کتاب الاحتجاج - ترجمه جعفری

حزقيل گفت : اى پادشاه ، شما و تمام حاضران را به شهادت مىگيرم كه خداى اينان خداى من و خالقشان خالق من و رازقشان رازق من ، و مصلح زندگيشان همو مصلح زندگى من است ، من هيچ خدا و رازقى جز خدا و خالق و رازق آنان ندارم .
و شما و تمام حاضران را به شهادت مىگيرم كه من از هر خدا و خالق و رازقى جز خدا و خالق و رازق ايشان بيزارم ، و كافر به ربوبيّت اويم .
- معنى كلام حزقيل اين بود كه : خداى اينان الله پروردگار من است ، و نگفت آنچه كه آنان خداى خود خواندند خداى من است ، و اين معنى بر فرعون و حاضران مجلس پوشيده ماند و همه به توهّم افتادند كه مىگويد : فرعون خدا و خالق و رازق من است . - فرعون به آنان گفت : اى مردان بد و اى جماعتى كه در ملك من بدنبال فساد هستيد ، و اى قاصدان فتنه ميان من و پسر عمويم كه بازوى من است ، شما سزاوار عذاب من شديد ، چون مىخواستيد كار مرا بفساد كشانده و پسر عمويم را هلاك كنيد و بازويم را بشكنيد ! سپس دستور داد تا ميخهايى بر ساق و سينهء هر كدامشان بكوبند و دستور داد

شانه داران آهنين گوشت تنشان را پاره پاره كنند ، و اين همان كلام الهى است كه فرموده :
« پس خدا او را از بديها و سختيهاى آن نيرنگها كه ساختند نگاه داشت - وقتى نزد فرعون سعايت كردند تا او را بكشد - و عذاب بد و سخت فرعونيان را فرو گرفت - غافر : 45 » همان كسانى كه بدگويى حزقيل بفرعون بردند و مستحقّ آنچنان عذاب شدند ( شرحش گذشت ) .
مؤلَّف گويد : مانند چنين توريه اى براى امام صادق عليه السّلام در موارد بسيار رخ داده .
يكى از آنها روايتى است كه :
245 - از سعيد بن سمّان نقل است كه گفت : روزى نزد امام صادق عليه السّلام بودم كه دو تن از زيدى مذهبان خدمت او رسيده و به امام گفتند : آيا در ميان شما امامى كه اطاعتش واجب باشد هست ؟ فرمود : نه ، آن دو به امام عليه السّلام گفتند : افراد موثّق و مطمئنّى بما خبر داده‌اند كه تو به آن عقيده دارى ، و كسانى اين مطلب را به ما گفته‌اند - يكى يكى نامشان را برده - كه همه مردمى با تقوا و كوشا در عبادتند و دروغ نبندند ! ! .
امام به خشم آمده و فرمود : من به ايشان چنين دستورى نداده‌ام ! !

چون آن دو نفر آثار خشم را در چهرهء آن حضرت مشاهده كردند خارج شدند .
امام به من فرمود : اين دو را شناختى ؟ گفتم : آرى اينان أهل بازار ما هستند و از طايفهء زيديه مىباشند ، و آن دو فكر مىكنند كه شمشير رسول خدا صلَّى الله عليه و آله نزد عبد الله بن - حسن است .
حضرت فرمود : خداى لعنتشان كند ، دروغ مىگويند ، بخدا كه عبد الله بن حسن هرگز آن را نديده ؛ نه با يك چشم و نه با دو چشمش ، پدرش هم آن را نديده ، جز اينكه ممكن است آن را نزد علىّ بن حسين ديده باشد ، اگر راست مىگويند چه علامتى در دستهء آنست ؟ و چه نشانه و اثرى در لبهء تيغ آنست ؟ همانا شمشير پيغمبر صلَّى الله عليه و آله نزد من است ، همانا پرچم و جوشن و زره و خود پيغمبر صلَّى الله عليه و آله نزد من است ، اگر راست مىگويند در زره پيغمبر صلَّى الله عليه و آله چه علامتى است ؟ همانا نزد من است پرچم ظفر بخش پيغمبر صلَّى الله عليه و آله ! نزد من است الواح و عصاى موسى ! ، نزد من است انگشتر سليمان بن داود ! نزد من است طشتى كه موسى قربانى را در آن انجام مىداد ! نزد من است آن اسمى كه پيغمبر صلَّى الله عليه و آله چون ( در كارزار جنگ ) آن را ميان مسلمين و كفّار مىگذاشت ؛ هيچ تيرى از كفّار به مسلمين نمىرسيد !

