دقيقترى خانواده را مورد تهديد قرار مىدهد كه توجه جدى والدين به اين امر مىتواند بخشى از آنها را خنثى نموده و برخى از آثار سوء را كاهش دهد.
اينترنت
گسترش و پخش برنامههاى فاسد از طريق ايجاد پايگاههاى منحرف در اينترنت كه به تهيه و توزيع مطالب مبتذل و غير اخلاقى مىپردازد از جمله آسيبهاى ديگرى است كه در كمين خانوادهها نشسته است.
شبكه جهانى اينترنت داراى بيش از هشت ميليون سايت مبتذل است و هر كدام از آنها نيز بسان حلقههاى يك زنجيره به هم پيوسته بازديد كنندههاى خود را در معرض انواع انحرافات اخلاقى قرار مىدهند.
پايگاههايى كه به عرضه مطالب غير اخلاقى مىپردازند، براى جلب بازديد كننده از شيوههاى متعددى استفاده مىكنند كه در همۀ آنها به كنجكاوى نسل نوجوان توجه دارند.
در حال حاضر از بزرگترين مشكلات خانوادهها به ويژه در كشورهاى پيشرفته اروپايى و آمريكايى اين است كه فرزندانشان از طريق اينترنت به راحتى به موهنترين تصاوير و غير اخلاقىترين مطالب دسترسى يافتهاند. متأسفانه در كشور ما نيز اين مصيبت خانوادگى و اجتماعى در حال گسترش است.[1]
پيدايش انواع جرايم جديد و نوپيدا، بهرهبردارى از فنّاورىهاى جديد در ارتكاب جرايم سنتى، از پيامدهاى دسترسى افراد به اينترنت مىباشد، امّا مهمترين آسيبى كه از ناحيۀ اينترنت متوجه خانوادهها است، هرزه نگارى است.
هرزهنگارى
در حال حاضر چندين هزار سايت اينترنتى وجود دارد كه حاوى تصاوير مستهجن جنسى است. تصاوير موجود در اين سايتها بسيار وقيح و زننده است.
[1]غفوری، تاثیرپذیری رایانه و اینترنت در خانواده ایرانی.
روان شناسانشبكه اى بى سى نيوز )SWENCBA( بر اساس تجربيات خود در مواردى كه با كودكان سروكار داشتهاند، بر اين باورند كه پسرانى كه با تصاوير خشونتآميز و مستهجن سروكار داشتهاند، غالباً انگيزههاى بوالهوسانهاى نسبت به دختران دارند.[1]
مرى والانس، نويسنده و روان پزشك كودك و خانواده مىگويد: اين گونه تصاوير جنبۀ بسيار نامطلوب جنسى را كه به هرزگى مىانجامد منتقل مىكند.[2]
روان شناسان معتقدند، گذشته از آسيبهاى عاطفى و روانى احتمالى اين تصاوير بر جوانان و نوجوانان و نيز علاوه بر خطر آسيبهاى جسمانى كه به دليل روابط جنسى به وقوع مىپيوندد، باور اينكه به تصوير كشيدن صحنههاى تجاوز جنسى در بعضى سايتها يا تصاوير ارتباط جنسى نوجوانان با بزرگسالان پديدهاى نرمال و خالى از اشكال است بسيار خطرناك است.[3]
اطلاعات جديد نشان مىدهد 70-60 درصد نوجوانانى كه سراغ شبكۀ اينترنت مىروند در مواجهه با سايتهاى مستهجن نگار دچار هيجان مىشوند. بسيارى از تحقيقات نشان مىدهد كه هر چه نوجوانان بيشتر به تماشاى خشونت و اين صحنهها بنشينند، احتمال بروز رفتارهاى عصبى و خشونتآميز در آنها بيشتر است.
مسئله اصلى اين است كه دست اندركاران سايتهاى مستهجن قصد دارند اين قبيل مسائل را جزء اصلى جهان بينى فرد كنند كه مسلماً تغيير نگرشها و باورهاى شكل گرفتۀ افراد بسيار سختتر از القاى نگرشهاى سالم براى رويارويى با آنها با اين گونه تصاوير ترسيم شده است. به ويژه در مورد كودكانى كه زير سن بلوغ و نوجوانانى كه در آستانۀ بلوغ قرار دارند، مىتواند تجربۀ زودهنگام مفهوم ارتباط - عاطفى و فيزيكى - آن هم با دخالت عوامل بيرونى گردد.[4]
[1]دین چالنز، ماهنامه سیاحت غرب، سال اول، ش12، خرداد1383.
