اعتقادشان این است که این دو جمله مربوط به عورت است، چون یکی از واجباتی که ما در اسلام داریم این است که چه بر مرد و چه بر زن واجب است که عورت خود را از غیر همسر خود بپوشاند. ستر عورت بر مرد و بر زن هردو واجب است. غیر از زن و شوهر که نسبت به عورات یکدیگر محرم هستند، دیگر هیچ کس نسبت به عورت دیگری محرم نیست. پدر و مادر نسبت به پسر و دختر خودشان و برادرها نسبت به یکدیگر و خواهرها نسبت به یکدیگر محرم نیستند. پوشاندن عورت واجب است و نظر کردن به عورت غیرْ حرام است. این از مسلّمات دین مقدس اسلام است.
قرآن در اینجا مسئله «ذلِک ازْکی لَهُمْ» را بیان میکند، میگوید این دستورْ باز برای پاک بودن روح شماست. فلسفه این مطلب این است که اسلام نمیخواهد در مردم بیش از همان اندازهای که طبیعت از ارضای غریزه جنسی اقتضا میکند موجبات اشتغال خاطر، اشتغال ذهن و تهییج شهوت را فراهم کند.
هرچه را که انسان نمیبیند دربارهاش هم نمیاندیشد. مردم به دلیل این که همیشه عوراتشان از یکدیگر پوشیده است- البته در سنت اسلامی نه در سنت فرنگی- هیچ وقت اتفاق نمیافتد که کسی درباره عورت دیگری فکر کند. اصلًا این امری است مغفولٌ عنه، یعنی هرگز مورد توجه نیست. فکر انسان، مغز انسان، قلب انسان، اندیشه انسان، مقدستر و منزهتر از این است که درباره این گونه مسائل بیندیشد و ضرورتی ندارد که در این باره بیندیشد. برای این که قلبهای شما، فکرهای شما و مغزهای شما پاک باشد که درباره این گونه مسائل نیندیشید که عورت فلانکس این جور است و عورت دیگری این جور است و هرگز چنین چیزی نباشد. [اسلام دستور به ستر عورت داده است]
سنّت ناپسند در اروپا
از جمله سنن بسیار بسیار ناپسندی که تدریجاً در دنیای اروپا رایج شده و میشود و مخصوصاً در شمال اروپا خیلی رایج است و در جاهای دیگر هم دارد رواج پیدا میکند و افرادی نظیر برتراند راسل این سنت را تشویق میکردند، مسئله کشف عورت و مبارزه با ستر عورت است. راسل در کتابی که در تربیت نوشته و اسم کتابش هم «در تربیت» است، اصرار دارد که باید اساساً مسئله ستر عورت از میان برود؛ و قرآن اصرار دارد که باید این قضیه محفوظ بماند و مخصوصاً این کلمهای که بعد میفرماید: ذلِک ازْکی لَهُمْ انَّ اللَّهَ خَبیرٌ بِما یصْنَعونَ، میخواهد بگوید ما بهتر میدانیم که این مطلب را بیان میکنیم.
پس بعضی معتقدند که این «یحْفَظوا فُروجَهُمْ» یعنی دامن و عورت خودشان را از نگاه حفظ کنند، بپوشانند. «یغُضّوا مِنْ ابْصارِهِمْ» چشم خودشان را بخوابانند و ببندند، از چه چیز؟ گفتهاند از نگاه کردن به عورتها. ولی ما معتقدیم که این آیه اعمّ است، یعنی «یحْفَظوا فُروجَهُمْ» شامل پوشاندن عورت هم هست ولی اختصاص به عورت ندارد. این که در روایتها هم آمده است: «هرجا حفظ فرج است مربوط به زناست الّا اینجا که مربوط به نظر است»، بعید نیست که مقصود این باشد که در اینجا شامل هردو هست. و درباره «یغُضّوا مِنْ ابْصارِهِمْ» تقریباً جزم داریم که اختصاص به نظر به عورت ندارد، بلکه شاید بیشتر [عنایت] دارد به نظر به غیر عورت. «غضّ» یعنی کم کردن و «غضّ بصر» یعنی کم کردن نگاه و
خیره نشدن، یعنی نگاه را به خاطر نگاه نینداختن [و انجام ندادن[1].]
در آیه بعد میفرماید: وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یغْضُضْنَ مِنْ ابْصارِهِنَّ وَ یحْفَظْنَ فُروجَهُنَ متقابلًا به زنان مسلمان هم بگو که عین همین مطلب را رعایت کنند؛ (اگر مقصود عورت باشد) به عورت یکدیگر نگاه نکنند و دامن خودشان را از زنا (و یا به قول دیگران از نگاه کردن دیگران) حفظ کنند. هرچه در آیه قبل راجع به غضّ بصر و حفظ فرج گفتیم در اینجا هم هست.
درباره زنها دستورهای دیگری هم راجع به پوشش آمده است، میفرماید: وَ لایبْدینَ زینَتَهُنَّ الّا ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیوبِهِنَّ وَ لا یبْدینَ زینَتَهُنَّ الّا لِبُعولَتِهِنَّ ...[2]که خیلی مفصل است و در جلسه بعد این قسمت را برای شما بیان میکنم. و صلّی اللَّه علی محمد و آله الطاهرین.
باسمک العظیم الاعظم الاجلّ الاکرم یا اللَّه ...
