کتاب آه سرد

.امام صادق عليه السلام فرمود: شَبابَهُ وَقُوَّتَهُ عِباداتِ وَصَلواتٍ وَهوَ مَعَ ذَلِكَ لا يَرى لِعَليِّ بنِ أبي طالِبٍ عليه السلام وَلا يَعرِفُ لَهُ مِنَ الإسلامِ مَحَلَّهُ و .. . فَذاكَ أعظَمُ مِن كُلِّ حَسرَةٍ ...[1]

.بزرگ تر از اين حسرت ها ، حسرت كسى است كه مالى فراوان با رنجِ بسيار فراهم كند و آن مال را در صدقات و مبرّات صرف كند و جوانى و قدرت خويش را در نماز و عبادت بگذراند ، ولى براى على عليه السلام ، جايگاه شايسته آن حضرت را قائل نباشد... . اين حسرت، بزرگ ترين حسرت است... .

.همچنين از حضرت على عليه السلام نقل شده است: فَلا تَخَلَّفوا عَنّا لِطَمَعِ دُنيا بِحُطامٍ زائِلٍ عَنكُم وَأنتُم تَزولونَ عَنهُ فَإنَّهُ مَن آثَرَ الدُّنيا عَلَينا عَظُمَت حَسرَتُهُ .[2]

.به طمع دنيايى كه از شما گرفته مى شود و شما نيز از آن فاصله مى گيريد ، از ما جدا نشويد. كسى كه دنيا را بر ما ترجيح مى دهد، گرفتار حسرت فراوان خواهد شد .

9 . ترك اخلاص

.امام باقر عليه السلام ذيل آيه«فَمَن يَعْمَلْ امام باقر عليه السلام ذيل آيه«فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ»[3]فرمود: إن كانَ مِن أهلِ النّارِ وَكانَ قَد عَمِلَ في الدّنيا مِثقالَ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَهُ يَومَ القِيامَةِ حَسَرَةً أنَّهُ كانَ عَمَلُهُ لِغَيرِ اللّه ِ .[4]

.كسى كه اهل جهنّم است، اگر در دنيا ، عمل خيرى را انجام داده باشد، در روز قيامت ، به ديده حسرت به آن نگاه مى كند [و

[1]همان ، ج 100 ، ص 15 و ج 89 ، ص 252 .[2]همان ، ج 65 ، ص 62 .[3]هر كس به وزن ذره اى خير انجام دهد، [پاداش] آن را مى بيند (سوره زلزال ، آيه 7) .[4]تفسير القمى ، ج 2 ، ص 433 .

. نمى تواند به آن دسترسى پيدا كند]؛ چون براى غير خدا انجام داده است .

10 . يارى نكردن امام

.ابوذر غفارى (قهرمان ديار ربذه) از پيامبر صلى الله وَنَحنُ بابُ حِطَّةٍ وَسَفينَةُ نوحٍ وَنَحنُ جَنبُ اللّه ِ الَّذي يُنادي مَن فَرَّطَ فينا يَومَ القِيامَةِ بِالحَسرَةِ وَالنَّدامَةِ .[1]

.... ما دروازه مغفرت و كشتى نوح هستيم. ما كسانى هستيم كه هر كس درباره ما كوتاهى كند، در روز قيامت ، فرياد حسرت و ندامت سر مى دهد .

.بايد به اين نكته توجّه كرد كه آنچه مهم است و موجب حسرت و ندامت مى گردد، يارى نكردن دين خداست. بنا بر اين، تنها گذاشتن هر كس كه محور دين است و نتيجه يارى نكردن او، يارى نكردن دين باشد (خواه آن شخص ، معصوم باشد يا مجتهد و مرجع تقليدى كه جانشين امام معصوم است يا ...) ، موجب حسرت مى شود .

11 . پذيرش ولايت امام جائر

.حضرت امام صادق عليه السلام فرمود: .. . ثُمَّ يأتي النِّداءُ مِن عِندِ اللّه ِ جَلَّ جَلالُهُ ألا مَن ائتَمَّ بِإمامٍ في دارِ الدُّنيا فَليَتَّبِعهُ إلى حَيثُ يَذهَبُ بِهِ فَحينَئِذٍ«تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُواْ مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُواْ وَ رَأَوُاْ الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ * وَ قَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُواْ لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُواْ مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَــالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَ مَا هُم بِخَـارِجِينَ مِنَ النَّارِ».[2]

[1]بحار الأنوار ، ج 27 ، ص 198 .[2]همان ، ج 8 ، ص 10 .

