فصل پنجم: «خمس مهريه و ارث و ديه»
س 107: آيا مهريّه زن خمس دارد؟
ج: خير، خمس ندارد.
س 108: ارثى كه از خويشان نزديك (مانند پدر، مادر و همسر) به انسان مى رسد، خمس دارد؟
ج: خمس ندارد مگر بدانيد كه ميّت اهل خمس نبوده است كه در اين صورت بايد قبل از تقسيم ارث و استفاده از آن، خمس آن پرداخت شود.
س 109: اگر قيمت روز چيزى كه انسان به ارث برده، افزايش يابد و آن را بفروشد، آيا به مقدار افزوده، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس دارد.
س 110: اگر ارثيه را به قصد تجارت و افزايش ارزش آن نگه دارد، آيا به ترقى قيمت آن پس از فروش، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس دارد.
س 111: آيا به پولى كه بابت ديه نقص اعضاء يا فوت از
طرف بيمه پرداخت مى شود خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر صرف در هزينه معمول زندگى شود خمس ندارد و الا خمس دارد.
س 112: بيست سال قبل ملكى كه ده هزار تومان ارزش داشته به عنوان مهريه يا ارث به خانمى داده شده است اكنون آن ملك را به پانصد هزار تومان فروخته كه با آن به حج مشرف شود خمس تعلّق مى گيرد يا نه؟
ج: به مازاد قيمت آن ملك از زمان ارث يا گرفتن مهريه خمس تعلّق مى گيرد.
س 113: آيا شخصى مى تواند تدريجا مهريه همسر خود را بپردازد تا پس انداز مشمول خمس نداشته باشد؟
ج: بله، آنچه از مهريه همسر به تدريج از درآمد سال پرداخت شود جزو مؤونه و مخارج سال پرداخت است و خمس ندارد.
س 114: خانمى براى رفتن به حج زمينى كه مهريه او بوده مى فروشد ولى تا دو سال موفق به رفتن نمى شود پول زمين خمس دارد يا نه؟
ج: به مقدار مازاد بر قيمت زمان گرفتن زمين به عنوان مهريه، خمس تعلّق مى گيرد.
س 115: اگر ارثيه را به قصد افزايش قيمت و تجارت نگه دارد آيا به ترقى قيمت آن خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: ترقى قيمت ارث در هنگام فروش خمس دارد.
س 116: اگر شخص يقين نداشته باشد كه به اموال پدر يا برادر خمس تعلّق گرفته آيا لازم است خمس مالى كه از آنها به ارث به او رسيده بپردازد؟
ج: اگر يقين ندارد پرداخت خمس مال موروثى لازم نيست.
س 117: اگر يقين نداشته باشيم كه پدرمان خمس اموال خود را داده است پس از فوت او بايد از اموالش خمس بپردازيم؟
ج: اگر بدانيد كه اموال پدر متعلق خمس بوده و پدر خمس آن را نداده است يا شك در پرداخت داشته باشيد بايد خمس آن را بدهيد و در صورتى كه يقين نباشد پرداخت خمس لازم نيست.
س 118: اگر ارثيه اى را كه متعلق خمس نيست بفروشند و تبديل به نقد كنند آيا بعد از تبديل مشمول خمس خواهد شد؟
ج: مشمول خمس نيست.
س 119: خانمى زمين موروثى پدرى را فروخته و پول آن را هزينه كرده، آيا در صورت گذشتن يك سال يا بيشتر بر زمين يا پول زمين، خمس به آن تعلّق مى گيرد؟
ج: ارث مشمول خمس نيست مگر اينكه قيمت زمين از زمانى كه مال الارث به او منتقل شده افزايش يافته باشد كه به
افزايش آن خمس تعلّق مى گيرد اما اگر قبل از گذشتن سال آن را هزينه كرد، در اين صورت چيزى بر او نيست.
س 120: ديه متوفى و حقوق آن به ورثه (همسر يا اولاد و يا والدين) برسد آيا مشمول پرداخت سهمين مى شود يا خير؟
ج: اگر قبل از رسيدن سال خمسى صرف در مؤونه شود خمس ندارد و الا بايد خمس آن پرداخت شود.
س 121: اگر ارثى به وارث برسد و وارث نمى داند كه متوفّى اهل خمس بوده يا نه آيا بايد مال ارثى را تخميس كند يا خير؟
ج: بايد به قرائن مراجعه كند و اگر ظن قوى دارد كه ميّت اهل خمس نبوده بايد مال او را تخميس (پاك) كند و الا پرداخت خمس آن مستحب خواهد بود.
فصل ششم: «خمس پس انداز»
س 122: آيا به پولى كه جهت گرفتن وام مسكن، در بانك گذاشته مى شود و چندين سال از آن مى گذرد، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: آرى، خمس دارد.