[2]همان.
[3]همان.
[4]همان.
راههاى پيشگيرى و درمان
در پيشگيرى و درمان از آسيبهاى مربوط به تلويزيون، ماهواره و اينترنت نكات زير تأثيرگذار است:
1. انجام فعاليت هايى قبل از تماشاى تلويزيون به منظور كاهش علاقهمندى كودكان نسبت به برنامههاى تبليغى و تخريبى تلويزيون و ايجاد پيش زمينۀ ذهنى و طرز تلقى والدين نسبت به آنها؛ مثلاً خود را نسبت به آن برنامهها بى اشتياق نشان دهند و يا برخى مفاهيم را براى آنها توضيح دهند، البته به گونهاى كه كودكان مشمول قاعدۀ «ما مُنِعَ به حُرِصَ به» نشوند؛[1]
2. انجام فعاليتهايى در حين تماشا: كودكان خود را از انجام اعمال تهاجمآميز مشابه قهرمان فيلم يا داستان دلسرد نمايند؛[2]
3. انجام فعاليتهاى پس از تماشا: بعد از پايان برنامۀ تلويزيون امكانات و فرصتهاى تمرين و تكرار و شرايط محيطى انجام اعمال نشان داده شده را از بين ببرند؛[3]
4. تقويت عناصر فرهنگى و مذهبى در كنار آموزش خانوادههاى ريشهدار و اصيل؛[4]
5. تشكيل انجمنها و گروههاى مردمى در مراكز حساس مانند مساجد و حسينيهها، در جهت آگاه نمودن مردم نسبت به خطرات و دستاوردهاى زيانبار آنها؛
6. توجه در رسيدگى به مشكلات و نيازهاى جوانان بويژه از سنين 20-14 سال؛
7. ايجاد زمينههاى كار براى جوانان و بكارگيرى آنان در كارهاى مختلف؛
8. شناسايى خلاقيتها، ذوق و سليقۀ جوانان در زمينههاى مختلف و بكارگيرى آنان در زمينههاى هنرى، فكرى، ورزشى و...؛
9. رسيدگى به مشكلات موجود در راه ازدواج جوانان، رفع موانع و فراهم سازى زمينۀ ازدواج و حل مشكلات اقتصادى آنان از طريق تأسيس هيئتها و صندوقهاى قرض الحسنۀ خانوادگى، تشويق به كنار گذاشتن تشريفات و تجملات و...؛
[1]تاثیر تلوزیون بر خانواده،نشریه ابرار، 2/1/87.
[2]همان.
[3]همان.
[4]خبرگزاری قرآنی ایران. www.iqna.ir.
10. ترويج و نشر اخلاق، فضيلت، پاكدامنى، تقوا و پرهيزكارى در خانواده؛
11. بهسازى محيط خانواده از طريق:
الف - تطبيق پايههاى بد اخلاقى و قوانين اسلامى در خانواده و اجتماع؛ مانند راستى و درستى، مساوات و برابرى، ايثار و از خود گذشتگى، خوش اخلاقى، همكارى و هميارى در امور خير، امر به معروف و نهى از منكر و...
ب - التزام والدين به اخلاق، فضيلت، تقوا و ارائه الگوى عملى و شايسته براى فرزندان خود؛
ج - ترويج و تحكيم روحيۀ مشورت و نظرخواهى در خانواده و مبارزۀ جدى با روحيۀ استبدادى و ديكتاتورى و خودمحورى كه اساس و پايۀ اوليۀ فساد و تباهى در خانواده و جامعه است؛
12. قرار دادن رايانه در مكان عمومى كه صفحۀ نمايش آن توسط همۀ اعضاى خانواده قابل رؤيت است؛
13. افزايش و تقويت باورهاى دينى؛
14. برقرارى روابط صميمانه با فرزندان و حتى المقدور همراهى با آنها جهت جستجو در اينترنت؛
15. استفادۀ از رايانه به صورت مشترك در خانواده؛
16. فراگيرى اصول كار با رايانه و آگاهى از توانمندى آن توسط والدين به منظور نظارت و بازبينى اقدامات انجام شده توسط فرزندان هنگام كار با رايانه.
پرسش:
1. نقش آسيبزايى تلويزيون را به عنوان يكى از آسيبهاى خانواده توضيح دهيد.
