گزيدهاى از نامههاى دانشوران
اولياى محترم مجلّه آينه پژوهش
باسلام؛ ضمن اعلام وصول شماره اول مجله علمى - تحقيق آينه پژوهش وابسته به مركز تحقيقات و پژوهشهاى علوم اسلامى، و تشكر از عزيزان دست اندركار اين مجله و مركز نامبرده، بر خود لازم مىدانم براى موفقيّت بيشتر آن جنابان دعا كنم. زيرا آنچه كه در همين شماره اول خواندم تصوير كاملى از آن انديشهاى بود كه سالها براى آن و دستيابى به اهداف آن دردمندانه به هر سو و به هر وسيله جذب شدم...
و سرانجام دو سال پيش با سوز و گداز (با همان جملاتى كه در آينه پژوهش آمده است)، مقدّمه اساسنامه «مؤسّسة مطالعات و تحقيقات علوم اسلامى» را نوشتم. سرانجام به تأسيس آن همّت گماشتم كه هم اكنون با بضاعت مزجاة و وسايل ابتدايى به مقدّمات يك كار تحقيقى دراز مدت در رشتههاى علوم حديث، فقه، علوم قرآنى، فلسفه و علوم عقلى و تاريخ اشتغال ورزيدم و اينك خوشوقتم كه يارانى در آن ديار مقدس همسنگر و همسوى خود مىيابم در آينده - به يارى خداوند - شرحى از اين مؤسسه و كارهاى تحقيقاتى آن، و آثار ناقابلم را براى آن مركز ارسال خواهم نمود. عباسعلى عميد زنجانى
با سلام و عرض تشكر؛ انتشار آينه پژوهش، تحقق آرمانى بود كه از ديرباز خاطر كاوشگران و محققان را به خود معطوف مىداشت. اينك اوّلين برگ رويشِ اين ايده ارزشمند، شكوفايى روز افزون بوستان فصل و تحقيق را نويد مىدهد. اميدوارم دست اندركاران مجله در معرّفى مراكز پژوهشى - كه كمتر از يكديگر خبر دارند - و نوآوريهاى تحقيقى و آثار ارزشمند علمى و تراث اسلامى موفق باشند. اينجانب به نوبه خود از مطالعه مجله استفاده بردم، و در همكارى با شما - اگر در توان باشد - از هيچ گونه كوششى فرو گزار نخواهم بود. محمد تقى رهبر
اولين شماره مجله آينه پژوهش كه بى گمان انتشار آن خلاء بزرگى را در صحنه فرهنگ و پژوهشهاى فرهنگى پر كرده است، عز وصول بخشيد. اميد است مطالب اين نشريه در تعميق آگاهى و بهبود كيفيّت كارهاى فرهنگى، مؤثّر و موفق باشد. صباح زنگنه
معاون امور فرهنگى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى
با تقديم سلام و تحيات فراوان؛ ضمن تبريك و تهنيت در اقدام به اين امر خطير كه حقّاً جاى خالى در انتشارات داشت؛ وصول اوّلين شماره مجله شريف و پر محتواى آينه پژوهش را اعلام مىدارد و موفقيت روز افزون دست اندركاران آن مجله را از درگاه خداوند منّان خواستارم. مجتبى محمّدى عراقى
رئيس كتابخانه مدرسه فيضيه قم
ضمن تبريك و استقبال از انتشار مجله آينه پژوهش و قدردانى از زحمات دست اندركاران آن، اميد است مشى مجله همچنان در شمارههاى آينده راهنماى نويسندگان محترم باشد. پيشنهاد بنده اين است كه مقالات بيشترى در نقد آثار علمى منتشر گردد. تأكيد بر برخوردارى از «روح علمى» (فكر منطقى) در ارزيابى آثار اهميّتى ويژه دارد. توفيق همه دست اندركاران را از خداوند متعال خواستارم. على شريعتمدارى
