کتاب آیینه پژوهش

معرفيهاى گزارشى


كليّات
* فهرست مصادر الفرق الإسلاميّه. على اكبر ضيائى (كتابخانه آيت الله العظمى نجفى مرعشى, 1415), 179«260«113ص, وزيرى.
اين كتاب كتابشناسى و منبع شناسى فرق اسلامى است كه در آن ابتدا منابع عمومى ياد شده است و آنگاه منابع و مصادر علويان, دروزيان و يزيديان. هر سه جريان از فرق موجود و تا حدودى ناشناخته اند, بسيارى اين منابع و مصادر شناسانده شده, از آثار نگاشته شده خود آنهاست كه داراى اهميت قابل توجهى است. پيشتر از اين اثر سخن گفته ايم.

* كتابشناسى علامه طباطبايى. قنبرعلى كرمانى (چاپ اوّل: تهران, انتشارات دانشگاه علاّمه طباطبايى, 1373), 170ص, وزيرى.
اين كتاب پس از گزارش كوتاه از زندگانى فيلسوف و مفسّر بزرگ علاّمه طباطبايى در هشت فصل آثار علاّمه طباطبايى و نگاشته ها و پژوهشها درباره آن بزرگوار را فهرست كرده است.
در اين مجموعه بر روى هم 933 كتاب و مقاله در موضوع يادشده معرفى شده است.

* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, 1373), 398ص, وزيرى.
اين كتاب فهرست مقالات فارسى منتشر شده در مطبوعات جمهورى اسلامى ايران است كه در زمستان 1367 نشر يافته اند. در اين فهرست مقالات برپايه موضوع طبقه بندى مى شوند در عناوين ذيل: كليات, سياسى, فرهنگ و جامعه, آفرينش فرهنگى, هنر, صنعت فرهنگى, فعاليتهاى اجتماعى و فرهنگى, اقتصاد و در پايان فهرست نام كسان, فهرست موضوعى و جرايد مى آيد.

* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, 1373).
فهرست موضوعى مقالات فارسى منتشر شده در مطبوعات جمهورى اسلامى ايران در بهار 1368.

* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, 1373), 1ج, 420ص, وزيرى.
فهرست مقالات فارسى است كه در تابستان 1368 در مطبوعات جمهورى اسلامى ايران نشر يافته است.

* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, 1373), 441ص, وزيرى.
فهرست موضوعى مقالاتى است كه در پاييز 1368 در مطبوعات جمهورى اسلامى ايران منتشر شده است.
* فهرست مقالات فارسى. مديريت نمايه سازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, 1373), 398ص, وزيرى.
فهرست موضوعى مقالاتى است كه در تابستان 1369 در مـجلات و مـطبوعات جـمهورى اسـلامى ايـران منتشر شده است.

* كتابشناسى اطلاعات و ارتباطات. محمّد فرح زاد (چاپ اول: تهران, كتابخانه ملّى جمهورى اسلامى ايران, 1373),560ص, وزيرى.
گزارش سودمند و كارآمدى است از مجموعه كتابها و مقاله ها درباره اطلاع رسانى و ارتباطات با مقدمه اى درباره اطلاعات, ارتباطات, منابع و شيوه تنظيم, پيشينه پژوهشهايى از اين دست و آنگاه ارائه منابع و كتابشناسى در دو بخش, اطلاعات و ارتباطات. بر روى هم در اين مجموعه 3678 كتاب و مقاله معرفى شده است. و در پايان نمايه مؤلفان, كتابها, سندها و گزارشها آمده است.

* فهرستواره كتابخانه مينوى. محمدتقى دانش پژوه ـ ايرج افشار (چاپ اوّل: تهران, پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى, 1373), 236ص, وزيرى.
كتابخانه عظيم محقق و پژوهشگر نامور روانشاد مجتبى مينوى, گنجينه اى است بزرگ از نسخه هاى خطى, عكسى, ميكروفيلم و از همه مهمتر يادداشتها و نگاشته كوتاه و بلندى كه از وى برجاى مانده است. خوشبختانه تنظيم و تدوين و نشر آثار قلمى و فكرى وى آغاز شده است و اين مجموعه شماره اوّل (گنجينه مينوى) است كه فهرست نسخه هاى خطّى, عكسى, ميكروفيلم و نيز فهرست موضوعى يادداشتهاى برجاى مانده وى را دربر دارد.

* الحدود, قطب الدين أبى جعفر محمد بن الحسن نيشابورى. تحقيق: محمد يزدى مطلق (چاپ اوّل: قم, مؤسسه امام صادق(ع), 1414),150ص, وزيرى.
اين كتاب فرهنگ موضوعى اصطلاحات كلامى است كه در قرن ششم نگاشته شده است. آقاى دكتر يزدى مطلق كه از كتابشناسان و فهرست نگاران پراطلاع كشور هستند, كتاب را براساس تنها نسخه موجود آن تصحيح كرده و با اشراف آيت الله سبحانى نشر داده اند. كتاب اثرى است سودمند كه به شايستگى عرضه شده است.
* فهارس المستدرك, ج3. جمعى از محققان (چاپ اوّل: قم, مؤسسه آل البيت لأخبار التراث, 1415), 350ص, وزيرى.
از چگونگى اين مجموعه سخن گفته ايم (شماره 30ـ29 ). اين جلد ادامه جلد دوّم است كه اوايل احاديث را فهرست كرده است از حرف (ل) تا (ى). قرآن و حديث
* المفسّرون, حياتهم و منسبهم. سيد محمدعلى ايازى (چاپ اوّل: تهران, سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, 1414), 868ص, وزيرى.
معرفى 121 تفسير است با نگاهى گذرا به شرح حال مؤلفان آنها. ابتدا نام كتاب آمده است و آنگاه نام مؤلف آن و مذهب مؤلف, سپس تعداد چاپهاى كتاب و پس از آن نگاهى كلّى به كتاب و اشاره اى به شيوه تدوين و نگارش كتاب. مؤلف گاهى به مبانى مفسّران نيز اشاره اى گذرا دارد و محتواى برخى از تفاسير را نيز به اجمال گزارش كرده و در پايان هر معرفى منابعى را كه در آن زمينه سودمند خواهد بود, معرفى كرده است. پايان بخش كتاب فهرستهاى فنى آن است; از جمله فهرست تفسيرها براساس تاريخ تدوين.

