فصل دوازدهم: «خمس سكّه و طلا»
س 240: آيا به سكّه بهار آزادى، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر از درآمد كسب تهيّه شده و از مخارج سال زياد بيايد، خمس دارد.
س 241: آيا به طلاى ذخيره شده، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه از درآمد كسب تهيّه شده و از آن به هيچ وجه استفاده نمى شود، بايد سر سال خمس آن را بپردازد.
س 242: آيا به انگشتر طلا براى مرد، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: پولى كه در راه حرام صرف شود، جزو مؤونه نيست و بايد خمس آن پرداخت شود.
س 243: آيا به طلا و زيور آلات زنانه- كه شوهر از درآمد خود براى همسرش تهيّه مى كند- خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر به مقدار متعارف و مناسب شأن او باشد، خمس ندارد.
س 244: شوهرم براى من مقدارى زيورآلات تهيّه كرده است ولى به طور اتفاق تا سر سال خمسى، مورد استفاده قرار نگرفت. آيا بايد خمس آن را بدهم؟
ج: چنانچه در معرض استفاده و در شأن شخص باشد، خمس ندارد هرچند به طور اتفاق، يك سال از آن استفاده نكنيد.
س 245: آيا به طلا و زيورآلات زنانه- كه زن از درآمد شخصى تهيّه كرده و خود را با آن زينت مى كند- بعد از فروختن، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر با پول آن تا قبل از رسيدن سال خمسى چيزى كه مورد نياز او است بخرد خمس ندارد اما اگر آن را نگه دارد تا سر سال خمسى او برسد بايد خمس آن را بپردازد.
س 246: زنى كه پير است و فرزندانش مخارج او را مى پردازند مبلغى از پولهاى خود را صرف خريد طلا مى نمايد. آيا اين طلاها خمس دارد؟
ج: اگر مورد نياز و مصرف اوست و در شأن او هم هست خمس ندارد.
س 247: آيا فروش طلا براى تعويض يا صرف در كار ديگر خمس دارد
ج: اگر طلايى كه مورد نياز بوده بفروشد و قبل از گذشتن سال صرف مؤونه ديگر كند خمس ندارد و الا خمس به آن تعلّق مى گيرد.
س 248: آيا به پول حاصل از فروش طلاجات خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: آنچه از طريق فروش طلاجات زينتى و مورد مصرف بدست آيد در صورتى كه صرف در هزينه معمول زندگى شود خمس ندارد اما اگر پس انداز شود يا با آن سرمايه اى تهيه شود خمس دارد.
فصل سيزدهم: «خمس كتاب و رايانه»
س 249: آيا به كتاب، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه كتاب، مورد نياز و در شأن شخص باشد، خمس ندارد.
س 250: آيا به كتاب هايى كه براى ترم هاى آينده تهيّه مى كنيم، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر داشتن آنها مورد نياز و در شأن شخص باشد، خمس ندارد.
س 251: در صورتى كه كتاب مورد نيازم را تا يك سال مورد استفاده قرار ندهم، آيا خمس دارد يا خير؟
ج: چنانچه در معرض استفاده و در شأن شخص باشد، خمس ندارد هرچند به طور اتفاق، يك سال از آن استفاده نكنيد؛ البته بهتر است با حاكم شرع در اين زمينه مصالحه صورت گيرد.
س 252: آيا به وسايل تحصيلى (از قبيل دفتر و خودكار)،
خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه خودكار و دفتر بدون استفاده تا سر سال خمسى زياد بيايد، خمس دارد.
س 253: آيا به رايانه و ابزار جانبى آن، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه رايانه و ابراز جنبى آن، مورد نياز و در شأن شخص باشد، خمس ندارد مگر رايانه ابزار كسب او باشد.
س 254: آيا به سى دى و نوار، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه نوار و سى دى مورد نياز است، خمس ندارد.
تبصره: اگر نوار و سى دى خام تا قبل از سال خمسى مورد استفاده قرار نگيرد، خمس دارد.
س 255: آيا به اشتراك اينترنت كه مقدارى از ساعات آن سر سال خمسى باقى مى ماند، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس ندارد گرچه بهتر است با حاكم شرع مصالحه صورت گيرد.
س 256: اهل علمى كتابخانه دارد و در عرض سال بعضى از كتب مورد استفاده قرار نمى گيرد بفرماييد كه آيا اين نوع كتاب مورد تعلّق خمس است يا خير؟
ج: اگر در معرض مراجعه و استفاده باشد كه به حسب حال آن شخص مورد حاجت او شمرده شود خمس ندارد هر چند اتفاقا چند سال هم مورد مراجعه قرار نگيرد.
س 257: آيا كتابهاى داستانى كه شخص مى خرد و يك بار مى خواند و ديگر به درد او نمى خورد خمس دارد؟
ج: خمس ندارد.
فصل چهاردهم: «پرداخت خمس»
س 258: خمس را بايد به چه كسى پرداخت كنيم؟
ج: بايد به مرجع تقليد خود يا مجتهدى كه مانند او از نظر كميّت و كيفيّت به مصرف مى رساند، بپردازد و نيز مى تواند در جايى مصرف كند كه مرجع تقليدش اجازه مى دهد.
س 259: آيا خمس (سهم امام (ع)) را بايد به مجتهد اعلم داد؟
ج: خير، لازم نيست به مجتهد اعلم (مرجع تقليد) داد، بلكه جايز است به مجتهد ديگرى كه همانند مجتهد اعلم به مصرف مى رساند، پرداخت كرد.
س 260: آيا در پرداخت خمس لازم است به مستحق گفته شود كه اين پول خمس است؟
ج: خير، لازم نيست گفته شود بلكه مى تواند به عنوان هديه به او بدهد و نيّت خمس كند مگر بداند كه آن فقير غالباً از گرفتن خمس اجتناب مى كند كه بايد تذكّر داده شود.
تبصره: فرض مسئله جايى است كه شخص براى به مصرف
رساندن سهم سادات و سهم امام (ع)، از حاكم شرع اجازه گرفته باشد.
س 261: از كسى طلبكار هستم؛ آيا جايز است طلب خود را بابت خمس حساب كنم؟
ج: اگر بدهكار مستحق است، بايد با اجازه حاكم شرع باشد.
س 262: كسى به واسطه جهل و ندانستن مسأله، سهم سادات و امام معصوم (ع) را در كار خيرى صرف كرده است ولى اين مصرف نمودن بدون اجازه مجتهد جامع شرايط انجام گرفته است. تكليف اين شخص چيست؟
ج: عمل او موجب برائت ذمّه او از خمس نمى شود و بايد به حاكم شرع (مرجع يا مجتهد جامع الشرايط) مراجعه كند و از او اجازه بگيرد.
تبصره: از آنجا كه امر خمس و سهم امام (ع) با مجتهد جامع شرايط است، علم و جهل در آن تأثيرى ندارد و بايد آن را به او تسليم كند و در صورتى كه بدون اجازه او مصرف نموده، بايد مسأله را با او در ميان بگذارد.
س 263: آيا مى توان خمس را در امور فرهنگى و احداث اماكن علمى و دانشگاهى، مصرف كرد؟
ج: بايد طبق اجازه حاكم شرع مصرف شود.