کتاب الاحتجاج - ترجمه جعفری

بدانيد ، دوستان آنان در اين آيه نيز مذكورند كه فرموده : « كسانى كه ايمان آوردند و ايمانشان را به ستمى نياميختند ، ايشانند كه ايمنى دارند و آنان راه يافتگانند - انعام : 82 » .
بدانيد ، دوستان آنان به سلامت در بهشت در آيند ، و ملائكه با سلام به پيشبازشان آيند [ و گويند : ] « خوش باشيد پس به بهشت در آييد [ و در آن ] جاودانه باشيد - زمر : 39 » . بدانيد ، دوستان آنان همان گروهى هستند كه خداوند در باره اشان فرموده : « به بهشت در آيند و در آن بىحساب روزى داده شوند - غافر : 40 » .
بدانيد ، دشمنان آنان به آتش افروختهء دوزخ درآيند .
بدانيد ، دشمنان آنان در حالى كه جهنّم مىجوشد ، آوازى دلخراش مانند صداى خران از آن بشنوند .
بدانيد ، دشمنان آنان در اين آيه مذكورند : « هر گاه كه گروهى [ بر جهنّم ] در آيد گروهى همكيش خود را نفرين كند ، تا چون همگى در آن به هم رسند گروه پسين ( پيروان ) در بارهء گروه پيشين ( رهبران ) خود گويند : خداوندا ! اينان ما را گمراه كردند ، پس آنها را دو چندان عذاب آتش بده ، خداى فرمايد : هر كدام را [ عذاب ] دو چندان است و ليكن نمىدانيد - اعراف : 38 » .
بدانيد ، دشمنان آنان در اين آيه مذكورند كه : « هر گاه گروهى در دوزخ افكنده شوند ، نگهبانانش [ به نكوهش و سرزنش ] از آنها پرسند : مگر شما را بيمكننده اى نيامد ؟ .
گويند چرا ، همانا ما را بيمكننده آمد ، ولى تكذيب كرديم و گفتيم : خدا هيچ چيز فرو نفرستاده است ، شما جز در گمراهى بزرگ نيستيد - ملك : 8 و 9 « .

بدانيد ، دوستانشان آنانند كه از پروردگارشان در نهان مىترسند ، آمرزش و مزد بزرگ دارند .
اى گروه مردم ! چقدر فاصلهء زيادى است در ميان جهنّم و بهشت ، دشمنان ما مشمول ذمّ و لعن خدايند و دوستانمان مورد مدح و دوستى پروردگارند .
اى گروه مردم ! بدانيد كه من انذاركننده و على هدايتكننده است ، اى گروه مردم ! من نبى و على وصى است . بدانيد كه خاتم امامان : قائم مهدى ، از ما است ، بدانيد كه او مسلَّط و قاهر در دين است . بدانيد ، او از ستمكاران انتقام خواهد گرفت . بدانيد ، او فاتح قلعه‌ها و شهرها است . بدانيد او مشركان و دشمنان دين را نابود مىكند . بدانيد ، او خونبهاى اولياى خدا را مىگيرد ، بدانيد ، او يارى رسان دين خدا است ، بدانيد ، او از درياى وسيع حقيقت و معرفت مىنوشد ، بدانيد ، كه او هر كس را به فراخور حال و استعداد و كردارش مقام و رتبه مىدهد ، بدانيد ، او برگزيده و منتخب خداوند است . بدانيد ، او وارث علوم [ انبياء ] و محيط بر [ حقائق ] آن است . بدانيد ، او مخبر پروردگار و معرّف ايمان به او است ، بدانيد ، او صاحب عقل سليم و ثبات در رأى و عمل است . بدانيد ، امور دين الهى به او واگذار مىشود ، بدانيد ، كه پيامبران گذشته به وجود او بشارت داده‌اند . بدانيد ، او حجّت باقى خدا است و پس از او حجّتى نيست ، و حقّ تنها با اوست ، و نور تنها نزد او مىباشد . بدانيد ، او هميشه پيروز است و شكست در او راهى ندارد .
بدانيد ، او ولىّ خدا در زمين ، و حاكم او در ميان بندگان ، و امين به اسرار و ظواهر خدا است .

