فصل هفتم: «خمس حج و زيارت»
س 140: آيا به پولى كه براى ثبت نام حج واجب، به حساب ريخته مى شود (از درآمد همان سال) و سال هم بر آن مى گذرد، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر سال بر آن پول بگذرد خمس دارد.
س 141: كسانى كه قصد تشرّف به حج و عمره دارند، براى حفظ نوبت بايد مبلغ مقرّرى را به بانك بسپارند كه اين مبلغ مطابق قرارداد مضاربه است و سودى نيز به آن تعلّق مى گيرد. زمانى كه نوبت تشرّف آنان فرا مى رسد، اصل پول و سود را دريافت و به سازمان حجّ و زيارت مى سپارند و به عمره و حج مشرف مى شوند و چنانچه كسى اين پول را به بانك نسپارد، نوبتى براى تشرّف او منظور نخواهد شد؛ آيا در اين فرض به اصل پول و سود آن خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر در سال سپرده گذارى پول در بانك (همان سال خمسى) به حج مشرّف شود، خمس ندارد ولى اگر نوبت حج پس از آن سال است، به اصل پول و سود آن خمس تعلّق مى گيرد البته اگر سود پول را در حساب فرد سپرده گذار منظور
نكنند و صرفاً از هزينه هاى او كم كنند به اين سود، خمس تعلّق نمى گيرد.
س 142: آيا به درآمدى كه جهت رفتن به عمره و يا زيارت مستحبّى كنار گذاشته مى شود، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: آرى، چنانچه سال خمسى از آن بگذرد، خمس دارد.
س 143: شخصى عازم حج است و اول سال مالى او مثلا اول اسفند ماه است از درآمد سال مخارج گذرنامه و بليط و ... را پرداخته و مقدارى ارز براى رفتن تهيه نموده و جركت او نيمه اسفند است خمس چه مواردى را بايد بپردازد؟
ج: آنچه را كه تا اول سال مالى از درآمد همان سال خرج كرده خمس ندارد اما خمس ارزى كه تهيه كرده است بايد بپردازد.
س 144: شخصى با مال غير مخمس به مكه رفته و به مجتهد رجوع نكرده در اين صورت حجش صحيح است يا نه؟
ج: خمس را بايد بدهد ولى حجش صحيح است مگر آنكه لباس احرامش را با عين مالى كه متعلق خمس داشته خريده باشد و با التفات به غصب بودن آن را پوشيده باشد.
س 145: شخصى از موجودى نقدى خود كه قبلا خمس آن را پرداخت كرده است صرف مخارج مكه يا
مسافرت تفريحى مى نمايد. در اين صورت مى تواند آن مبلغ را از درآمد سال بعد جبران كند يا بايد خمس درآمد سال بعد را بپردازد؟
ج: نمى تواند از درآمد سال بعد جبران نمايد و بايد خمس آن را بدهد.
س 146: مخارجى را كه شخص صرف زيارت مشهد يا عمره مفرده مى نمايد خمس دارد يا خير؟
ج: آنچه از درآمد كه قبل از گذشتن سال مالى صرف در امور مذكور مى شود خمس ندارد.
س 147: كسى كه حساب سال ندارد و خمس نمى پردازد آيا شرعا مى تواند فقط از مقدارى از اموال را مخمس كند و به حج برود؟
ج: اين كار جايز است ولى اگر مى خواهد از حج خود به طور كامل نتيجه بگيرد تمام اموال خود را پاك كند.
س 148: اگر كسى كه مستطيع شده و حج بر او واجب شده براى تشرف به مكه براى انجام مناسك حج بايد تقريبا شش ماه قبل هزينه حج را بپردازد اگر تاريخ خمس قبل از حج باشد آيا لازم است خمس آن هزينه حج را هم بدهد؟
ج: بايد خمس آن مال نيز داده شود.
فصل هشتم: «خمس زمين و مسكن»
س 149: از درآمد، زمينى خريده ام تا اينكه دو سال ديگر آن را بسازم و در آن زندگى كنم، آيا سر سال به آن خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: چنانچه براى تهيّه خانه مسكونى، راهى جز نگه داشتن زمين تا چند سال نيست، خمس ندارد.
س 150: از درآمد خود زمينى تهيّه كرده كه آن را بسازم ولى متأسّفانه موفق به ساخت آن نشدم. سر سال مالى، خمس زمين را پرداختم. چندين سال از آن گذشت و قيمت زمين چند برابر شده است (بدون آنكه قصد تجارت داشته باشم) آيا در اين فرض، به افزايش قيمت زمين، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: در فرض ياد شده، بايد با حاكم شرع مصالحه صورت گيرد.
س 151: از درآمد كسب، زمينى تهيّه كرده و سر سال، خمس آن را پرداخته ام. آن را نگه داشته ام تا قيمت آن افزايش يابد، آيا به قيمت افزوده آن پس از چند
سال، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: به مقدار افزايش ارزش زمين، خمس تعلّق مى گيرد.
س 152: از درآمد خود زمينى مورد نياز، خريده و آن را به تدريج در مدت دو سال براى سكونت ساخته ام، آيا در سالى كه خانه ناتمام بوده، خمس داشته است؟
ج: خير، مصالح تهيّه شده براى خانه مسكونى، خمس ندارد.
