان نخل و انگور براى شما ايجاد كرديم؛ باغهايى كه در آن ميوه‌هاى بسيار است؛ و از آن ميخوريد! و( نيز) درختى را كه از طور سينا مى‌رويد[ درخت زيتون‌]، و از آن روغن و« نان خورش» براى خورندگان فراهم مى‌گردد( آفريديم).

و در علم غذا شناسى در عصر ما (قرن بيست و يك) كتاب هاى زيادى در سه نعمت مذكور و ساير ميوه جات و غيره نوشته شده و در اين چند سال اخير در قسمتى از تلفون هاى همراه معلوماتى زياد از انترنت (كتاب مشترك بشر) در اختيار انسان ها قرار گرفته كه در طول تاريخ انسانى سابقه نداشته است. روح ناطقه و مغز انسان از بالاترين نعمت هاى خلاق توانا و صانع قديم است.«فَتَبارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ».

آيا هميشه انبياء حضور داشته اند؟

«وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ لَأَنْزَلَ مَلائِكَةً ما سَمِعْنا بِهذا فِي آبائِنَا الْأَوَّلِينَ؛ إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ فَتَرَبَّصُوا بِهِ حَتَّى حِينٍ».[1](سوره مؤمنون، آيه 24 و 25).

از اين جملات فوق سه مطلب به دست مى‌آيد:

1- انبياءدر همه زمان ها و در همه جا وجود نداشته اند، براى اين كه سرشناسان قوم نوح ادعا مى كنند ما نبوت و رسالت فرد انسانى را در (زمان) اجداد خود نشنيده ايم.

در آيه 36 قصص نيز از قول فرعونيان به موسى چنان جواب داده شده. ودر آيه 7 سور ص در مورد قرار دادن خدايان به يك خدا از قول سرشناسان (ملاء) چنين آمده است:«ما سَمِعْنا بِهذا فِي الْمِلَّةِ الْآخِرَةِ»؛ولى معلوم نيست كه اينان در اين دعواى خود دروغگو بوده اند يا صادق، و در همين كتاب ما در ذيل آيه‌«وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ رَسُولٌ)مطالبى گفته ايم.

2 و 3- معلوم مى‌شود كه انسان ها از زمان نوح هم ملايكه را مى شناختند و هم جن را، ظاهرا هردو دسته توسط انبياء معرفى شده اند. و بعيد نيست فرشته را حضرت آدم به فرزندان‌

[1]- اگر خدا مى‌خواست( پيامبرى بفرستد) فرشتگانى نازل مى‌كرد؛ ما چنين چيزى را هرگز در نياكان خود نشنيده‌ايم! او فقط مردى است كه به نوعى جنون مبتلاست! پس مدّتى درباره او صبر كنيد( تا مرگش فرا رسد، يا از اين بيمارى رهايى يابد!).

خود معرفى كرده باشد، چون وحى خداوند را فرشته مى‌آورده است.

بلى اشتباه آنان در اين بوده كه فساد عقل را از جن مى دانسته اند و ديوانه را به نام جن زده ياد مى‌كرده‌اند، كه عرب ها از همين مفهوم استعمال كرده‌اند و تا امروز در فارسى و عربى ديوانه را" مجنون" مى گويند، هرچند در فارسى به بى عقل" ديوانه" گفته مى‌شود و در عربى عراق امروزه به او" شماعى"[1]و" مخبل" هم مى گويند.

بلى استعمال لفظ مجنون در ديوانه از نظر واقعى درست نيست.

يك مطلب مهم‌

از آيه 23 تا آيه 54 اين سوره كه تاريخ حضرت نوح تا حضرت موسى و عيسى و ساير انبياء (عليهم السلام) و امتهاى آنان به طور بسيار مختصر ذكر شده، به دست مى‌آيد كه غالب افراد نوع انسانى از دستورات انبيايى كه براى هدايت آنان ارسال شده اند، هيچ پيروى نكرده‌اند؛ حتى طوفان بزرگ حضرت نوح و غرق همه كفار حتى فرزند نوح (ع) هيچ نفعى براى مردم حتى امت هاى پيامبرانى كه بعد از نوح آمده اند، و حتى پيامبرى كه بلافاصله از نوح آمده (آيه 32، احتمالا ثمود و پيامبر شان صالح (ع)) تا چه رسد به ساير انبياء. و آيه 44 مى‌گويد كفار همه انبياء ر ا تكذيب كردند و به اراده خود دين الهى را رد كرده‌اندو آنان را به اندازه قدرت خود ناراحت نموده اند.

فرد انديشمند مى داندكه ايمان و عبادت و اطاعت خدا، علت اولى خلق و آفرينش اين نوع نبوده، بلكه علت ثانوى بوده و گرنه خلقت كفار و منكرين و قاصرين لغو و بيهوده بوده.

[1]- يادم نيست كه شماعى مى گفتند، يا شمائى.

تعالى الله عن ذلك علوا كبيرا.

ولد براى خداوند

«مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ وَلَدٍ[1]وَ ما كانَ مَعَهُ مِنْ إِلهٍ إِذاً لَذَهَبَ كُلُّ إِلهٍ بِما خَلَقَ وَ لَعَلا بَعْضُهُمْ عَلى‌ بَعْضٍ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا يَصِفُونَ.».[2](سوره مؤمنون، آيه 91).

