آميزند از آن معجون ؛ هرگز دو ميوهء تلخ حاصل نخواهد شد ، و دو ميوهء تلخ نيز در صورت اجتماع تبديل به شكر و شيرهء انگور نخواهد شد ، و اين دليلى بر بطلان عقيدهء ايشان است .
و امّا اينكه گفتم : « هر ملحدى ؛ ملهد است » قصدم گفتن اين جمله بود كه : « هر فرد مشركى ظالم است » ، زيرا در لغت اين گونه آمده است كه : « فرد ملحد كسى است كه از مسائل دينى عدول و كوتاهى كرده باشد » ، و « فرد ملهد همان ستمكار است » ، اين را أبو العلاء نيك دريافت پس پرسيد : بگو ببينم دليل علمى آن چيست ، پس من نيز اين آيه را تلاوت نمودم : « اى پسرك من ، به خدا انباز مگير ، كه انباز گرفتن هر آينه ظلم بزرگى است - لقمان : 13 » .
و نيز گفته شده : أبو العلاء هنگام خروج از عراق در بارهء شخصيت سيّد مرتضى رضى الله سؤال شد ، پس با سرودن اين دو بيت حرف خود را زد :
اى پرسنده اى كه نزد من آمده اى كه از او بپرسى ، اين را بدان كه او مردى عارى از هر عيب است ! اگر نزد او حاضر شوى همهء مردم را در يك مرد ، همهء دهر را در ساعتى ، و همهء زمين را در سرائى خواهى يافت ! .
« احتجاج سيّد رضى الله عنه در تفضيل و تقديم ائمّه عليهم السّلام بر همگان جز پيامبر صلَّى الله عليه و آله » « به شيوه اى بىسابقه در رساله اى بنام : » « رسالهء باهره در فضل عترت طاهره » 363 - گويد : و از جمله مطالبى كه مؤيّد تقديم و تفضيل ايشان بر ساير مردمان مىباشد اين است كه : بدرستى خداى تعالى ما را راهنمايى فرموده كه شناخت اينان مانند معرفت به حضرت حقّ است ، چرا كه آن شناخت عبارت از ايمان و اسلام است ، و اينكه جهل بديشان و ترديد در بارهء آنان همچون جهل و ترديد نسبت به حضرت حقّ تعالى است ، چرا كه آن منتهى به كفر و خروج از ايمان مىباشد ، و اين منزلت را هيچ بنى بشرى جز رسول خدا صلَّى الله عليه و آله ندارد ، و پس از آن حضرت ؛ براى أمير المؤمنين و ائمّه از فرزندان او - بر تمامشان سلام باد - مىباشد ، زيرا معرفت به نبوّت انبياى گذشته ؛ از آدم گرفته تا حضرت عيسى عليهما السّلام بر ما واجب نيست ، و به هيچ كدام از تكاليف ما تعلَّق ندارد ، و تنها قرآن به اينكه نام افرادى را با عنوان انبياى گذشته آورده و ما نيز بدانها معرفت يافتيم فقط براى تصديق كتاب خدا بود ، و گر نه هيچ دليلى بر وجوب معرفت ما بديشان
نيست ، و به هيچ كدام از تكاليف ما تعلَّق ندارد .
و اين مطلب براى ما باقى مانده كه دلائل اثبات ادّعاى خود را بيان كنيم .
از دلائلى كه ثابت مىكند معرفت به امامت افرادى كه گفتيم از جملهء ايمان است و اخلال در آن كفر و بازگشت از ايمان ، و اين بدون هيچ اختلافى به اجماع شيعهء اماميّه رسيده ، و اجماع اينان حجّت است ، چرا كه سخنان فردى كه حجّت است و معصوم كه هر عقل و انديشه اى در هر دوره و زمانه اى دلالت بر وجود آن مىكند ، و بر اين طريق در جاى جاى كتاب دليل آورديم ، و پاسخ بدانها را بطور كامل در مجموعهء « پاسخ به مسائل تبانيات »[1]در كتاب « نصرة ما انفردت به الشّيعة الإماميّة من المسائل الفقهيّة »[2]بطور مخصوص بيان نموديم ، زيرا اين كتاب مبتنى بر صحّت همين اصل مىباشد .
