- افزايش قتل، جنايت و خودكشى؛
- تولد كودكان نامشروع؛
- ترويج همجنس بازى.[1]
راههاى پيشگيرى و درمان
1. اشاعۀ فرهنگ و معارف متعالى اسلام، به ويژه در زمينۀ معاشرتهاى اجتماعى و افزايش و تقويت باورهاى دينى خانواده؛
2. تبيين پيامدهاى مختلف منفى آزادىهاى جنسى نامشروع براى اعضاى خانواده؛
3. ايجاد تسهيلات ازدواج جوانان و رفع موانع موجود در خانواده؛
4. كاهش توقعات مادى و ايجاد فرهنگ قناعت و صرفهجويى در خانواده؛
5. ايجاد توجه جدى به اين مسأله در خانواده كه خود را در حوزه مالى و اقتصادى با خانوادههاى ضعيفتر مقايسه كنند.
پرسش
1. رقابتهاى ناسالم را توضيح دهيد.
2. ديدگاه حضرت على (ع) را دربارۀ شهوت رانى توضيح دهيد.
3. پيامدهاى آزادىهاى نامشروع را توضيح دهيد.
4. آزادىهاى جنسى چگونه ممكن است براى خانواده و اجتماع آسيبزا باشد.
5. دلايل طرفداران و مخالفان آزادى روابط دختر و پسر را نام ببريد.
6. راههاى پيشگيرى و درمان آسيبهاى اجتماعى را نام ببريد.
[1]باقی نصر آبادی، علی، مجموعه مقالات همایش... ص19-17.
درس سيزدهم: آسيبهاى اجتماعى (3)
اهداف درس:
فراگير پس از مطالعه و فراگيرى اين درس بايد بتواند:
- آسيبهايى كه از طريق تلويزيون به خانواده مىرسد را شناخته، توضيح دهد؛
- آسيبهايى كه از طريق ماهواره متوجه خانواده مىشود شناخته، توضيح دهد؛
- آسيبهايى را كه از طريق اينترنت متوجه خانوادهها مىشود، شناخته، توضيح دهد؛
- راههاى پيشگيرى و درمان آسيبهاى تلويزيون، ماهواره و اينترنت را شناخته، نام ببرد.
تلويزيون
امروزه تلويزيون به عنوان يكى از رسانههاى فراگير ارتباط جمعى و مصاديق فنّ آورى پيشرفتۀ ارتباطى مطرح است، امّا، على رغم همۀ استفادههايى كه اين رسانه مىتواند در اطلاع رسانى، آموزش، پركردن اوقات فراغت و... داشته باشد؛ به عنوان يكى از آسيبهاى خانواده نيز مطرح است.
خانوادهها مىبايست با توجه كامل و تدابير دقيق و منطقى تلاش نمايند آسيب پذيرى خود را از اين وسيلۀ جذاب ارتباطى كمتر كنند و در جهت ساماندهى و رشد امور خانواده از آن استفادۀ بهينه نمايند.
فرزندان خانواده بيشتر در معرض اين آسيب هستند؛ چرا كه اين روزها تلويزيون بيشترين وقت و زمان مفيد را از آنها گرفته است. آنها بيشترين اوقات خود را به تماشاى تلويزيون مىگذرانند. وقت و زمانى را كه مىتوان به امور آموزشى، تعامل و ارتباط با
گروههاى همسال، مطالعه، فعاليتهاى جمعى و گروهى و كار كردن براى تجربه آموزى پرداخت، صرف تماشاى تلويزيون مىگردد. تلويزيون به كودكان خانوادهها فرصت ديدن، شنيدن و تجربۀ از راه دور را مىدهد، ولى هرگز فرصت تحليل و تجزيه و ژرف انديشى را واگذار نمىكند. به همين جهت افرادى كه بيشترين وقت خود را صرف تماشاى تلويزيون مىكنند، غالباً از خلاقيت ذهنى، ابتكار و تفكر عميق برخوردار نيستند و در مسائل فكرى مصرف كننده هستند تا توليد كننده به دليل آنكه دنياى تلويزيون و به ويژه برنامههاى مورد علاقۀ كودكان و نوجوانان بيشتر دنياى مجازى، خيالى و به دور از واقعيتهاى عينى زندگى است افرادى كه وقت زيادى را صرف تماشاى تلويزيون مىكنند، توانايى مواجه شدن منطقى با واقعيتها را ندارند.
نكتۀ ديگرى كه مىبايست مورد توجه خانوادهها قرار گيرد اينكه تلويزيون ذهن ساده و غير پيچيدۀ كودك را گرفتار تبليغات و آگهىهاى همه جانبه خود مىكند. در نتيجه با ايجاد اشتهاى زيادى براى خوردن موادى كه فاقد ارزش غذايى هستند، شهروندانى با وضعيت نامناسب مزاجى، نفخ، دردهاى معده و سوء هاضمه و... مىآفريند.
