کتاب الاحتجاج - ترجمه غفاری

آن مستعمل است .
اى معويه افتخار شما چيزيست كه تو از آن بغايت دورى و بىنهايت مهجور وى و الحال تو چگونه اقبال نمودى بر آنكه حكم كنى بر آن كس كه او را حكم بر شما و بر ساير مردم رواست ، آيا تو عارف و مطلع بقدرت و طاقت خود نيستى ؟
بايد كه چنانچه قدرت در علم و كمال و رتبه و حال ندارى خود را متأخر دانى و آنچه در حوصله خويش گنجايش ندارى از آن بازمانى چه غلبگى مغلوب بر شما نقصان ندارد و ظفر ظافر من عند الله بشما و بساير اعداء الله تعالى روى نيارد زيرا كه شما در تيه نفاق سرگردان و در بيداى جهالت شقاق مات و حيرانيد آيا تو مىبينى من مخبر تو نيستم ، و ليكن حديث و حكايت از نعمت حضرت رب العزت مىنمايم قوم مهاجرين كه در راه حضرت اله جهاد با اعداء الله و منافقين اهل بيت رسول ( ص ) نمودند تا شهيد شدند ايزد منان همگى ايشان را در درجات جنان بفضل و احسان بىپايان نمايد تا آن كه كسى كه از سلسله ء ما بدرجه شهادت مستسعد گرديد او را سيد الشهداء گويند و حضرت رسول ايزد مجيد آن شهيد سعيد را در نماز به هفتاد تكبير مخصوص گردانيد اما تو نديدى قوم از اهل اسلام و ايمان را كه در زمان جهاد با كفار معزز و مكرم گردانيد و آنچه بهر آحاد آن جماعت احسان و عنايت فرمود به يكى از سلسله ء ما كه بشرف سعادت شهادت مشرف گشته پر و بال مرحمت و شفقت نمود و در اين وقت در جنت طيار است و او را ذو الجناحين گويند .
و اگر حضرت واجب الوجود نهى و منع مردم از تزكيه و تعريف نفس نمينمود هر آينه من ذكر فضايل خود مىنمودم كه دلهاى مؤمنان بآن مسرور و مشعوف

ميگرديد و گوش شنوندگان از آن ملال و گران نميگرديد ، و ليكن تو از طرف خود سخنان بيان مكن زيرا كه حقيقت احوال تو من كل الوجوه بر من واضح و عيان است ، و ما صنايع پروردگار خوديم و ساير مردمان صنايع از براى مااند و عزت قديم ما از حضرت رب العزت و فضايل سابقه ما ما را ممنوع از مخالطه با قوم شما نمىنمايد چه اگر شما را مخلوط با سلسله ء خود گردانيديم مثل اينكه از طرف شما مناكحه نمائيم يا شما از جانب ما نكاح كنيد اين فعل و عمل اكفاست در دار دنيا ، اما شما را در دار آخرت هيچ گونه احترام و عزت نيست و چون تساوى ميان شما و ديگران باشد كه از ما نبى صادق و از شما خائن و مكذب است كه آن عتبه است از ما اسد الله است و از شما اسد الاخلاف آن كنايه از عبد العزى است و از ما سيدى شباب اهل الجنه است ، و از شما صبية النار است ، حضرت امير المؤمنين ( ع ) از اين كلام صبيه ء ابن ابى معيط را اراده نمود ، زيرا كه حضرت نبى المحمود در حق صبيه و بعضى اقوام او فرمود كه :
ايشان اصحاب نارند و بعضى گويند كه آن در خلق ولد مروان بن حكم است ، زيرا كه يكى از اولاد او نيز مسمى بصبيه بود ، و فرمود :
كه از ما خير نساء العالمين و از شما حمالة الحطب است و آن عمه ء معويه بود از خوبيهاى ما بسيار است و از بديهاى شما بىشمار تقديم اسلام ما بر شما و بر ساير برايا مسموع اصحاب حضرت سيد الورى بلكه جميع خلق الله تعالى گرديد و جاهليت شما مدفوع نگردد و كتاب خداى تعالى نوادر احوال و اوضاع ما را - جامع است .
و هو قوله تعالى : * ( وَأُولُوا الأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي كِتابِ الله ) * ( الانفال آيه 75 )

