رساندن سهم سادات و سهم امام (ع)، از حاكم شرع اجازه گرفته باشد.
س 261: از كسى طلبكار هستم؛ آيا جايز است طلب خود را بابت خمس حساب كنم؟
ج: اگر بدهكار مستحق است، بايد با اجازه حاكم شرع باشد.
س 262: كسى به واسطه جهل و ندانستن مسأله، سهم سادات و امام معصوم (ع) را در كار خيرى صرف كرده است ولى اين مصرف نمودن بدون اجازه مجتهد جامع شرايط انجام گرفته است. تكليف اين شخص چيست؟
ج: عمل او موجب برائت ذمّه او از خمس نمى شود و بايد به حاكم شرع (مرجع يا مجتهد جامع الشرايط) مراجعه كند و از او اجازه بگيرد.
تبصره: از آنجا كه امر خمس و سهم امام (ع) با مجتهد جامع شرايط است، علم و جهل در آن تأثيرى ندارد و بايد آن را به او تسليم كند و در صورتى كه بدون اجازه او مصرف نموده، بايد مسأله را با او در ميان بگذارد.
س 263: آيا مى توان خمس را در امور فرهنگى و احداث اماكن علمى و دانشگاهى، مصرف كرد؟
ج: بايد طبق اجازه حاكم شرع مصرف شود.
س 264: آيا جايز است خمس مال را از جنس ديگر (غير پول نقد)، بپردازيم؟
ج: آرى، جايز است.
س 265: آيا پرداخت خمس به صورت اقساط جايز است؟
ج: در صورتى كه مرجع او يا مجتهد به او اجازه دهد، مانعى ندارد.
س 266: معناى دستگردان در خمس چيست و ثمره آن چه مى باشد؟
ج: چون خمس را به امام زمان (عج) بدهكار هستد و لذا براى آنكه اجازه در مصرف و مهلت در پرداخت خمس داشته باشيد با حاكم شرع و يا نماينده او دستگردان مى نماييد.
س 267: آيا مى شود به فرزند در جهت طبابت و درمان وى خمس و زكات داد؟
ج: جايز نيست مگر با اجازه از حاكم شرع باشد.
س 268: آيا سهم مبارك امام (ع) و سهم سادات را مى شود دستگردان كرد؟
ج: دستگردان آن با حاكم شرع و يا وكيل آنها در دستگردان مانعى ندارد.
س 269: اگر سر سال خمسى برسد و خمس موجودى را جدا نمايد آيا مى تواند در بقيّه موجودى تصرف كند؟
ج: تصرف در بقيّه مال اشكال ندارد.
س 270: اگر كسى از ابتداى كار تا اينكه سن اش پنجاه سال شده الان مى خواهد خمس بدهد چطور اين خمس را حساب كند؟
ج: بايد در نزد مجتهد و يا مرجع خود و يا نماينده مورد اطمينان مرجع خود برود و موجودى فعلى خود را محاسبه كرده و خمس آن را بپردازد.
س 271: اگر بچه نابالغ مالى داشته باشد و بر آن مال خمس واجب شود آيا ولى يا غير ولى مى تواند از مال خودش خمس آن را ادا نمايد؟ اگر مادر مالى داشته باشد و خمس بر آن واجب شود آيا پسرش مى تواند خمس مال مادر را از مال خودش ادا كند؟
ج: ولىّ بچه نابالغ مى تواند از مال خود آن را بپردازد اما غير ولىّ بايد از ولى اين بچّه اجازه بگيرد و در صورت رضايت ولى مى تواند از مال خود خمس او را بدهد و همچنين پسر در صورت رضايت مادر مى تواند از مال خود خمس مادر را بدهد.
س 272: كسى كه خمس نمى دهد آيا مى شود به زور از آنها خمس گرفت؟
ج: اين كار انجام نشود.
س 273: در چه صورتى مى توان به زمان گذشته محاسبه كرد؟
ج: در صورتى كه قدرت پرداخت را به قيمت فعلى ندارد و قصد فروش آن جنس را هم ندارد به قيمت گذشته محاسبه نمايد.
س 274: در زمان دستگردان، با دستگردان كردن ذمّه شخص تا چه زمان برىء مى باشد؟
ج: تا زمانى كه حاكم شرع به او اجازه دهد.