* اسس التربية و التعليم فى القرآن و الحديث. محمدرضا فرهاديان (چاپ اوّل: معاونت امور بين الملل سازمان تبليغات اسلامى, 1415),336ص, وزيرى.
اين كتاب در شش فصل آيات قرآن و احاديث معصومان(ع) را براساس مسائل تربيتى فهرست كرده است. در ذيل عناوين ابتدا عنوان بدقت توضيح داده مى شود, و سپس آيات و روايات گزارش مى شود. كتاب اثرى است سودمند و خواندنى.

* ابراهيم قهرمان توحيد. محمد نقدى (چاپ اوّل: تهران, انتشارات اسوه, 1373), 111ص, وزيرى.
مؤلف داستان زندگانى و مبارزات قهرمان بزرگ توحيد حضرت ابراهيم(ع) را براساس آيات الهى و روايات معتمد به گونه اى دلپذير به تصوير كشيده است. حروفچينى كتاب, صفحه آرايى, و تصويرها همه و همه نشان از جدّى گرفتن ادبيات نوجوانان است. پردازش داستان استوار است و به دور از مطالب سست. براى مؤلف در نگارش ديگر داستانهاى قرآنى بدين سبك و سياق آرزوى توقيق داريم.

* حقوق مؤمنان. سديدالدين ابوعلى بن طاهر صورى, ترجمه على اسلامى (چاپ اوّل: تهران, مركز چاپ و نشر بنياد بعثت, 1373), 48ص, رقعى.
كتاب ترجمه اى است روان, گويا و خواندنى از كتاب ارجمند (قضاء حقوق المؤمنين) كه در ضمن حدود 50 روايت حقوق مؤمنان بر يكديگر را رقم زده است. متن روايات نيز با اعراب در پانوشتها آمده است.

* جلوه هاى تشيّع در تفسير كشف الأسرار. محمد مهدى ركنى (چاپ اوّل: يزد, مؤسسه انتشارات يزد, 1374), 104ص, وزيرى.
تفسير كشف الأسرار از مهمترين تفاسيرى است كه در آستانه قرآن با نثرى دل انگيز به خامه رشيدالدين احمد ميبدى سامان يافته است. اين تفسير از نگاههاى گوناگون قابل مطالعه و تأمل است. (رك: مجله حوزه, شماره69/25 مقاله شناسايى برخى از تفاسير عامه, محمدعلى مهدوى راد, كه بحثى است مفصل از اين تفسير, و منابع ارائه شده در آن مقاله) استاد ارجمند دكتر محمدمهدى ركنى سالهاى پيش جلوه هاى تشيّع را در اين تفسير به مطالعه گرفت و نتيجه آن را طيّ مقاله اى درازدامن به يادنامه علاّمه امينى ـ رضوان الله عليه ـ تقديم كرد و اين مجموعه همان مقاله است. حروفچينى جديد و فهرست مطالب و منابع در هيأتى چشم نواز, عرضه شده است.

* ملحقات احقاق الحق, ج28. سيد شهاب الدين مرعشى (چاپ اوّل: قم, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى مرعشى, 1415), 683ص, وزيرى.
ادامه مجموعه عظيم (احقاق الحق) كه پيشتر از آن و چگونگيش سخن گفته ايم. اين جلد بيست وهشتمين جلد از ملحقات است و شامل احاديث و گزارشها درباره زندگانى و كلمات معصومان(ع) از امام چهارم(ع) تا امام هشتم(ع).

* بحوث حول روايات الكافى. امين ترمش العاملى (چاپ اوّل: قم, مؤسسه انتشارات هجرت, 1415), 200ص, وزيرى.
اين كتاب نقدى است بر كتاب (الشيخ الكلينى البغدادى و كتابه الكافى) كه پيشتر از آن سخن گفته ايم (شماره 82/25) گو اينكه برخى از نقدهاى مؤلف درست مى نمايد, امّا غالباً نقدها و خرده گيريها نادرست است و ناشى از عدم توجه نويسنده آن به شيوه مؤلف الشيخ الكلينى افزون بر آن متأسفانه كتاب نه از ادب علمى برخوردار است و نه از ادب نگارشى.

* دفاع عن الكافى. ثامر هاشم حبيب العميدى (چاپ اوّل: قم, مركز الغدير للدراسات الإسلاميه, 1415), 767ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب كوشيده است تا مهمترين اشكالاتى را كه برخى از نويسندگان سنّى متوجه مجموعه ارجمند (كافى) كرده اند پاسخ گويد. در ابتدا كتاب از شيخ جليل القدر محمد بن يعقوب كلينى و كافى سخن رفته است. آنگاه از امامت و خلافت به عنوان بحثهايى مقدماتى و روشنگر زمينه هاى بحث از اشكالها.
محتواى اصلى كتاب در دو باب عرضه شده است در باب اوّل به شبهه ها و پندارهاى سست بنياد درباره احاديث مرتبط با حضرت مهدى(ع) پاسخ داده شده است و در باب دوّم آن از احاديث تقيّه موجود در كافى دفاع شده است. هر دو بحث عالمانه و دقيق به قلم آمده است و بحث تقيّه بدين سان حقاً ابتكارى و سودمند است. اميدواريم پس از نشر دوّمين جلد اين مجموعه ارجمند, گزارشى تفصيلى از آن را عرضه كنيم.

* تفسير قرآنى و زبان عرفانى. نويا, پل. ترجمه اسماعيل سعادت (تهران, مركز نشر دانشگاهى, 1373), 15«375ص, فهرست راهنما.
پل نويا (1925تا1980) در اين كتاب خواننده را با طرحهاى گوناگون تفسير, از صورتهاى اوليه آن كه هنوز شكل مشخصى نداشته است تا انواع كاملترى از زبان مفسران و عرفاى بعدى, آشنا مى سازد. مؤلف ابتدا در مقدمه به بررسى زبان صوفيانه مى پردازد و آن را زبان تجربه عرفانى (يعنى زبانى كه پابه پاى تجربه درونى به وجود مى آيد و همه مايه خود را از زندگى واقعى مى گيرد) مى نامد. بررسى تفسير مقاتل به عنوان يكى از قديم ترين تفسيرهاى قرآن, مقايسه ميان مقاتل و ترمذى (كه هر دو كتابى درباره وجوه مختلف واژگان قرآنى دارند), بررسى آراى شقيق بلخى و خراز كه نمايندگان تفسير مبتنى بر تجربه درونى هستند, و بالأخره بررسى رساله اى از نورى و آثار نفّرى و تفصيل نوآورى زبان تجربه و واژگان آن, از جمله موضوعات و مباحث كتاب حاضر است. فقه و حقوق
* حقوق جنگ. محمدرضا ضيائى بيگدلى (چاپ اوّل: تهران, انتشارات دانشگاه علامه طباطبايى, 1373), 415ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب در هفت فصل جنگ را از ديدگاه حقوقى بررسى كرده است. فصل اوّل مفهوم جنگ را روشن كرده است و در فصل دوم از مفهوم جنگ بلحاظ حقوقى بحث شده است.
در فصل سوم از آغاز جنگ سخن رفته است و انواع اعلان جنگ و آثار حقوقى آن و در فصل چهارم هدايت عمليات جنگى مورد كاوش قرار گرفته است. فصل پنجم عهده دار تبيين ضمانت اجراى حقوق جنگ است, فصل ششم چگونگى پايان جنگ و ترك مخاصمه را به بحث گذاشته است. فصل هفتم مسأله بيطرفى در جنگ بررسى شده است و ابعاد و چگونگى آن.

* روش فقهى و اصولى شيخ انصارى. سيد على شفيعى (چاپ اوّل: اهواز, انتشارات خوزستان, 1373), 75ص, رقعى.
نويسنده در اين رساله كوشيده است تا ابعاد تفكر اصولى و فقهى شيخ اعظم انصارى را بنماياند. وى به سبك نگارش و امتيازات دو كتاب مهم شيخ يعنى رسائل و مكاسب پرداخته است و حُسن ترتيب, احترام به آراء و صاحبان آراء, سهل و ممتنع بودن, ذوق سليم و تعبد به روايات معصومان(ع) را از امتيازات كتابها شمرده است.
* تازه هاى احكام. محمدحسن موحّدى ساوجى (چاپ اوّل: قم, مركز نشر علوم دانشگاهى, 1373), 243ص, وزيرى.
اين كتاب مشتمل است بر مسائل فقهى جديد. تدوين كننده آن كوشيده پاسخهاى مسائل مورد ابتلاى جامعه را از ميان فتاوى مراجع معظم تقليد گردآورده, نشر دهد; مانند مسائل بيمه, مسائل جديد طهارت و عبادت, بانك و معاملات بانكى, مسائل جديد مرتبط با زندگانى اجتماعى بانوان, مانند پوشش, حضور در اجتماع, تحصيل در محيطهاى مختلط و….
نويسنده از خواننده خواسته است كه اگر پاسخهايى از اين دست از مراجع در اختيار دارد, براى تكميل اين مجموعه در اختيار وى قرار دهد, از آن روى كه اين اقدام ارجمند است و كارآمد آدرس مؤلف را مى آوريم:
قم, خيابان شهدا, خيابان شهيد زين الدين, كوچه آزاد, پلاك18, موحّدى ساوجى.

* اجماعيات فقه الشيعه. اسماعيل حسينى مرعشى (چاپ اوّل: قم, مؤسسه المنار, 1415), 474ص, وزيرى.
مؤلف در اين كتاب مسائلى را كه در فقه شيعه اجماعى بوده است با تفصيل و تحقيق و بررسى گزارش كرده است. وى در مقدمه اى مفصّل از وجوب رجوع به كتاب و سنّت, حجيت كتاب و سنت, شيوه هاى رفع تعارض از روايات امتياز, فقه شيعه بر ساير فرق و… سخن گفته است.

* الشروط او التزامات التبعيّه فى العقود 2ج. سيد محمد تقى خويى (چاپ سوّم: قم, مؤسسه المنار, 1415), 387«344ص, وزيرى.
اين كتاب مفصّلترين و تحقيقى ترين كتابى است كه مباحث (شرط) در پيمانها را يكجا از ابواب مختلف فقهى گرد آورده و به بحث گذاشته است, تعريف شرط در لغت, فلسفه و كلام, فقه و قانون و ديدگاه فقها و تقسيمات شرط, شرايط در عقد و چگونگى آنها و… از جمله بحثهاى كتاب است.
مؤلف شهيد(ره) كوشيده است در عرضه مطالب به ديدگاه گوناگون مراجعه كند و به بحث چهره اى تطبيقى در فقه و قانون ببخشد. كلام
* حقوق فراموش شده امام زمان(عج). كريمى جمهورى (چاپ اوّل: تبريز, انتشارات احرار, 1373), 62ص, رقعى.
تحقيقى است درباره حقوقى كه حضرت امام زمان(ع) بر ذمّه مؤمنان دارد از اقتدا به آن بزرگوار, اطاعت خالص, جلب رضايت آن حضرت, دلبستگى و تعلق قلبى و انتظار فرج از جمله حقوقى است كه بدانها پرداخته شده است.
* البدعة. جعفر باقرى (چاپ اوّل: تهران, مجمع جهانى اهل البيت(ع), 1415), 675ص, وزيرى.
اين كتاب در چهار باب به تفصيل از بدعت و مسائل مرتبط با آن سخن گفته است, خطوط كلّى تشريع, لزوم رويارويى با بدعت در حوزه تشريع, زمينه ها و عوامل ظهور بدعت, مفهوم دقيق لغوى و اصطلاحى بدعت, اقسام بدعت, بدعت در نصوص اسلامى, ابعاد بدعت, نمونه هاى عينى بدعت و رويارويى امامان(ع) با بدعت از جمله مباحث اين كتاب سودمند است.

* شرح عيون الحكمة. فخرالدين رازى, تحقيق احمد حجازى (تهران, مؤسسة الصادق للطباعة و النشر, 1415), 254« 302« 174ص, وزيرى.
شرح عيون الحكمة ابن سيناست در منطقيات, الهيات و طبيعيات. محقق مصرى كتاب افزون بر تصحيح متن در ضمن مقدمه اى از جايگاه علوم عقلى در اسلام و شرح حال مؤلف به اختصار سخن گفته است.

* اولين سمپوزيوم بين المللى اسلام و مسيحيت ارتدكس (تهران, مركز مطالعات و تحقيقات فرهنگى بين المللى ـ با همكارى انجمن دوستى ايران و يونان , 1373), 283ص.
كتاب حاضر شامل متن مقالاتى است كه در اولين سمپوزيوم بين المللى اسلام و مسيحيت ارتدكس به زبانهاى فارسى و انگليسى و يونانى ايراد شد. عنوان برخى از اين مقالات و نام نويسندگان آنها را مى آوريم: (حيات پس از مرگ در قرآن كريم) احمد احمدى; (انسان شناسى و معادشناسى در مذهب ارتدكس) ماريوس پ. بگزوس; (آفرينش و مسئله محيط زيست در الهيات ارتدكس) واسيليوس ت. يولچيس; (اسلام در كتب درسى مدارس يونان) يورگوس چاكاليديس; (انسان كامل) غلامحسين ابراهيمى دينانى; (زمينه هاى محاوره فعال بين اديان الهى) محمد جواد لاريجانى; (آفرينش انسان و ظهور كلمه الهى) حسين لاشئ; (معناى ايمان در متكلمان و عرفاى اسلام) محمد مجتهد شبسترى. اين سمپوزيوم در شهريورماه 1373 برگزار گرديد.

* تهليليه. (شرح لااله الا الله). جلال الدين دوانى. تصحيح و شرح فرشته فريدونى فروزنده (تهران, كيهان, 1373), 153ص.
جلال الدين دوانى (830 تا 908) اين رساله را در شرح و تفسير كلمه توحيد (لااله الا الله) كه به نام سلطان حسين بيگ نگاشته است. نسخه اساس اين تصحيح مكتوب به سال 939هـ.ق است. مصحح مقدمه مفصلى درباره زندگى و تأليفات و مذهب و افكار و آراى دوانى براين كتاب نگاشته است. تاريخ و رجال
* حجة الشيعة الكبرى, الشيخ المفيد. محمد شعاع فاخر (چاپ اوّل: قم, انتشارات سعيد بن جبير, 1415), 478ص, وزيرى.
مؤلف ابتدا از زندگانى شيخ مفيد رضوان الله عليه سخن گفته است و مشايخ آن بزرگوار, آنگاه زمينه هاى به وجود آمدن فِرَق در حوزه تفكّر اسلامى را مطرح كرده و آنگاه به جريان غلّو پرداخته و آن را تبيين كرده است و در نهايت موضع شيخ را در برابر غاليان و فرقه هاى اسلامى گزارش كرده است.

* صفوة الصفا. ابن بزاز اردبيلى. در ترجمه احوال و اقوال و كرامات شيخ صفى الدين اسحق اردبيلى. مقدمه و تصحيح از غلامرضا طباطبايى مجد ([تبريز], ناشر: مصحح, 1373), 1348ص, فهرست راهنما.
صفوة الصفا يا اسس المواهب السنية فى مناقب الصفويه از كتابهاى معروف درباره تصوف و نيز حالات و كرامات شيخ صفى الدين اردبيلى (650تا 735هـ.ق), جد پنجم شاه اسماعيل صفوى است. ابن بزاز (درويش توكلى بن اسماعيل بن حاجى محمد) در سال 759هـ.ق/ 1357م. اين اثر را تأليف كرده است و در آن از اوضاع و احوال صوفيان و دراويش و نيز احكام فرمانروايان و بزرگان و طبقات مختلف مردم در زمان خود سخن گفته است. قسمت اعظم اين كتاب در شرح حالات عرفانى و كرامات و كلمات قدسيه شيخ اردبيلى است. ابن بزاز از مردم اردبيل و از پيروان شيخ صدرالدين (پسر و جانشين شيخ صفى الدين) بوده و اين كتاب را به سفارش و توصيه شيخ صدرالدين و از قول شاهدان و مردم گردآورى و تأليف كرده است. كتاب حاضر براساس نُه نسخه تصحيح شده است كه تاريخ تحرير نسخه اساس آنها 896هـ ق است. مصحح در مقدمه كتاب به تفصيل درباره مؤلف كتاب, ضرورت تصحيح اثر, و احتمال تحريف در اين كتاب بحث كرده است.

* موسوعة الأمام الصادق(ع), ج1. سيد محمد كاظم قزوينى (چاپ اوّل: انتشارات بصيرتى, 1414), 495ص, وزيرى.
جلد اوّل از مجموعه عظيمى است مؤلف آن درباره حضرت امام صادق(ع) پى نهاده بوده است. مرحوم سيد محمد كاظم قزوينى آهنگ آن داشت كه در مجلّدات اين اثر از تمام مسائل مرتبط با آن حضرت سخن به ميان آورد. در اين جلد از شيوه پژوهش در اين مجموعه سخن گفته است و آنگاه از امامت و شخصيت آن حضرت در منابع فريقين. او ديدگاه عالمان فرق اسلامى و احاديث امام صادق(ع) را در اين دستمايه منابع عامّه به تفصيل گزارش كرده است.

* به سوى ام القرى. رسول جعفريان (چاپ اوّل: تهران, نشر شعر, 1373), 343ص, وزيرى.
مجموعه چهار سفرنامه است از ديار دوست; ام القرى, خانه خدا. سفرنامه اوّل ديدارها, برداشتها و دريافتهاى نويسنده است به سال 1373, در اين بخش آقاى جعفريان دريافتهاى نو از فرهنگ, انديشه و معيشت آن ديار را با باورها و دريافتهاى ديگران از گذشته ها درآميخته و آميزه اى ارجمند به دست داده است. سفرنامه دوم به خامه حاج ميرزا على اصفهانى است از قرن چهاردهم و سفرنامه سوم را محمدولى ميرزا نوشته در قرن سيزدهم. سفرنامه چهارم توضيح و گزارشى است از مدينه و مساجد و شاهد مشرفّه آن در همان قرن. مجموعه آنچه در اين كتاب آمده است, اطلاعات جالب توجهى از چگونگى حج گزارى مسلمانان و وضع معيشتى و جغرافياى مردمان در قرنهاى اختلاف را به دست داده است.
* پيرامون حماسه عاشورا. سيد محمد شفيعى (چاپ اوّل: تهران, مركز چاپ و نشر سازمان تبليغات اسلامى, 1373), 260ص, رقعى.
مؤلف در اين كتاب در يازده فصل به تحليلى از حماسه بزرگ عاشورا و مسائل مرتبط با آن پرداخته است. در فصل اوّل و دوم زمينه هاى قيام بررسى شده و در فصل سوم از چهره هاى والاى بيداردل در حماسه عاشورا سخن رفته است. فصل چهارم از شخصيت هاى ارجمند خاندان رسول الله بحث شده است. در فصول بعدى از حوادث تاسوعا و عاشورا بحث شده, و پى آمدهاى حادثه كربلا بررسى و گزارش شده است.

* توصيف آثار تاريخى مكه و مدينه و فلسفه مناسك حج. محيى لارى, به كوشش رسول جعفريان (چاپ اوّل: قم, انتشارات انصاريان, 1373), 94ص « تصوير, وزيرى.
تحليلى است عرفانى و معنوى از مناسك حج در قالب اشعارى زيبا و خواندنى با توصيفى دقيق از آثار تاريخى مكه و مدينه. مصحح محترم در ضمن مقدمه اى كوتاه ارزش كتاب را بازگفته و در پانوشتها برخى نسخه بدلهاى مهم را آورده است. تصويرهاى كتاب از برخى جايها و آثار تاريخى مكه كه در اين چاپ به گونه رنگى آمده است بسيار جالب و ديدنى است و نمايشگر چگونگى هنر تصوير در آن روزگار.

* تاريخ تحليلى و سياسى اسلام. على اكبر حسنى (چاپ اوّل: تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, 1373), 544ص « تصوير, وزيرى.
اين كتاب در بيست وچهار فصل به بررسى و تحليل تاريخ اسلام از آغاز تا سال شصت و پنج هجرى پرداخته است با مقدمه اى درباره تاريخ, تاريخ نگارى و جاهليت.
در فصل اوّل از تاريخ و تاريخ نگارى سخن رفته است و در فصل دوم از جزيرة العرب و فرهنگ آن روزگار, فصل سوم تصويرى است از جهان در آستانه بعثت و در فصل چهارم انساب عرب و ريشه هاى آن شناسايى شده است, فصل پنجم عهده دار گزارش دوران قبل از بعثت پيامبر است و در فصول بعدى تاريخ اسلام از بعثت تا سال 67 هجرى گزارش شده است. مؤلف در ضمن مقدمه اى از شيوه بحث و پژوهش خود سخن گفته و برخى از نكات تازه اى را كه بدانها در ضمن پژوهش دست يافته است, برشمرده است.

* عدة الرّجال, ج1. سيد محسن حسينى اعرجى كاظمينى. تحقيق: مؤسسة الهداية الأخبار التراث (چاپ اوّل: قم, انتشارات اسماعيليان, 1415), 504ص, وزيرى.
اين كتاب از آثار مهم رجالى است. در اين جلد در ضمن دوازده فصل از مباحث مهم مقدماتى رجال سخن رفته است از جمله: فرقه هاى شيعه, عوامل جرح و تعديل, اصحاب اجماع و….
محققان كتاب را براساس دو نسخه تحقيق كرده اند و در پانوشتها منابع اقوال و احاديث را ياد كرده اند و در ضمن مقدمه اى از شرح حال و آثار مؤلف به تفصيل سخن گفته اند.

* ترجمه آثار البلاد و اخبار العباد, ج1و2. محمد مراد بن عبدالرحمن, تصحيح: سيد محمّد شاهمرادى (چاپ اوّل: دانشگاه تهران, 1371ـ1373), 402«525ص, وزيرى.
آثار البلاد اثرى است بزرگ و سودمند و دقيق در شناسايى و گزارش شهرها و آباديها و چگونگى آنها, كه در قرن هفتم به قلم آمده است. آثار البلاد در آثار جغرافيايى پس از خود اثر محسوسى داشته است. اين كتاب ترجمه اى است دقيق از آن كه در قرن يازدهم سامان يافته است. مصحح محترم كتاب را برپايه تنها نسخه موجود آن و با تطبيق متن عربى تصحيح كرده است; و در ضمن مقدمه اى از اهميت كتاب و شيوه تصحيح آن سخن گفته است.

* استانبول و فتح آن. خليل اينالحق, م طيّب گوك بيلگين, ترجمه: على كاتبى (چاپ اوّل: تهران, بنياد دايرة المعارف اسلامى, 1373), 201ص, رقعى.
مجموعه اى است از دو مقاله جامع و شامل درباره, استانبول (قسطنطنيه) پايتخت رم شرقى و دارالخلافه عثمانى. در اين دو مقاله, از فتح استانبول, نتايج آن, توسعه پايتخت عثمانى, تأسيسات مهم شهرى, ساختمانها, بزرگراهها, معيارهاى بومى, زلزله ها, اقليتهاى مذهبى و… سخن رفته است.

* بازرگانان. هما ناطق (چاپ اوّل: تهران, انتشارات توس, 1373), 378ص, وزيرى.
گزارشى است تحليلى و مستند از موضع بازرگانان در دادوستد با بانك شاهى و رژى تنباكو, برپايه آرشيو امين الضرب. اين پژوهش در چهار بخش پايان يافته است. مؤلف كوشيده است بدون اينكه به خوب و بد بودن جريان بپردازد, گزارش مستند و دقيق از حوادث را ارائه دهد او خود در مقدمه مى گويد: (… پژوهش در خود امتيازنامه, سازماندهى رژى, علل درگيرى مالى بازرگانان با رژى و سرانجام اين حكايت [حوزه پژوهش من است] پس مرا كارى نيست به اينكه رژى خوب كرد يا بد كرد, بلكه مى خواهم بدانم رژى چه بود, و يا كه بود و چه كرد و….)

* كتاب الأدب و المروة. صالح بن جناح. ترجمه, تحقيق: سيد محمد دامادى (چاپ اوّل: تهران, پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى, 1372), 407ص, وزيرى.
جريان فتوت و جوانمردى و چگونگى ظهور و بروز مسلك عملى و اعتقادى در ميان مردم ايران با عناوين (فتوّت), (جوانمردى) و… از فصول خواندنى تاريخ تحوّلات اجتماعى ايران و جهان است. آنچه در اين كتاب آمده است متن تصحيح شده كتاب ياد شده است در اين زمينه و پژوهش مفصّل محقق و مصحّح كتاب درباره آن بر پايه منابعى كه به گونه اى درباره اين جريان اجتماعى سخنى داشته اند. او با جستجويى گسترده جريان جوانمردى را در نگاشته هاى عالمان اسلامى از دورترين زمانها بازشناسى و عرضه كرده است.

* قواعد فقه بخش مدنى. سيد مصطفى محقق داماد (چاپ اوّل: تهران, سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى و دانشگاهها, 1374), 296ص, وزيرى.
اين كتاب در شانزده فصل سامان يافته است و بر روى هم چهارده قاعده فقهى را به بررسى و تحليل نهاده است. در فصل اوّل از سير تدوين قواعد فقهى در مذاهب مختلف فقهى سخن رفته است و در فصل دوم با عنوان كليات, حكم واقعى, حكم ظاهرى, قواعد فقهى, فرق بين قاعده فقهى و ضابطه فقهى, مسأله فقهى و قاعده فقهى, اقسام قاعده فقهى, اصول عمليّه به اجمال بحث شده و آنگاه تبيين قواعد فقهى آغاز شده است; با قاعده شروط. قاعده نفى عسر و حرج, قاعده تسليط, قاعده تعذر وفا به مدلول عقد, قاعده لزوم, و… از ديگر بحثهاى اين كتاب است. در تمام قواعد بحث به صورت تطبيقى پيش رفته است, تطبيق بين مذاهب و قوانين موضوعه. كتاب بر روى هم اثرى است خواندنى و سودمند. اخلاق و تربيت
* رهتوشه رهروان در آداب سير و سلوك معنوى (شرح رساله زادالسالك اثر مولا محمد حسن فيض كاشانى). محدث ارموى, ميرجلال الدين ([تهران], دفتر تحقيقات و انتشارات بدر, 1373), 220ص.
زادالسالك برنامه اى است براى پيروان مذهب جعفرى و دستورالعملى است براى سالكان طريقه اثنى عشرى و خلاصه اى است شامل مضامينِ احاديث در باب عمل. كتاب حاضر كه شامل متن كامل زادالسالك نيز هست, حدود 40سال پيش چاپ شد. چاپ حاضر با حروفچينى مجدد است و تعليقات محدث در آن با حروفى متمايز از متن رساله آمده است.

* نماز درس زندگى. سيدعلى شفيعى (چاپ دوم: اهواز, انتشارات خوزستان, 1373), 90ص, رقعى.
بحثى است كوتاه درباره معارف نماز و ابعاد عرفانى و معنوى آموزه هاى آن. ظاهر و باطن نماز, مقدمات و مقارنات آن, وقت شناسى, نمازگزار همسخن با خداوند, طمأنينه, انديشه و تفكّر در نماز عناوين برخى از مطالب كتاب است.

* چهار گفتار. سيدعلى شفيعى (چاپ اوّل: اهواز, انتشارات خوزستان, 1373), 100ص, رقعى.
اين كتاب مجموعه اى است از چهار بحث اخلاقى كه در پرتو آيات و روايات به قلم آمده است, روزه و اهميت آن, عبادت و عمل, دعا و نيايش و توبه بحثهايى است كه در اين مجموعه مورد بحث قرار گرفته است. علمى
* مبانى جامعه شناسى. دفتر همكارى حوزه و دانشگاه (چاپ اوّل: تهران, سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى و دانشگاهها, 1373), 321ص, وزيرى.
اين كتاب در پنج فصل به مبانى جامعه شناسى پرداخته است. در فصل اوّل از تعريف, موضوع و هدف جامعه شناسى سخن رفته است. در فصل دوم قلمرو آن به بحث گذاشته شده و رابطه آن با علوم و معارف ديگر تبيين شده است. روش تحقيق در جامعه شناسى, راههاى گونه گون آن, مشكلات و دشواريهاى پژوهش در اين زمينه در فصل سوم آمده است. فصل چهارم عهده دار تبيين پايگاه علمى جامعه شناسى است. در فصل پنجم منشأ زندگى اجتماعى انسان را از ديدگاه فيلسوفان اجتماعى تبيين و گزارش كرده است. در سه بخش آراى انديشوران كهن, ديدگاههاى انديشوران مسلمان و نظريه هاى دانشمندان غرب.

* ديدگاههاى نو در جغرافياى شهرى. حسين شكوئى (چاپ اوّل: تهران, سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انسانى دانشگاهها, 1373), 568ص, وزيرى.
در اين كتاب مفاهيم جغرافياى شهرى در دوازده فصل تبيين شده است. عناوين برخى از فصول آن چنين است: جغرافياى شهرى و ابعاد اجتماعى و اقتصادى آن, سير تكوين جغرافياى شهرى, شهر و مفاهيم شهرى, مكتبهاى جغرافياى شهرى, زندگى شهرى در دوره هاى تاريخى, وابستگيهاى فضايى و روابط شهر و روستا و سيستمهاى شهرى و….

مجله هاى پژوهشى



* پاسدار اسلام
شماره161, ارديبهشت74.
اسلام و تجمل پرستى; حج, سلوك روحانى; سمينار در خدمت انديشه دينى; حديث هجران; سوگنامه شمع انقلاب; مصونيت شخصيت افراد در جامعه دينى و….

* پيام زن
سال چهارم, شماره دوم (پياپى38), ارديبهشت74.
اسلام, زن و كنكاش نوين(7); مشاغل زنان در عصر رسالت; تأملى بر وضعيت آموزش زنان روستايى; گزارشى از موزه آستانه حضرت معصومه(س); تازه هاى پژوهش و….

* تاريخ و فرهنگ معاصر
سال سوم, شماره1و2 (پياپى9ـ10), 73.
درباره خاطرات شهيد نواب صفوى; تاريخ فدائيان اسلام(5): حكومت نظامى; طغرل احرارى; تاريخ بيست ساله كنفدراسيون جهانى محصلين و دانشجويان ايرانى; اتحاديه مسلمين ايران و دفاع از حقوق مردم فلسطين; (پيشواى امت) وزير مختار انگليس; نقش نواب صفوى در تظاهرات خونين 27خرداد 1327; پيدايش جبهه ملى; چند خاطره از شهيد آيت اللّه بهشتى; كتاب (چهل حديث) چگونه كشف شد; زندگى پرماجراى بهلول; مبانى زبانشناختى تفسير عقلانى وحى از ديدگاه معتزله; ناسيوناليسم چيست؟; استاد صدر بلاغى; خط سوم در انقلاب مشروطيت ايران; مكتب تفكيك و….

* التوحيد
العدد74, السنة الثالثة عشرة, رمضان1415.
انماط السلوك التغريبى فى مجتمعات المسلمين; الغرب و الصحوة الاسلامية … مطارحة فى الفكر و السياسة; قضايا السلطة و المعارضة فى المنطقة الاسلامية; اصول حقوق الانسان فى التشريع الاسلامى مبدأ الحاكمية والولاية فى الفقه السياسى الاسلامي; نظرية المؤامرة بين مؤيديها و معارضيها; السيد محمد سعيد الحبوبي; الصراع بين الاسلام و الغرب (حوار) و….

* حوزه و دانشگاه
سال اول, شماره دوم, بهار74.
جامعه شناسى و اصالت عمل اجتماعى; آيا علوم اجتماعى واقعاً پايين رتبه اند؟ ارزيابى نگاه برنامه اول به تورم; اراده الهى و نفى موجبيت; وحدت حوزه و دانشگاه (تحليل واقعيتها و…) وبر و اسلام و….

* دانشگاه انقلاب
شماره104, زمستان73.
رياضيات, اوضاع كنونى و راهبردها; آموزش عمومى, رياضيات, كاستيها و اهداف نو; خاطرات علمى و مشكلات پژوهشى; علوم رياضى و دستاوردهاى مسلمانان; زمينه فرهنگى رياضيات; تلقى نوين از علم; درباره وزارت فرهنگ و آموزش عالى; مؤسسه رياضى دانشگاه تربيت معلم; انجمن رياضى ايران; معرفى كتاب و….

* راهبرد
شماره5, زمستان73.
وضعيت حقوق بشر در ايران; قضيه لاكربى, ديوان بين المللى دادگسترى, با شوراى امنيت؟; بررسى ابعاد تهاجم فرهنگى صهيونيستى: جهان اسلام و عرب; منابع تاريخى فرهنگ سياسى روسيه و تداوم آن; بررسى سياست خارجى دولت كلينتون از ديدگاه كيسينجر; بى ثباتى سياسى در انديشه اقتصاددانان و….

* رسالة الثقلين
العدد الحادى عشر, السنة الثالثة, رجب ـ رمضان 1415هـ.ق.
نهج اميرالمؤمنين(ع); من الدس و التشوية فى دائرة المعارف الاسلامية(3); مرى تأثر علماء الفقه و الاصول بالفلسفة(3); قيادة الامام الصادق(ع); مسيرة الاستسلام الذليل و التنازل المنظم; كتاب فى مقال: وسيلة الخادم الى المخدوم فى شرح صلوات الأربعه عشر معصوم; روايات زيد بن ارقم; قصيدة: يا صاحب العصر ـ فى ذكرى مولد القائم(عج) و….
* رسانه
سال پنجم, شماره4, زمستان73.
آموزش و ضرورتهاى امروز; آموزش روزنامه نگارى, دغدغه بى پايان; تجزيه و تحليل محتوا; بررسى سرمقاله ها در سه روزنامه تهران; وسايل ارتباط جمعى, تغيير يا تداوم فرهنگ؟; مطالعه و تحقيقات; كتابهاى تازه و….

* فرهنگ توسعه
سال چهارم, شماره17, فروردين و ارديبهشت74.
يكسان انگارى, يكتاانگارى, ديالكتيك تاريخى و مسايل توسعه سياسى در ايران; سنت, نوگرايى, توسعه; آمريكاى لاتين; همزيستى و تقابل انقلاب و ضدانقلاب; جامعه شناسى فرانوين و….

* كرانه
سال اول, شماره دوم, تابستان73.
مسافركشى علمى; نقش دانشمندان اسلامى در گسترش فرهنگ مطالعه; نگاهى به حقوق آفرينش فكرى در ايران; كتابخانه قاضى خسروبيك در سارايوو; كتابخانه و كودك; طبقه بندى علوم در جهان اسلام; گفتگويى با آقاى عبدالحسين آذرنگ پيرامون اطلاع رسانى; تكنولوژى اطلاعاتى در كتابخانه(2); تشكيل انجمن علمى كتابدارى و اطلاع رسانى پزشكى ايران و….

* كلام اسلامى
سال چهارم, شماره14, بهار74.
تحليلى از پاسخهاى متكلمان مسيحى از شرور; حدوت اجسام; مفهوم منطقى احتمال; ديدگاههاى مختلف معتزله بصره و معتزله بغداد; موضوع فلسفه اخلاق و حيطه آن, دين شناسى علامه طباطبايى(ره); پاسخ به سه اشكال در پذيرش دين; اديب پيشاورى; نگاهى به پيشگفتار (خدا در فلسفه); مدخلى بر گفتگوى كلامى اسلام و مسيحيت; قاعده لطف; ريشه هاى علوم ولوى و….

* معرفت
سال سوم, شماره چهارم (پياپى12), بهار74.
ميزگرد اسلام و دموكراسى; اسلام و نظريات غربى در باب حقوق بشر; اخلاق و عرفان اسلامى; اعتبار ادراك و شهود عرفانى از ديدگاه كتاب و سنّت; ابعاد حج در قرآن; استقراء و تجربه ها; ويتگنشتاين فيلسوف و منتقد فرهنگى; برهان صديقين از ديدگاه حكماى مشاء اشراق و حكمت متعاليه; ملاك تمايز علوم برهانى از علوم غيربرهانى; نقش تمدن اسلامى در بيدارى اروپا; طريقه تشيع و قله هاى تعصب در تاريخ افغانستان; مديريت ايمان به كار; نيازهاى بشر و جاودانگى دين و….

* ميراث جاويدان
سال دوم, شماره سوم (پياپى7), پاييز73.
آثار تربيتى وقف; عرف و عادت; وزارت اوقاف در دوره زنديه; رسالة الانوار; مزارها كانونهاى معنوى اسلام; معلم ثالث; پارسى كهن در ترجمه قرآن; فدايى مازندرانى; وقف از نظر فقه و قانون مدنى; اتهام فراخوانى مغولان و….

* مجلس و پژوهش
سال دوم, شماره چهاردهم, اسفند73.
برنامه دوم و جايگاه بخش كشاورزى; گزينه مطلوب, كشاورزى مردمى يا دولتى; مشاركتهاى سازنده در روند توسعه; آفريقاى جنوبى, موقعيت امروز و رسالتهاى ما; اخبار مجلس شوراى اسلامى; اخبار مجالس دنيا; تازه هاى نشر درباره موضوعات حكومتى و….

* مطالعات آسياى مركزى و قفقاز
سال سوم, دوره دوم, شماره8, زمستان73.
گزارش سمينار بررسى منابع و ظرفيتهاى اقتصادى آسياى مركزى و قفقاز; دكترين مونروئه: روسيه و ثبات منطقه; منافع اقتصادى روسيه در آسياى مركزى; ريشه هاى اقتصادى ـ سياسى بحران درياچه آرال و….

* نور علم
دوره پنجم, شماره ششم (پياپى54), اسفند73.
طب و ارزش طبيب; نجوم امت, زندگينامه حضرت آيت الله آخوند ملاحبيب الله كاشانى(ره); معرفت شناسى از ديدگاه شهيد مطهرى(ره); فهرست دويست وسى نسخه خطى; فهرست نه ساله مجله و….

