ترويج دين و نشر معارف عالى تشيّع و تربيت مبلّغان و مجتهدان و اسلام شناسان داشته باشند، به واسطه وساوس شيطانى، متابعت هواى نفسانى و شبهه افكنى هاى منحرفان و گمراهان، از انجام اين وظيفه دينى شانه خالى كرده و به اين فريضه واجب عمل نمى كنند؛ در نتيجه، ضربه بزرگى به مكتب تشيّع مى زنند و خود را نيز بدبخت و مديون و گرفتار مى نمايند.
جايگاه خمس در اسلام
اسلام درآمدهايى را كه از طرق نامشروع همچون اختلاس، احتكار، كمفروشى، ربا، سرقت، رشوه و امثال آن بدست مىآيد را به شدّت حرام كرده و حكومت اسلامى را مسئول بازگشت اين اموال به صاحبان اصلى آنها دانسته است.
اميرالمؤمنين على (ع) بعد از بدست گرفتن ظاهرى حكومت بعد از خليفه سوّم فرمود:
«وَ اللَّهِ لَوْ وَجَدْتُهُ قَدْ تُزُوِّجَ بِهِ النِّسَاءُ وَ مُلِكَ بِهِ الْإِمَاءُ لَرَدَدْتُهُ»«1»
به خدا سوگند، بيت المال تاراج شده را هر كجا كه بيابم به صاحبان اصلى آن باز مىگردانم، گر چه با آن ازدواج كرده و يا كنيزانى خريده باشند.
با اين حال، به دليل تفاوتهاى حكيمانهاى كه خداوند ميان
__________________________________________________
(1). نهج البلاغه (صبحى صالح)، ص 57
انسانها قرار داده است و به خاطر تلاش و تخصّص و ابتكار، برخى افراد درآمد بيشترى دارند كه آن را از طريق مشروع كسب كردهاند و برخى افراد نيز با درآمد كم، توانِ اداره زندگى خود را ندارند. تمام نظامهاى بشرى براى كمدرآمدها به فكر چاره بودهاند زيرا اگر اين خلأ به نحوى پر نشود، كينه و حسادتِ كمدرآمدها نسبت به پردرآمدها شعلهور مىشود و شعلهاش ممكن است همه چيز را بسوزاند. اگر گرسنگان سير نشوند، خطر بالارفتن آمار جنايات جدّى مىشود و هر نظامى كه به فكر گرسنگان نباشد، ماندنى نيست. گرسنگىِ جمعى از مردم و پرخورى جمع ديگر را هيچ عقل و وجدان سالمى نمىپذيرد؛ به همين دليل، براى حلّ اين مسأله افراد و حكومتها، طرحهاى زيادى ارائه دادهاند كه رايجترين آنها گرفتن ماليات و برقرارى تأمين اجتماعى و ايجاد مؤسّسات خيريه و صندوقهاى قرض الحسنه و امثال آن است.
اسلام نيز كه مكتبى جامع و اجتماعى است، براى فقرزدايى و حلّ مشكل محرومان جامعه، طرحهايى را ارائه داده كه يكى از آنها، مسئله خمس است. رسيدگى به فقرا به قدرى مهم است كه حضرت على (ع) در حال نماز انگشتر خود را به فقيرى عطا كرد كه در مسجد از مردم تقاضاى كمك مىكرد و كسى به او پاسخ مثبتى نداد، و اشاره نكرد كه صبر كند و بعد از نماز به او كمك كند بلكه در حال ركوع انگشتر خود را به او بخشيد و آيه نازل شد:
(إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُون)«1»
«سرپرست و ولىّ شما تنها خداست و پيامبر او و آنها كه ايمان آوردهاند، همانها كه نماز را برپا مىدارند و در حال ركوع، زكات مىدهند»
خمس، نوعى تعديل ثروت است كه انسان با اراده خود و با قصد قربت، بر اساس ايمانى كه دارد و اعتمادى كه به او مىشود، درآمدهاى خود را بررسى و هزينه متعارف زندگى خود را از آن كاسته و بيست درصد از سودى را كه مازاد بر هزينه زندگى سالانه او است به عالمترين، متّقىترين و بىهوسترين افراد مىپردازد تا او همچون وكيلى مورد اعتماد، در آنچه به صلاح جامعه مىبيند، هزينه كند.
اين تعديل ثروت از طريق خمس و زكات، امرى واجب است ولى اسلام براى تعديل ثروت راههاى غير الزامى ديگرى نيز از قبيل وقف، هبه، صدقه، انفاق، وصيت، نذر، عهد، ايثار، قرضالحسنه و امثال اينها قرار داده است.
تعديل ثروت در بعضى از مكاتب اقتصادى همچون كمونيسم، از طريق نفى مالكيت خصوصى و به انحصار دولت درآوردن همه چيز، آن هم به صورت اجبار صورت مىگيرد كه در اين نوع تعديل هيچگونه آزادى، انتخاب و رشد وجود ندارد.
__________________________________________________
(1). سوره مباركه مائده، آيه 55
جامعيّت اسلام
آرى، از امتيازات اسلام آن است كه اقتصاد آن با اخلاق و عاطفه آميخته است همانگونه كه سياست و ديانت آن به هم آميخته است. نماز جمعه با اين كه يك عمل عبادى است يك مانور سياسى هم هست. اسلام حتّى در جهاد، به مسائل دينى، عاطفى، اخلاقى، اجتماعى و سياسى نيز توجّه دقيق دارد.