س 275: از آنجا كه صبى مقلّد نيست و مرجع تقليد ندارد خمس او به چه مبنايى محاسبه مى گردد؟
ج: در اكثر مسايل خمس اختلافى وجود ندارد و در مسايل نادر كه اختلافى است بايد احتياط كند و به فتوايى كه موافق احتياط است عمل كند.
فصل پانزدهم: «سهم سادات»
س 276: آيا مردى كه همسر و فرزندانش سيّد هستند، مى تواند به آنان سهم سادات بدهد تا به مصرف مخارج خود كه بر عهده او است (مثل خوراك و پوشاك) برسانند؟
ج: خير، جايز نيست.
س 277: آيا پدرى كه سيّد است، مى تواند از خمس، مخارج تحصيل فرزندانش را بپردازد؟
ج: بدون اجازه حاكم شرع، جايز نيست.
تبصره: مخارج تحصيل، جزو نفقه واجب نيست.
س 278: آيا مى شود خمس را به دانشجوى سيّد نيازمند بدهيم؟
ج: بدون اجازه حاكم شرع، جايز نيست.
س 279: آيا به سيّدى كه معصيت كار است، مى توان خمس داد؟
ج: اگر دادن خمس به او، كمك به معصيتش باشد، جايز نيست.
س 280: آيا مى توان به سادات، بيش از نياز سال شان خمس داد؟
ج: بنابر احتياط واجب جايز نيست.
س 281: آيا به سيّدى كه بيش از مخارج سالش داشته باشد، مى توان خمس داد؟
ج: خير، در سهم سادات، فقر شرط است.
س 282: آيا مى توان به زن سيّده اى كه فقير است و شوهرش قادر به اداره زندگى او نيست، سهم سادات داد؟
ج: با اجازه حاكم شرع، اشكال ندارد.
س 283: كسى كه تنها از طرف مادرش سيّد است، آيا سهم سادات به او تعلّق مى گيرد؟
ج: خير، سهم سادات تنها به كسى كه از طرف پدر سيد است، تعلّق مى گيرد.
فصل شانزدهم: «اموال خمس نداده»
س 284: آيا مى توان در مال خمس نداده، تصرّف كرد؟
ج: خير، مالى كه به آن خمس تعلّق گرفته است، تا خمس آن را ندهد نمى تواند بدون اجازه حاكم شرع در آن تصرّف كند؛ هر چند قصد پرداخت خمس را داشته باشد.
س 285: اگر پدرى مسأله خمس را رعايت نكند، آيا دادن خمس بر افراد تحت تكفّل او واجب است؟
ج: اگر يقين نداشته باشند كه به اموال او خمس تعلّق گرفته، استفاده از آنها جايز و بر آنان تكليفى نيست.
س 286: رفت و آمد با خانواده اى كه خمس پرداخت نمى كند، چه حكمى دارد؟
ج: معاشرت با آنان اشكال ندارد و اگر يقين نداشته باشد به غذاى آنها خمس تعلّق گرفته، خوردن آن نيز جايز است و چنانچه احتمال تأثير بدهد، آنان را ارشاد كند.
س 287: عين غذايى كه در مهمانى مى خوريم و خمس آن داده نشده، چه حكمى دارد؟
ج: با فرض آنكه عين غذا متعلق خمس باشد خوردن آن پيش از پرداخت خمس آن يا بدون اجازه حاكم شرع، جايز نيست.
س 288: پدرم از دنيا رفته است در حالى كه مى دانم خمس اموالش را نداده، تكليف من چيست؟
ج: بايد خمس آن را بدهيد و بعد در آن تصرف كنيد.
س 289: آيا در خانه ميّتى كه خمس بدهكار است، مى شود نماز خواند؟
ج: اگر به عين خانه خمس تعلّق گرفته باشد تصرّف در اين خانه حرام و نماز در آن باطل است؛ مگر آنكه بدهى او را بدهند يا تصميم داشته باشند بدون سهل انگارى بپردازند.
س 290: آيا خواندن نماز در خانه شخصى كه خمس نمى دهد، اشكال دارد؟
ج: اگر يقين ندارد كه به خانه او خمس تعلّق گرفته، اشكال ندارد.
س 291: زمينى كه سرمايه شخصى بوده و خمس آن پرداخت نشده، نماز خواندن در آن، چه حكمى دارد؟
ج: حكم غصب را دارد و نماز در آن باطل است؛ مگر آنكه از حاكم شرع اجازه بگيرد.
س 292: اگر مال حلال با حرام مخلوط شود و خمس آن را بدهيم، پاك مى شود؟