و داستان سلاح در خاندان ما همان داستان تابوتست در بنى اسرائيل بر در هر خاندانى كه تابوت پيدا مىشد ، نشانهء اعطاء نبوّت بود و سلاح به هر كس از ما خانواده رسد امامت به او داده مىشود ، و آنها همه نزد من است ، همانا پدرم زره رسول خدا صلَّى الله عليه و آله را پوشيد و دامنش اندكى بزمين مىكشيد و من آن را پوشيدم همچنان بود گاه به زمين مىكشيد و گاه نمىكشيد و اختلاف محسوسى نداشت ، و قائم ما كسى است كه چون آن را پوشد - به خواست خداوند - به اندازهء قامتش باشد .
246 - پيوسته امام صادق عليه السّلام مىفرمود : علم ما يا مربوط به گذشته است يا نوشته شده ، و يا وارد شدن در دل و تأثير در گوش . و براستى كه جفر سرخ و جفر سفيد و مصحف فاطمه عليها السّلام نزد ما است ، و جامعه نزد ما است كه نيازمنديهاى مردم هم در آن است .
امام صادق جعفر بن محمّد عليهما السّلام از تفسير آن كلام سؤال شد ، پس فرمود :
« غابر » علم به آينده است ، و « مزبور » علم به گذشته است ، امّا وارد شدن در دل همان الهام است ، و تأثير در گوش همان حديث فرشتگان است ، سخنشان را مىشنويم

ولى خودشان را نمىبينيم ، و امّا جفر سرخ كيسه اى است كه در آن سلاح رسول خدا صلَّى الله عليه و آله است و هرگز خارج نشود تا قائم ما أهل بيت قيام كند ، و امّا جفر سفيد كيسه اى است كه در آن تورات موسى و انجيل عيسى و زبور داود و كتب نخستين خداوند در آن است .
و در مصحف فاطمه عليها السّلام تمام پيشآمدهاى آينده موجود است ، و نيز اسامى تمام حاكمان تا روز قيامت ثبت است .
و جامعه طومارى است به طول هفتاد ذراع ، به املاء زبانى رسول خدا صلَّى الله عليه و آله و دستخطَّ علىّ عليه السّلام ، و بخدا تمام احتياجات مردم تا روز قيامت ؛ حتّى جريمهء خراش ، و يك تازيانه و نيم تازيانه ( در حلال و حرام خدا ) در آن معيّن شده است .
و زيد بن علىّ بن حسين طمع داشت كه برادرش امام باقر عليه السّلام بدو وصيّت كرده و او را جانشين خويش سازد همانند طمعى كه محمّد ابن حنفيّه پس از شهادت برادرش امام حسين عليه السّلام

در اين مورد داشت ، تا اينكه از برادرش زين العابدين معجزه اى ديد كه دلالت بر امامت آن حضرت مىكرد ، و ذكر آن در اين كتاب گذشت[1].
پس همان گونه زيد اميد قائم مقامى برادرش امام باقر عليه السّلام را داشت ، تا اينكه شنيد از برادرش آنچه شنيد و ديد از برادرزاده اش امام صادق عليه السّلام آنچه ديد .
ديگر از آن موارد روايتى است كه :
247 - از أبو بصير نقل است كه گفت : هنگام وفات امام باقر عليه السّلام آن حضرت فرزند خود امام صادق عليهما السّلام را خوانده و عهد را بدو سپرد ، پس برادرش زيد بدو گفت :
چرا در بارهء من همان كه در بارهء حسن و حسين عليهما السّلام رخداد اعمال نكردى ، اميد داشتم كه كار منكرى از تو سر نزند ! .
حضرت باقر عليه السّلام بدو فرمود : اى أبو الحسن ( كنيهء زيد ) ، امانات در مثال نمىآيند ، و نه عهود در رسوم ، و هر آينه آنها امورى است سابق و نوشته شده از حجّتهاى خداوند تبارك و تعالى ! . سپس آن حضرت جابر بن عبد الله انصارىّ را خوانده و فرمود :

[1]به ذيل خبر 185 ، همراه با شرحى از مرحوم علَّامهء مجلسىّ مراجعه فرماييد .