با آرزوى موفقيّت براى دست اندركاران مجله آينه پژوهش، وصول نخستين شماره مجله را اعلام مىدارد و از اين اقدام ارزنده فرهنگى تشكّر مىشود. توفيقات شما و همه خدمتگزاران به فرهنگ اسلامى را در راه تحقق بخشيدن به اهداف انقلاب اسلامى مسألت دارد. محمدتقى مصباح
*112* آينه پژوهش را سراپا خواندم و از باريك بينيها و دقت نظرهاى نويسندگان فاضل مقالات بهرهمند شدم. «سرمقاله»، عالى و بى اشكال به نظرم آمد. «ضرورت و شيوه نقد كتاب»، پر مطلب است؛ امّا قدرى آب و تاب و نيز نصيحت گويى زائد دارد. «نگاهى به دايرةالمعارف بزرگ اسلامى» پر از نكات ريز و دقيق است اين دقتهاى ميكروسكوپى تازه باب شده است. من هم به سهم خود شيفته آن هستم امّا به نظر مىرسد كه مؤلّف دانشور اين نقد (آقاى رضوانشهرى) از بسيارى درختها نتوانستهاند جنگل را ببينند. اين همه مته به خشخاش اعلام و تاريخ تولد يا وفات گذاشتن، گويا به قيمت نداشتن ارزيابى جامع و ديد فراگير تمام شده است. «غناى دانش و روش» نوشته آقاى رضا مختارى، مانند اغلب و بلكه كليّه نوشتههاى ايشان خوب و خواندنى است. «تقريرات اصول ميرزاى شيرازى»، نوشته دانشمند گرامى جناب حجت الاسلام مهدوى راد هم مطلب متين و دلنشين است؛ با علاقه وافرى آن را خواندم. مقاله «الجمل» هم مفيد و پر اطّلاع است. گفتگو با دكتر حجّتى هم خواندنى است. خوب است كه مصاحبه را مانند مقاله در وسط نشريه آوردهايد. آشنايى با كتابخانه آيت اللَّه مرعشى هم بسيار جذاب و براى امثال بنده كه از اين كتابخانه عظيم فقط اسمى شنيدهاند، سرشار از اطّلاع بود. بخش معرّفى اجمالى كتابها هم توازن و تعادل خوبى دارد؛ نه ايجاز دارد و نه اطناب. گزيده كتابشناسى توصيفى فرق اسلامى هم مقاله «ولرمى» است و برايم معلوم نشد كه محور و مبناى انتخاب اين كتابها از ميان دويست - سيصد كتاب مشابه چيست.
به عون و عنايت الهى شمارههاى بعدى مجله نيز پربارتر خواهد بود. بهاءالدّين خرمشاهى
نسخهاى از نخستين شماره مجله گرامى آينه پژوهش عز وصول بخشيد. و موجب كمال امتنان گرديد. تحقيقات علمى و گزارشهاى عالمانه در اين مجله براى كليّه طالبان علم و اسلام شناسان، راهگشا و سودمند است. خاصّه كه با نثرى روان و به فارسى منتشر شده و اين زبان در سراسر آسيا، زبان مشترك و وسيله ارتباط دينى و فرهنگى است. براستى جاى چنين مجلهاى در نشريات حوزه علميه قم - شيد اللَّه اركانها - خالى بود.
اين توفيق بزرگ را به دست اندركاران مجله - ايدهم اللَّه - تبريك عرض مىكند و دوام كاميابى همگى را در نشر معارف اسلامى از خداوند منّان مسألت مىنمايد؛ شكر اللَّه سعيهم. محمد حسين مشايخ فريدنى
ذيلى بر مقاله غناى دانش و روش در تصحيح جوامع الجامع
در شماره گذشته مجله (ص 29)، ضمن مقاله غناى دانش و روش در تصحيح جوامع الجامع يادرآورى شد كه شهيد ثانى در كتاب مسالك الافهام متذكر شده است كه طبرسى فتواى خود مبنى بر «عدم اشتراط اتحاد فحل در نشر حرمت» را در تفسير مجمع البيان آورده است.
