مردم تصوّرات نادرستى از شيطان دارند. خيال مىكنند ممكن است بدون اختيار اسير شيطان شوند، در حالى كه اين تصوّر باطل است. تا به شيطان گذرنامه ندهند اين موجود پليدِ رانده شده از درگاه رحمت الهى، نمىتواند وارد كشور روح و جان انسان شود. آرى، تا انسان چراغ سبزى به شيطان نشان ندهد و گذرنامهاش را امضاء نكند، او قدرت نفوذ در انسان نخواهد داشت.
سؤال: چه چيزهاى زمينه نفوذ شيطان را فراهم مىسازد و به منزله چراغ سبز محسوب مىگردد؟
پاسخ: امور مختلفى زمينهساز نفوذ شيطان است، از جمله:
1- دوستان ناباب يكى از زمينههاى مهمّ تسلّط شيطان است.
2- شركت در مجالس گناه عامل ديگرى براى نفوذ شيطان است.
3- فيلمهاى فاسد و مفسد، كتابهاى گمراه كننده، صحنههاى تحريكآميز، برنامههاى ناسالم راديوها، تلويزيونها، ماهوارهها، اينترنتها و مانند آن، زمينه تسلّط شيطان را فراهم مىسازد.
4- خلوت با زن بيگانه و نامحرم نيز از زمينههاى نفوذ شيطان است.
بدين جهت حتّى نماز و عبادت در چنين محلّ خلوتى صحيح نيست! ... و مانند اينها.
بايد سعى كنيم با از بين بردن زمينههاى نفوذ شيطان، خويش را از وسوسههاى او حفظ كنيم و خود را از محدوده ولايت او خارج سازيم و جزء آن دسته از بندگانى شويم كه شيطان سلطهاى بر آنها ندارد.
بار الها! ما را از بندگان مخلص و نفوذناپذير در برابر وسوسههاى شياطين قرار ده.
58 راهوارترين مركب، و بهترين زاد و توشه
قال على عليه السلام:
«جَعَلَ الصَّبْرَ مَطِيَّةَ نَجاتِه وَ التَّقوى عُدَّةَ وَفاتِه»؛
«خدا رحمت كند كسى را كه استقامت و صبر را مركب راهوار نجات خويش قرار دهد، و تقوى را زاد و توشه مرگش سازد» «1».
شرح و تفسير
حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام انسانها را در دنيا، به مسافرانى كه عازم سفر دور دستى هستند تشبيه كرده است. هر مسافرى به سه چيز نيازمند است: 1- وسيله نقليّه مناسب. 2- زاد و توشه كافى. 3- جادّهاى امن و امان از خطرات. اگر اين وسايل براى مسافر مهيّا باشد به راحتى به سرمنزل مقصود مىرسد.
ما انسانها مسافرانى هستيم كه به سوى سراى جاويدان در حركت هستيم و مانند همه مسافران نيازمند وسيله نقليّه مناسب، زاد و توشه كافى و جادّهاى امن و امان هستيم.
امام عليه السلام در حديث فوق به اين موضوع اشاره مىكند و «صبر» را مركب مناسبى براى اين سفر طولانى و پرخطر معرّفى مىنمايد؛ زيرا اگر انسان بر مركب صبر سوار نشود، در همان گردنههاى اوّل و دوم مىماند. دنيايى
كه به تعبير خود حضرت «ناملايمات آن را در برگرفته و بلايا و سختىها آن را احاطه كرده است» «1»، بدون صبر و استقامت طى نمىشود. بنابراين مناسبترين مركب براى اين سفر صبر است.
حضرت سپس «تقوى» را زاد و توشه اين سفر معرّفى مىكند، تقوى و احساس مسؤوليّت انگيزه حركت است، انسان بىتقوى و بىمسؤوليّت انگيزه حركت ندارد، همانگونه كه جامعه بىتقوى انگيزه حركت ندارد.
جامعه جهانى امروز هم از بىتقوايى رنج مىبرد.
مردم اگر بخواهند آسايش زندگى دنيايى آنها هم تأمين شود بايد پرهيزكار باشند، تا چه رسد به وصول به بهشت و قرب پروردگار. رعايت تقوى در همه شاخههايش، كه بسيار گسترده است، نه تنها ضامن رسيدن كاروانيان قرب الى اللَّه به سرمنزل مقصود است، بلكه طالبان دنيا هم مىتوانند با اين زاد و توشه، به هدف خود برسند.
59 روح عبادت
قال على عليه السلام:
«كَمْ مِنْ صائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ صِيامِه الَّا الْجُوعُ وَ الظَّمَأُ، وَ كَمْ مِنْ قائِمٍ لَيْسَ لَهُ مِنْ قِيامِه الّا السَّهَرُ وَ الْعَناءُ، حَبَّذا نَوْمُ الْاكْياسِ وَ افْطارُهُمْ»؛
«بهره بسيارى از روزهداران تنها تحمّل گرسنگى و تشنگى است، و حظّ بسيارى از شب زندهداران تنها بىخوابى و خستگى است، آفرين بر انسانهاى با معرفت و زرنگ كه خواب و افطار آنها (در روزههاى مستحبى) بر عبادت و روزه چنان انسانهايى برترى دارد» «1».