بر اساس مطالعهاى كه براى مدت 22 سال روى تعدادى از افراد در آمريكا به عمل آمده،[1]اين نتيجه به دست آمده است كه آنها كه تلويزيون، بيشتر تماشا مىكنند در سن هشت سالگى قريب به يقين خشناند و در 30 سالگى مرتكب جنايت هولناك بيشترى شده و در هنگام مشروبخوارى پرخاشگرتر و تهاجمىتر بوده و كودكان خود را به طور بى رحمانهترى نسبت به ديگران تنبيه مىكنند.
يك چهارم تا يك سوم گزارشها بر وجود شباهت در تكنيكهاى جرم و جنايت بيانگر آن بود كه مرتكبان اين تكنيكها را در تلويزيون مشاهده كرده بودند. علاوه بر آن مؤسسۀ ملى بهداشت روانى آمريكا به اين نتيجه دست يافت كه 80/3 درصد از كل برنامههاى تلويزيونى بر اعمال خشونتآميز مشتمل مىگردد و آن دسته از كودكانى كه در عصر حاضر
[1]کارن اولیوبر، تاثیر بازیهای اینترنتی خشونت آمیز بر کودکان و نوجوانان
www.Crisa.org
The Effecto fviolent internet Gam eson children and Juveniles
به دنيا آمدهاند، تا رسيدن به 18 سالگى شاهد 200 هزار عمل خشونتآميز در تلويزيون خواهند بود.
البته با ذكر نتايج اين تحقيق قصد نداريم جامعه ايران اسلامى را با جامعه آمريكا و تلويزيون آنها مقايسه كنيم؛ اما نتايج تحقيق در آنجا مىتواند هشدارى باشد براى همه كه نسبت به آسيب تلويزيون و برنامههاى آن در خانواده غفلت نورزند و مواظب باشند روزى آنها هم گرفتار چنين وضعيتى نشوند.
تأثيرات عمدۀ تلويزيون در خانواده
از تأثيرات عمدهاى كه حضور و وجود تلويزيون، بر خانواده ايجاد مىكند، تغيير نوع و تركيبات غذاهاست به خصوص اگر زن خانواده كارى در بيرون داشته باشد در اين موارد، غذاهاى سريع و پيش آماده شده زياد به كار مىرود؛ زيرا موقع تماشاى تلويزيون بايد همه چيز حاضر باشد و خانواده بتواند دسته جمعى برنامه دلخواه را تماشا كند. تأثير ديگر در امر تغذيه اين است كه مقدار خوردن در حين تماشا بيشتر مىشود و مصرف تنقلات افرايش مىيابد. تلويزيون ساعت خواب را هم تغيير مىدهد و از مجموع وقت خواب، به خصوص در مورد زنها كاسته مىشود.
بر اساس تحقيقات انجام شده تلويزيون بر مناسبات خارجى خانواده اثر مىگذارد و آن را به شدت كاهش مىدهد.[1]
تلويزيون بر اساس ويژگىهاى خود كه سرعت در انتشار و رقابت براى اطلاع رسانى است، هرگز فرصت انديشيدن به خانوادهها نمىدهد و خانوادهها را محدود به آنچه خود تمايل به پخش و تبليغ دارد كرده است، افراد را در برابر خود طلسم كرده، امكان واكنش را از آنها مىگيرد. به ويژه كودكان مسحور تبليغ مىشوند و قدرت دل كندن از تصاوير آن را ندارند.[2]
[1]بهمن امامی، تاثیرات تلوزیون بر خانواده، نشریه مهر، شماره14، ص49.
[2]جلال بهرنگی، خانواده ها در تسخیر تلوزیون، نشریه ایران، 10/5/82
ماهواره
ماهواره پديدۀ نوظهور ديگرى است كه بنياد اخلاقى جوامع اسلامى و خانوادهها را به خطر انداخته است و از جديدترين سلاحها و حركتهاى مرموز غرب در رويارويى با مسلمانان به شمار مىرود. آسيب هايى همچون روابط نامشروع، خشونت در رفتار، مادى گرايى صرف، تجمل گرايى، مصرف زدگى و امثال آن را براى خانوادهها به دنبال دارد. گسترش برنامههاى ويرانگر ماهوارهاى در اين عصر، زنجيرهاى از نبرد ميان معنويت و ماديگرى و نشان گر عمق مبارزه و درگيرى با ارزشهاى انسانى و الهى است كه مكتب حيات بخش اسلام آن را به جامعۀ بشرى هديه كرده است.
