کتاب الاحتجاج - ترجمه جعفری

آميزش و اختلاط ما با شما هرگز عزّت هميشگى و عطاهاى ما را بر شما از بين نمىبرد . ما از طايفهء شما همسر گرفتيم و به طايفهء شما همسر داديم ، همچون اقوام همطراز ، در حالى كه شما هرگز در اين پايه نبوديد .
و چگونه ممكن است چنين باشد در حالى كه پيغمبر صلَّى الله عليه و آله از ما است ، و تكذيبكننده ( أبو جهل ) از شما ، اسد الله ( حمزه ) از ما است ، و اسد الأحلاف ( أبو سفيان جمعكننده و قسم دهندهء احزاب براى جنگ با پيامبر ) از شما ؛ دو سيّد و آقاى جوانان بهشتى ( حسن و حسين ) از ما هستند و كودكان آتش ( اولاد مروان يا فرزندان عقبة بن ابى معيط ) از شما ، بهترين زنان جهان ( فاطمه ) از ما است ، و حمّالة الحطب ( همسر أبو لهب ) از شما ، و چيزهاى فراوان ديگرى از اين قبيل ، در بارهء ما و شما ! دوران اسلام ما به گوش همه رسيده و كارهاى ما در دوران جاهليّت نيز بر كسى مخفى نيست ؛ كتاب خدا قرآن آنچه را كه بر نشمرديم در يك آيه جمع كرده و نشان داده است و آن گفتهء خداوند است كه :
« خويشاوندان در كتاب الهى نسبت به يك ديگر سزاوارترند - انفال : 75 » ، و نيز فرموده است : « شايسته ترين مردم به إبراهيم كسانى هستند كه از او تبعيّت كردند و همچنين اين پيامبر و كسانى كه ايمان آورده‌اند ، و خداوند ولىّ و سرپرست مؤمنان است - اعراف : 3 » ، پس ما از يك طرف به وسيلهء قرابت از ديگران سزاوارتريم و از طرف ديگر در اثر اطاعت .
و آن روز كه مهاجرين در « سقيفه » با انصار گفتگو كردند توانستند با ذكر قرابت

و خويشاوندى با پيغمبر صلَّى الله عليه و آله بر آنان پيروز شوند ؛ اگر اين دليل برترى است پس حقّ با ما است نه با شما ، و اگر دليل ديگرى دارد ادّعاى انصار به جاى خود باقى است .
تو گمان برده اى كه من بر تمام خلفا حسد ورزيده‌ام و بر همهء ايشان طغيان كرده‌ام ، اگر چنين باشد جنايتى بر تو نرفته است كه از تو عذرخواهى كنم ! و به گفتهء شاعر :
« اين نقصى است كه گرد ننگ آن بر تو نمىنشيند » !
و گفته اى كه مرا همچون شتر افسار زدند و كشيدند كه بيعت كنم ! عجبا ! به خدا سوگند با اين سخن خواسته اى مذمّت كنى و ناخواسته مدح و ثنا گفته اى ، خواسته اى رسوا كنى ولى رسواشده اى ، اين براى يك مسلمان نقص نيست كه مظلوم واقع شود مادام كه در دين خود ترديد نداشته باشد و در يقين خود شكّ نكند و اين خلاصهء حجّت و دليل من است حتّى در برابر غير تو ؛ من به همين خلاصه و كوتاهى اكتفا كردم كه جاى شرحش نيست ! سپس در بارهء وضع من با عثمان يادآورشده اى و حقّ توست كه از اين گفتار پاسخ داده شوى چرا كه از خويشان و بستگانش بودى ، حال كداميك از ما دشمنيش با او شديدتر بود و راه را براى كشندگانش مهيّاتر ساخت ؟ آيا كسى كه به ياريش پرداخت