س 123: آيا پولى كه در حساب بانك براى قرعه كشى وجود دارد، خمس دارد؟
ج: چنانچه از درآمد كسب تهيّه شده و سال خمسى از آن گذشته باشد، خمس دارد.
س 124: آيا به پولى كه براى خريد وسايل ضرورى زندگى ذخيره مى شود، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه سال خمسى از آن بگذرد، خمس دارد.
س 125: اگر از روى قناعت (مقدارى از درآمد خود را) پس انداز كنيم، آيا به آن خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه سال خمسى از آن بگذرد، خمس دارد.
س 126: پولى را كه در صندوق هاى قرض الحسنه يا بانك پس انداز مى كنيم خمس دارد و يا چون در گردش است خمس به آن تعلّق نمى گيرد؟
ج: پس از گذشت سال، بايد خمس پس انداز را پرداخت كرد اعم از اينكه در دست خودش باشد يا به حساب بانكى ريخته شده باشد.
س 127: در اكثر منازل، مرد روزانه بابت مخارج، مبلغى به دست عيالش مى دهد كه به مصرف برساند و زن به واسطه قناعت، مقدارى از آن را پس انداز مى كند. اولا مبلغ پس انداز ملك زن است يا شوهر؟ بايد تخميس شود يا خير؟
ج: مبلغ پس انداز شده ملك شوهر است مگر اينكه آن را به زن هبه نمايد و در هر صورت، بايد خمس آن در آخر سال پرداخت شود.
س 128: پولى كه پدر و مادر يا بستگان مى دهند و شخص آن را پس انداز مى كند خمس دارد؟
ج: بله، مشمول خمس است.
س 129: پولى كه والدين به فرزند مى دهند و او در قلّك خود نگهدارى مى كند تخميس آن به عهده والدين است يا به عهده فرزند كه پس از رسيدن به سن بلوغ بپردازد؟
ج: اگر بالغ نيست بايد ولىّ او خمس آن را بدهد و الا خود
فرزند بايد خمس آن را بدهد.
س 130: اگر پولى كه براى خريد مسكن مورد نياز پس انداز شده، بعد از گذشتن سال صرف در مؤونه ديگرى كرديم مثل مسافرت يا بيمارى، آيا پرداخت خمس آن لازم است؟
ج: بله، در فرض سؤال خمس دارد.
س 131: جوانى از 16 سالگى شروع به كار كرده و سالى 150 هزار تومان پس انداز كرده به قصد خريدن منزل مورد نياز، آيا خمس اين پول واجب است يا نه؟
ج: بله، در مورد سؤال مؤونه فعلى نمى باشد و خمس دارد.
س 132: كارمندى براى تهيه و ساخت مسكن از روى ناچارى پولى را در بانك مسكن گذارده تا با دريافت وام اقدام به تهيه مسكن نمايد. آيا پس از گذشت سال به آن پول خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: خمس به آن تعلّق مى گيرد و اگر با پرداخت خمس، توان خريد خانه را ندارد بايد از حاكم شرع اجازه بگيرد و بعد از خريد خانه خمس را بدهد.
س 133: شخصى خانه اى ساخته، داراى دو طبقه كه طبقه اول براى سكونت خودش مى باشد ولى طبقه دوم فعلا مورد نياز خودش نمى باشد ولى بعد از 7 يا 8 سال ديگر پس از ازدواج فرزندش براى او در نظر گرفته است. آيا به اين خانه خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: در فرض سؤال، چون تهيه منزل از چندين سال قبل براى فرزندى كه هنوز ازدواج نكرده است عرفاً جزو مؤونه فعلى او محسوب نمى شود خمس آن بايد ادا شود.
س 134: كسى كه به خانه شخصى نيازمند است و نمى تواند يك جا تهيه كند، تدريجاً پول پس انداز مى كند. خمس اين وجوه پس انداز شده را بايد بپردازد يا خير؟
ج: خمس به آن تعلّق مى گيرد.
س 135: اگر پس انداز براى خريد خانه را صرف خريد سكه يا چيز ديگرى كنم كه ارزش پول كم نشود اشكال دارد؟
ج: خمس دارد.
س 136: شخصى به تدريج براى خانه مسكونى، از درآمد خود، زمين و لوازم ساختمان تهيه مى كند (مثلا يك سال زمين و سال بعد آهن و سال بعد سيمان و ...) آيا به اجناسى كه سال بر آن گذشته خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر براى خانه مورد نيز فعلى، راهى جز طريق فوق ندارد به اجناس مذكور خمس تعلّق نمى گيرد.
س 137: خود و همسرم كارمنديم به مقتضاى احتياج و شأن پولى كه چند سال پس انداز كرده ايم قصد خريد ماشين سوارى داريم و چنانچه بخواهيم خمس