اينك مىافزاييم كه شهيد علاوه بر مسالك، در شرح لمعه نيز به مأخذ فتواى طبرسى اشاره كرده است. عين عبارت شرح لمعه در اين خصوص چنين است: «و قال ابوعلى الطبرسى - ره - صاحب التفسير [تا اينجا عبارت متن لمعه است] فيه: لايشترط اتّحاد الفحل، بل يكفى اتحاد المرضعة». (شرح لمعه، تصحيح كلانتر، ج 5، ص 165؛ شرح لمعه، به خط عبدالرحيم، ج 12، ص 70، كتاب النكاح، فصل سوّم در محرمات.) رضا مختارى
... امّا در اين عرضه، يعنى عرصه نوشتن و ترجمه و تأليف و نشر مجله و جزوه و...كارهايى بسيار مبتذل، ناهنجرا، بى استناد، عوامانه و در يك كلام: به زيان دين و فرهنگ دينى نيز كم نبوده است. و در اين ميان، مقدارى از كتابهايى كه در تاريخ ائمه طاهرين و بيان معارف و فرهنگ شيعى نوشته شده است و در آنها نويسندگان به بحث در مسائل شيعى پرداختهاند، از نظر صحت و سقم برداشت، شكل عرضه، و سطح ديد و استنباط، بسى منحط و زيانبار بوده است.
علامه امينى، از نشر اين كتابها رنج بسيار مىبرد. معتقد بود كه اينگونه تأليفات بر پايه نقد تاريخى و مآخذ موثق و مقابله و تطبيق و اجتهاد و استنتاج صحيح نوشته نشده است و مؤلفين ابداً صلاحيت اين كار را نداشتهاند. درست به ياد دارم كه يكبار با تأثّر شديد مىگفت: «كتابهايى را كه در اين سالها در شرح حال ائمه در زبان فارسى نوشته شده است بايد ريخت به دريا! » استاد محمدرضا حكيمى. حماسه غدير. ص 297.
اخبار
توسعه ساختمان و امكانات كتابخانه آيت اللَّه العظمى نجفى مرعشى
كتابخانه آيت اللَّه العظمى نجفى مرعشى كه اينك يكى از مهمترين مجموعههاى نفايس كتب را در اختيار دارد، براى بهره رسانى هرچه بيشتر و اجراى سيستمهاى روزآمد كتابدارى و سرويس دهى گسترده به محققان و پژوهشيان، به توسعه ساختمان امكانات آن همّت ورزيده است. مراسم كلنگ زدن ساختمان جديد در روز بيستم ذى الحجة 1410، برابر با 22 تير ماه 1369، با حضور مؤسس معظم كتابخانه، تنى چند از اعضاى جامعه مدرسين حوزه علميه قم، اعضاى شوراى مديريت حوزه، حجت الاسلام والمسلمين حاج سيد احمد خمينى، نمايندگان نهاد رياست جمهورى، نمايندگان وزارت دفاع، برخى مسؤولان سازمان صنايع دفاع - كه مسؤوليت اجراى پروژه را به عهده دارند - برخى از نمايندگان مجلس، فرماندار قم و... برگزار گرديد.
در اين مراسم پس از تلاوت آياتى از كلام اللَّه مجيد و اجراى برنامههاى ويژه عيد سعيد غدير، متولى و سرپرست كتابخانه، جناب حجت الاسلام والمسلمين حاج سيّد محمود مرعشى، سخنرانى ممتعى درباره تاريخ كتابخانهها و كتابدارى در جهان و گزارشى از بزرگترين كتابخانهها و... ايراد كردند.
ايشان در بخشى از اين سخنرانى گفتند:
ابن خلدون تعداد فهرستهاى كتابخانه حاكم عباسى را افزون بر چهل و چهار جلد و اندى، و گوستاولبون فرانسوى تعداد كتابهاى آن را بالغ بر ششصد هزار مجلّد مىداند كتابخانه سلطنتى قاهره حدود يك ميليون جلد كتاب در برداشته و كتابخانه بيت الحكمه بغداد چهارصد هزار و كتابخانه دارالحكمه قرطبه اندلس نيز چهارصد هزار و... اين همه مجموعه و كتابها و كتابخانهها نشانگر اهميّت والاى كتاب و كتابخانه در ديدگاه اسلام و ذهنيّت مسلمانان است.