اى گروه مردم ! من مطالبى را بيان نموده و به شما فهماندم ، و پس از من وظيفهء على بن أبى طالب است . بدانيد ، پس از پايان خطبه‌ام شما را دعوت مىكنم با من بيعت نموده و با من دست دهيد ، سپس همه با على دست داده و بيعت نماييد ، « پس هر كه پيمان بشكند ، بىشك به زيان خود قدم برداشته ، و هر كه بدان چه بر آن با خداى پيمان بسته است وفا كند پس او را مزدى بزرگ خواهد بود - فتح : 10 » .
اى گروه مردم ! « صفا و مروه از نشانه‌هاى خداست ، پس هر كه قصد حجّ كند يا عمره گزارد ، بر او ناروا و گناه نيست كه به گرد آن دو بگردد ، و هر كه كار نيكى به خواست خويش كند خداوند سپاسدار و داناست - بقره : 158 » .
اى گروه مردم ! آهنگ خانه كنيد [ حجّ را بجا آوريد ] ، هر كس كه حجّ رود ثروتمند شده ، و هر فرد با استطاعتى كه از آن تخلَّف كند فقير و بىچيز شود .
اى گروه مردم ! هيچ كس در موقف حجّ نمىايستد جز آنكه خداوند گناهان گذشته اش را تا آن موقع مىآمرزد ، و در پايان مراسم حجّ حساب اعمالش مجدّدا آغاز مىگردد .
اى گروه مردم ! حاجيان در اين راه مساعدت شوند ، و هزينه هايشان پس داده شود ، و خداوند پاداش نيكوكاران را تباه و ضايع نمىكند .
اى گروه مردم ! حجّ خانهء خدا را با رعايت آداب دينى و شرايط لازمه بجاى آوريد ، و بازگشت از آنجا حتما با توبهء خالص و ترك شهوات و تمايلات مادّى همراه باشد .

اى گروه مردم ! همان گونه كه خداوند فرموده نماز را بپاى داريد و زكات را بپردازيد ، پس چنانچه زمان بر شما دراز گشت و كوتاهى نموده يا فراموش كرديد ، على بن أبى طالب پاسخگوى شما مىباشد ، او سرپرست شما ، و پس از من شارحى منصوب از طرف خدا براى شما است ، و منتخب الهى از من است و من از اويم .
بدانيد ! كه حلال و حرام بيش از آن است كه به شمار آيد و آنها را بشناسم ، پس در يك مكان امر به حلال نمودم و از حرام بازداشتم ، و بهمين ترتيب از طرف خداوند مأمور شده‌ام كه از شما براى على بن أبى طالب و امامان پس از او كه از من و اويند از شما بيعت بگيريد ، آنان تا روز قيامت امام و پيشوايند ، و مهدى امّت من كه به حقّ داورى مىكند از آنان است .
اى گروه مردم ! هر آنچه از حلال و حرام كه تا امروز برايتان گفتم براى هميشه برقرار و ثابت خواهد بود . و من از آنها برنگشته و هيچ تغيير و تبديلى در آنها ندادم . پس بايد آنها را خوب حفظ كرده و در رعايت آن كوشيده و به يك ديگر سفارش كنيد .
بدانيد كه من بار ديگر شما را به اقامهء نماز و پرداخت زكات و امر به معروف و نهى از منكر سفارش مىكنم . بدانيد كه در رأس امر به معروف و نهى از منكر اين است كه سخنانم را در نظر بگريد و سفارشاتم را رعايت كنيد ، و به ديگران رسانده و از مخالفت با آنها پرهيز كنيد ، زيرا آن فرمان خداوند و دستور من است ، و هيچ امر بمعروف و نهى از