.... سپس نداى ديگرى مى آيد كه هر كس در دنيا، به دنبال امامى بوده است، هر جا كه امامش او را مى برد، همراش برود. در اين هنگام ، پيشوايانِ گمراه ، از پيروان خويش برائت مى جويند و عذاب الهى را مشاهده مى كنند و رشته هاى پيوندشان گسسته مى گردد. [در اين هنگام] پيروان مى گويند: «كاش ما را بازگشتى [به دنيا ]مى بود تا از آنان [يعنى پيشوايان ستم] بيزارى جوييم، آن گونه كه آنان [امروز] از ما بيزارى جستند» . اين گونه ، خداوند ، اعمالشان را مايه حسرت و اندوه [مى گرداند و] به آنان مى نماياند و هرگز از آتش ، خارج نخواهند شد .

12 . هزينه كردن مال براى نابودى دين

.حضرت امام باقر عليه السلام فرمود: آيه :كسانى كه كافر شدند ، اموال خود را هزينه مى كنند تا مردم را از راه خدا باز دارند. آنان اين اموال را هزينه مى كنند ، امّا مايه حسرت و اندوهشان خواهد شد .درباره كفّار قريش نازل شده كه اموالشان را هزينه كردند و براى جنگ با رسول خدا صلى الله عليه و آله به بدر آمدند. در آن جا كشته و راهى جهنّم شدند و اموالى را كه هزينه كرده بودند، مايه حسرتشان گرديد .[1]

به اعتقاد علماى تفسير ، شأن نزول، موجب اختصاص آيه به مورد نزول نمى شود. از اين رو ، آيه مورد اشاره ، نه به كفّار قريش اختصاص دارد و نه به تأمين هزينه جنگ بدر ؛ بلكه هر كسى در هر جنگ نظامى، سياسى، فرهنگى، تبليغاتى، اقتصادى و... هزينه جبهه كفر را تأمين كند يا در اين راه ها همّتى به

[1]«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ لِيَصُدُّواْ عَن سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنفِقُونَهَا ثُمَّ تَكُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ...»(سوره انفال ، آيه 36) ، بحار الأنوار ، ج 17 ، ص 205 .

خرج دهد ، تا مردم را از راه خدا و گرايش به دينِ او باز دارد، مشمول اين آيه خواهد بود و تلاش هاى او در نهايت ، مايه حسرتش خواهد گرديد.

13 . ضايع كردن نعمت

.امام على عليه السلام فرمود: فَيا لَها حَسرَةً عَلى كُلِّ ذي غَفلَةٍ أن يَكونَ عُمُرُهُ عَلَيهِ حُجَّةً وَأن تُؤَدِّيَهُ أيّامُهُ إلى الشَّقوَةِ نَسألُ اللّه َ سُبحانَهُ أن يَجعَلَنا وَإيّاكُم مِمَّن لا تُبطِرُهُ نِعمَةٌ وَلا تُقَصِّرُ بِهِ عَن طاعَةِ رَبِّهِ غايَةٌ وَلا تَحُلُّ بِهِ بَعدَ المَوتِ نَدامَةٌ وَلا كآبَةٌ .[1]

.دريغ و افسوس از غافلى كه [سرمايه] عمر او حجّتى بر ضدّ او باشد و اين كه روزگارش وى را به شقاوت و بدبختى بكشاند! از خدا مى خواهيم كه ما و شما را از كسانى قرار دهد كه نعمت، آنان را مست و سركش نمى كند و [هيچ ]انگيزه اى، از اطاعت پروردگارشان باز نمى دارد و پس از مرگ، اندوه و پشيمانى به آنان رو نمى آورد!

هر چند كه آن امام ، در ابتداى سخن ، از نعمت «عمر» صحبت كرده است ، ليكن پايان كلام او نشان مى دهد كه سركشى نكردن در زمان به دست آوردن هر نعمتى ، مراد آن امام هُمام است.

14 . ارتكاب گناهان

.امام على عليه السلام در استغفارهاى هفتادگانه خود اللَّهُمّ وَأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يَعقُبُ الحَسرَةَ وَيُورِثُ النّدامَةَ .[2]

.خدايا! از تو آمرزش مى خواهم براى هر گناهى كه حسرت و

[1]نهج البلاغة ، خطبه 64 .[2]بحار الأنوار ، ج 84 ، ص 330 .

. پشيمانى به دنبال دارد .

.نيز مى گفت: اللَّهُمَّ وَأستَغفِرُكَ لِكُلِّ ذَنبٍ يورِثُ الأسقامَ وَالفَناءَ وَيوجِبُ النِّقَمَ وَالبَلاءَ وَيَكونُ في القِيامَةِ حَسَرَةٍ وَنَدامَةً .[1]

.خدايا! از تو آمرزش مى خواهم براى هر گناهى كه بيمارى و نابودى به دنبال دارد ، موجب خشم و بلا مى گردد و در قيامت ، حسرت و پشيمانى به بار مى آورد .