وى آنگاه گزارش مبسوطى از برنامههاى آينده كتابخانه و چگونگى وضع فعلى آن ارائه دادند (تفصيل اين مطلب به ضميمه اطلاعات بسيارى ديگر در شماره پيشين مجله آمده است.) وى در ادامه با تجليل و بزرگدارى حضرت امام - رضوان اللَّه عليه - به خاطر تأكيد آن بزرگوار به دولت وقت جهت يارى رسانى در اجراى پروژه آينده كتابخانه و سپاسمندى از مسؤولان نظام جمهورى اسلامى به لحاظ ياريهاى بىدريغشان در راه توسيع و تكميل آن و اظهار اميدوارى براى ادامه اين ياريها؛ يادآوى كردند كه در صورت آماده بودن امكانات، طى چهار سال آينده اين پروژه به پايان خواهد رسيد. پس از مراسم سخنرانى، كلنگ ساختمان جديد به وسيله حضرت آيت اللَّه العظمى نجفى مرعشى به زمين زده شد. قيام شهيد فخّ
مركز تحقيقات و پژوهشهاى علوم اسلامى دفتر تبليغات حوزه علميه قم، كتاب ياد شده را در دست نشر دارد. كتاب در يازده فصل سامان يافته است؛ بدين قرار: ويژگى شخصى، ولادت و محيط خانوادگى و نشو و نماى وى، بررسى روايات واقوال درباره آن شهيد، انگيزهها و علل قيام، اهداف قيام، زمينه و مقدّمات قيام، ماجراهاى پس از شهادت، مراثى و اشعار، يحيى (صاحب ديلم) و گزارشى از زندگانى و چگونگى حيات ادريس بن عبداللَّه.
كتاب حاضر از سلسله پژوهشهايى است كه جناب آقاى سيد ابوفاضل اردكانى در جهت تبيين قيامهاى شيعى انجام مىدهند و پيشتر قيام زيد بن على (ع) را از اين سلسله منتشر كردهاند. ماهيّت قيام مختار بن ابى عبيد ثقفى
اين كتاب كه در چهارده فصل تدوين يافته و بر روى هم از بهترين پژوهشهايى است كه تا كنون درباره چگونگى قيام مختار نگاشته شده است؛ اينك مراحل صحافى و نشر را مىگذراند. برخى از فصول آن از اين قرار است: شخصيّت مختار در گفتار ائمه (ع) و عالمان و رجاليان. بررسيها اتهامها، محمّد بن حنفيّه و مختار، زمينه و فلسفه قيام، حوادث قبل از قيام، شورش در كوفه انتقام مرحله دوّم قيام.
اين كتاب نيز به قلم آقاى رضوى نگارش يافته و به همّت مركز ياد شده منتشر مىشود. انتشار نخستين شماره مجله رسالةالقرآن
دارالقرآن الكريم كه مؤسسهاى است پژوهشى ويژه تحقيقات قرآنى و تفسيرى، اخيراً شماره اوّل مجله رسالة القرآن را منتشر كرده است.