منكرى جز با حضور امام معصوم تحقّق نمىيابد .
اى گروه مردم ! قرآن معيّن نموده كه امام پس از على و فرزندان اويند ، و من نيز به شما خبر دادم كه آنان از صلب من و اويند ، آنجا كه فرموده : « و آن را در فرزندان خود سخنى پاينده كرد - زخرف : 28 » ، و من نيز گفتم : و تا زمانى كه دست بدامن قرآن و عترت باشيد گمراه نخواهيد شد .
اى گروه مردم ! رعايت تقوا ! رعايت تقوا ! از روز جزا پروا كنيد ، همان گونه كه خداوند فرموده : « كه زلزلهء رستاخيز چيزى است بزرگ - حجّ : 1 » . پيوسته و هميشه مرگ و حساب و ميزان و حسابكشى در برابر پروردگار جهانيان و ثواب و عقاب را به ياد آوريد و متذكَّر باشيد ، كه هر كس كار نيك آورد پاداش برد ، و هر كس كه بدى آورد هيچ نصيبى از بهشت نخواهد داشت .
اى گروه مردم ! تعداد شما بيش از آن است كه با من دست بيعت دهيد ، و خداوند مرا مأمور فرموده تا از شما در بارهء امارت على بن أبى طالب و امامان پس از او كه همه از صلب من و اويند اقرار زبانى بگيرم ، پس همگى بگوييد : « گفته هايت را شنيديم و به و به نصب على بن أبى طالب و فرزندان صلبى او به امارت مسلمين راضى و فرمانبرداريم ، و با تو در اين باره با قلبها و جان و زبان و دستهايمان بيعت مىكنيم ، بر اين عهد زندگى مىكنيم و مىميريم و برانگيخته خواهيم شد ، و نه تغيير و تبديلى در آن دهيم ، و نه هيچ شكّ

و ترديدى در آن كنيم . و از عهد خود باز نگرديم و زير پيمان خود نزنيم ، و تا آخر مطيع خداوند بوده و گوش بفرمان شما و على امير المؤمنين و امامان از نسل تو و صلب على پس از حسن و حسين خواهيم بود » . همان دو شخصيتى كه شما را از جايگاهشان در نزد خود با خبر نمودم و از منزلتى كه در نزد خدا دارند آگاه ساختم ، پس همهء آنها را به شما رساندم ، و آن دو آقا و سرور جوانان بهشتى مىباشند ، و آن دو پس از پدرشان على ؛ امام و پيشوايند ، و پيش از على من پدر آن دو مىباشم .
و نيز بگوييد : « در تمام مواردى كه گفتى خدا را اطاعت مىكنيم و گوش بفرمان تو و على و حسن و حسين و ائمّه هستيم ، اين عهد و پيمانى است كه براى امارت مسلمين با قلب و جان و زبانمان نموديم و با دست بيعت كرديم ، هر كه آن دو را درك نمود با دست و زبان به مقامشان اعتراف نمايد . و جوياى هيچ تبديلى در آن نبوده و از جانب خود تا قيامت بجاى آن قائل به نيرو و قدرتى نخواهيم بود ، خدا را به گواهى گيريم و خدا گواهى بسنده و كافى است ، و تو در اين موضوع بر ما گواه باشى ، و نيز همهء مطيعان ، و فرشتگان و لشكرها و بندگان خداوند ، همه و همه گواهى مىدهند ، و گواهى خداوند از همه بزرگتر است » .
اى گروه مردم ! چه مىگوييد ؟ خداوند از هر صدايى با خبر است و از ضمائر قلوب آگاهى دارد ، « پس هر كه راه يافت به سود خود اوست ، و هر كه گمراه شد جز اين نيست كه به زيان خود گمراه مىشود - زمر : 41 » ، و هر كه بيعت كند مانند آن است كه با خدا بيعت مىكند ، « دست خدا بالاى دستهاشان است - فتح : 10 » .