در گذشتۀ نزديك جهان غرب با نيروى نظامى و لشكركشى بر ضد جهان اسلام مىجنگيد، ولى امروزه از طريق تهاجم فرهنگى و مبارزه با ارزشهاى والاى انسانى توسط آنتنهاى ماهوارههاى پيشرفته، بر عليه اسلام و مسلمين به پا خاسته است.
با آغاز عصر تحول در دنياى ارتباطات و به راه افتادن تكنولوژىهاى نوين ارتباطى از جمله ماهواره، غرب به عنوان پيش قدم در انتشار فرهنگ ضد دين و ضد اخلاق، با بهرهگيرى از ماهواره و استفاده از راههاى تأثيرگذار بر مخاطبين، آن را در جهت پيشبرد مقاصد ضد ارزشى و القاى فرهنگ و بينشهاى بنيان كن خود به كار گرفت و با ساخت پنهانى فيلمهاى فاسد به توزيع و تكثير آنها مبادرت ورزيد. و از سوى سازمانهاى شناخته شدهاى مانند صهيونيست، مافيا و فراماسونرى جهانى كه مثلث پليد دشمن با بشريت را تشكيل مىدهند رهبرى مىشود. آنها به هر وسيلهاى متوسل مىشوند تا كانون خانواده و بنيادهاى اجتماعى را كه مانع دستيابى آنها به اهداف ضد انسانيشان مىباشد ويران سازند و از اين راه به اهداف شوم خود دست يابند.
مهمترين وسيلهاى كه آنها را در سريعترين زمان به هدفهاى پليدشان مىرساند، همين توليد و تكثير و پخش فيلمهاى فاسد و ضد اخلاقى است كه مرزهاى انسانيت را درهم مىشكند و غالباً با پخش مواد مخدر و تأسيس مراكز فحشا و منكرات نيز همراه مىباشد.[1]
بنابراين علاه بر آثار سوء مترتب بر برخى از برنامههاى تلويزيون و آسيبهايى كه از آن ناحيه به خانوادهها مىرسد. آثار گستردهتر و مخربتر برنامههاى ماهوارهاى با برنامهريزىهاى
[1]آیت اللهسیدمحمد شیرازی www.al_shia.com.
دقيقترى خانواده را مورد تهديد قرار مىدهد كه توجه جدى والدين به اين امر مىتواند بخشى از آنها را خنثى نموده و برخى از آثار سوء را كاهش دهد.
اينترنت
گسترش و پخش برنامههاى فاسد از طريق ايجاد پايگاههاى منحرف در اينترنت كه به تهيه و توزيع مطالب مبتذل و غير اخلاقى مىپردازد از جمله آسيبهاى ديگرى است كه در كمين خانوادهها نشسته است.
شبكه جهانى اينترنت داراى بيش از هشت ميليون سايت مبتذل است و هر كدام از آنها نيز بسان حلقههاى يك زنجيره به هم پيوسته بازديد كنندههاى خود را در معرض انواع انحرافات اخلاقى قرار مىدهند.
پايگاههايى كه به عرضه مطالب غير اخلاقى مىپردازند، براى جلب بازديد كننده از شيوههاى متعددى استفاده مىكنند كه در همۀ آنها به كنجكاوى نسل نوجوان توجه دارند.
در حال حاضر از بزرگترين مشكلات خانوادهها به ويژه در كشورهاى پيشرفته اروپايى و آمريكايى اين است كه فرزندانشان از طريق اينترنت به راحتى به موهنترين تصاوير و غير اخلاقىترين مطالب دسترسى يافتهاند. متأسفانه در كشور ما نيز اين مصيبت خانوادگى و اجتماعى در حال گسترش است.[1]
پيدايش انواع جرايم جديد و نوپيدا، بهرهبردارى از فنّاورىهاى جديد در ارتكاب جرايم سنتى، از پيامدهاى دسترسى افراد به اينترنت مىباشد، امّا مهمترين آسيبى كه از ناحيۀ اينترنت متوجه خانوادهها است، هرزه نگارى است.
هرزهنگارى
در حال حاضر چندين هزار سايت اينترنتى وجود دارد كه حاوى تصاوير مستهجن جنسى است. تصاوير موجود در اين سايتها بسيار وقيح و زننده است.
[1]غفوری، تاثیرپذیری رایانه و اینترنت در خانواده ایرانی.