" اله" گاهى به معناى معبود مى‌آيد كه ظاهرا در قرآن غالبا به همين معنا آمده است؛ و گاهى به معناى خالق است كه در آيه فوق چنين است. خلاصه استدلال كه رد بر مشركين بى عقل مكه و در نهايت رد بر تمام مشركين آن عصر است كه آنان را ساكت گرداند اين است كه اگر دو خداى خالق مى بود هر يك با مخلوق خود مى رفتند و در جهان خلقت اختلاف و بى نظمى واقع مى شد.

و نيز به حسب طبع اين گونه خدايان مورد نظر مشركين، حتما بين آنان رقابت و كمكش واقع مى گرديد، چنانچه بين پادشاهان قديم دايما يا غالبا درگيرى واقع مى شد و هركدام براى توسعه اقتدار و بسط حكومت حتى به وسيله كشتار مردم به برترى جويى عليه ديگرى پيكار مى‌كردند.

اين يك بيان اسكاتى براى مشركين متعصب است، كه در تصور آنان خالق واجب الوجود

[1]- بعضى مى گويند فرزند بر دوگونه است، فرزندى كه قسمتى از حقيقت پدر خود را دارد، و فرزند تشريفاتى تنها در نام. مشركين بعضى از جن و ملايكه را دختران خدا مى دانستند كه موجب شرك شد؛ نصارى نيز در حق عيسى( ع) همين اعتقاد را دارند، يهوديانى كه مى گفتند ما فزندان و دوستان خداييم( نحن ابناء الله و احبائه) قسم دوم فرزندى را قصد مى‌كردند.

[2]- خدا هرگز فرزندى براى خود انتخاب نكرده؛ و معبود ديگرى با او نيست؛ كه اگر چنين مى‌شد، هر يك از خدايان مخلوقات خود را تدبير و اداره مى‌كردند و بعضى بر بعضى ديگر برترى مى‌جستند؛ منزّه است خدا از آنچه آنان توصيف مى‌كنند.

حكيم كه علم و قدرت مطلق دارد، نمى آمد؛ عجب از مفسرينى كه قصد دارند اين جملات را در قالب براهين فلسفى و دلايل عقلى كلامى بريزند و بيهوده وقت خود را تلف مى كنند و مطالعين خود را به شك مى اندازند و خود شان هم از عهده اثبات ادعاى خود برآمده نمى توانند!

پناه بر خدا از اين تنگناه‌

«وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ، وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ».(سوره مؤمنون، آيات 97 و 98).

(رسول من) بگو پروردگار من از وسوسه هاى شياطين به تو پناه مى برم (و نيز) بگو به تو پناه مى برم از اين كه شياطين پيش من حاضر شوند ....

همزه به معناى وسواسى است كه تحريك و فشار سخت دارد و از نوع خطرناك وسوسه است، و بدتر از آن حضور شياطين در نزديك شخص است. حال اگر فردى ايمان و عمل صالحى داشته باشد همه آن ها دست خالى بر مى گردند و وسوسه هاى ضعيف و شديد آنان كارگر نمى افتد وگرنه مردم فاسق و ضعيف الايمان همچون گوسفندى بين حيواناتى است كه حال او را زار و تلخ مى كنند.

مؤمنين بايد هميشه به ياد خدا باشند و در همه احوال از وسوسه هاى شياطين جن و انس به رحمت و لطف خدا پناه ببرند و از تقواى الهى مدد بگيرند كه تنها راه پيروزى بر همه شياطين است.

دام سخت است مگر يار شود لطف خدا

ورنه انسان نبرد صرفه زشيطان رجيم‌

برزخ‌

«وَ مِنْ وَرائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلى‌ يَوْمِ يُبْعَثُونَ».(سوره مؤمنون، آيه 100). پشت سر آنان (يا پيش روى آنان) برزخى است تا روزى كه مبعوث مى شوند.

پس از مردن بدن زير خاك مى رود تا خاك شود و نزد اقوامى بدن سوزانده مى‌شود و گاهى به شكم حيوانات درنده و گاهى به شكم حيوانات دريايى و امثالها هويت خود را از دست مى دهد و به ذراتى تبديل مى‌شود. و روح كه زنده و سالم است به بدن برزخى تعلق مى گيرد و در عالم برزخ به زندگانى برزخى خود كه براى ما تفصيل آن مجهول و ناپيدا است، ادامه مى دهد.

برزخ فاصله‌ى بين زندگى و زندگانى در اين كره زمين و روز قيامت است. عالم برزخ هم داراى زمان است و شب و روز دارد، لذا در سوره مؤمنون آيه 46 آمده است كه فرعون و آل او صبح و عصر و شام آتش بر آنان عرضه مى‌شود و روز قيامت هم (دستور مى دهيم) آل فرعون را در عذاب شديدتر داخل كنند.

نگارنده در كتاب معاد و جلد چهار صراط الحق، عالم برزخ را تا حدى ممكن بيان نموده است؛ ولى مع الوصف همه بايد بدانيم معلومات ما از عالم برزخ كه ناشناخته باقى مانده، بسيار مبهم و پيچيده است.

كم شمردن عمر دنيا

«قالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ، قالُوا لَبِثْنا يَوْماً أَوْ بَعْضَ يَوْمٍ فَسْئَلِ الْعادِّينَ، قالَ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا قَلِيلًا لَوْ أَنَّكُمْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ.».[1](سوره مؤمنون، آيات 112، 113 و 114).

[1]-( خداوند) مى‌گويد:« چند سال در روى زمين توقّف كرديد؟»( در پاسخ) مى‌گويند:« تنها به اندازه يك روز، يا قسمتى از يك روز! از آن‌ها كه مى‌توانند به شمارند بپرس!» خدا مى‌گويد:«( آرى،) شما مقدار كمى توقّف نموديد اگر مى‌دانستيد!».