2. آثار منفى تلويزيون در خانواده را نام برده، توضيح دهيد.
3. ماهواره را توضيح دهيد و آثار سوء مترتب بر آن را براى خانوادهها بيان كنيد.
4. اينترنت را به عنوان يكى از آسيبهاى خانواده توضيح دهيد.
5. راههاى پيشگيرى و درمان از آسيبهاى تلويزيون، ماهواره و اينترنت را نام ببريد (8 مورد).
درس چهاردهمآسيبهاى اجتماعى (4)
اهداف درس
فراگير پس از مطالعۀ اين درس بايد بتواند:
- رايانه را به عنوان يكى از آسيبهاى اجتماعى بشناسد و توضيح دهد؛
- بازيهاى رايانهاى را به عنوان يكى از مصاديق آسيبهاى كامپيوترى در خانواده شناخته، توضيح دهد؛
- تلفن همراه را بشناسد و توضيح دهد؛
- گوشىهاى تلفن همراه دوربيندار را به عنوان يكى از آسيبهاى خانواده بشناسد و توضيح دهد؛
- برخى از راههاى پيشگيرى و درمان را شناخته، از آنها بهره گيرد.
رايانه
امروزه رايانه به عنوان يك ابزار پيشرفتۀ گردآورى، ذخيره سازى، پردازش و بهرهبردارى از اطلاعات كه مىتواند انواع كاربرىهاى مفيد و سازنده داشته باشد، به داخل خانوادهها راه يافته است. چه بسيار خانوادههايى كه پدر يا مادر از اين وسيله براى انجام كارهاى حرفهاى استفاده مىكنند و فرزندان نيز به نوعى از نرم افزارهاى مختلف در موضوعات آموزشى و سرگرمىهاى آموزنده و سودمند بهرهمند مىشوند و در جهت رشد و توسعۀ علمى، اخلاقى و معنوى خود از اين ابزار استفاده مىنمايند.
اما وجه ديگر قابليتهاى رايانه امكان ورود به فضاهاى مجازى از طريق اينترنت است.
از اين بستر هموار و خطوط مخابراتى كه با سرعت بسيار زياد به كار توزيع و انتقال اطلاعات اختصاص يافتهاند، علاوه بر مطالب علمى، فرهنگى، اقتصادى، صنعتى، پزشكى، هنرى و اجتماعى كه در رشد و توسعه در عصر حاضر نقش به سزايى دارد متأسفانه مطالب غير
اخلاقى نيز عبور داده مىشود كه در بحث مربوط به اينترنت به طور مفصلترى به آن پرداخته شد. علاوه بر آن انواع بازيهاى رايانهاى و اينترنتى نيز از ديگر آسيب هايى است كه با استفاده از اين رسانه متوجه خانوادههاست.
بازىهاى رايانهاى
امروزه خشونت نوجوانان در خانواده و اجتماع يكى از بزرگترين مشكلاتى است كه دانشمندان و نهادهاى اجتماعى با آن مواجه هستند. برنامههاى تلويزيونى و فيلمها و سريالها، برخى از انواع موسيقىهاى مهيج و كاربرد نامحدود و كنترل نشدۀ بازىهاى رايانهاى خشونتآميز از جمله عواملى هستند كه اين مشكلات را به وجود مىآورند.
گزارشى مبنى بر 30 سال تحقيق[1]و بررسى به عمل آمده از چهار سازمان بهداشت ملّى آمريكا، انجمن پزشكى امريكا، آكادمى طب كودكان آمريكا، انجمن روان پزشكى امريكا و آكادمى روان پزشكى كودك و نوجوان آمريكا، اظهار مىدارد كه ارتباط مستقيمى ميان خشونت در رسانهها و خشونت در كودكان وجود دارد. در اين گزارش بر نقش برجستۀ بازيهاى رايانهاى و اينترنتى خشونتآميز به عنوان شكلى از رسانههاى جمعى الكترونيكى و نفوذ و تأثير آن بر كودكان و نوجوانان تأكيد شده است.
تركل بر اين باور است كه رايانه و بازىهاى رايانهاى در حال حاضر به بخشى از نسل جديدى از اين نوع بدل گشته است كه همواره در حال رشد و ترقى مىباشد.