و از او خواست كه به جايش بنشيند و دست بكشد ؟ و يا كسى كه [ عثمان ] از او يارى خواست و او تأخير كرد تا مرگ بر سرش هجوم آورد و زندگيش به سر آمد ؟ نه ، به خدا سوگند « خداوند مانعان از نصرت را خوب مىشناسد و هم آنان كه به برادران خود مىگفتند : به سوى ما آييد و به هنگام ناراحتى جز مقدار كمى به كمك نمىشتافتند - احزاب : 18 » ، من نمىگويم در مورد بدعتهايى كه به وجود آورده بود بر او عيب نمىگرفتم ، مىگرفتم و از آن عذرخواهى نمىكنم اگر گناه من هدايت و ارشاد اوست ، بسيارند كسانى كه مورد ملامت واقع مىشوند و بىگناهند . و به گفتهء شاعر :
گاهى فرد خيرخواه از بس اصرار در نصيحت مىكند ، مورد تهمت قرار مىگيرد و من قصدى « جز اصلاح تا حدّ توانايى ندارم و موفّقيّت من تنها به لطف خدا است و توفيق را جز از خداوند نمىخواهم ، بر او توكَّل كردم و به او بازگشتم - هود : 88 » .
و گفته اى كه نزد تو براى من و اصحابم جز شمشير چيزى نيست ؛ راستى مضحك است بعد از آن گريه كردن ! كى به ياد دارى و چه وقت بوده كه فرزندان « عبد المطَّلب » به دشمن پشت كنند و از شمشير بترسند ؟ ! پس كمى صبر كن كه حريفت به ميدان خواهد آمد ! و بزودى آن كس را كه تعقيب مىكنى به تعقيب تو بر خواهد خواست و آنچه را كه از آن فرار مىكنى ؛ در نزديكى خود خواهى يافت و من در ميان سپاهى عظيم از مهاجران

و انصار و تابعان ؛ به سرعت به سوى تو خواهم آمد با كسانى كه جمعيّتشان به هم فشرده است ، به هنگام حركتشان غبار ، آسمان را تيره و تار مىكند ؛ لباس شهادت در تن دارند ، بهترين ملاقات برايشان ملاقات با پروردگارشان است . همراه اين لشكر فرزندان بدرند و شمشيرهاى هاشمى ، كه مىدانى لبهء تيز آنها چگونه بر پيكر برادر ، دايى ، جدّ و خاندانت قرار گرفت ! « و اين از ستمگران دور نيست - هود : 83 » ! .
91 - و نامه اى ديگر از أمير المؤمنين عليه السّلام به معاويه :
امّا بعد ؛ ما و شما همان طورى كه يادآورى نموده اى گردهم جمع و با هم انس داشتيم ، ولى در گذشته از هم جدا شديم ، زيرا ما ايمان آورديم و شما به كفر خود باقى مانديد ، امروز هم ما به راه راست مىرويم و شما پيرامون فتنه هستيد . آنها كه از گروه شما اسلام را پذيرا شدند از روى ميل نبود ؛ بلكه در حالى بود كه همهء بزرگان عرب در برابر رسول خدا صلَّى الله عليه و آله تسليم شدند و در حزب او در آمدند .
نوشته بودى كه من ، طلحه و زبير را كشته و عايشه را تبعيد كرده‌ام و در « كوفه » و « بصره » اقامت گزيده‌ام ! اين مربوط به تو نيست و لزومى ندارد عذر آن را از تو بخواهم . و يادآور شده بودى كه با گروهى از « مهاجران » و « انصار » به مقابلهء با من خواهى شتافت ( كدام مهاجر و كدام انصار ؟ ) هجرت از آن روزى كه برادرت ( يزيد بن أبو سفيان روز فتح مكَّه ) اسير شد ؛ پايان يافت .

با اين حال اگر در اين ملاقات شتاب دارى ؛ دست نگهدار ؛ زيرا اگر من به ديدار تو آيم سزاوارتر است . چرا كه خداوند مرا به سوى تو فرستاده كه از تو انتقام بگيرم ! و اگر تو با من ديدار كنى چنان است كه شاعر « بنى اسد » گفته :
« به استقبال تندباد تابستانى مىشتابند كه آنان را با سنگريزه‌ها و ميان غبار و تخته سنگها درهم مىكوبد » .
و نزد من همان شمشيرى است كه بر پيكر جدّ و دايى و برادرت ( در ميدان بدر ) كوبيدم ! و بخدا سوگند من مىدانم تو مردى بىخرد و پوشيده دل هستى . و سزاوار است در بارهء تو گفته شود : به نردبانى بالا رفته اى كه تو را به پرتگاه خطرناكى كشانده كه به زيان تو است نه به سود تو ، زيرا به كسى مىمانى ، كه غير گمشدهء خود را مىجويد و گوسفندان ديگرى را مىچراند . و تو جوياى مقامى هستى كه نه سزاوار آنى و نه در كانون آن قرار دارى ، چقدر ميان كردار و گفته ات فاصله است ؟ و چقدر به عموها و دائيهاى بتپرست خود شباهت دارى ؟ ! همانها كه شقاوت و تمنّاى باطل وادارشان ساخت كه « محمّد - صلَّى الله عليه و آله - » را انكار كنند و همان گونه كه مىدانى با او ستيزه كردند تا به خاك و خون غلطيدند و نتوانستند از خود دفاع كنند و نه از زخم شمشيرها كه ميدان نبرد از آن خالى نيست و سستى با آن نمىسازد ، خود را حفظ نمايند .