[1]اين مجموعه اى از سؤالاتى است كه شيخ أبو عبد اللَّه محمّد بن عبد الملك التّبانى از سيّد بزرگوار نموده ، و سؤالات را بر ده فصل تقسيم كرده ، و پاسخ به آنها حدود سه هزار بيت مىباشد اين مجموعه با نامهاى « جوابات المسائل التّبانيات » و « المسائل التّبانيات » در كتاب شريف الذّريعه مذكور است .
[2]ظاهراً نام اين كتاب : « المسائل النّاصريّة في الفقه » يا « ما تفرّد به الإماميّة » باشد .
و امكان دارد استدلال بر وجوب معرفت به ايشان عليهم السّلام به اجماع امّت ؛ افزون از آنچه ما از اجماع اماميّه نموديم بشود .
و اين بدان خاطر است كه تمام شافعى مذهبان معتقدند كه صلوات فرستادن در تشهّد آخر نماز فريضه اى واجب و يكى از اركان نماز است ، و در صورت هر گونه نقص و اخلال در آن نماز باطل مىشود ، و غالب آنان معتقدند : صلوات فرستادن در اين تشهّد بر آل پيامبر صلَّى الله عليه و آله در وجوب و لزوم و وقوف اجزاء صلوات بر آنان همچون صلوات بر پيامبر است .
و باقى اينان معتقدند كه صلوات بر آل عملى مستحبّى است نه واجب ، پس بنا بر قول نخست بر نمازگزار معرفت بديشان واجب است از آنجا كه صلوات فرستادن بر اينان بر او واجب مىباشد ، زيرا صلوات بر آنان فرع بر معرفت بديشان مىباشد ، و هر كه معتقد به مستحبّى بودنش دارد پس آن از جمله اعمال عبادى است ، هر چند مسنون و مستحبّ باشد ، و رعايت و تعبّد به آن اقتضاى تعبّد به آن چيزى را مىكند كه جز با معرفت و شناخت به كمال نمىرسد .
و غير از شافعى مذهبان هيچ كس منكر اين مطلب نيست كه صلوات بر پيامبر و آل
او در تشهّد مستحبّ است ، با اين حال ديگر جاى چه شبهه و شكَّى مىماند كه اين حضرات صلَّى الله عليه و آله افضل و اجلّ مردمند ، و اينكه ذكر و يادشان در نماز واجب است ، و نزد غالب افراد امّت از شيعيان اماميّه ، و جمهور شافعى مذهبان : نماز با ترك صلوات بر آنان باطل مىشود . و آيا مانند اين فضيلت براى مخلوقى جز آنان هست يا از اينان تعدّى مىكند ؟ !
و از جمله مواردى كه مىشود بر آن استدلال نمود اين است كه خداى تعالى بر تمام قلوب و دلها الهام فرموده و نهال تعظيم شأن و اجلال قدر و مرتبهء آنان را در جان همه - با اختلاف عقيده و كيش و مذهبشان - نشانده ، و آنچه اين گروه بزرگ با داشتن عقيده و مذهب مختلف و گوناگون بر آن متّفق القول شدهاند همتاى اجماع ايشان بر تعظيم و بزرگداشت همان گروهى است كه ياد كردم ، زيرا بيشترين ايشان قبور مقدّس آن حضرات را زيارت مىكنند و از اقصى نقاط دنيا قصد مشاهد و محلّ دفن آنان را مىكنند ؛ همان مواضعى كه براى نمازگزاردن و حلول در آنجا مشخّص و معيّن شده ، و در اين راه اموال بسيارى را خرج مىكنند ، و عمر زيادى را صرف مىنمايند .