و هو قوله تعالى : * ( إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوه وَهذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَالله وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ ) * : ( آل عمران آيه 68 ) پس ما يك بار اولى بولايت امت بوسيله قرابت حضرت نبى الرحمه باشيم و مرة اخرى اولى بذريعه طاعت و متابعت حضرت رب العزت باشيم و به غير ما احدى را دعواى امامت و ولايت روا و رخصت نباشد و حجتى كه در يوم السقيفه جماعت مهاجر بر انصار نمودند همان دعواى قرابت به حضرت رسول الله ( ص ) بود ، و به همان وسيله ظفر بر انصار يافتند و اگر همين علاقه قرابت و رابطه خويشى نبى الرحمه باعث ظفر بر ولايت و امامت امت بود پس خلافت و ولايت حق ما اهل بيت النبوه باشد نه شما و ديگران ، و اگر احتجاج مهاجر بر انصار به غير علَّت قرابت نسبت رسول رب العزت باشد پس دعواى انصار كه در هنگام اجتماع امت در سقيفه بنى ساعده بر مهاجر مىنمودند كه از ما اميرى و از شما هم اميرى براى انجام امر خلافت مقرر باشد ، باقى برقرار است و گمان تو اى معويه در حق من آنست كه بر همه خلفا حسد مىبردم و در حق آن جماعت ظلم و ستم ميكردم اين گمان خلاف واقع و عين بهتانست ، بالفرض اگر چنين باشد جنايت آن بر تو نيست تا ترا عذر آن بايد گفت و اين شكايتى است كه از تو عيب آن ظاهر و عيان گردد و آنچه گفتى كه جماعتى كه از مبايعت من تمرد و با من منازعت نمايند من چنانچه بينى شتران سركش را چوب ميكنند تا رشته ء مهار بر آن بسته بر قطار بندند بهمان نوع ريسمان در آن وقت متمرّدان كرده به بيعت و بيان خود درآرم بذات الله تعالى و بقائه قسم است كه تو اراده ء مذمت نفس خود نمودى كه مدح خود فرمودى و اراده ء فضيحت خويشتن را

نمودى لهذا مفتضح و رسوا شديد و ندانستيد كه اگر مرد مسلم بوسيله ء ظلم ظالم مظلوم گردد اصلا هيچ نوع نقص و ذلت بر آن بنده رب العزت راجع نگردد مادامى كه آن مؤمن را شكى در دين و ريب در يقين بهم رسد و هم اين حجت نيست بر غير تو و اما آنچه در كتاب امر ما و كار عثمان بن عفان مذكور گردانيدى بايد كه تو از اين كلام مجاب گردى از رحم و شفقتى كه تو نسبت بعثمان بجاى آوردى ميخواهم بدانم آن كسى كه نصرت خود را در باب آن مبذول داشته و او را بمقابل او هدايت نموده و مدتى مانع تمكن او نگشته آيا او را كسى كه از او طلب نصرت گردد آن كس در آن باب تأخير و تراخى فرمود مع هذا حوادث ديگر بر او احداث نمود تا آنكه قضا و قدر ايزد اكبر بر او جارى گرديد آيا اين كس دشمن بر اوست ، يا آن شخص اول ؟
حاشا و كلا و الله بخداى عالم قسم است كه :
* ( قَدْ يَعْلَمُ الله الْمُعَوِّقِينَ مِنْكُمْ وَالْقائِلِينَ لإِخْوانِهِمْ هَلُمَّ إِلَيْنا وَلا يَأْتُونَ الْبَأْسَ إِلَّا قَلِيلًا ) * ( احزاب آيه 18 ) يعنى حضرت رب العزت عالم است بحال مانع نصرت از جماعت شما و بحال قائل بنصرت كه بياران و برادران خود دلالت بطريق هدايت و نصرت نمايد و من معذرت در باب انكار من نسبت باو نميخواهم زيرا كه با من بوسيله ء آنكه از او امور بدعت محدثه سانح و ظاهر مىشد او را مانع گشته ارشاد و هدايت او مىنمودم اگر اين گناه بود باعتقاد شما عجب نيست اما بسا كسى كه مردم او را بامر متهم گردانيده ملامت كنند و اصلا او را در نزد حضرت اله هيچ نوع تقصير و گناه نباشد ، و بسا نصيحتكننده كه مردم شما او را متهم