15 . مسخره كردن پيامبران

قرآن كريم بعد از شرح ماجراى شهير سوره يس مى فرمايد:« يَـا حَسْرَةً عَلَى الْعِبَادِ مَا يَأْتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلاَّ كَانُواْ بِهِى يَسْتَهْزِءُونَ ».[2]افسوس بر اين بندگان كه هيچ پيامبرى براى [هدايت] آنان نيامد، مگر اين كه او را استهزا (مسخره) مى كردند [و به سخنان او گوش فرا نمى دادند] .

[1]همان جا.[2]سوره يس ، آيه 30 .

این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة

فصل سوم : پيامدها و عوامل حسرت

در اين جا به برخى از پيامدها و آثار حسرت در انسان پرداخته مى شود تا بدين وسيله ، انگيزه خواننده محترم براى خشكاندن ريشه هاى آن افزايش يابد و در مسيرى حركت كند كه هرگز مبتلا به اين حالت رنج آور نشده ، زندگى سراسر شاد و پُر نشاطى داشته باشد.

1 . پيامدهاى جسمانى

از ديرباز ، مثلث «جسم، ذهن و روان» در روان شناسى مطرح بوده و هست. از جمله مباحثى كه در اين زمينه مطرح است، تأثير حالات روانى و ذهنى ، بر جسم و بالعكس است. حسرت نيز كه يك حالت رنج آور روحى است و از برخى مؤلّفه هاى خاص شناختى تشكيل يافته است ، از اين قاعده ، مستثنا نيست و قطعا تأثير منفى خاص خود را بر جسم فرد خواهد گذاشت. يكى از قسمت هاى بدن انسان كه ارتباط مستقيمِ اسرارآميزى با حالات هيجانى و عاطفى انسان دارد، قلب است. نحوه تفكّر، احساس و شيوه زيستن انسان ها بر سلامت قلب آنها تأثير مى گذارد. افسردگى، فشار روانى، تنهايى، نگرش مثبت يا منفى به زندگى و ديگر عوامل روانى ذهنى ، به طور مستقيم ، قلب را تحت تأثير قرار مى دهند. دانشمندان دانشگاه هاروارد ، بر اين باورند كه نحوه تفكّر، احساس و

رفتارهاى هر شخص مى تواند در شدّت بيمارى قلب او اثرگذار باشد. عوامل روانى ـ اجتماعى ، به اندازه سيگار كشيدن، بالا بودن فشار خون، چاقى و بالا بودن چربى خون، در حملات قلبى مؤثرند . هنوز كسى به روشنى نمى داند كه چگونه عوامل هيجانى و احساسى، رفتارى و حتى نوسانات اجتماعى ، مى توانند در حفظ سلامت قلب ، نقش داشته باشند . اگر چه تعدادى فرضيه در تشريح ارتباط ذهن و قلب وجود دارند. يكى از اين فرضيه ها ، هورمون هاى استرس (فشار روانى) است. اين هورمون ها با منقبض كردن عروق و افزايش سرعت ضربان قلب ، حسّاسيت قلب و عروق را به تنِش، بيشتر مى كنند. عوامل روانى، پيام هاى التهابى را كه يكى از مهم ترين عوامل زمينه ساز انسداد عروقى در بيمارى هاى تصلّب شرايين است، افزايش مى دهند. به علاوه، عوامل روانى ـ ذهنى ، سوق دهنده شخص به سمت و سوى شيوه هاى پُر خطر زندگى اند و مى توانند بر سلامت همه جانبه شخص (از جمله قلب و عروق) ، تأثير بگذارند . امروزه متخصّصان قلب و عروق، بايد در زمينه تنش هاى روانى و حمايت هاى اجتماعى ـ روانى بيمارانشان اطّلاعاتى داشته باشند. تجربه ها نشان داده اند كه «دارودرمانى» در بيمارانى كه از مشكلات روانى ـ ذهنى، رنج مى برند ، نتايج قابل توجّهى در كنترل يا پيشگيرى از حملات قلبى آنها ندارد . {-1-}

2 . پيامدهاى روانى

يكى از پيامدهاى بسيار خطرناك حسرت ، احساس «خودكم بينى» يا احساس «كهترى» است ؛ يعنى لحظه حسرت خوردنِ فرد، همان لحظه اى است كه

[1]روزنامه ايران ، دوشنبه ، 16 خرداد ماه 1384 (ش 3153) ، پيوست ، ص 4 .