امّا آنچه نگران كننده است اين است كه كودكانى كه سرگرم اين نوع بازىها مىشوند زندگى عادى خود را از دست مىدهند. زندگى آنها رو به زوال و افول مىگذارد و در نهايت به نوعى مرگ الكترونيكى ختم مىشود. اين مرگ، در واقعيت خود، با درد فيزيكى همراه نيست كه بتوان آن را به وضوح احساس كرد، بلكه بنا به نظر گرين اتال اين نوع مرگهاى الكترونيكى مرگ هايى هستند كه به طور غير واقعى بر صفحات نمايشگرهاى رايانههاى خانگى به وقوع مىپيوندد.
[1]کارن اولیویر، تاثیر بازی های اینترنتی خشونت آمیز بر کودکان و نوجوانانwww.crisa.org.
آثار بازىهاى رايانه ويدئوئى[1]
انجمن روانشناسى امريكا و آكادمى پزشكى اطفال امريكا، علائم هشدار دهنده كه بايد مدّ نظر قرار گيرد را در سه گروه سنى ذيل تقسيم كرده است:
1. كودكان نوپا و پيش دبستانى؛
2. كودكانى كه به سن مدرسه رفتن رسيده باشند؛
3. نوجوانان (ردههاى سنى ده تا نوزده سال).
علائم هشدار دهندۀ كودكان نوپا و پيش دبستانى:
- كج خلقىهاى رفتارى بسيار؛
- طغيانهاى تهاجمى و پرخاشگرانه، غالباً بدون هيچ گونه دليل؛
- بيش فعالى، تابعيت از اميال آنى و نترس بودن؛
- سرباز زدن از دستورالعمل و راهنمايى بزرگترها؛
- عدم وابستگى و تعلق خاطر به والدين؛
- ترغيب به انجام بازىهاى خشونتآميز؛
- اعمال رفتار خشونتآميز عليه ديگر كودكان هم سن و سال خود.
علائم هشدار دهندۀ كودكانى كه به سن مدرسه رفتن رسيده باشند:
- عدم تمركز و توجه؛
- بر هم زدن و مختل نمودن فعاليتهاى كلاسى؛
- ناخوشى و كسالت در مدرسه؛
- ايجاد نزاع و درگيرى به طور مكرر در مدرسه؛
- دوستى با كودكان سركش و پرخاشگر؛
- عدم پيروى از بزرگسالان؛
[1]همان.
- رفتار خشونتآميز به حيوانات اهلى و دستآموز؛
- به راحتى مأيوس و نااميد شدن.
علائم هشدار دهنده در نوجوانان:
- گوش ندادن به سخنان اشخاص مقتدر و صاحب قدرت؛
- بدرفتارى با مردم و اتكا به خشونت فيزيكى يا تهديدات خشونتآميز براى حل مشكلات؛
- وجود يأس در زمان حضور در مدرسه و اغلب فرارى بودن از كلاس؛
- محروميت از كلاس.
بنابراين، والدين متعهد و مسئول بايد در زمينه كاربردهاى رايانه در منزل و سرگرمى كودكان و نوجوانان خود به بازىهاى رايانهاى حساسيت و دقت كافى داشته باشند و با مراقبت كافى از فرزندان خود، نسبت به مشاهدۀ علائم هشدار دهندۀ فوق در گروههاى سنى نامبرده نيز واكنش تربيتى و مراقبى لازم را از خود بروز دهند.
تلفن همراه
امروزه تلفن همراه براى بسيارى از مردم به عنوان جزئى از زندگى روزمره درآمده است كه با نبود آن بخشى از زندگى مختل مىگردد. تلفن همراه را مىتوان در دست همه ديد، از كارگر ساختمانى تا مدير عالى رتبۀ دولتى؛ امّا به رغم استفادههاى فراوان آن در زمينههاى اقتصادى، فرهنگى، اجتماعى و... خطرات و تهديدات جدى نيز از اين ناحيه متوجه خانوادهها مىگردد و مىتوان آن را نيز به عنوان يكى از آسيبهاى اجتماعى خانواده به شمار آورد.
آسيبهاى تلفن همراه بيش از ديگران متوجه جوانان و نوجوانان در خانوادهها است.
دختران و پسران مىتوانند دور از چشم خانوادهها در جهت خواستهها و اميال نفسانى خود از آن استفاده كنند.
علاوه بر آن همگانى شدن موبايل و تلفن به دست شدن جوانان، فرهنگ تجملى تلفن همراه را از خط تلفن به گوشى آن منتقل كرده است و با توليد گسترده و متنوع گوشىهاى همراه آسيبهاى مربوط به آن را هر روزه افزايش داده و همگانى مىنمايد.