گردانند و او از آن تهمت مبرا و منزه بود : و ما اردت الا الاصلاح ما استطعت و ما توفيقى الا با لله عليه توكلت و اليه انيب ، و آنچه ذكر نمودى كه مرا و اصحاب مرا در نزد شما بغير شمشير چيزى نيست ، پس بدرستى و تحقيق كه از اين كلام عالمى را بخنده آوردى بعد از آنكه اين سخن از من بعاريت به تن برداشتى آيا هرگز ديدى كه بنو عبد المطلب در هنگام جدال و حرب از دشمن ترسيده مضطرب گردند ، و به شمشير غير خايف گشته از جنگ و قتال برگردند ؟ شما را اندك صبر در اين امر در كارست ، اينست كه فلانى از مبارزان من بتو ميرسند و زود باشد ترا كه در ميدان رزم طلب كند آن را كه تو او را طلب داشتى و بسيار بسيار نزديك به تو آيد آنكه تو از او دورى اختيار نمائى و مرا نيز در تعاقب او با جيش از مهاجر و انصار و تابعين باحسان و باقى عساكر نصرت مآثر كه هجوم و ازدحام اين طايفه بغايت سخت و گرد و غبار اين جماعت بينهايت متساطع و مرتفع گردد ، همگى و تمامى ملبس و مسربل بسراويل مرگ گشته رسيده دانيد چه اين جماعت و مردم ملاقات و جهاد اعداء دين را دوستر از لقاى پروردگار ايشان دارند و ذريات و عشاير بعض اعيان با ذريات بعض ديگر در اين سفر مصاحبت يك ديگرند و شمشيرهاى هاشميه همه اعيان را در كمر است و تو عالم و عارف به مواقع سيوف نضال و ضرب اتصال آن برادر خود و خال و جدت و اهل تو خواهد بود ، آنگاه آن ولى حضرت آله اين آيه را تلاوت فرمود :
* ( وَما هِيَ مِنَ الظَّالِمِينَ بِبَعِيدٍ ) * ( هود آيه 83 ) ذكر بيان احتجاج كتابت كه حضرت امير المؤمنين حيدر در مرتبه ديگر بسوى معويه مكتوب گردانيد .

اما بعد بدرستى و راستى كه ميان ما و شما چنانچه ذكر كردى در سابق اجتماع و الفت و اتصال و مخالطت بود اما در اين نزديكى ما بين ما و شما مفارقت بهم رسيد چه ما ايمان بحضرت ايزد منان آورديم ، و شما كافر گشتيد و بعد از آنكه اظهار اسلام بخدمت حضرت سيد الانام ( ص ) نمودى چون حضرت نبى الرحمه بعالم آخرت مسافرت اختيار فرمود ، و تو بر عقيده ات استقامت ننمودى و ما بر منهج دين قويم مستقيم بوديم و هيچ احدى از شما اسلام و اطاعت بطوع و رغبت بلكه بدون جبر و كراهيت ننموديد اما بعد از آنكه گروه شما و حرب به خوف حضرت نبى العجم و العرب بشرف اسلام و ايمان مشرف شده بودند شما با توابع و شعب بوسيله جبر مضطر و مضطرب گشته اظهار اسلام كرديد و آن چه ذكر نمودى كه من متحمل قتل طلحه و زبير و سبب تفرق جمعيت عايشه و غيره شدم و در ميان بصره و كوفه نزول نمودم اين امريست كه حقيقت آن بر شما مخفى است ، پس جنايت آن بر شما و معذرتش بطرف شما نيست ، و آن چه مذكور كردى كه از انصار و مهاجر محارب و مقاتل من از روى علانيه و سر شما خواهيد بود ، مهاجرت از روزى كه برادرت باسيرى مسلمانان گرفتار شد منقطع گشت اگر ترا تعجيل بوده باشد خاطر خود جمع دار كه من بنزد شما ميرسم ، و حقيقت قتال و جدال شما را در ميدان كار زار بشما ظاهر و آشكار گردانم چه مرا حضرت پروردگار مبعوث و مقرر براى اذيت شما و ساير اشرار نمود و اگر تو پيش دستى نمودى بنزد من آئى چه بهتر از آن خواهد بود چنانچه برادر بنى اسد حقيقت آن در آن شعر بيان فرمود :