اين على بن ابيطالب8است كه در بحبوحه جنگ به خورشيد نگاه مىكند تا مبادا نماز اوّل وقتش از دست برود و فرزندش امام حسين (ع) نيز ظهر عاشورا در برابر سيل تير دشمن، نه تنها نماز واجب مىخواند بلكه به مستحبّات نماز نيز از قبيل اذان، اقامه، جماعت، اوّل وقت و ... توجّه كامل دارد؛ و باز مىبينيم اميرالمؤمنين (ع) در وسط جنگ، وقتى يارانش آب را در ظرفى تَركدار براى او مىآورند، مىفرمايد: آشاميدن آب از ظرف تركدار مكروه است. (چه بسا ذرّات آلودهاى كه لابهلاى آن ترك باشد و آب را غير بهداشتى كند.)
در وسط يكى از جنگها، بعضى افراد از ايشان مىپرسند: نظر شما درباره فلانى و فلانى چيست؟ حضرت (ع) كه مىبيند پاسخ اين سؤال سبب فتنه و تفرقه مىشود سؤالكننده را توبيخ مىكند و اجازه نمىدهد امّتى كه به وحدت كلمه نياز دارند دستخوش تفرقه شوند؛ و باز مىبينيم به هنگام جنگ، شخصى از على (ع) معناى توحيد را مىپرسد و رزمندگان از سؤال او ناراحت مىشوند، حضرت (ع) مىفرمايد: جنگ ما براى توحيد
است و سپس توحيد را براى او معنا مىكند.
به رزمندگان دستور مىدهد آب آشاميدنى دشمن را مسموم نكنيد؛ درختانشان را قطع و به فراريان تيراندازى نكنيد؛ به زنان و كودكان و سالمندان كارى نداشته باشيد. در كجاى دنيا سراغ داريد كه جنگ، سياست، عبادت و اقتصاد اينگونه با مسائل اعتقادى، اجتماعى، اخلاقى، بهداشتى و عاطفى آميخته باشد؟
در نظام اسلامى رابطه ميان مردم و رهبر الهى رابطه صلوات و درود است. به مردم فرمان مىدهد كه به پيامبرشان درود فرستند:
(يَا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْليماً)«1»
«اى كسانى كه ايمان آوردهايد، بر او (پيامبر) درود فرستيد و سلام گوييد و كاملًا تسليم (فرمان او) باشيد»
و به پيامبر6نيز دستور مىدهد به پرداختكنندگان زكات صلوات و درود فرستد:
(خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ)«2»
«از اموال آنها صدقهاى (بعنوان زكات) بگير تا بوسيله آن، آنها را
__________________________________________________
(1). سوره مباركه احزاب، آيه 56
(2). سوره مباركه توبه، آيه 103
پاك سازى و پرورش دهى و (به هنگام گرفتن زكات) به آنها دعا كن»
در اسلام، روزهايى عيد ناميده شده است كه ضمن شادى و تبريك، رسيدگى به محرومان از طريق تقسيم گوشت قربانى در عيد قربان و سير كردن شكم گرسنگان در عيد فطر از طريق زكات فطره مورد توجّه است.
جامعيت اسلام تا آنجاست كه حتّى خوردن و آشاميدن، هدفمند طرّاحى شده است؛ در كنار جمله كُلُوا كه فرمانِ خوردن است:
يكجا مىفرمايد:(كُلُوا)...(وَ لا تُسْرِفُوا)«1» در خوردن زيادهروى نكنيد؛
يكجا مىفرمايد:(كُلُوا)...(وَ اشْكُرُوا)«2» به خاطر خوردن از خداوند تشكّر كنيد؛
يكجا مىفرمايد:(كُلُوا)...(وَ اعْمَلُوا صالِحاً)«3» با قدرتى كه از غذا خوردن بدست مىآوريد كار نيك انجام دهيد؛
يكجا مىگويد:(كُلُوا)(... وَ لا تَطْغَوْا فيهِ)«4» از قدرتى كه به وسيله غذا بدست آوردهايد طغيان نكنيد؛
__________________________________________________
(1). سوره مباركه اعراف، آيه 31
(2). سوره مباركه بقره، آيه 172
(3). سوره مباركه مؤمنون، آيه 51
(4). سوره مباركه طه، آيه 81
ِیکجا مىفرمايد:(كُلُوا)...(وَ لا تُسْرِفُوا)«1» بخوريد و حقّ آن را اداء كنيد؛
و يكجا مىفرمايد:(فَكُلُوا)...(وَ أَطْعِمُوا)«2» بخوريد و به ديگران نيز اطعام كنيد؛
حتّى آنجا كه به زنبور عسل الهام مىكند شيره گل را بمكد، دستور مىدهد كه عسل بسازد؛ بنابراين، اسلام دين خوردن و خوابيدن نيست بلكه خوردن و خوراندن و كار نيك انجام دادن و طغيان و زيادهروى نكردن است و همه با هم در نظر گرفته شده است. در كدام مكتب به اين جامعيت توجّه شده است؟
__________________________________________________
(1). سوره مباركه انعام، آيه 141
(2). سوره مباركه حج، آيه 28
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة