ج: با فرض آنكه عين غذا متعلق خمس باشد خوردن آن پيش از پرداخت خمس آن يا بدون اجازه حاكم شرع، جايز نيست.
س 288: پدرم از دنيا رفته است در حالى كه مى دانم خمس اموالش را نداده، تكليف من چيست؟
ج: بايد خمس آن را بدهيد و بعد در آن تصرف كنيد.
س 289: آيا در خانه ميّتى كه خمس بدهكار است، مى شود نماز خواند؟
ج: اگر به عين خانه خمس تعلّق گرفته باشد تصرّف در اين خانه حرام و نماز در آن باطل است؛ مگر آنكه بدهى او را بدهند يا تصميم داشته باشند بدون سهل انگارى بپردازند.
س 290: آيا خواندن نماز در خانه شخصى كه خمس نمى دهد، اشكال دارد؟
ج: اگر يقين ندارد كه به خانه او خمس تعلّق گرفته، اشكال ندارد.
س 291: زمينى كه سرمايه شخصى بوده و خمس آن پرداخت نشده، نماز خواندن در آن، چه حكمى دارد؟
ج: حكم غصب را دارد و نماز در آن باطل است؛ مگر آنكه از حاكم شرع اجازه بگيرد.
س 292: اگر مال حلال با حرام مخلوط شود و خمس آن را بدهيم، پاك مى شود؟
ج: اگر خمس آن را بدهيد، با چند شرط بقيّه مال پاك و حلال مى شود:
1. تشخيص و جدا كردن مال حلال از حرام ممكن نباشد؛
2. صاحب مال حرام معلوم نباشد؛
3. مقدار مال حلال و حرام را نداند.
س 293: اگر خمس مال حلال مخلوط به حرام و همچنين خمس معدن و گنج پرداخت شود و از مؤونه سال زياد بيايد آيا دوباره بايد خمس آن پرداخت شود؟
ج: بايد خمس مال حلال مخلوط به حرام دوباره پرداخت شود اما پرداخت مجدد خمس معدن و گنج لازم نيست.
س 294: آيا از مال حلال مخلوط به حرام مى شود به مسجد كمك كرد؟
ج: اگر مقدارش را نمى داند و صاحب آن را نمى شناسد بايد خمس آن را بپردازد و بعد صرف مسجد كند.
س 295: هر گاه مالى كه از راه حرام به دست آمده در كار حلالى سرمايه گذارى شود و سود بدهد آيا اين سود حلال است؟
ج: اين سود نيز تابع سرمايه است و تصرف در هر دو حرام است.
فصل هفدهم: «فرار از خمس»
س 296: اگر طورى خرج كنيم كه از مخارج سال چيزى زياد نيايد- به اين منظور كه خمس ندهيم- آيا باز هم خمس دارد؟
ج: اگر به اندازه شأن خود مصرف نموده و زياده روى نيز نكرده ايد، خمس ندارد.
س 297: آيا جايز است شخص قبل از رسيدن سال، اموال خود را به قصد فرار از خمس به همسرش ببخشد تا بعد از سال خمسى، او دوباره همان پول را به شوهرش ببخشد؟
ج: خير، بايد خمس آن را سر سال بپردازد.
س 298: اگر شخصى قبل از رسيدن سال، مقدارى از اموال خود را واقعاً به همسرش ببخشد تا به آن خمس تعلّق نگيرد، جايز است؟
ج: چنانچه واقعاً ببخشد و مقدار آن در شأن او باشد، اشكال ندارد و خمس به آن تعلّق نمى گيرد ولى همسر او در صورت
استفاده نكردن از آن تا سال خمسى خود و يا يك سال ديگر، بايد خمس آن را بپردازد.
س 299: آيا شخص مى تواند، مهريه اى كه به همسرش بدهكار است، از درآمد سال بپردازد تا به او خمس تعلّق نگيرد؟
ج: آرى، مى تواند.
س 300: اگر مردى براى فرار از خمس با همسر خود حيله كند و مهريه را به او بدهد و او به شوهرش رد نمايد و بگويد شما جهت امرار معاش با آن كاسبى نماييد يا آن را به شوهرش قرض دهد آيا اين حيله موجب سقوط خمس مى شود يا خير؟
ج: اگر زن اين پول را حقيقتاً به صورت امانت به مرد بدهد كه با آن كار كند و در حقيقت، مال را به شوهر پس ندهد در اين صورت به خود مال خمس تعلّق نمى گيرد و به سود آن در صورت مازاد بودن از مخارج خانه خمس تعلّق مى گيرد اما اگر قرض دهد و يا به شوهر هبه كند خمس به خود مال هم تعلّق مى گيرد.
فصل هجدهم: «اصطلاحات»
مفهوم مؤونه
س 301: مفهوم و ماهيت «مؤونه» را توضيح دهيد؟
ج: «مؤونه» به مخارجى گفته مى شود كه در زندگى هزينه مى گردد و شامل موارد ذيل است:
1. هزينه هاى زندگى شخصى مانند: خوراك و پوشاك، خانه مسكونى، وسايل زندگى، وسايل نقليه، وسايل تحصيلى، رايانه، هزينه ازدواج و ...؛
2. هدايا و بخشش هايى كه به افراد مى دهد مانند خيرات، صدقات، جوايز و ...؛
3. مخارج سفر حج (واجب و مستحب)، سفر زيارت، گردش و تفريح؛
4. حقوقى كه بر عهده شخص است مانند ديه، غرامت و كفّاره.
توضيح: هزينه هاى زايد بر نياز و شأن افراد، جزو مؤونه محسوب نمى شود؛ بنابراين، اگر بيشتر از اين مقوله صرف كند به گونه اى كه عرفاً اسراف شمرده شود بايد سر سال، خمس آنها را بپردازد.
خمس و ماليات
س 302: فرق خمس با ماليات را بيان كنيد؟
ج: «خمس» يك واجب الهى و عبادى است كه در آن قصد قربت معتبر است ولى «ماليات» يك حكم قانونى و حكومتى و تابع شرايط زمان و مكان است و هيچ گونه منافاتى با خمس ندارد. از اين رو، پرداخت ماليات نمى تواند جايگزين خمس گردد.
مصالحه
س 303: «مصالحه» را توضيح دهيد؟
ج: هرگاه براى شخص، در تعلّق خمس يا مقدار آن، شك حاصل شود و يا آنكه خواهد خمس را به ذمّه بگيرد، مى تواند جهت تصرّف در آن مال، به حاكم شرع يا نماينده او مراجعه كند تا به مقدار مناسب با اين شخص مدارا كند و يا بدهكارى او را بپذيرد. اين عمل را «مصالحه» گويند.
سال خمسى
س 304: سال خمسى چيست؟
ج: هرگاه انسان از راه زراعت، صنعت، تجارت و يا از طريق كارگرى و كارمندى در موسسات گوناگون، درآمدى به دست آورد، خمس (يك پنجم) آن به امام (ع) و سادات اختصاص مى يابد و بايد آن را در عصر غيبت به فقيه جامع
شرايط بدهد. البته به او فرصت داده شده تا يك سال صبر كند و چنانچه در اين مدت، در نيازهاى خود و خانواده استفاده نكند و تمام يا مقدارى از آن تا پايان سال زياد بيايد، بايد خمس آن را بپردازد. اين امر در حقيقت، نوعى ارفاق و آسان گيرى در زندگى فرد به شمار مى رود. اين فرصت يك ساله را «سال خمسى» يا «مالى» گويند.
دستگردان
س 305: دستگردان چيست؟
ج: «دستگردان» آن است كه كسى به اموالش خمس تعلّق گرفته و نمى تواند فوراً كلّ آن را پرداخت كند يا اينكه با پرداخت آن در عسر و حرج قرار مى گيرد؛ در اين صورت، خمس آن را به مجتهد جامع شرايط يا نماينده اش مى دهد سپس همان را از او قرض مى كند تا به تدريج در آينده بپردازد.
ومن الله التوفيق