اى گروه مردم ! از خدا پروا كنيد ، و با على امير المؤمنين و حسن و حسين و امامان - كه مانند سخن پاكيزه و پايدارند - بيعت كنيد ، و بدانيد خداوند پيمانشكنان را هلاك مىكند ، وفاداران را مشمول رحمتش قرار مىدهد ، « پس هر كه پيمان بشكند جز اين نيست كه به زيان خويش مىشكند - فتح : 10 » .
اى گروه مردم ! همان كه به شما گفتم بگوييد ، و به على با كلمهء أمير المؤمنين سلام كنيد و بگوييد : « شنيديم و فرمان برديم ، پروردگارا ، آمرزش تو را خواهانيم و بازگشت [ ما ] به سوى توست - بقره : 285 » ، و بگوييد : « سپاس و ستايش خداى راست كه ما را بدين جايگاه راه نمود و اگر خدا ما را راه ننموده بود راه نمىيافتيم - اعراف : 43 » .
اى گروه مردم ! براستى فضائل على بن أبى طالب نزد خداوند است و آنها را در قرآن نازل فرموده ، و از شمار خارج است ، پس هر كه شما را بدانها خبر داد و آگاه ساخت او را باور نموده و تصديق كنيد .
اى گروه مردم ! هر كس خداوند را اطاعت نموده و پيامبر و على و امامانى كه ذكر نمودم فرمان برد براستى به كاميابى و پيروزى بزرگى دست يافته است .
اى گروه مردم ! پيشىگيرندگان ! پيشىگيرندگان به بيعت و دوستى او و سلامكنندگان به او به كلمهء امير المؤمنين ، آنان رستگارانند ، در بهشتهاى پر نعمت .
اى گروه مردم ! آنچه موجب خشنودى خدا از شماست بگوييد ، كه اگر شما و همهء عالم كافر شويد ،

خدا را هيچ گزند و زيانى نرساند ، پروردگارا گناهان مؤمنان را ببخشاى ، و بر كافران غضب نما ، و حمد و ستايش خداى راست ، پروردگار جهانيان .
پس ندا از جماعت برخاست : با قلب و زبان و دستهايمان فرمان خدا و رسول او را شنيديم و اطاعت نموديم ، سپس به سوى پيامبر صلَّى الله عليه و آله و على هجوم آورده و با زدن دست به دست پيامبر با او بيعت نمودند ، و نخست اوّلى و دومى و سومى و چهارمى و پنجمى و پس از آنان ديگران بنا بر مقام و منزلتشان بيعت كردند . و اين كار تا اقامهء نماز مغرب و عشاء كه با هم خوانده شد تا سه بار ادامه يافت ، و رسول خدا صلَّى الله عليه و آله در اثناى هر بيعت مىفرمود : « حمد و ستايش مخصوص خداوندى است كه ما را بر همهء مردم برترى داد » و از همين جا زدن دست هنگام بيعت سنّت و رسم شد ، و چه بسا اين سنّت را كسى انجام داد كه در آن بيعت هيچ حقّى نداشت ! ! و از امام صادق عليه السّلام روايت است كه فرموده : وقتى پيامبر اين خطبه را بپايان رسانيد در ميان جماعت مردى خوش سيما و معطَّر ظاهر شده و گفت : بخدا سوگند هيچ وقت محمّد را مانند امروز نديده بودم كه تا اين اندازه در معرّفى پسر عمويش على بن - أبى طالب و براى تثبيت وصايت و ولايت او اصرار و تأكيد و پافشارى نمايد ، و براستى جز كافر به خداى عظيم و پيامبرش هيچ كس قادر به مخالفت با آن قرارداد نيست ، غم و اندوه طولانى و دراز بر كسى كه پيمانش بگسلد !