شعر :
< شعر > مستقبلين رياح الصيف نصيرهم بخاصب بين اغوار و انجاد < / شعر > و همان تيغ آتش فام كه جد و خال و برادرت را در يك مقام بآن مقتول نموده بدار السقر مقر و آرام دادم در پيش .
و الله بخداى عالم قسم است كه تو نيز كسى را كه دل او از ذكر خداوند متعال و ايمان در غلاف است بىگزاف و خلاف ميدانى ، چه اين بعقل هر عاقل نزديك است و اين كنايه بمعاويه است بلكه اولى آنست كه كسى بتو گويد كه تو متصاعد گشتى بنردبان و مطلع شدى بر محل بديهاى خود بىشبه و گمان ، و دانستى كه اصلا از خبرنويسان نيست زيرا كه تو در پى گم كرده خود نيستى و رعايت آنچه كه اكثر عمر براى آن صرف كردى نكردى و پاى از ديوار حد خود مخطى و بعض نمودى و طلب و خواهش امرى كه از اهل آن و از معدن و مكان آن نبودى فرمودى پس چون قول تو از فعل تو دور و شيوه و عملت از طور شرع مهجور نباشد و ترا مشابهت و مماثلت نزديك است باعمام و اخوال تو چه آنها بوسيله دواعى نفس و تمناى امور باطل غير مؤسس و منكر حضرت نبى الاقدس سلام الله تعالى و تقدس گشته مسارعت تمام بمصارع و مقتل خود نمودند تا بقتل رسيدند چنانچه تو ميدانى كه هرگز از سلسله ء شما قدرت مدافعه ء بزرگى نداشتند و در هيچ وقتى ممانعت از حريمى و محافظت خويش و حميمى بضرب شمشير آبدار گشتند و در هيچ گاه مباشر حرب و پيكار و بادى صلح در ميان بندگان ايزد جبار نشديد و در باب قبيله عثمان سخنان فراوان بيان كردى عثمان در زمانى كه مردمان بعهد و پيمان با همدستان شدند

جمعى را برانگيخت تا فساد كردند و بعد از آن قوم را تحريص و ترغيب بقتل من نمودى من ايشان را بكتاب خداى عز و جل گذاشتم اما آنچه تو مركوز خاطر خود گردانيدى و اراده دارى كه بحيز عمل آرى آن از بابت خداع و فريب صبيان است ، از پستان مادرشان كه در اول فصل شير گرفتن ايشان معمول گردانيد و سلام من باد بكسى كه اهل اسلام است .
ذكر بيان كتابت كه حضرت امير المؤمنين على ( ع ) در جواب كتابت ، و نوشته معاويه ارقام نمود :
فسبحان الله ، اى معويه ، متابعت تو بر هوا و هوس و دواعى و خواسته و خواهش نفس است و اختيار و تبعيت از ميل بغايت بسيار است با تصنع حقايق شرعيه و اطراح و تيغهاى محكمه كه حضرت رب العزت ترا مطالعه كنند به آن و بندگان ايزد منان را بر تو حجت است بر آن اما كثرت احتجاج تو بر ما در باب قبيله ء عثمان مرا در آن امر تعجب فراوان است ، زيرا كه تو نصرت عثمان در جايى كه نصرت راجع و عايد بتو شدى مينمودى ، و هر جاى كه نصرت به تو رجعت ننمودى او را مخذول و منكوب نمودى ، چنانچه حقايق آن بر همگان واضح و عيان است و السلام .
روايت است از ابو عبيده كه : معويه كتابت بخدمت حضرت على ( ع ) مكتوب گردانيد كه مرا فضايل بسيار و كمالات بيشمار است ، زيرا كه پدرم در زمان جاهليت سيد القوم و بعد از آن پادشاه ايشان شد در ايام اسلام و پيغمبر داماد ما بود و ما صهر رسول الله ( ص ) و كاتب وحى و خال المؤمنين بوديم و فضايل ديگر نيز داريم .