فصل دهم: «خمس وسيله نقليه و خودرو»
س 209: آيا به ماشينِ سوارى، خمس تعلّق مى گيرد؟ و موتور سيكلت و دوچرخه چطور؟
ج: اگر وسيله كسب نباشد و مورد نياز و در شأن شخص و خانواده اش باشد و به پول آن هم قبلًا خمس تعلّق نگرفته باشد، خمس ندارد.
س 210: وسيله نقليه (مانند ماشين سوارى و وانت) كه از درآمد تهيّه شده، گاهى براى استفاده شخصى و گاهى براى باربرى و اجرت و كسب و كار است، آيا خمس دارد؟
ج: به آن مقدار از وسيله كه با آن كار مى كند، خمس تعلّق مى گيرد و به مقدارى كه جهت نياز شخصى مورد استفاده قرار مى گيرد و با موقعيت او تناسب دارد، خمس تعلّق نمى گيرد.
س 211: با حقوق كارمندى، ماشين سوارى تهيّه كرده ام تا با آن كار كنم و از سودش، زندگى ام را اداره كنم زيرا حقوق كارمندى براى اين منظور كافى نيست. آيا به اين ماشين، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس دارد.
س 212: اينجانب اتومبيل سوارى خود را كه مورد نيازم بود، دو سال پيش خريدم و اكنون آن را فروخته و با پول آن اتومبيل نو و مدل جديد خريدارى كرده ام و بقيّه پول آن را نيز، از درآمد سال پرداختم؛ آيا بايد خمس بپردازم؟
ج: اگر اتومبيل شما براى رفع نياز خانواده و در حدّ شأن شما باشد، خمس ندارد.
س 213: آيا به پول درآمدى كه براى تهيّه خودروى مورد نياز، به حساب ريخته مى شود و سال هم بر آن مى گذرد، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه خودرو مورد نياز به صورت پيش فروش باشد خمس ندارد، در غير اين صورت خمس دارد.
س 214: اگر كسى در اواسط سال خمسى اش، ماشين سوارى جهت مصارف شخصى اش بخرد ولى تحويل آن به بعد از سال خمسى اش موكول شود، آيا بايد خمس آن را بپردازد؟
ج: خير، لازم نيست خمس بدهد.
س 215: شخصى جهت احتياج شخصى خود، ماشينى خريدارى كرده است. اگر براى انجام معامله يا حمل اجناس از آن استفاده كند جزو مؤونه است يا سرمايه؟
ج: اگر عرفا براى استفاده شخصى تهيه شده است و گاهى
در كسب از آن استفاده مى كند خمس ندارد ولى اگر براى كسب گرفته و گاهى استفاده شخصى هم مى كند خمس دارد و اگر براى هر دو جهت تهيه شده خمس نصف قيمت خريد را بپردازد.
س 216: سال گذشته خمس قيمت ماشينى كه براى كار خريده بودم را پرداختم. اكنون قيمت ماشين ترقى كرده است. آيا لازم است خمس ترقى قيمت را امسال محاسبه و تخميس كنم؟
ج: با فرض اينكه سال اول خمس قيمت آن را پرداخته ايد، پرداخت خمس افزايش قيمت، تا ماشين را نفروخته ايد لازم نيست و در صورت فروش، بايد خمس قيمت مازاد پرداخت شود.
س 217: كسى كه پولى را براى خريد ماشين مى پردازد ولى در سالهاى بعد نوبت تحويل آن مى رسد آيا بايد خمس بدهد؟
ج: مسئله دو صورت دارد: يكى اينكه پول را براى خريد اتومبيل مى دهد و نوبت تحويل آن دو سال ديگر است و صورت ديگر آنكه پول را مى دهد تا مشمول قرعه كشى گردد و يا بعدا در زمان تعيين شده اتومبيل به او فروخته شود.
در صورت اول اگر ماشين براى سوارى شخصى خودش مورد نياز باشد و مال نيز از ملك او خارج شود به گونه اى كه حق برداشت نداشته باشد خمس ندارد و الا خمس را بايد
بپردازد و اگر براى حمل مسافر و بار يا رسيدگى به امور شغلش خريدارى شده باشد بايد خمس آن را به قيمت خريد بپردازد و در صورت دوم چه براى سوارى شخصى و چه براى امور شغلى باشد بايد خمس آن پول را در اول سال خمسى بدهد.
س 218: وسائل يدكى، لاستيك زاپاس، يخ شكن و ... كه براى ماشين شخصى خريدارى شده و ممكن است در عرض سال مورد استفاده قرار نگيرد آيا مشمول خمس مى گردد يا خير؟
ج: اگر عرفا براى ماشين شخصى مورد نياز باشد خمس ندارد.
س 219: اگر ماشين زائد بر شأن بخرد مثلا پيكان در شأن اوست و بنز بخرد- خمس مبلغ زايد بر شأن را بايد بپردازد يا خير؟
ج: اگر عرفا زائد بر شأن باشد خمس زائد را بايد بپردازد.
