خلاصه
1. حركت جوهريه نوبهنو شدن دمادمِ وجود جوهر است و ربطي به حركات اتمها و اجسام كلان ندارد.
2. وجود اعراض ساكن هم نوشونده است و سكون مطلق در اعراض هم يافت نميشود.
3. ممكن است موجود واحدي داراي چند حركت اصلي و تَبَعي باشد، و وحدت متحرك، نشانهٔ وحدت حركت نيست ولي وحدت حركت، نشانهٔ وحدت متحرك ميباشد.
4. گاهي حركتي بهواسطهٔ حركت ديگري به متحرك نسبت داده ميشود و ميتوان آن را «حركت بر حركت» ناميد.
5. گذشت زمان هميشه به يك منوال است و تندشدن و كندشدن دربارهٔ آن معنا ندارد.
6. حركت جوهريه را ميتوان به سه قسم تقسيم كرد:
الف) حركت يكنواخت و متشابهالاجزاء؛
ب) حركت تكاملي و اشتدادي؛
ج) حركت تضعفي و نزولي.
7. اشتداد و تضعف را ميتوان مانند شتاب مثبت و منفي، حركت بر حركت قلمداد كرد.
8. موجوداتي كه داراي دو يا چند صورت متراكب باشند، چند حركت جوهريه خواهند داشت.
9. اگر موجودي داراي صورت و حركت جوهريهاي باشد و در زمان بعد، صورت و حركت جوهريهٔ ديگري در آن پديد آيد، ميتوان آن را نسبت به صورت دوم «بالقوه» ناميد؛ زيرا جزئي از صورت و حركت جوهريهٔ آن همراه با حركت دوم باقي ميماند.
10. حركت جوهريه در جسم بسيط را نميتوان به «خروج تدريجي از قوه به فعل» تفسير كرد و قوه را مبدأ، و فعليت را منتهاي آن شمرد؛ زيرا نميتوان بقاء جزئي از موجود سابق را در آن فرض كرد. بنابراين تعريف مزبور براي حركت كليت ندارد.
11. اطلاق قوه و فعل بر اجزاء سابق و لاحق حركت، به اصطلاح ديگري است كه بهحسب آن، بقاء چيزي از موجود سابق لازم شمرده نميشود و تبدل چنين قوه و فعلي، تدريجي و با فاصلهٔ زماني نخواهد بود.
12. پيوستگي حركات جوهريه به دو صورت تصور ميشود: پيوستگي حركات متوالي در طول زمان، و پيوستگي حركات همزمان.
13. حركات متوالي هرچند بدون فاصلهٔ زماني تحقق مييابند، اما با توجه به مرزهايي كه آنها را از يكديگر متمايز ميسازد، نميتوان آنها را حركت واحدي قلمداد كرد.
14. وحدت اتصالي اجزاء ماده، دليل وحدت حركات همزمانِ آن نميشود؛ زيرا هر بخشي از آن صورت مستقلي دارد كه حركت جوهريهٔ خاص به خودش را خواهد داشت.
پرسش
1. چرا نميتوان حركت ذرات اتمها را حركتي در جوهر قلمداد كرد؟
2. آيا ميتوان اعراض را سكوني مطلق تلقي كرد؟ چرا؟
3. بين وحدت حركت و وحدت متحرك چه نسبتي وجود دارد؟ آيا هيچكدام از آنها ملازم با ديگري است؟
4. حركت تَبَعي چيست؟
5. حركت بر حركت را تعريف كنيد.
6. چرا سرعت و شتاب را در زمان نميتوان فرض كرد؟
7. اقسام حركت جوهريه را بيان كنيد.
8. كداميك از حركات جوهريه را ميتوان حركت بر حركت دانست؟
9. در چه موردي ميتوان دو يا چند حركت جوهريه را اثبات كرد؟
10. دليل كساني كه همهٔ حركات جوهريه را تكاملي دانستهاند بيان و نقادي كنيد.
11. آيا ميتوان همهٔ حركات جوهريه را خروج تدريجي از قوه به فعل دانست، بهگونهاي كه قوه و فعل صفت مبدأ و منتهاي آنها باشند؟ چرا؟
12. نارساييهاي تعريف حركت به «خروج تدريجي از قوه به فعل» را بيان كنيد.
13. به چه معني ميتوان هر جزئي از حركت را نسبت به جزء بعدي «قوه» دانست؟ و آيا بهحسب آن معنا ميتوان تعريف مزبور را بر همهٔ حركات تطبيق كرد؟ چرا؟
14. پيوستگي پديدههاي مادي و حركات آنها به چند صورت تصور ميشود؟
15. وحدت جهان مادي را به چه معنا ميتوان پذيرفت؟
16. چگونه ميتوان وحدت جهان مادي را از حركت جوهريه استنتاج كرد؟
17. وحدت حركات متوالي را بيان و نقادي كنيد.
18. وحدت حركات همزمان را بيان و نقادي كنيد.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
بخش هفتم
خداشناسي
درس شصت و يكم
راه شناختن خدا
· مقدمه
· علم خداشناسي و موضوع آن
· فطري بودن شناخت خدا
· امكان استدلال برهاني بر وجود خدا
· برهان لمّي و انّي