همچنين تعداد بسيارى كه از شمار خارجند به من خبر دادهاند كه أهل نيشابور
و ديگر مواليان آن حضرات در شهرهاى ديگر ؛ در هر سال به قصد شهر طوس براى زيارت حضرت رضا عليه السّلام از شهرهاى خود با آنچنان كاروانهاى بزرگى خارج مىشوند كه جز با كاروانهاى سفر به بيت الله الحرام قابل قياس نيست ، اينها همه با توجّه به انحراف و عدولى است كه از أهل خراسان در اين جهت معروف است ، و نيست اين تسخير دلهاى سخت و عطوفت و الفت اين امّت ناپخته جز خارق عادت و معجزه و امرى خارج از امور مألوف ، و گر نه چه چيز اين مخالفينى كه از اينان دورى مىكردند را بدين كيش و آئين حمل مىكند ؟ ! و سرگرم آن شده و بامدادان بدان جا روند و در آن مشاهد از خداى تعالى طلب روزى ، و حلّ مشكلات مىنمايند و به بركات آنجا درخواست حاجت و دفع بليّات مىكنند ، و احوال ظاهر نه دلالتى بر وجوب آن دارد و نه اقتضا مىنمايد و نه نيازى بدان دارد ، و گر نه اين عمل را در بارهء معتقدات خودشان مىكردند ، حال اينكه بيشتر ايشان اعتقاد به امامت و فرض طاعت او دارند ، و اينكه او در ديانت موافق و مساعد ايشان است نه مخالف و معاند ، و از محالات است كه اينان اين كار را براى اعراض دنيايى انجام داده باشند ، زيرا دنيا نزد غير اين طائفه فراهم و موجود ، و نزد اينان
مفقود است ، و اين عمل از ايشان نه براى تقيّه است و نه براى سالم ماندن ، چرا كه عمل تقيّه در مورد اينان است نه خودشان ، و نه براى خوف است و نه به جهت سلطه ، و هر خوف و ترسى تنها از خود آنان است ، در اين ميان هيچ دليلى باقى نمىماند جز داعى دين ( خواننده به سوى دين ) ، و اين امر غريب و شگفتانگيزى است كه در مانند آن هيچ چيزى جز مشيّت و خواست خداوند نفوذ ندارد ، و نيرو و قدرت قادر قهّارى كه هر مشكلى را از ميان بر مىدارد ، و همه سر تعظيم به خواست و فرمان او مىدارند .
و كسى كه متوجّه اين مزيّت نشده يا خود را به نفهمى مىزند يا ديده فرو مىبندد با اينكه آن را مىبيند شايسته نيست بگويد : دليل تعظيم مردم غير شيعى براى اين افراد آن طور نيست كه شما بدان باليدهايد و آن را بزرگ داشته و خارق عادت و خروج از مسائل طبيعى مىدانيد ، بلكه مطلب اين است كه چون اين حضرات از عترت پيامبر صلَّى الله عليه و آله هستند و هر كه خود پيامبر را بزرگ مىدارد ناچار بايد عترت و أهل بيت آن حضرت را نيز تعظيم و تكريم نمايد ، و چون زهد و ترك دنيا و عفّت و علم نيز به مسألهء عترت اضافه شود بر اجلال و بزرگداشت اين حضرات به جهت زياد شدن اسباب مىافزايد .
و پاسخ به اين شبههء ضعيف : اين است كه ديگر از اقوام ايشان عليهم السّلام در نسب و
حسب و قرابت به پيامبر صلَّى الله عليه و آله در صفاتى كه بر شمردى با آن حضرات شريك و همتايند و هر كدام خصوصياتى مانند : عبادات ظاهرى و زهد و علائمى زيبا و ويژگيهاى نيك و خوبى دارند ، اعمّ از فرزندان پدرانشان و از فرزندان عمويشان عبّاس ، با اين حال ما هيچ اجماعى در بزرگداشت اينان و زيارت قبورشان و طلب شفاعت از ايشان را نديديم ، و نه درخواست دفع بليّات و بيماريها ، و ما هيچ محلّ زيارتى را در اين اشتراك معاينه نكرديم ، در غير اين صورت كداميك از افراد اين عترت در اعظام و اجلال به پاى شخصيتهايى مانند حضرات باقر و صادق و كاظم و رضا - صلوات الله عليهم أجمعين - مىرسند ، و اينكه جداى جماعتى از صالحان عترت و زاهدانشان كه مورد تعظيم فرقه اى از امّت و مورد اعراض گروهى ديگرند ، همان گروهى كه مورد تعظيم و احترام و تقديم مىباشند هرگز در اعظام و اجلال بپاى آن حضراتى نمىرسند كه در ابتدا يادشان نمودم ، و اگر نبود كه تفصيل اين مطلب ملحوظ و معلوم است حتماً آن را با تمام طول و تفسيرش شرح مىدادم ، و تمام آنان كه به كنايه گفتم نام مىبردم ، بنا بر اين ما ميان هر معظَّم و مقدّمى از عترت را نظر انداختيم ، تا دانسته شود آن مطالبى كه گفتيم تماماً حقّ واضح