فصل يازدهم: «خمس وام و قرض»
س 220: آيا به سرمايه اى كه از بانك به عنوان قرض الحسنه دريافت مى شود، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر آن را قبل از رسيدن سال خمسى صرف در هزينه متعارف زندگى كند، خمس ندارد امّا اگر پس انداز شود و يا سرمايه گذارى شود خمس دارد.
س 221: آيا وام ازدواج، خمس دارد؟
ج: اگر صرف در هزينه ازدواج قبل از رسيدن سال خمسى شود، خمس ندارد و الا اگر پس انداز شود و يا سرمايه گذارى شود خمس دارد.
س 222: آيا به وام دانشجويى، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر تا قبل از رسيدن سال خمسى صرف در هزينه دانشجويى شود خمس ندارد و الا بايد خمس آن داده شود.
س 223: به پولى كه از درآمد كسب تهيّه شده و به عنوان قرض الحسنه به ديگرى داده ايم، آيا خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه بعد از سال خمسى آن را دريافت كند، خمس دارد امّا اگر در همان سال خمسى دريافت كند و صرف در هزينه متعارف زندگى شود، خمس ندارد.
س 224: شخصى به جهت نياز زندگى، مبلغ پانصد هزار تومان قرض كرده و از طرفى، مبلغ يك ميليون تومان از درآمد سال به كسى قرض داده است. آيا جايز است هنگام دريافت قرض، پول بدهى را كسر كند؟
ج: اگر بخواهد بدهى خود را از همين پول بدهد مقدار بدهى كسر مى شود امّا اگر نخواهد قرض خود را از همين پول بپردازد به تمام آن خمس تعلّق مى گيرد.
س 225: آيا به كمك هزينه اى كه به صورت وام به دانشجويان پرداخت مى شود خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: وام خمس ندارد ولى هر مقدار از آن را پس انداز كند مشمول خمس مى گردد.
س 226: قبل از سال خمسى مبلغى وام گرفته ايم و تا اول سال خمسى آن را مصرف نكرده ايم آيا پرداخت خمس آن لازم است؟
ج: خمس آن لازم است.
س 227: كارمندى است كه از طرف اداره به او وام داده مى شود و در اقساط طولانى از او گرفته مى شود آيا به وامى كه گرفته اگر خرج نكند خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر مبلغ وام را در مصارف لازم زندگى خرج كند خمس ندارد و اما اگر آن را پس انداز يا سرمايه گذارى نمايد خمس دارد.
س 228: شخصى كه در آخر سال 100، 000 تومان اضافه دارد و از طرفى 50، 000 تومان بدهكارى دارد چقدر خمس بپردازد؟
ج: چنانچه بدهى را از درآمد همان سال مى پردازد به مقدار باقى مانده بايد خمس دهد اما اگر قصد دارد كه بدهى را از درآمد سال بعد بپردازد به تمام موجودى باقيمانده او در سر سال خمسى خمس تعلّق مى گيرد.
س 229: شخصى مبلغى بدهكار است و مبلغى هم معادل يا كمتر از آن وجه نقد دارد و سال خمسى او رسيده است آيا به مبلغ موجودى خمس تعلّق مى گيرد و يا چون مبلغى معادل وجه موجود يا بيشتر مقروض است به مبلغ موجود خمس تعلّق نمى گيرد؟
ج: اگر قصد دارد كه بدهى خود را از همين مبلغ موجودى بدهد به مقدار اين مبلغ، خمس تعلّق نمى گيرد و امّا اگر بدهى خود را از درآمد آينده بدهد به اين پول خمس تعلّق مى گيرد.
س 230: اگر اقساطى داشته باشيم كه چند روز پس از سال مالى وقت پرداخت آن است مى توانيم از موجودى كسر كنيم؟
ج: اگر قبل از سال مالى اقساط را بپردازيد خمس ندارد
ولى بدون اداء نمى توانيد از موجودى كسر كنيد.
س 231: مطالباتى از مردم داريم و سال خمسى ما مى رسد آيا پرداخت خمس مطالبات از موجودى لازم است يا به آنها تعلّق نمى گيرد؟
ج: مى توانيد خمس مبلغى را كه از مردم طلب داريد بپردازيد لكن واجب نيست از موجودى نقد بدهيد و مى توانيد صبر كنيد هر وقت وصول شد وجوهاتش را فورا بپردازيد.
س 232: مبلغى كه انسان به اشخاص قرض الحسنه مى دهد اگر پس ندهد خمس به آن تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر متمكّن از پس گرفتن نباشد در حكم تلف است و پرداخت خمس آن فعلا لازم نيست به شرط آن كه مسامحه در مطالبه نكرده باشد.
س 233: اينجانب بدون داشتن خانه شخصى رنج مى برم و بدون وام قدرت خريد خانه ندارم بدين جهت با دريافت وام خانه اى خريده ام آيا در مبدأ سال خمسى به مازاد بر مايحتاجم خمس تعلّق مى گيرد و آيا به هنگام پرداخت اقساط وام تخميس قسطها را واجب مى دانيد؟
ج: تخميس قسطها واجب نيست اما زايد بر قسطها اگر داشته باشيد خمس دارد.
س 234: شخصى از صندوق قرض الحسنه اى وام چهار ساله اى دريافت مى كند و در مدت سه سال و نيم