فصل سوّم: «خمس سرمايه و ابزار»
س 45: آيا به پولى كه در بانك سپرده گذارى شده و از درآمد آن (سود) ارتزاق مى شود، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: هر مقدار از سود كه تا سررسيد سال خمسى صرف در مؤونه نشده است خمس دارد.
س 46: آيا خمس حداقل سرمايه مورد نياز، كه با دادن خمس نتواند با بقيّه آن كار كند، واجب است؟
ج: خمس دارد ولى مى تواند دستگردان كند و به مرور در سال بپردازد.
س 47: شخصى بعد از بازنشستگى از اداره مربوطه، مبلغى به عنوان پاداش گرفته است، با توجه به اينكه شغلى ندارد اگر اين پول را سرمايه زندگى خود قرار دهد آيا اين پول مشمول خمس است يا خير؟
ج: چنانچه استفاده نكند تا به سر سال خمسى برسد، خمس دارد.
س 48: آيا سهامى كه از سازمان بورس خريدارى مى كنيم، مشمول خمس مى شود؟
ج: سر سال بايد خمس آن را بدهيد چون حكم سرمايه را دارد.
س 49: چنانچه پول سپرده سرمايه گذارى از راه هديه، جايزه و مانند آن به دست آمده باشد، حكم آن به چه صورت است؟
ج: خمس دارد.
س 50: كسى كه با سختى سرمايه اى را تهيّه كرده است كه اگر بخواهد خمس آن را بدهد با بقيّه آن نمى تواند كارى را شروع نمايد و با آن مى خواهد امرار معاش كند، آيا بايد خمس اين سرمايه را بدهد؟
ج: چنانچه با پرداخت خمس آن نمى تواند امرار معاش كند بايد از حاكم شرع يعنى مجتهد جامع الشّرايط اجازه بگيرد.
س 51: خمس سرمايه (زمين، مغازه، ماشين و ...) را داده ام. پس از چند سال، قيمت آن افزايش پيدا كرده است آيا به قيمت افزوده، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: آرى، خمس دارد.
س 52: اگر ابزار كسب و كار انسان مثل لوازم پزشكى و غيره با پول مخمّس تهيّه شده باشد آيا لازم است پايان هر سال، ترقّى قيمت آن را تخميس كند؟
ج: تا زمانى كه از آن استفاده مى كند و نفروخته است خمس ندارد.
س 53: آيا به شخصى كه داراى حيوانات اهلى (گاو، گوسفند، شتر و ...) مى باشد خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر براى استفاده در مخارج معمول منزل نگه دارى مى كند خمس ندارد ولى اگر به عنوان سرمايه نگهدارى مى كند و از منافع آن بهره مى برد بايد خمس آن را بدهد.
س 54: اگر شريك من، خمس سهم سرمايه خود را ندهد، تكليف من چيست؟ آيا ادامه شراكت با او جايز است؟
ج: هيچ كدام نمى توانيد در آن تصرّف كنيد و ادامه شركت با او جايز نيست مگر آنكه از حاكم شرع اجازه بگيريد.
س 55: آيا به تلفن سيار (موبايل) خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر براى كارهاى روزمرّه خريدارى شده و به پول آن خمس تعلّق نگرفته باشد خمس ندارد امّا اگر براى كارهاى تجارى و سرمايه خريدارى كرده باشد خمس دارد.
س 56: آيا به مطب وكلينيك، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه از درآمد كسب تهيّه شده باشد، خمس دارد.
س 57: آيا به وسايل كار دندانپزشكى خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه از درآمد كسب تهيّه شده باشد، خمس دارد.
س 58: كسى كه مقدارى از پول خود را به صورت مضاربه سرمايه گذارى كرده است اگر سال بر اين پول كه اصل سرمايه است بگذرد و همچنان با آن معامله كند آيا خمس دارد؟
ج: خمس دارد.
س 59: آيا سهام عدالت كه از طرف دولت واگذار شده، خمس دارد؟
ج: هر مقدار از آن كه قابل خريد و فروش باشد و در مقابل آن بدهى آن را نپردازيد مشمول خمس مى گردد.
س 60: بعضى از سهام را كارخانجات به مبلغى به پرسنل واگذار مى كنند ولى اين سهام قابل خريد و فروش به غير نيست. آيا بايد خمس آن را بپردازيم؟
ج: اگر براى خريد آن وجهى نپرداخته اند و فعلا هم سهام قابل خريد و فروش نيست پرداخت خمس آن لازم نيست و الا بايد خمس آن داده شود البته خمس سودهاى آن جزو درآمد آن سال است و چنانچه صرف در هزينه معمول زندگى نشود خمس دارد.
س 61: در كارخانجات، سهامى را به پرسنل مى فروشند و قيمت آن را از حقوق ماهانه كسر مى كنند و سود آن را هر ساله مى دهند. آيا به اين سهام و سود خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: سهام مذكور حكم سرمايه را دارد و خمس آن را بايد
بعد از گذشتن سال بر هر قسطى از پول خمس داده شده، بپردازند ولى سود آن جزو درآمدهاى سال دريافت آن سود است كه اگر صرف در مؤونه شود خمس ندارد.
س 62: آيا در تعلّق خمس، تفاوتى بين سرمايه كم و زياد است؟
ج: هر دو مشمول خمس مى گردند و اگر صاحب سرمايه كم، قادر به پرداخت دفعى نيست با حاكم شرع دستگردان كند و به مرور بپردازد.
