س 257: آيا كتابهاى داستانى كه شخص مى خرد و يك بار مى خواند و ديگر به درد او نمى خورد خمس دارد؟
ج: خمس ندارد.
فصل چهاردهم: «پرداخت خمس»
س 258: خمس را بايد به چه كسى پرداخت كنيم؟
ج: بايد به مرجع تقليد خود يا مجتهدى كه مانند او از نظر كميّت و كيفيّت به مصرف مى رساند، بپردازد و نيز مى تواند در جايى مصرف كند كه مرجع تقليدش اجازه مى دهد.
س 259: آيا خمس (سهم امام (ع)) را بايد به مجتهد اعلم داد؟
ج: خير، لازم نيست به مجتهد اعلم (مرجع تقليد) داد، بلكه جايز است به مجتهد ديگرى كه همانند مجتهد اعلم به مصرف مى رساند، پرداخت كرد.
س 260: آيا در پرداخت خمس لازم است به مستحق گفته شود كه اين پول خمس است؟
ج: خير، لازم نيست گفته شود بلكه مى تواند به عنوان هديه به او بدهد و نيّت خمس كند مگر بداند كه آن فقير غالباً از گرفتن خمس اجتناب مى كند كه بايد تذكّر داده شود.
تبصره: فرض مسئله جايى است كه شخص براى به مصرف
رساندن سهم سادات و سهم امام (ع)، از حاكم شرع اجازه گرفته باشد.
س 261: از كسى طلبكار هستم؛ آيا جايز است طلب خود را بابت خمس حساب كنم؟
ج: اگر بدهكار مستحق است، بايد با اجازه حاكم شرع باشد.
س 262: كسى به واسطه جهل و ندانستن مسأله، سهم سادات و امام معصوم (ع) را در كار خيرى صرف كرده است ولى اين مصرف نمودن بدون اجازه مجتهد جامع شرايط انجام گرفته است. تكليف اين شخص چيست؟
ج: عمل او موجب برائت ذمّه او از خمس نمى شود و بايد به حاكم شرع (مرجع يا مجتهد جامع الشرايط) مراجعه كند و از او اجازه بگيرد.
تبصره: از آنجا كه امر خمس و سهم امام (ع) با مجتهد جامع شرايط است، علم و جهل در آن تأثيرى ندارد و بايد آن را به او تسليم كند و در صورتى كه بدون اجازه او مصرف نموده، بايد مسأله را با او در ميان بگذارد.
س 263: آيا مى توان خمس را در امور فرهنگى و احداث اماكن علمى و دانشگاهى، مصرف كرد؟
ج: بايد طبق اجازه حاكم شرع مصرف شود.
س 264: آيا جايز است خمس مال را از جنس ديگر (غير پول نقد)، بپردازيم؟
ج: آرى، جايز است.
س 265: آيا پرداخت خمس به صورت اقساط جايز است؟
ج: در صورتى كه مرجع او يا مجتهد به او اجازه دهد، مانعى ندارد.
س 266: معناى دستگردان در خمس چيست و ثمره آن چه مى باشد؟
ج: چون خمس را به امام زمان (عج) بدهكار هستد و لذا براى آنكه اجازه در مصرف و مهلت در پرداخت خمس داشته باشيد با حاكم شرع و يا نماينده او دستگردان مى نماييد.
س 267: آيا مى شود به فرزند در جهت طبابت و درمان وى خمس و زكات داد؟
ج: جايز نيست مگر با اجازه از حاكم شرع باشد.
س 268: آيا سهم مبارك امام (ع) و سهم سادات را مى شود دستگردان كرد؟
ج: دستگردان آن با حاكم شرع و يا وكيل آنها در دستگردان مانعى ندارد.
س 269: اگر سر سال خمسى برسد و خمس موجودى را جدا نمايد آيا مى تواند در بقيّه موجودى تصرف كند؟
ج: تصرف در بقيّه مال اشكال ندارد.
س 270: اگر كسى از ابتداى كار تا اينكه سن اش پنجاه سال شده الان مى خواهد خمس بدهد چطور اين خمس را حساب كند؟
ج: بايد در نزد مجتهد و يا مرجع خود و يا نماينده مورد اطمينان مرجع خود برود و موجودى فعلى خود را محاسبه كرده و خمس آن را بپردازد.
س 271: اگر بچه نابالغ مالى داشته باشد و بر آن مال خمس واجب شود آيا ولى يا غير ولى مى تواند از مال خودش خمس آن را ادا نمايد؟ اگر مادر مالى داشته باشد و خمس بر آن واجب شود آيا پسرش مى تواند خمس مال مادر را از مال خودش ادا كند؟
ج: ولىّ بچه نابالغ مى تواند از مال خود آن را بپردازد اما غير ولىّ بايد از ولى اين بچّه اجازه بگيرد و در صورت رضايت ولى مى تواند از مال خود خمس او را بدهد و همچنين پسر در صورت رضايت مادر مى تواند از مال خود خمس مادر را بدهد.
س 272: كسى كه خمس نمى دهد آيا مى شود به زور از آنها خمس گرفت؟
ج: اين كار انجام نشود.
س 273: در چه صورتى مى توان به زمان گذشته محاسبه كرد؟
ج: در صورتى كه قدرت پرداخت را به قيمت فعلى ندارد و قصد فروش آن جنس را هم ندارد به قيمت گذشته محاسبه نمايد.
س 274: در زمان دستگردان، با دستگردان كردن ذمّه شخص تا چه زمان برىء مى باشد؟
ج: تا زمانى كه حاكم شرع به او اجازه دهد.
س 275: از آنجا كه صبى مقلّد نيست و مرجع تقليد ندارد خمس او به چه مبنايى محاسبه مى گردد؟
ج: در اكثر مسايل خمس اختلافى وجود ندارد و در مسايل نادر كه اختلافى است بايد احتياط كند و به فتوايى كه موافق احتياط است عمل كند.
فصل پانزدهم: «سهم سادات»
س 276: آيا مردى كه همسر و فرزندانش سيّد هستند، مى تواند به آنان سهم سادات بدهد تا به مصرف مخارج خود كه بر عهده او است (مثل خوراك و پوشاك) برسانند؟
ج: خير، جايز نيست.
س 277: آيا پدرى كه سيّد است، مى تواند از خمس، مخارج تحصيل فرزندانش را بپردازد؟
ج: بدون اجازه حاكم شرع، جايز نيست.
تبصره: مخارج تحصيل، جزو نفقه واجب نيست.
س 278: آيا مى شود خمس را به دانشجوى سيّد نيازمند بدهيم؟
ج: بدون اجازه حاكم شرع، جايز نيست.
س 279: آيا به سيّدى كه معصيت كار است، مى توان خمس داد؟
ج: اگر دادن خمس به او، كمك به معصيتش باشد، جايز نيست.
س 280: آيا مى توان به سادات، بيش از نياز سال شان خمس داد؟
ج: بنابر احتياط واجب جايز نيست.
س 281: آيا به سيّدى كه بيش از مخارج سالش داشته باشد، مى توان خمس داد؟
ج: خير، در سهم سادات، فقر شرط است.
س 282: آيا مى توان به زن سيّده اى كه فقير است و شوهرش قادر به اداره زندگى او نيست، سهم سادات داد؟
ج: با اجازه حاكم شرع، اشكال ندارد.
س 283: كسى كه تنها از طرف مادرش سيّد است، آيا سهم سادات به او تعلّق مى گيرد؟
ج: خير، سهم سادات تنها به كسى كه از طرف پدر سيد است، تعلّق مى گيرد.