س 37: در چه صورت بر كارمندان حقوق بگير خمس واجب مى گردد؟
ج: در صورتى كه حقوق آنها بيش از مؤونه سال باشد، خمس بر آن تعلّق مى گيرد.
س 38: شخصى هر ماه حقوق مى گيرد و آن را صرف در مؤونه مى كند و هيچ وقت پس انداز ندارد كه سال برآن بگذرد. با اين وضع، آيا واجب است براى خمس اموالش سال قرار دهد؟
ج: تعيين سال خمسى بر همه لازم است حتى فرد مذكور، و چه بسا در سر سال خمسى، اموالى مثل خوراكى زياد بيايد كه متعلق خمس است.
س 39: مبلغى را ماهانه از حساب كارمند تحت عنوان پس انداز كم مى كنند و در وقت بازنشستگى با مبلغى اضافه به او مى پردازند، خمس آن بلافاصله لازم است ياخير؟
ج: آنچه به عنوان پس انداز با اجازه كارمند، از حساب او كم مى كنند چنانچه صرف در هزينه هاى زندگى شود خمس ندارد اما اگر پس انداز شود و يا سرمايه گذارى كند خمس دارد.
س 40: ادارات در موقع بازنشستگى مبلغى را تحت عنوان پاداش سنوات خدمت به كارمندان مى پردازند، آيا خمس آن را بلافاصله بايد بپردازند؟
ج: وجوهى كه به ايشان داده مى شود جزء درآمد سال دريافت است و پرداخت آن بلافاصله لازم نيست و اگر تا سر سال خمسى چيزى بافى بماند بايد خمس داده شود.
س 41: پولى را كه ماهانه پس از فوت كارمند به خانواده او مى پردازند مشمول خمس مى شود يا خير؟
ج: پرداخت خمس آن پس از رسيدن سال مالى واجب است.
س 42: آيا به مبالغى كه شخص بيمه شده در طول چندين سال به شركت بيمه مى دهد و بعدا با تدريج به عنوان حقوق ماهيانه به وى پرداخت مى شود خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس تعلّق نمى گيرد مگر چيزى از هزينه سال او اضافه بماند.
س 43: كسى كه درآمد او تا سر سال ديگر نمى ماند آيا سر سال خمس بر او واجب است؟
ج: اگر تا سر سال خمسى مالى به عنوان پس انداز و يا باقيمانده پول براى او نماند خمس ندارد.
س 44: اگر از منفعت كسب پيش از دادن خمس، اثاثيه اى براى منزل بخرد چنانچه در بين سال احتياجش از آن برطرف شود يا اينكه زيور آلات زنانه اگر در بين سال وقت زينت كردن زنها به آنها بگذرد آيا بايد خمس آن را بدهد و بر فرض وجوب آيا بلافاصله
بايد تخمس گردد يا بعد از گذشت سال رفع نياز؟
ج: اگر عرفا صدق سرمايه كند خمس دارد و الا خمس آن مستحب است و در صورتيكه صدق سرمايه كند بلافاصله بايد تخميس شود.
فصل سوّم: «خمس سرمايه و ابزار»
س 45: آيا به پولى كه در بانك سپرده گذارى شده و از درآمد آن (سود) ارتزاق مى شود، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: هر مقدار از سود كه تا سررسيد سال خمسى صرف در مؤونه نشده است خمس دارد.
س 46: آيا خمس حداقل سرمايه مورد نياز، كه با دادن خمس نتواند با بقيّه آن كار كند، واجب است؟
ج: خمس دارد ولى مى تواند دستگردان كند و به مرور در سال بپردازد.
س 47: شخصى بعد از بازنشستگى از اداره مربوطه، مبلغى به عنوان پاداش گرفته است، با توجه به اينكه شغلى ندارد اگر اين پول را سرمايه زندگى خود قرار دهد آيا اين پول مشمول خمس است يا خير؟
ج: چنانچه استفاده نكند تا به سر سال خمسى برسد، خمس دارد.
س 48: آيا سهامى كه از سازمان بورس خريدارى مى كنيم، مشمول خمس مى شود؟
ج: سر سال بايد خمس آن را بدهيد چون حكم سرمايه را دارد.
س 49: چنانچه پول سپرده سرمايه گذارى از راه هديه، جايزه و مانند آن به دست آمده باشد، حكم آن به چه صورت است؟
ج: خمس دارد.
س 50: كسى كه با سختى سرمايه اى را تهيّه كرده است كه اگر بخواهد خمس آن را بدهد با بقيّه آن نمى تواند كارى را شروع نمايد و با آن مى خواهد امرار معاش كند، آيا بايد خمس اين سرمايه را بدهد؟
ج: چنانچه با پرداخت خمس آن نمى تواند امرار معاش كند بايد از حاكم شرع يعنى مجتهد جامع الشّرايط اجازه بگيرد.