اى جابر ، حديث صحيفه را همان طور كه ديدى براى ما بيان كن .
جابر گفت : بسيار خوب اى أبو جعفر ، روزى بر سرورم خانم فاطمهء زهراء عليها السّلام دخت گرامى رسول خدا صلَّى الله عليه و آله براى تهنيت ولادت حسين عليه السّلام وارد شدم ، ديدم در دستان مبارك آن حضرت طومارى سفيد از درّ است ، عرض كردم : اى سرور بانوان ، اين طومار چيست ؟ فرمود : در آن اسامى امامان از اولادم مىباشد .
عرض كردم : آن را بمن دهيد تا در آن بنگرم ، فرمود : اى جابر ، اگر ممنوعيت نبود حتماً اين كار را مىكردم ، و ليكن دست سودن به آن جز براى انبياء و اوصياء يا أهل بيت پيامبر ممنوع مىباشد ، ولى تو اجازه دارى از ظاهر به داخل آن نگاه كنى .
جابر گفت : اين جملات را در آن خواندم :
أبو القاسم محمّد بن عبد الله مصطفى ابن عبد المطَّلب ابن هاشم ابن عبد مناف ، مادر او آمنه است .
أبو الحسن علىّ بن أبى طالب مرتضى ، مادرش فاطمه بنت اسد ابن هاشم بن عبد مناف .
أبو محمّد حسن بن علىّ تقىّ .
أبو عبد اللَّه حسين بن علىّ ، مادر آن دو فاطمه دختر محمّد .

أبو محمّد علىّ بن حسين عدل ، مادرش شهربانويه دخت يزدگرد ابن شهريار .
أبو جعفر محمّد بن على باقر ، مادرش امّ عبد الله دخت حسن بن علىّ بن أبى طالب .
أبو عبد الله جعفر بن محمّد صادق ، مادرش امّ فروه دخت قاسم بن محمّد بن أبى بكر .
أبو إبراهيم موسى بن جعفر ثقه ، مادرش كنيزى بنام حميدهء مصفّاة است .
أبو الحسن علىّ بن موسى رضا ، مادرش كنيزى بنام نجمه است .
أبو جعفر محمّد بن علىّ زكىّ ، مادرش كنيزى بنام خيزران است .
أبو الحسن علىّ بن محمّد امين ، مادرش كنيزى بنام سوسن است .
أبو محمّد حسن بن علىّ رضى الله عنه ، مادرش كنيزى بنام سمانه با كنيهء أمّ حسن است .
أبو القاسم محمّد بن حسن ، و او حجّة الله قائم است ، مادرش كنيزى بنام نرجس است . - درود و صلوات خداوند بر جميع اينان باد[1]- .

[1]اين حديث شريف كه به حديث لوح معروف است در برخى از كتب حديثى مانند كتاب عيون أخبار الرّضا عليه السّلام نقل شده ، جناب استاد غفّارى - أيّده اللَّه - در ذيل آن مطالبى را تحقيق فرموده‌اند كه ملخّص آن اين است كه : « مورّخان و شرح حال نويسان نوشته‌اند كه جابر در سال 78 هجرى در مدينه وفات كرد و برخى نيز سال 73 ، 74 ، 77 را ذكر كرده‌اند ، و همگى اتّفاق دارند كه جابر بن عبد اللَّه انصارىّ پيش از سال 80 وفات يافته ، و حال آنكه وفات امام باقر عليه السّلام در سال 114 و به قولى 116 هجرى بوده است ، پس چگونه جابر در وقت احتضار و فوت امام باقر عليه السّلام به حضور ايشان مشرّف شده است ؟ بلكه جابر حتّى 16 سال و به قولى حدود 20 سال قبل از شهادت امام سجّاد عليه السّلام وفات نموده است ، زيرا شهادت آن حضرت به سال 94 و يا 95 بوده است ، و از ظاهر خبر اين گونه بر مىآيد كه جابر محضر امام صادق عليه السّلام را نيز درك نموده ، حال آنكه خود او خبرى را روايت مىكند كه حضرت رسول صلَّى اللَّه عليه و آله به او فرمودند : » تو زنده خواهى ماند تا فرزندم محمّد بن علىّ بن الحسين بن أبى طالب را - كه در تورات به باقر معروف است - ملاقات كنى ، وقتى او را ديدى سلام مرا به او برسان « ، و ظاهر اين خبر اين است كه جابر هيچ يك از ائمّه بعد از امام باقر عليه السّلام را زيارت نكرده است ، و تصريح بنام و كينهء مبارك امام زمان عليه السّلام همان طور كه ملاحظه شد مرحوم شيخ صدوق مىگويد : » از نظر من جايز نيست نام مبارك آن حضرت با صراحت ذكر شود « و شايد صدوق رحمه اللَّه با اين بيان خواسته است عدم اعتماد خود را به اين حديث بيان كند » . در ضمن حديث مذكور در متن كتاب از أبو بصير نقل شده ولى در كتاب عيون با استناد از فردى مجهول بنام أبو نضره نقل شده ، براى اطَّلاعات بيشتر به كتاب عيون مترحم ج 1 ص 78 مراجعه شود .