تو در بارهء قاتلان عثمان زياد حرف زدى ، بيا نخست همچون ساير مسلمانان با من بيعت كن ، سپس در بارهء آنها طرح شكايت نما تا من طبق حكم خداوند ميان تو و آنان داورى كنم .
امّا آنچه را تو مىخواهى ؛ مانند فريب دادن طفل است ، كه بخواهند وى را از شير بگيرند ! و سلام به افراد در خور آن ! .
93 - أبو عبيده نقل كرده كه معاويه نامه اى به أمير المؤمنين عليه السّلام نوشت كه فضائل من بسيار است : پدر من از بزرگان جاهليّت بود ، و من نيز فرمانرواى مسلمانان گشتم ، من با پيامبر خويشى سببى داشته و به واسطهء خواهرم كه مادر مؤمنين است من دايى مؤمنين مىباشم ، و نيز كاتب قرآن نيز بوده‌ام .
أمير المؤمنين عليه السّلام پس از مطالعهء نامه فرمود : آيا اين پسر هند جگرخوار است كه به فضائل خود به من فخر مىكند ؟ ! اى غلام اين نامه را براى او بنويس :
محمّد پيامبر برادر و هم ريشهء من و حمزهء سيّد الشّهداء عموى من است .

و جناب جعفر كه شبانه روز با فرشتگان پرواز مىكند برادر من است .
و دخت پيامبر خدا فاطمه عليها السّلام زوجه و همراز من بود ، و چنان با هم صميمى بوديم كه گويى گوشت تن من مخلوط به گوشت و خون او بود .
و دو دخترزادهء پيامبر ( حسن و حسين ) دو فرزند منند ، پس كداميك از شما سهمى چون من دارد ؟ .
از همهء شما در اسلام پيشى گرفتم ، در حالى كه پسر بچّه اى به بلوغ نرسيده بودم .
و در همان كودكى با پيامبر نماز خواندم ، و در شكم مادرم به پيامبر ايمان آورده بودم .
و رسول خدا صلَّى الله عليه و آله در روز غدير خمّ ولايت مرا توسّط خود بر شما واجب ساخت .
من كسى هستم كه همه مرا مىشناسيد چه در روزهاى سخت و چه در آرامش .
پس واى بر كسى كه ؛ واى بر كسى كه ؛ واى بر كسى كه فردا خداوند را با ستم به من ملاقات كند ! .
معاويه پس از خواندن اين اشعار دستور به مخفى نمودن آن داده و گفت : مبادا اهل شام آن را بخوانند كه در اين صورت متمايل به علىّ بن ابى طالب خواهند شد .
94 - از حضرت صادق عليه السّلام نقل است كه فرمود : وقتى عمّار بن ياسر شهيد شد

و خبر آن به اهل شام رسيد لرزه بر اندام مردم بسيارى افتاده و با يك ديگر گفتند كه :
رسول خدا صلَّى الله عليه و آله در باب عمّار فرموده : « اى عمّار تو را گروه ستمكار مىكشند » ، پس عمرو عاص نزد معاويه رفته و اظهار داشت اى امير مؤمنان در ميان مردم فتنه و هيجان و آشوب سختى برپا شده ، معاويه گفت : براى چه ؟ گفت : به جهت قتل عمّار ، معاويه گفت : عمّار كشته شده ، مگر چه شده ؟
عمرو عاص گفت : مگر نمىدانى كه رسول خدا صلَّى الله عليه و آله قاتل او را گروه ستمكار ناميده است ؟
معاويه گفت : اى عمرو تو هم خطا رفتى ، مگر ما قاتل او هستيم ؟ قاتل او فقط علىّ ابن ابى طالب است كه او را در مسير تيرهاى ما قرار داده .
اين خبر به سمع حضرت أمير عليه السّلام رسيده و فرمود : اگر اين طور باشد پس رسول خدا صلَّى الله عليه و آله قاتل حمزه خواهد بود زيرا همو حمزه را در مسير تيرهاى مشركين قرار داد ! ! .
95 - حضرت أمير عليه السّلام در ضمن نامه اى به عمرو عاص فرمود :
تو دين خود را تابع دنياى كسى قرار داده اى كه گمراهى و ضلالتش آشكار است و پرده اش دريده ! افراد با شخصيّت و بزرگوار را در همنشينى با خود لكَّه دار مىسازد