اين نشريه كه به گونه فصلى منتشر خواهد شد، ويژه بحثهاى قرآنى و تفسيرى است كه فصول آن را علوم قرآن، تفسير و مفسران، مفاهيم قرآن، فقه قرآن، سنّتهاى اجتماعى و تاريخى در قرآن، ادبيات قرآنى و هر گونه پژوهشى تشكيل خواهد داد كه به گونهاى در ارتباط با قرآن باشد. عناوين برخى از مقالات اين شماره چنين است: مستقبل المجتمع الأنسانى على منوء القرآن الكريم، تفسير القرآن بالقرآن عند العلامه طباطبايى، رجم اليهود بين حقيقه ام *114* خيال المذهب التاريخى فى القرآن، مستقبل العالم فى القرآن، المناهج التفسيريّه، ابن الماهيار و تفسيره و... اقدام گرانقدر و سودمند دارالقرآن را مىستاييم و آرزوى تداوم هرچه پربارتر و عميقتر اين از خداوند مسئلت داريم. ايران در نمايشگاه بين المللى كتاب توكيو و فيليپين
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى با همكارى سازمان چاپ و انتشارات در نمايشگاه بين المللى كتابهاى مذهبى در توكيو شركت كرد. در اين نمايشگاه حدود 4000 جلد كتاب از پانزده شركت انتشاراتى جمهورى اسلامى ايران به معرض نمايش گذاشته شد. كتابهاى عرضه شده در غرفه جمهوى اسلامى ايران به زبانهاى فارسى و عربى وانگليسى، و در رشتههاى كلام، فلسفه، فقه، عرفان و ادبيات اسلامى بوده است. اين نمايشگاه - كه در كنار نمايشگاه كتاب توكيو 1990 برگزار شده است - به مدّت پنج روز ادامه يافت و بيست و سه كشور به عرضه كتابهاى مذهبى خود پرداختند.
نهمين نمايشگاه بين المللى كتاب فيليپين در روز سه شنبه سى ام تير ماه سال جارى در شهر مانيل برگزار شد. در اين نمايشگاه جمهوى اسلامى ايران با 430 عنوان كتاب به زبانهاى فارسى، عربى، انگليسى و اسپانيولى شركت كرد. همچنين چهارده كشور همراه با ناشرين داخلى و خارجى در اين نمايشگاه به عرضه كتابهاى خود پرداختند. گزارشى از سمينار «شريعتى و تجديد حيات تفكّر اسلامى»
به مناسبت سيزدهمين سالگشت شهادت دكتر على شريعتى، سمينار «شريعتى و تجديد حيات تفكّر اسلامى»، به اهتمام انجمن اسلامى دانشكده ادبيات و علوم انسانى، در روزهاى 27 تا 29 خرداد برگزار گرديد. در نخستين روز اين سمينار، حجت الاسلام اسداللَّه بيات نايب رئيس مجلس شوراى اسلامى به ايراد نطق تحت عنوان «تفكّر شريعتى در راستاى نهضت امام خمينى (ره)» پرداخت. وى در بخشى از نطق خود اظهار داشت: بايد انديشه را با انديشه پاسخ گفت و از مطلق فكر كردن شديداً پرهيز داشت. وى در ادامه سخنان خود افزود: به نظر من در ارتباط با شخصيتهايى كه داراى نبوغ وسيع هستند، مثل دكتر شريعتى، استاد مطهرى و سيّد جمال الدّين اسد آبادى، بايد افرادى اظهار نظر كنند كه مانند خود آنها، داراى انديشه و نبوغ باشند. حجّت الاسلام بيات با اشاره به كتاب فاطمه، فاطمه است از دكتر شريعتى، اظهار داشت: «من فكر نمىكنم نظير اين كتاب در جهان اسلام در مورد شخصيّت حضرت فاطمه - س - وجود داشته باشد».
سپس آقاى ابوالحسن حائرى زاده نماينده مردم بيرجند در مجلس شوراى اسلامى و دكتر على شريعتمدارى عضو شوراى عالى انقلاب فرهنگى، به سخنرانى تحت عنوان «جهت گيرى طبقاتى اسلام از ديدگاه شريعتى» و جايگاه دكتر شريعتى در جهان اسلام پرداختند. در پايان نخستين روز سمينار، ميزگردى با شركت آقايان حجت الاسلام خسروشاهى، سيد مجيد روئين تن مدير كلّ فرهنگى آمريكا و اروپاى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، حميد احمدى مؤلف و مترجم كتاب شريعتى در جهان، برگزار گرديد.