خدایا عاقبت امر همه ما را ختم به خیر بفرما، دلهای ما را به نور ایمان منوّر بگردان، خیر دنیا و آخرت به همه ما کرامت کن، اموات همه ما را غریق رحمت خودت بفرما.
[1]. من درباره «غضّ» و «غمض» و فرق آنها در کتابی که در همین زمینه به نام مسئله حجاب نوشتهام بحث مفصل کردهام و دیگر در اینجا تکرار نمیکنم.
[1]. نور/ 31.
تفسیر سوره نور (5)
اعوذ باللَّه من الشیطان الرجیم
وَ قُلْ لِلْمُؤمِناتِ یغْضُضْنَ مِنْ ابْصارِهِنَّ وَ یحْفَظْنَ فُروجَهُنَّ وَ لایبْدینَ زینَتَهُنَّ الّا ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلیجُیوبِهِنَّ وَ لا یبْدینَ زینَتَهُنَّ الّا لِبُعولَتِهِنَّ اوْ ابائِهِنَّ اوْ اباءِ بُعولَتِهِنَّ اوْ ابْنائِهِنَّ اوْ ابْناءِ بُعولَتِهِنَّ اوْ اخْوانِهِنَّ اوْ بَنی اخْوانِهِنَّ اوْ بَنی اخَواتِهِنَّ اوْ نِسائِهِنَّ اوْ ما مَلَکتْ ایمانُهُنَّ اوِ التّابِعینَ غَیرِ اولِی الْارْبَةِ مِنَ الرِّجالِ اوِ الطِّفْلِ الَّذینَ لَمْ یظْهَروا عَلیعَوْراتِ النِّساءِ وَ لا یضْرِبْنَ بِارْجُلِهِنَّ لِیعْلَمَ ما یخْفینَ مِنْ زینَتِهِنَّ وَ توبوا الَی اللَّهِ جَمیعاً ایهَا الْمُؤْمِنونَ لَعَلَّکمْ تُفْلِحونَ[1].
این آیه و آیه قبل هردو درباره وظیفه زن و مرد در برخورد با یکدیگر، به
[1]. نور/ 31.
یکسانی مسئله چشمچرانی و ستر عورت در مورد زن و مرد
اینجا دو مطلب باید عرض کنم. این دو مطلب در مورد خانمها، با این که هیچ فرقی با آنچه در مورد مردهاست نمیکند، تا اندازهای کوچک شمرده میشود: یکی این که زنها شاید این جور خیال کنند که فقط مردها مجاز نیستند که به زنها نگاه کنند (حال مطلقاً نمیتوانند یا از روی ریبه و تلذذ نمیتوانند، بعد بحث میکنیم) و دیگر زن چنین ممنوعیتی نسبت به مرد ندارد و حال آن که هیچ فرق نمیکند، اگر جایز نیست برای هردو
وظیفه پوشش برای زن
راجع به این دو مطلب، قرآن دستوری که به مرد میدهد مشابه آن را به زن هم میدهد و دستوری که به زن میدهد مشابهش را به مرد هم میدهد، ولی برای زنان یک وظیفه دیگری قائل شده است که این وظیفه، دیگر برای مرد نیست و آن این که زن را مکلّف کرده است که باید خودش را بپوشاند ولی مرد را مکلّف نکرده است، یعنی این تکلیف
متوجه زن است نه متوجه مرد. تعبیر قرآن این است: «زنان زینت خودشان را نباید آشکار کنند.» البته زینت ولو جدا هم باشد- مثل یک النگو که در کناری افتاده- مقصود نیست، بلکه زینت در حالی که در بدن است مقصود است چون [آشکار کردن آن] مساوی است با دیدن خود زن. زنان نباید زینت خودشان را ظاهر کنند، اعمّ از اینکه از نوع زینتی باشد که بشود از بدن جدا کرد مثل النگو و یا انگشتر، یا زینتی که چسبیده به بدن است مثل چیزهایی که به بدن میمالند مانند «گلگونه» به اصطلاح قدیم.
زن زینت خود را نباید ظاهر کند مگر [در دو مورد.] دو استثناء در اینجا وجود دارد: یک استثناء در مورد خود زینت است، یعنی مگر بعضی از زینتها و به تعبیر قرآن زینت ظاهر[1]
سرّ اختصاص این وظیفه به زن
قبل از این که من این آیه را تفسیر کنم، دو مطلب را باید توضیح دهم تا مطلب درست روشن بشود. یک مطلب این است که چرا زن مکلّف شده است که خود را بپوشاند و مرد مکلّف نشده است؟ چرا پوشش به عنوان وظیفه زن ذکر شده است نه به عنوان وظیفه مرد؟
[1]. حال، این که مقصود از «زینت ظاهر» چیست بعد عرض میکنیم.
خواستگاری پسر از دختر، امری طبیعی و فطری
این اواخر کسانی که ندانسته، یا بگویم تحمیق شده، دم از تساوی حقوق زن و مرد میزنند- و تساوی را با تشابه اشتباه میکنند و خیال میکنند تفاوت جنس مرد و زن فقط و فقط در آلات تناسلی آنهاست و هیچ تفاوت دیگری در کار نیست- مینویسند: این عجب عادت بدی شده! چرا پسرها باید به خواستگاری دخترها بروند؟ نه، بعد از این رسم این جور باشد که دخترها هم به خواستگاری پسرها بروند!