است خمس آن را فوراً بدهد يا مى تواند صبر كند تا سر سالش برسد آنگاه ادا نمايد؟
ج: اگر خمس اصل زمين را داده باشد نسبت به منفعت آن مى تواند تا سر سالش صبر كند ولى اگر زمين فروخته شده متعلق خمس بوده است هر وقت فروخت بايد خمس آن را بپردازد و تأخير جايز نيست.
س 70: در مواردى، مقدار سرمايه از جهت تعداد و وزن كم مى شود؛ مثلا طلافروشى كه سال گذشته صد مثقال طلا داشته اكنون نود مثقال دارد يا فرش فروشى كه پنجاه قطعه فرش داشته و اكنون چهل قطعه دارد ولى از نظر قيمت افزايش پيدا كرده است، پرداخت خمس لازم است يا خير؟
ج: سرمايه در موقع محاسبه بايد به قيمت روز قيمت گذارى شود و خمس مقدار اضافه نسبت به سال گذشته، پرداخت گردد.
س 71: شخصى ماشين و يا زمين براى كار خريده، به قيمت خريد محاسبه مى شود يا قيمت فعلى؟
ج: مى تواند قيمت خريد را محاسبه و خمس آن را بدهد و زمانى كه آن را فروخت قيمت مازاد بر قيمت خريد را محاسبه كند و خمس آن را نيز بدهد.
س 72: براى پرداخت خمس، در چه مواردى مى توان بر طبق قيمت خريد محاسبه كرد؟
ج: نسبت به سرمايه بايد قيمت فعلى ملاحظه شود و قيمت خريد كافى نيست ولى مى تواند قيمت خريد را محاسبه كند اما در زمان فروش، مابه التفاوت قيمت خريد و فروش را محاسبه و در صورت اضافه شدن، خمس اضافه را بدهد.
س 73: شخصى خانه مسكونى خود را به يك ميليون خريده است و حال مى خواهد به ده ميليون بفروشد و سرمايه كسب قرار دهد. آيا نه ميليون اضافى خمس دارد؟
ج: بله، با گذشت سال خمس آن لازم است.
س 74: پزشكان براى معاينه بيمار نياز به وسايل پزشكى دارند حكم خمس اين وسايل در موارد چگونه است:
1. در صورتى كه اين وسايل را نقدا خريدارى كرده باشند.
2. در صورتى كه اين وسايل را به صورت اقساطى خريدارى كرده و اقساط آن را به تدريج در ظرف چند سال مى پردازند.
3. در صورتى كه مبلغى را قرض گرفته و اين وسايل را خريده و ماهانه اقساط وام را مى پردازند و بر اين وام سود هم تعلّق گرفته باشد.
4. وسايل مصرفى پزشكى كه براى بيماران استفاده مى كنند مثل لوازم پانسمان، تزريق و مانند آن.
ج: تمام اين امور جزو سرمايه محسوب مى شود و آنچه از پول نقد تهيه شده يا اگر اقساطى بوده قسط آن را پرداخته اند و
سال بر آن گذشته، خمس دارد.
س 75: اگر قبل از اتمام بافت قالى سال بر آن بگذرد و بعد از اتمام بافت بدون اينكه سال بر آن بگذرد آن را بفروشد و به مصرفى برساند خمس دارد؟
ج: بعد از فروش بايد خمس آن را بدهد.
س 76: شخصى تعداد 171 رأس گوسفند دارد آيا خمس به آنها تعلّق مى گيرد يا زكات؟
ج: در صورتى كه شرايط زكات در آنها بود اول بايد زكات گوسفندان را بدهد و چنانچه در آخر سال چيزى از مخارج سال اضافه بماند بايد خمس آن را بپردازد.
س 77: در منطقه ما بعضى از خانواده ها داراى حدود 100 الى 200 رأس گوسفند هستند كه به وسيله آنها امرار معاش مى كنند آيا خمس به آنها تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس به سرمايه تعلّق مى گيرد و آنچه نوشته ايد شكل سرمايه دارد.
س 78: آيا حيوانات اهلى چون گاو و گوسفند خمس دارند؟
ج: چنانچه از شير و پشم و مانند آن براى مصارف شخصى استفاده مى كنند خمس ندارد و اگر براى فروش شير و پشم و براى كود زراعت و خرد كردن خرمن استفاده مى شود حكم سرمايه و ابزار كار را دارد و همچنين اگر از آنها به عنوان بهره بردارى كسبى استفاده مى كنند.
س 79: مغازه دار سر سال خمسى او مى رسد آيا اجناس مغازه خود را به قيمت خريد حساب كند تا خمس را بپردازد يا قيمت كنونى؟
ج: بايد قيمت فعلى اجناس ملاحظه و خمس آن پرداخت شود.
س 80: شخصى كشتى يا ماشين يا مغازه يا منزل تجارى چند سال قبل با پول ميان سال و يا با پولى كه چندين سال جمع كرده خريد مى كند حال براى تعيين سر سال خمسى، بايد خمس قيمت خريد را بپردازد يا قيمت فعلى؟
ج: ملاك براى پرداخت خمس، قيمت فعلى آن است.