در دوّمين روز اين سمينار، مهندس اصغر زاده نماينده مجلس شوراى اسلامى، محسن آرمين، حجّت الاسلام سيّد هادى خامنهاى، حجت الاسلام محمد مجتهد شبسترى و عبدالكريم سروش به سخنرانى درباره «غرب و غربزدگى در ديدگاه شريعتى»، «بررسى تطبيقى افكار دكتر شريعتى با ايدئولوژى انقلاب»، «دكتر شريعتى روياروى با تحجّر مذهبى»، «معناى پايان ناپذيرى تفسير وحى» و «شريعتى و بازگشت به خويشتن» پرداختند. دكتر سروش در آغاز سخنانش با اشاره به اينكه نام وياد و انديشههاى مرحوم شريعتى سفره گستردهاى است كه همگى ما اينك بر سر آن نشستهايم و از اين خوان گسترده به فراخور حال خود لقمه بر مىگيريم؛ به غيبت گروهى از استادان دانشگاه تهران اشاره كرد و با استناد به اين شعر حافظ گفت:
گوى توفيق و كرامت در ميان افكندهاند
كس به ميدان در نمىآيد، سواران را چه شد؟
آنگاه ضمن گلايه از غيبت اينان در مراسم، افزود: اينك كه از زبان حافظ از اينان گله كردم، پاسخ را نيز با شعر حافظ مىدهيم كه:
اى مدعى برو كه مرا با تو كارنيست
احباب حاضرند به اعداد چه حاجت است؟
اين بيانات مورد تشويق طولانى جمعيّت حاضر در مجلس قرار گرفت.
در سوّمين و آخرين روز اين سمينار، نخست آقاى هاشم آقاجرى به سخنرانى تحت عنوان «شريعتى و انقلاب» پرداخت. آنگاه خانم زهرا رهنورد درباره «زن، مظلوم تاريخ از ديدگاه شريعتى» به ايراد سخنرانى پرداخت. در ادامه كار اين سمينار، دكتر حسين رزمجو به قرائت مقالهاى تحت عنوان «ظرافت روح و *115* زيباييهاى آثار دكتر شريعتى» پرداخت. در پايان آخرين روز اين سمينار، ميزگردى با شركت خانم زهرا رهنورد، مرضيه دباغ، و آقايان دكتر عباس شيبانى و هادى خانيكى مشاور فرهنگى وزير فرهنگ و آموزش عالى برگزار گرديد. اين ميزگرد به بحث درباره «بررسى شاخصههاى اصلى تفكّر و شخصيّت دكتر شريعتى» پرداخت.
سمينار ياد شده با صدور بيانيهاى به نشست سه روزه خود پايان داد. درگذشت آيت اللَّه العظمى مرعشى نجفى
حضرت آيت اللَّه العظمى مرعشى نجفى در روز پنجشنبه بيستم ماه صفر 1315 قمرى در نجف اشرف، در خانواده علم و فضيلت ديده به جهان گشود و در حضانت والد ماجدش كه از دانشوران با فضيلت و مجتهدان سترگ بود، باليد و رشد نمود.
وى دانش اندوزى را در محضر پرفيض پدر بزرگوارش آغاز كرد و از خرمن دانش آن بزرگوار و ديگر استادان خوشهها چيد و با موفقيّت تمام پا در ميدان اجتهاد و درسهاى عالى فقه و اصول نهاد. در اين مقطع از جويبار زلال انديشههاى آيات عظام حاج آقا ضياء عراقى، حاج آقا احمد آل كاشف الغطاء، ميرزا ابوالهدا كرباسى و... سيراب گرديد و در زمره يكى از برجستهترين شاگردان حوزه درسى عالمان نجف قرار گرفت.
مرحوم آيت اللَّه العظمى مرعشى در جستجو گرى دانش و طلب معرفت، سختكوش و بى قرار بود. او به دريافتن و فراگرفتن علوم متداول حوزهها بسنده نمىكرد. از بام تا شام، يكسره در فراگيرى ابعاد مختلف فرهنگ اسلامى به جدّ و جهد مىكوشيد.
استادان و عالمانى كه وى در محضر آن بزرگواران، ادبيات، فقه، اصول، كلام، تاريخ، حديث، رجال، درايه، تراجم، تفسير، انساب، طب و علوم غريبه را فرا گرفتهاند، افزون بر صد است.
تلاش آن بزرگوار در فراچنگ آوردن آثار و مآثر فرهنگ اسلامى و حراست و حفاظت از تأليفات و نگاشتههاى مؤلّفان در ابعاد فرهنگ اسلامى كه از آغازين روزهاى تحصيل وى آغاز شد و در نهايت به فراهم آمدن گنجينه سترگى انجاميد، بسيار ستودنى است. (رك: آينه پژوهش، شماره 1).
مرحوم آيت اللَّه العظمى مرعشى پس از دست يافتن به جايگاه بلند فقاهت و اجتهاد كه به تصديق دهها تن از مراجع و عالمان و استادان حوزه علميّه نجف رسيد؛ در سال 1342 به قصد زيارت ثامن الائمه (ع) آهنگ ايران كردند. وى در اين مسافرت بيش از يك سال از محضر پرفيض فقيهان حوزه تهران، از جمله مرحوم آيت اللَّه حاج شيخ عبدالنّبى نورى، مرحوم آيت اللَّه آشتيان و... بهره گرفتند و آنگاه پس از زيارت مرقد مطهّر حضرت معصومه (ع) بنا به خواسته مرحوم آيت اللَّه العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى در قم رحل اقامت افكندند و از آن روز در كرسى تدريس و جايگاه تأليف و تحقيق و خدمات گرانقدر فرهنگى از هيچ كوششى باز نايستادند.
ياد كرد نام خدمات و تأليفات و آثار و مآثر ايشان در اين مختصر ميسور نيست. برخى از آثار علمى و تأليفى ايشان عبارتند از:
1- كتاب المسلسلات فى الاجازات.
2- طبقات النّسابين.
3- مزارات العلويين.
4- الفوائد الرجاليّه.
5- مستدرك شهداء الفضيلة.
6- مسارح الافكار فى مطالح الأنظار.
7- المصطلحات الفقهيّة.
8- الهدايةفى معاضل الكفاية.
9- الغاية القصوى.
10- مفاتيح احاديث الشيعة.
11- الردّ على مدّعى التحريف.
12- ملحقات احقاق الحق.
بايد كتاب اخير را از حسنات دهر ناميد كه گستردهترين، مفصلترين و مستندترين كتابى است كه تا كنون در ولايت علوى و مناقب و اهل بيت(ع) بر مبناى منابع اهل سنّت سامان يافته است.
در ميان آثار جاودان آن بزرگوار، از مدارس، حسينيّهها، مساجد، تأسيس و گسترش كتابخانه كم نظير ايشان مىتوان ياد كرد. اين كتابخانه مورد توجه ويژه حضرت امام - رضوان اللَّه عليه - بوده و درباره آن فرمودهاند:
كتابخانه حضرت آيةاللَّه آقاى مرعشى نجفى - دامت بركاته - از كتابخانههاى كم نظير و شايد بتوان گفت بى نظير ايران است.
بارى! فقيه بزرگوار اهل بيت عصمت و طهارت، علامه نسّابه و حافظ و نگهبان ميراث گرانسنگ فرهنگ اسلامى، پس از حدود يك قرن تلاش در تعليم و تعلّم، ارشاد و هدايت و تحقيق و تأليف و *116* حراست از مكتب و همگامى و همراهى با حركت عظيم و درهم كوبنده حضرت امام - رضوان اللَّه عليه - عليه سلطه جويان، سرانجام در ساعلت 21 هفتم شهريور 1369 (هفتم صفر 1411) در سن 96 سالگى زندگى را بدرود گفت. والسلام عليه يوم ولد و يوم مات و يوم يبعث حيّا.