روان شناسانشبكه اى بى سى نيوز )SWENCBA( بر اساس تجربيات خود در مواردى كه با كودكان سروكار داشتهاند، بر اين باورند كه پسرانى كه با تصاوير خشونتآميز و مستهجن سروكار داشتهاند، غالباً انگيزههاى بوالهوسانهاى نسبت به دختران دارند.[1]
مرى والانس، نويسنده و روان پزشك كودك و خانواده مىگويد: اين گونه تصاوير جنبۀ بسيار نامطلوب جنسى را كه به هرزگى مىانجامد منتقل مىكند.[2]
روان شناسان معتقدند، گذشته از آسيبهاى عاطفى و روانى احتمالى اين تصاوير بر جوانان و نوجوانان و نيز علاوه بر خطر آسيبهاى جسمانى كه به دليل روابط جنسى به وقوع مىپيوندد، باور اينكه به تصوير كشيدن صحنههاى تجاوز جنسى در بعضى سايتها يا تصاوير ارتباط جنسى نوجوانان با بزرگسالان پديدهاى نرمال و خالى از اشكال است بسيار خطرناك است.[3]
اطلاعات جديد نشان مىدهد 70-60 درصد نوجوانانى كه سراغ شبكۀ اينترنت مىروند در مواجهه با سايتهاى مستهجن نگار دچار هيجان مىشوند. بسيارى از تحقيقات نشان مىدهد كه هر چه نوجوانان بيشتر به تماشاى خشونت و اين صحنهها بنشينند، احتمال بروز رفتارهاى عصبى و خشونتآميز در آنها بيشتر است.
مسئله اصلى اين است كه دست اندركاران سايتهاى مستهجن قصد دارند اين قبيل مسائل را جزء اصلى جهان بينى فرد كنند كه مسلماً تغيير نگرشها و باورهاى شكل گرفتۀ افراد بسيار سختتر از القاى نگرشهاى سالم براى رويارويى با آنها با اين گونه تصاوير ترسيم شده است. به ويژه در مورد كودكانى كه زير سن بلوغ و نوجوانانى كه در آستانۀ بلوغ قرار دارند، مىتواند تجربۀ زودهنگام مفهوم ارتباط - عاطفى و فيزيكى - آن هم با دخالت عوامل بيرونى گردد.[4]
[1]دین چالنز، ماهنامه سیاحت غرب، سال اول، ش12، خرداد1383.
[2]همان.
[3]همان.
[4]همان.
راههاى پيشگيرى و درمان
در پيشگيرى و درمان از آسيبهاى مربوط به تلويزيون، ماهواره و اينترنت نكات زير تأثيرگذار است:
1. انجام فعاليت هايى قبل از تماشاى تلويزيون به منظور كاهش علاقهمندى كودكان نسبت به برنامههاى تبليغى و تخريبى تلويزيون و ايجاد پيش زمينۀ ذهنى و طرز تلقى والدين نسبت به آنها؛ مثلاً خود را نسبت به آن برنامهها بى اشتياق نشان دهند و يا برخى مفاهيم را براى آنها توضيح دهند، البته به گونهاى كه كودكان مشمول قاعدۀ «ما مُنِعَ به حُرِصَ به» نشوند؛[1]
2. انجام فعاليتهايى در حين تماشا: كودكان خود را از انجام اعمال تهاجمآميز مشابه قهرمان فيلم يا داستان دلسرد نمايند؛[2]
3. انجام فعاليتهاى پس از تماشا: بعد از پايان برنامۀ تلويزيون امكانات و فرصتهاى تمرين و تكرار و شرايط محيطى انجام اعمال نشان داده شده را از بين ببرند؛[3]
4. تقويت عناصر فرهنگى و مذهبى در كنار آموزش خانوادههاى ريشهدار و اصيل؛[4]
5. تشكيل انجمنها و گروههاى مردمى در مراكز حساس مانند مساجد و حسينيهها، در جهت آگاه نمودن مردم نسبت به خطرات و دستاوردهاى زيانبار آنها؛
6. توجه در رسيدگى به مشكلات و نيازهاى جوانان بويژه از سنين 20-14 سال؛
7. ايجاد زمينههاى كار براى جوانان و بكارگيرى آنان در كارهاى مختلف؛
8. شناسايى خلاقيتها، ذوق و سليقۀ جوانان در زمينههاى مختلف و بكارگيرى آنان در زمينههاى هنرى، فكرى، ورزشى و...؛
9. رسيدگى به مشكلات موجود در راه ازدواج جوانان، رفع موانع و فراهم سازى زمينۀ ازدواج و حل مشكلات اقتصادى آنان از طريق تأسيس هيئتها و صندوقهاى قرض الحسنۀ خانوادگى، تشويق به كنار گذاشتن تشريفات و تجملات و...؛
[1]تاثیر تلوزیون بر خانواده،نشریه ابرار، 2/1/87.
[2]همان.
[3]همان.
[4]خبرگزاری قرآنی ایران. www.iqna.ir.