س 51: خمس سرمايه (زمين، مغازه، ماشين و ...) را داده ام. پس از چند سال، قيمت آن افزايش پيدا كرده است آيا به قيمت افزوده، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: آرى، خمس دارد.
س 52: اگر ابزار كسب و كار انسان مثل لوازم پزشكى و غيره با پول مخمّس تهيّه شده باشد آيا لازم است پايان هر سال، ترقّى قيمت آن را تخميس كند؟
ج: تا زمانى كه از آن استفاده مى كند و نفروخته است خمس ندارد.
س 53: آيا به شخصى كه داراى حيوانات اهلى (گاو، گوسفند، شتر و ...) مى باشد خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر براى استفاده در مخارج معمول منزل نگه دارى مى كند خمس ندارد ولى اگر به عنوان سرمايه نگهدارى مى كند و از منافع آن بهره مى برد بايد خمس آن را بدهد.
س 54: اگر شريك من، خمس سهم سرمايه خود را ندهد، تكليف من چيست؟ آيا ادامه شراكت با او جايز است؟
ج: هيچ كدام نمى توانيد در آن تصرّف كنيد و ادامه شركت با او جايز نيست مگر آنكه از حاكم شرع اجازه بگيريد.
س 55: آيا به تلفن سيار (موبايل) خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر براى كارهاى روزمرّه خريدارى شده و به پول آن خمس تعلّق نگرفته باشد خمس ندارد امّا اگر براى كارهاى تجارى و سرمايه خريدارى كرده باشد خمس دارد.
س 56: آيا به مطب وكلينيك، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه از درآمد كسب تهيّه شده باشد، خمس دارد.
س 57: آيا به وسايل كار دندانپزشكى خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه از درآمد كسب تهيّه شده باشد، خمس دارد.
س 58: كسى كه مقدارى از پول خود را به صورت مضاربه سرمايه گذارى كرده است اگر سال بر اين پول كه اصل سرمايه است بگذرد و همچنان با آن معامله كند آيا خمس دارد؟
ج: خمس دارد.
س 59: آيا سهام عدالت كه از طرف دولت واگذار شده، خمس دارد؟
ج: هر مقدار از آن كه قابل خريد و فروش باشد و در مقابل آن بدهى آن را نپردازيد مشمول خمس مى گردد.
س 60: بعضى از سهام را كارخانجات به مبلغى به پرسنل واگذار مى كنند ولى اين سهام قابل خريد و فروش به غير نيست. آيا بايد خمس آن را بپردازيم؟
ج: اگر براى خريد آن وجهى نپرداخته اند و فعلا هم سهام قابل خريد و فروش نيست پرداخت خمس آن لازم نيست و الا بايد خمس آن داده شود البته خمس سودهاى آن جزو درآمد آن سال است و چنانچه صرف در هزينه معمول زندگى نشود خمس دارد.
س 61: در كارخانجات، سهامى را به پرسنل مى فروشند و قيمت آن را از حقوق ماهانه كسر مى كنند و سود آن را هر ساله مى دهند. آيا به اين سهام و سود خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: سهام مذكور حكم سرمايه را دارد و خمس آن را بايد
بعد از گذشتن سال بر هر قسطى از پول خمس داده شده، بپردازند ولى سود آن جزو درآمدهاى سال دريافت آن سود است كه اگر صرف در مؤونه شود خمس ندارد.
س 62: آيا در تعلّق خمس، تفاوتى بين سرمايه كم و زياد است؟
ج: هر دو مشمول خمس مى گردند و اگر صاحب سرمايه كم، قادر به پرداخت دفعى نيست با حاكم شرع دستگردان كند و به مرور بپردازد.
س 63: در محاسبه سرمايه مغازه، اگر بعضى از طلبها قابل وصول شد مثل آنكه صاحب چك ورشكسته شده است آيا مشمول خمس مى شوند؟
ج: طلبهاى غير قابل وصول را جزو سرمايه محاسبه ننماييد و اگر اتفاقا وصول شد بلافاصله خمس آن را بپردازيد.
س 64: زمين مواتى را با زحمت زياد آباد كرده اند. آيا خمس زمين را بايد بپردازند يا منافع آن متعلق خمس است؟
ج: اگر زمين را به منظور زراعت و يا فروش آباد كرده، چه بفروشد و چه نفروشد با گذشت سال خمس آن واجب است و مخارجى را كه براى آباد كردن زمين هزينه نموده اگر از مال خمس داده بوده، مى تواند آن را كسر كند.
س 65: آيا چاه آبى كه براى زراعت به صورت شخصى يا گروهى مى زنند و موتور آلات خمس دارد؟