ما اين ضايعه بزرگ را به امّت اسلامى و بيت معظّم ايشان تسليت گفته و از خداوند بزرگ، علوّ درجات براى آن بزرگوار خواستاريم و اميدواريم فرزند برومند و فرهيخته ايشان، جناب حجت الاسلام والمسلمين سيّد محمود مرعشى، براى سالگرد آن مرجع عاليقدر، يادنامهاى درخور فراهم آورند و به تفصيل حيات علمى و فقهى و تلاشهاى فرهنگى و سخت كوشيهاى شگرف ايشان را گزارش كنند.
درگذشت آيت اللَّه مشكوة
مرحوم آيت اللَّه حاج شيخ على مشكوة، در سده اصفهان به دنيا آمد. خواندن و نوشتن را در همانجا آموخت. آنگاه براى ادامه تحصيل وارد حوزه اصفهان شد و از محضرِ عالمان و استادان بزرگ آن ديار، آيات عظام شيخ محمدحكيم گنابادى، سيد مهدى درچهاى، سيد محمدعلى نجف آبادى، سيد مرتضى جارچى، ميرزا على آقاى شيرازى و ميرزا محمدرضا خراسانى بهره گرفت. مرحوم آيت اللَّه مشكوة پس از سالها بهره ورى از محضر استادان اصفهان، به حوزه قم وارد شدند و از دروس عالىِ فقه و اصولِ مرحوم آيت اللَّه العظمى حاج شيخ عبدالكريم حائرى استفاده كردند.
وى براى تعميق و تعميم اطلاعات و آگاهيهاى علمى وارد حوزه نجف شد و هفت سال تمام از چشمه سار زلال انديشههاى آيات عظام، حاج آقا ضياء عراقى، سيد ابوالحسن اصفهانى و محمد حسين غروى كمپانى فراوان سود جست. آنگاه به زادگاهش برگشت و در كرسى تدريس و جايگاه تعليم و تعلم از هيچ كوششى دريغ نورزيد.
مرحوم آيت اللَّه مشكوة در سده، مدرسهاى تأسيس نمود و به تربيت طالبان علم پرداخت.
وى در تمام مدت زندگى در كمال سادگى زندگى مىكرد -، و ساده زيستى قرين هماره زندگى وى بود.
مرحوم آيت اللَّه مشكوة پس از سالها تحصيل و تعليم و ارشاد، و خدمات گران ارجِ فرهنگى، علمى، سرانجام در ساعت چهار روز سه شنبه 22 خرداد زندگى را بدورد گفت. درگذشت آيت اللَّه فيروز آبادى
مرحوم آيت اللَّه سيد مرتضى حسينى فيروز آبادى در ربيع الاوّل 1329 قمرى در نجف اشرف، در خانواده علم و فضيلت ديده به جهان گشود و در همان ديار باليد و رشد كرد.
وى پس از تكميل مقدمات علوم اسلامى، در محضر استادان حوزه نجف حضور يافت. آن مرحوم در محضر پرفيض خارج اصول آيت اللَّه حاج ميرزاعلى ايروانى و حاج ميرزا ابوالحسن اصفهانى و آيت اللَّه حاج شيخ كاظم شيرازى شركت كرد.
مرحوم آيت اللَّه فيروزآبادى از استادان و مدرسان بنام حوزه نجف بود و در تدريس و تحقيق و تأليف، سختكوش و نستوه بود. وى در سال 1391 قمرى به ايران هجرت كرد و در حوزه علميه قم به تدريس خارج فقه و ادامه تأليف همت گماشت.
شرح كفايه وى با عنوان عناية الاصول، كه با نگرشى انتقادى تبيينى نگاشته شده است، از جمله بهترين شرحها و سودمندترين كتابهاى كمك درسى است.
فضائل الخمسة من الصحاح الستّة نيز اينك يكى از منابع كارآمد پژوهشهاى اعتقادى و كلامى است.
برخى ديگر از آثار وى عبارت است از: السبعة من السلف، خلاصة الجواهر و الفروع المهمّة فى احكام الائمّة.
مرحوم آيت اللَّه فيروزآبادى در بامداد روز 20 تير 1369 (18 ذيحجة الحرام 1410 قمرى)، زندگى را بدرود گفت.