فصل هفدهم: «فرار از خمس»
س 296: اگر طورى خرج كنيم كه از مخارج سال چيزى زياد نيايد- به اين منظور كه خمس ندهيم- آيا باز هم خمس دارد؟
ج: اگر به اندازه شأن خود مصرف نموده و زياده روى نيز نكرده ايد، خمس ندارد.
س 297: آيا جايز است شخص قبل از رسيدن سال، اموال خود را به قصد فرار از خمس به همسرش ببخشد تا بعد از سال خمسى، او دوباره همان پول را به شوهرش ببخشد؟
ج: خير، بايد خمس آن را سر سال بپردازد.
س 298: اگر شخصى قبل از رسيدن سال، مقدارى از اموال خود را واقعاً به همسرش ببخشد تا به آن خمس تعلّق نگيرد، جايز است؟
ج: چنانچه واقعاً ببخشد و مقدار آن در شأن او باشد، اشكال ندارد و خمس به آن تعلّق نمى گيرد ولى همسر او در صورت
استفاده نكردن از آن تا سال خمسى خود و يا يك سال ديگر، بايد خمس آن را بپردازد.
س 299: آيا شخص مى تواند، مهريه اى كه به همسرش بدهكار است، از درآمد سال بپردازد تا به او خمس تعلّق نگيرد؟
ج: آرى، مى تواند.
س 300: اگر مردى براى فرار از خمس با همسر خود حيله كند و مهريه را به او بدهد و او به شوهرش رد نمايد و بگويد شما جهت امرار معاش با آن كاسبى نماييد يا آن را به شوهرش قرض دهد آيا اين حيله موجب سقوط خمس مى شود يا خير؟
ج: اگر زن اين پول را حقيقتاً به صورت امانت به مرد بدهد كه با آن كار كند و در حقيقت، مال را به شوهر پس ندهد در اين صورت به خود مال خمس تعلّق نمى گيرد و به سود آن در صورت مازاد بودن از مخارج خانه خمس تعلّق مى گيرد اما اگر قرض دهد و يا به شوهر هبه كند خمس به خود مال هم تعلّق مى گيرد.
فصل هجدهم: «اصطلاحات»
مفهوم مؤونه
س 301: مفهوم و ماهيت «مؤونه» را توضيح دهيد؟
ج: «مؤونه» به مخارجى گفته مى شود كه در زندگى هزينه مى گردد و شامل موارد ذيل است:
1. هزينه هاى زندگى شخصى مانند: خوراك و پوشاك، خانه مسكونى، وسايل زندگى، وسايل نقليه، وسايل تحصيلى، رايانه، هزينه ازدواج و ...؛
2. هدايا و بخشش هايى كه به افراد مى دهد مانند خيرات، صدقات، جوايز و ...؛
3. مخارج سفر حج (واجب و مستحب)، سفر زيارت، گردش و تفريح؛
4. حقوقى كه بر عهده شخص است مانند ديه، غرامت و كفّاره.
توضيح: هزينه هاى زايد بر نياز و شأن افراد، جزو مؤونه محسوب نمى شود؛ بنابراين، اگر بيشتر از اين مقوله صرف كند به گونه اى كه عرفاً اسراف شمرده شود بايد سر سال، خمس آنها را بپردازد.
خمس و ماليات
س 302: فرق خمس با ماليات را بيان كنيد؟
ج: «خمس» يك واجب الهى و عبادى است كه در آن قصد قربت معتبر است ولى «ماليات» يك حكم قانونى و حكومتى و تابع شرايط زمان و مكان است و هيچ گونه منافاتى با خمس ندارد. از اين رو، پرداخت ماليات نمى تواند جايگزين خمس گردد.
مصالحه
س 303: «مصالحه» را توضيح دهيد؟
ج: هرگاه براى شخص، در تعلّق خمس يا مقدار آن، شك حاصل شود و يا آنكه خواهد خمس را به ذمّه بگيرد، مى تواند جهت تصرّف در آن مال، به حاكم شرع يا نماينده او مراجعه كند تا به مقدار مناسب با اين شخص مدارا كند و يا بدهكارى او را بپذيرد. اين عمل را «مصالحه» گويند.
سال خمسى
س 304: سال خمسى چيست؟
ج: هرگاه انسان از راه زراعت، صنعت، تجارت و يا از طريق كارگرى و كارمندى در موسسات گوناگون، درآمدى به دست آورد، خمس (يك پنجم) آن به امام (ع) و سادات اختصاص مى يابد و بايد آن را در عصر غيبت به فقيه جامع
شرايط بدهد. البته به او فرصت داده شده تا يك سال صبر كند و چنانچه در اين مدت، در نيازهاى خود و خانواده استفاده نكند و تمام يا مقدارى از آن تا پايان سال زياد بيايد، بايد خمس آن را بپردازد. اين امر در حقيقت، نوعى ارفاق و آسان گيرى در زندگى فرد به شمار مى رود. اين فرصت يك ساله را «سال خمسى» يا «مالى» گويند.
دستگردان
س 305: دستگردان چيست؟
ج: «دستگردان» آن است كه كسى به اموالش خمس تعلّق گرفته و نمى تواند فوراً كلّ آن را پرداخت كند يا اينكه با پرداخت آن در عسر و حرج قرار مى گيرد؛ در اين صورت، خمس آن را به مجتهد جامع شرايط يا نماينده اش مى دهد سپس همان را از او قرض مى كند تا به تدريج در آينده بپردازد.
ومن الله التوفيق