س 63: در محاسبه سرمايه مغازه، اگر بعضى از طلبها قابل وصول شد مثل آنكه صاحب چك ورشكسته شده است آيا مشمول خمس مى شوند؟
ج: طلبهاى غير قابل وصول را جزو سرمايه محاسبه ننماييد و اگر اتفاقا وصول شد بلافاصله خمس آن را بپردازيد.
س 64: زمين مواتى را با زحمت زياد آباد كرده اند. آيا خمس زمين را بايد بپردازند يا منافع آن متعلق خمس است؟
ج: اگر زمين را به منظور زراعت و يا فروش آباد كرده، چه بفروشد و چه نفروشد با گذشت سال خمس آن واجب است و مخارجى را كه براى آباد كردن زمين هزينه نموده اگر از مال خمس داده بوده، مى تواند آن را كسر كند.
س 65: آيا چاه آبى كه براى زراعت به صورت شخصى يا گروهى مى زنند و موتور آلات خمس دارد؟
ج: بله، چاه آب و وسايل آن، سرمايه محسوب مى گردد و خمس دارد.
س 66: دفتر شركت و وسايل آن، از قبيل ميز و صندلى و تلفن و كامپيوتر مشمول خمس مى شود يا خير؟
ج: محل شركت و وسايل آن جزو سرمايه كسب محسوب است و پرداخت خمس آن واجب است. البته اگر محل شركت ملك ديگرى باشد و با اجاره از آن استفاده مى كنيد پرداخت آن بر مستأجر واجب نيست.
س 67: كسانى كه معامله مى كنند اگر سرمايه آنها كلًا خرج شود و در سال خمسى، آنها به اندازه همان سرمايه پول بدست آورده باشند آيا مى توانند جاى سرمايه بگذارند يا بايد خمس آن را بدهند؟ افرادى كه معامله نمى كنند چطور؟
ج: در فرض سوال، كسانى كه معامله نمى كنند بايد خمس درآمد جديد را بدهند ولى آنها كه با سرمايه معامله مى كنند چنانچه تمام سرمايه خرج شود و قبل از سال خمسى از درآمد جديد سرمايه را جبران نمايند خمس ندارد.
س 68: اوراق سهام مشاركت دولتى را كه از بانك ها خريدارى مى كنيم خمس دارد؟
ج: حكم سرمايه را دارد و پرداخت خمس آن لازم است.
س 69: شخصى حساب سال دارد و در بين سال زمينى را مى فروشد و مبلغى بدست مى آورد. آيا واجب
است خمس آن را فوراً بدهد يا مى تواند صبر كند تا سر سالش برسد آنگاه ادا نمايد؟
ج: اگر خمس اصل زمين را داده باشد نسبت به منفعت آن مى تواند تا سر سالش صبر كند ولى اگر زمين فروخته شده متعلق خمس بوده است هر وقت فروخت بايد خمس آن را بپردازد و تأخير جايز نيست.
س 70: در مواردى، مقدار سرمايه از جهت تعداد و وزن كم مى شود؛ مثلا طلافروشى كه سال گذشته صد مثقال طلا داشته اكنون نود مثقال دارد يا فرش فروشى كه پنجاه قطعه فرش داشته و اكنون چهل قطعه دارد ولى از نظر قيمت افزايش پيدا كرده است، پرداخت خمس لازم است يا خير؟
ج: سرمايه در موقع محاسبه بايد به قيمت روز قيمت گذارى شود و خمس مقدار اضافه نسبت به سال گذشته، پرداخت گردد.
س 71: شخصى ماشين و يا زمين براى كار خريده، به قيمت خريد محاسبه مى شود يا قيمت فعلى؟
ج: مى تواند قيمت خريد را محاسبه و خمس آن را بدهد و زمانى كه آن را فروخت قيمت مازاد بر قيمت خريد را محاسبه كند و خمس آن را نيز بدهد.
س 72: براى پرداخت خمس، در چه مواردى مى توان بر طبق قيمت خريد محاسبه كرد؟
ج: نسبت به سرمايه بايد قيمت فعلى ملاحظه شود و قيمت خريد كافى نيست ولى مى تواند قيمت خريد را محاسبه كند اما در زمان فروش، مابه التفاوت قيمت خريد و فروش را محاسبه و در صورت اضافه شدن، خمس اضافه را بدهد.
س 73: شخصى خانه مسكونى خود را به يك ميليون خريده است و حال مى خواهد به ده ميليون بفروشد و سرمايه كسب قرار دهد. آيا نه ميليون اضافى خمس دارد؟
ج: بله، با گذشت سال خمس آن لازم است.
س 74: پزشكان براى معاينه بيمار نياز به وسايل پزشكى دارند حكم خمس اين وسايل در موارد چگونه است:
1. در صورتى كه اين وسايل را نقدا خريدارى كرده باشند.
2. در صورتى كه اين وسايل را به صورت اقساطى خريدارى كرده و اقساط آن را به تدريج در ظرف چند سال مى پردازند.
3. در صورتى كه مبلغى را قرض گرفته و اين وسايل را خريده و ماهانه اقساط وام را مى پردازند و بر اين وام سود هم تعلّق گرفته باشد.
4. وسايل مصرفى پزشكى كه براى بيماران استفاده مى كنند مثل لوازم پانسمان، تزريق و مانند آن.
ج: تمام اين امور جزو سرمايه محسوب مى شود و آنچه از پول نقد تهيه شده يا اگر اقساطى بوده قسط آن را پرداخته اند و