س 81: مقدار جنس مانند آهن در سال گذشته داشته ايم مثلا به اندازه 100 تن كه خمس آن هم پرداخت شده بود با ارزش ريالى آن زمان اما امسال مقدار آن كاسته شده به ميزان 80 تن رسيده اما الان ارزش ريالى آن 80 تن از 100 تن سال قبل بيشتر شده در فرض مسأله آيا با توجه به پرداخت خمس 100 تن به 80 تن امروز هم خمس تعلّق مى گيرد؟ اگر مى گيرد به جنس بايد محاسبه شود يا به پول آن به كل سرمايه يا به ارزش ريالى كه بر آن افزوده شده؟
ج: در صورتى كه از خود عين آهن خمس آن را داده باشد و مقدار آهن او كمتر شده باشد خمس ندارد حتى اگر ارزش
پولى آن زياد هم شده باشد اما اگر خمس خود را از پول داده است يعنى محاسبه پول 100 تن را كرده است و خمس آن را داده است و الان مقدار 80 تن آن از 100 تن سابق از لحاظ قيمت بيشتر شده است كه در اين صورت مقدارى كه قبلا خمس داده شده است بايد كسر شود و مازاد آن خمس داده شود.
س 82: تا سال 87 در شركتى كار مى كردم در آن سال به خاطر شرايط حاكم بر شركت خودم را بازخريد كردم سنوات من 35 ميليون تمان شد بخاطر از دست دادن شغل سنواتم را در بانك گذاشتم و با سود مربوط امرار معاش مى كردم. در سال 90 بخاطربيمارى قلبى و جراحى باز قلب مبلغ 15 ميليون تومان آن را هزينه كردم و مابقى را اوراق مشاركت خريدم و سود آن را دريافت مى نمايم در حال حاضر از كار افتاده هستم و مستمرى بگير تأمين اجتماعى. مى خواهم بدانم تكليف خمس و زكات من چه مى شود؟ آيا به اصل سنوات من خمس يا زكات تعلّق مى گيرد يا خير؟ مابقى پول من چطور؟
ج: به اصل پول سنوات شما خمس تعلّق گرفته است اما اگر سود آن را صرف در هزينه متعارف زندگى كرده ايد خمس ندارد و زكات به پولهاى شما تعلّق نگرفته است.
س 83: آيا سرمايه اندكى مثل زمين باغى به متراژ 2000
متر مربع از حساب معاف مى باشد؟ (مثلا اگر سرمايه اى جز همين جهت گذراندن زندگى نداشته باشد)
ج: سرمايه خمس دارد و بايد خمس آن داده شود و اگر نتواند خمس آن را يكجا پرداخت كند به اقساط پرداخت نمايد.
فصل چهارم: «خمس هديه، عيدى و جايزه»
س 84: آيا جوايز بانكى چنانچه يك سال از آن بگذرد خمس دارد؟
ج: جايزه خمس دارد.
س 85: آيا به جوايز مسابقات ورزشى و قرآنى، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر استفاده در هزينه متعارف زندگى نشود، خمس دارد.
س 86: آيا سوغاتى كه برايمان مى آورند، خمس دارد؟
ج: اگر استفاده در هزينه متعارف زندگى نشود، خمس دارد.
س 87: آيا عيدى و هبه خمس دارد؟
ج: اگر صرف در مؤونه نشود و باقى بماند تا سال خمسى فرا رسد، خمس آن واجب است.
س 88: آيا به عيدى و پاداشى كه دولت به كارمندان مى دهد و به صورت پول نقد و يا سكه طلا است، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر صرف در هزينه متعارف زندگى نشود و باقى بماند، خمس دارد.
س 89: آيا پرداخت ماليات يا انفاقات مستحبى به فقرا كفايت از خمس مى كند؟ و اگر كفايت نمى كند پرداخت ماليات چه جايگاهى دارد؟
ج: پرداخت ماليات كفايت از خمس نمى كند و ماليات از احكام حكومتى است.
س 90: پولى كه برخى از ادارات مانند بنياد شهيد يا جانبازان و يا تأمين اجتماعى به خانواده ها مى دهند متعلّق پرداخت خمس مى شوند؟
ج: از سود كسب است و اگر از مؤنه سال زياد بيايد بايد خمس آن داده شود.
س 91: كسى كه شيعه است ولى خمس نمى دهد، عين مالى كه خمسش را نداده به من هديه مى كند آيا بايد خمس آن را بدهم؟
ج: بر شخص گيرنده واجب است، خمس آن را بدهد.
س 92: كسى كه به دادن خمس عقيده ندارد (مانند پيروان اديان و مذاهب غير شيعه) مالى به من هديه مى كند، آيا بايد خمس آن را بدهم؟
ج: اگر از هزينه متعارف زندگى زياد بيايد خمس دارد.
س 93: آيا به بن و كالا برگ هايى كه دولت به كارمندان