شرح و تفسير
فيض خداوند بىپايان و لطف حضرتش بىانتهاست. عبادات از فيض خداوند سرچشمه گرفته است، بنابراين بركات عبادت هم نامحدود است.
آرى بركات نماز، روزه، تلاوت قرآن، زيارت خانه خدا و معصومان عليهم السلام و ديگر عبادات نامحدود است؛ چون سرچشمه آن نامحدود است. ولى بهره همه عبادتكنندگان از بركات عبادت يكسان نيست، بلكه بهره هر كس متناسب با ظرفيّت، تقوى و ايمان اوست. باران به صورت نامحدود
مىبارد، ولى سهم هر زمين و مزرعهاى به اندازه وسعت اوست. بهره هر انسانى نيز بستگى به اندازه ظرفى دارد كه زير باران نهاده است.
ما به هنگام عبادت به سراغ چشمه جوشان رحمت الهى مىرويم، كه نامحدود و بىانتهاست، ولى هر كس به اندازه ظرفى كه به همراه دارد مىتواند از آن چشمه برداشت كند.
باغ پر ميوه آراسته شده به گلهاى فراوانى را تصوّر كنيد كه افراد مختلفى وارد آن مىشوند، اگر چوپانى وارد آن شود فقط به علفهاى هرز آن توجّه دارد كه گوسفندانش از آن تغذيه كنند! شخص ديگرى مىآيد و از ميوههاى آن باغ استفاده مىكند! يك فيلسوف به هنگام ورود به اين باغ قدرت نمايى پروردگار را ملاحظه مىكند، او با خود مىگويد: زيبنده ستايش آن آفريدگارى است كه چنين دلاويز نقش زند به آب و گِل، خواجه از آب و گِل اين گُلهاى لطيف و ميوههاى شيرين و منظرههاى عجيب را آفريده است! آرى هر كس به اندازه ظرفيّت خويش بهرهبردارى مىكند، در حالى كه باغ براى همه يكسان است.
با توجّه به اين مقدّمه به شرح و تفسير روايت باز مىگرديم. حضرت على عليه السلام در روايت فوق به همين مطلب اشاره دارد و حظّ و بهره برخى از مسلمانان را از نماز و روزه تنها تشنگى و گرسنگى و بىخوابى بيان مىكند، امّا در مقابل برخى ديگر هستند كه تمام گناهانشان را در ماه رمضان مىشويند. يك نفر از ماه رمضان درس استقامت مىگيرد و شيطان و هوى و هوس را در بند مىكند. و يك نفر به مقام تقوى مىرسد.
و برخى نيز حقيقتاً به ميهمانى خداوند نائل مىشوند و از غذاهاى معنوى كه بر اين سفره گسترده و پر بركت نهاده شده، بهره مىگيرند.
سؤال: چه كنيم تا از چشمههاى جوشان فيض الهى بيشتر بهرهمند گرديم؟
پاسخ: بايد سطح معرفت و شناخت خويش را بالا ببريم و آمادگىها را بيشتر كنيم. به همين جهت ماه شعبان را ماه خودسازى و ماه رمضان را ماه بهرهبردارى معرّفى كردهاند؛ چرا كه انسان قبل از ورود به ميهمانى بايد خود را آماده كند و لباسهاى نظيف خويش را بپوشد، نه به هنگام ميهمانى! ما هم بايد در ماه شعبان خود را آماده حضور در اين ميهمانى بزرگ نماييم و از گناهان خود استغفار كنيم، چشم و گوش و زبان خويش را كنترل نموده، تا قلب ما مركز نور خداوند و آيات قرآن گردد و از بركات ماه مبارك رمضان بهرهمند گرديم.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
60 روزهداران واقعى!
قال على عليه السلام:
«صَوْمُ الْجَسَدِ الْامْساكُ عَنِ الْاغْذِيَةِ بِارادَةٍ وَ اخْتِيارٍ، خَوْفاً مِنَ الْعِقابِ وَ رَغْبَةً فِى الثَّوابِ وَ الْاجْرِ. وَ صَوْمُ النَّفْسِ امْساكُ الْحَواسِّ الْخَمْسِ عَنْ سائِرِ الْمَآثِمِ وَ خُلُوُّ الْقَلْبِ مِنْ جَميعِ اسْبابِ الشَّرِّ»؛
«روزه جسم پرهيز از خوردنىها و آشاميدنىها (و ساير مفطرات) با ميل و اختيار است، و انگيزه اين روزه دورى كردن از عذابهاى الهى و دست يافتن به اجر و ثواب پروردگار است. و روزه روح پرهيز حواسّ پنجگانه (نه فقط زبان) از ساير گناهان و خالى كردن قلب و روح از تمام علل و عوامل بدىهاست» «1».
شرح و تفسير
يكى از نعمتهاى بزرگ خداوند متعال ماه مبارك رمضان است، ماهى كه انواع بركات در آن وجود دارد. بزرگترين نعمت خداوند، قرآن مجيد، در اين ماه نازل شده است؛ نعمتى كه عالىترين مائده آسمانى است.
درهاى رحمت الهى در اين ماه باز، و درهاى جهنّم بسته، و شياطين در غل و زنجير، و هواى نفس در پرتو اين ماه به زنجير كشيده مىشود. هر نعمتى شكرانهاى دارد و شكرانه اين نعمت اين است كه به فلسفه و أسرار اين ماه پى ببريم و به حقيقت روزه دست يابيم.