س 153: شخصى از درآمد كسب، خانه اى خريده و چند سال در آن زندگى مى كند، سپس آن را مى فروشد تا خانه ديگرى تهيّه نمايد. چنانچه اين پول تا سر سال خمسى باقى بماند، خمس دارد؟
ج: اگر تا سر سال خمسى، پول آن بماند خمس دارد.
س 154: طبقه بالاى خانه اى (پيش از سكونت در آن) به اجاره داده شده، آيا به آن خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: حكم سرمايه را دارد و بايد خمس آن را بپردازد و چنانچه نمى تواند با پرداخت خمس آن امرار معاش كند، مى تواند با حاكم شرع مصالحه نمايد.
س 155: خانه اى دو طبقه تهيّه و بيش از يك سال در هر دو طبقه زندگى كرده ايم (هر دو طبقه مورد نياز است). اكنون تصميم گرفته ايم به طور موقّت يك طبقه آن را براى اداره زندگى اجاره بدهيم. آيا به اين طبقه سر سال، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: به اصل طبقه خانه، خمس تعلّق نمى گيرد ولى به پول
اجاره چنانچه تا سر سال خمسى زياد بيايد خمس تعلّق مى گيرد.
تبصره: بايد توجه داشت كه در سؤال مذكور، طبقه خانه هنوز از مؤونه بودن خارج نشده است هر چند به طور موقّت، از آن استفاده نمى كنيد؛ از اين رو، به آن خمس تعلّق نمى گيرد.
س 156: آيا به پولى كه از درآمد كسب تهيّه شده و به عنوان رهن به صاحبخانه پرداخت مى شود، خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: هنگامى كه براى اين منظور نياز دارد، پرداخت خمس آن واجب نيست ولى هر زمان آن را باز پس گرفت، بايد خمس آن را بدهد؛ مگر آنكه براى اجاره در جاى ديگر يا هزينه ضرورى ديگرى به آن نياز داشته باشد.
س 157: پولى كه صاحبخانه در قالب رهن و اجاره از مستأجر مى گيرد و با آن كار مى كند آيا سر سال به آن خمس تعلّق مى گيرد؟
ج: اگر در قالب قرض الحسنه بگيرد خمس به آن تعلّق مى گيرد و اگر در قالب رهن باشد امانت است و حقّ تصرّف در امانت را ندارد.
س 158: آيا به قبرى كه شخص براى خودش خريدارى كرده است خمس تعلّق مى گيرد؟ آيا قيمت خريد يا قيمت فعلى؟
ج: خمس دارد و قيمت زمان خريد بايد بدهد ولى اگر
پشيمان شد و نخواست خودش استفاده كند و فروخت و سود كرد بايد مابه التفاوت قيمت خريد و فروشش را هم خمس بدهد.
س 159: زمينى كه خمس آن را داده اند پس از چند سال مى فروشند. آيا در افزايش قيمت، خمس واجب است؟
ج: افزايش قيمت آن هم خمس دارد.
س 160: شخصى خانه اى براى زندگى معمولى خود دارد و خانه ديگرى به سبك جديد بنا كمى كند و از درآمد سال در آن خرج مى كند آيا خمسس دارد؟
ج: در فرض سؤال، به ساختمان نو و وسايلى كه سال بر آن گذشته خمس تعلّق مى گيرد.
س 161: شخصى خانه مسكونى خود را كه از درآمد بين سال تهيه كرده پس از چند سال مى فروشد تا خانه بزرگترى بخرد تكليف خمس نسبت به اصل پول خانه و سودى كه پس از فروش بدست آمده چيست؟
ج: قيمت تمام شده خانه خمس ندارد و مقدار ترقى قيمت آن اگر در همان سال فروش به مصرف خريد خانه يا مؤونه ديگر برسد آن هم خمس ندارد و چنانچه بعد از گذشتن سال به مصرف برسد بايد خمس آن را بدهد.
س 162: كارمند يا كارگرى كه در مؤسسات مشغول به كار است و در خلال مدت اشتغالش از طرف مؤسسه
خانه اى با تمام تجهيزات به عنوان اجاره يا مجانى در اختيارش گذارده اند ولى چون خانه شخصى ندارد خانه اى از درآمد خود تهيه مى كند كه پس از بازنشستگى به خانه خود برود آيا اين خانه خمس دارد يا جزء مؤونه حساب مى شود؟
ج: چون فعلا مورد حاجت نيست بايد خمس آن را بدهد.
س 163: كسى كه خانه اى دارد و قسمتى از آن را اجاره داده است و قسمت ديگر را خود ساكن است آيا اين قسمت مورد اجاره خمس دارد و يا چون اصل خانه مورد احتياج بوده خمس ندارد؟
ج: اگر قسمتى از خانه كه اجاره داده است زائد بر احتياج باشد خمس دارد و اگر مورد نياز است ولى از روى ناچارى اجاره داده است بايد با حاكم شرع مصالحه شود.
س 164: كسى كه خانه مسكونى از درآمد سال خريده و سالها محل سكنايش بوده و پس از چندين سال مى فروشد در حاليكه فعلا به آن خانه احتياج ندارد آيا وجه فروش آن خانه خمس دارد يا بعد از زياد آمدن از مصرف سال خمس دارد يا اصلا خمس ندارد؟
ج: اگر وجه آن تا سر سال خمسى در مؤونه مصرف نشود خمس دارد.
س 165: شخصى خانه اى دو طبقه ساخته كه مورد نياز خانواده اوست لكن به خاطر پرداخت اقساط وام، يك