* نمايه
سال چهارم, شماره11 (پياپى39), اسفند73.
*

كتابشناسى توصيفى ملاصدرا
حقدار على اصغر

(منابع زندگى، آثار و افكار)
كتابشناسى حاضر در دو بخش تنظيم شده است: بخش اول به معرفى آثارى كه در خصوص شرح حال و افكار ملاصدرا نگاشته شده اند، مى پردازد كه در دو قسمت جداگانه مقالات و كتابها آمده است.
در بخش دوم، آثار و تأليفات خود ملاصدرا معرفى شده است و حدالامكان به ذكر تعداد دفعاتى كه به چاپ رسيده اند و يا مقالاتى كه درباره كتاب مورد معرفى نگاشته شده و يا احياناً نقدى كه در رابطه با آن انجام گرفته، پرداخته است. فهرست آثار ملاصدرا بر پايه معرفيهاى قبلى بزرگان بوده و اگر بعد از آنان رساله يا نوشته اى تازه به دست آمده، به آن فهرست ها اضافه شده است.
ولى درباره زندگى و افكار صدرالمتألهين كتابنامه مستقلى تنظيم و ارائه نشده است و به اين لحاظ نوشته حاضر خالى از نواقص نخواهد بود و شايد مطالب و مقالاتى از قلم افتاده باشد كه تذكر آنها موجب امتنان نگارنده بوده تا در ارائه تكميلى و جامع (كتابشناسى حكمت متعاليه) گنجانيده شود. بخش اول: كتابها و مقالات منتشر شده درباره زندگى و افكار ملاصدرا
يك: كتب(فارسى، عربى، انگليسى، آلمانى):
1 ـ آشتيانى، سيد جلال الدين، شرح حال و آراء فلسفى ملاصدرا. مشهد، 1340ش، (چاپ دوم تهران، 1360ش، انتشارات نهضت زنان مسلمان، دفتر 104) 240 صفحه.
اين رساله نخستين اثر مستقل در زبان فارسى بوده كه بمناسبت چهارصدمين سال تولد صدرالمتألهين در بيان افكار خاص وى تأليف شده است.
2 ـ آل ياسين، جعفر، صدرالدين شيرازى مجدد الفلسفه الاسلاميه، بغداد، 1375ق، مطبعه المعارف.
3 ـ حسن زاده آملى، حسن، قرآن و عرفان و برهان از هم جدائى ندارند. تهران، 1370ش، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى، شماره 664، 105 صفحه.
4 ـ خواجوى، محمد، لوامع العارفين فى احوال صدرالمتألهين، تهران، 1366ش، انتشارات مولى، 247 صفحه.
5 ـ راشد، حسنعلى، دو فيلسوف شرق و غرب (صدرالمتألهين و اينشتين)، تهران، 1318ش، چاپ دوم 1346ش، چاپ سوم 1355، مؤسسه انتشاراتى فراهانى، 150 صفحه.
6 ـ زنجانى، ابو عبداللّه، الفيلسوف الفارسى الكبير صدرالدين شيرازى، دمشق، 1936م، المفيد.
7 ـ سجادى، سيد جعفر، مصطلاحات فلسفى صدرالدين شيرازى، چاپ دوم، تهران، 1360ش، انتشارات نهضت زنان مسلمان، دفتر 50، شانزده « 261 صفحه.
8 ـ فضل الرحمن، فلسفه ملاصدرا، نيويورك، 1975م، انتشارات دانشگاه دولتى نيويورك، 277 صفحه، به زبان انگليسى:The philosophy of Mulla Sadra
9 ـ كربن، هانرى، ملاصدرا، ترجمه و اقتباس: ذبيح اللّه منصورى، تهران، چاپ پنجم 1372ش، سازمان انتشارات جاويدان، 385 صفحه.
10 ـ مشكوة الدينى، دكتر عبدالمحسن، نظرى به فلسفه صدرالدين شيرازى (ملاصدرا)، تهران، چاپ دوم 1361ش، انتشارات آگاه، 230 صفحه.
11 ـ نصر، سيدحسين، حكمت متعاليه و صدرالدين شيرازى، لندن، 1978م، به زبان انگليسى:
Sadr al-Din shirazi and his Transcendent Theosophy
12 ـ نصر، سيدحسين، (به اهتمام و مقدمه)، يادنامه ملاصدرا، تهران، 1340ش، انتشارات دانشگاه.
13 ـ هورتن، ماكس، نظام فلسفى شيرازى، استراسبورگ، 1913م،
به زبان آلمانى: Das philophische Sustem von Schirazi
دو: كتبى كه بخشى از آنها به افكار و زندگى ملاصدرا اختصاص دارند:
1 ـ آشتيانى، سيدجلال الدين، منتخبات فلسفى از صدرالحكماءصدرالدين شيرازى، در منتخباتى از آثار حكماى الهى ايران، ج1، تهران، 1350ش، قسمت ايرانشناسى انستيتو ايران و فرانسه، چاپ دوم، 1363ش، مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى، قم، صفحه 98.
2 ـ احمدى، احمد، حركت جوهرى و رابطه آن با خلق جديد، در سير عرفان و فلسفه در جهان اسلام (مجموعه مقالات سومين كنگره فرهنگى)، تهران، 1367ش، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى، صفحه 119.
3 ـ امين، سيدمحسن، المولى صدرالدين بن ابراهيم الشيرازى، در اعيان الشيعه، ج7، بيروت، چاپ دوم تهران، دارالتعاريف، صفحه 321.
4 ـ بيدار فر، محسن، حول الكتاب و المؤلف(ملاصدرا)، در تفسير القرآن الكريم(مقدمه)، ج1، قم، 1361ش، انتشارات بيدار، صفحه 11.
5 ـ پرتو، ابوالقاسم، جنبش گوهرى، در انديشه هاى فلسفى ايران، تهران، 1373ش، انتشارات اساطير، صفحه 283.
6 ـ جوادى آملى، عبداللّه، حكمت متعاليه و حكيم متأله، در شرح حكمت متعاليه(اسفار اربعه)، بخش يكم از جلد ششم، تهران، 1368ش، انتشارات الزهراء، صفحه 37.
7 ـ حسن زاده آملى، حسن، عرفان و حكمت متعاليه، در دومين يادنامه علامه طباطبائى، تهران، 1363ش، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى، صفحه 9.
8ـ سروش، عبدالكريم، نهاد ناآرام جهان، تهران، موسسه فرهنگى صراط، 87صفحه.
9 ـ حقيقت، عبدالرفيع،ملاصدراى شيرازى، در تاريخ علوم و فلسفه ايرانى از جاماسب حكيم تا حكيم سبزوارى،تهران، 1372ش.
10 ـ حلبى، على اصغر، صدرالدين شيرازى، در تاريخ فلسفه در ايران و جهان اسلامى، تهران، 1373ش، انتشارات اساطير، صفحه 472.
11 ـ خوانسارى، محمد، محمدبن ابراهيم شيرازى، در روضات الجنات، ح2، طهران، 1306ق، چاپ سنگى، صفحه 331.
12 ـ خواند مير، غياث الدين، ملاصدرا، در ملحقات روضة الصفا، رضا قلى خان هدايت، طهران، ج8، 1270ق، چاپ سنگى، صفحه 129.
13ـ داناسرشت، اكبر، افكار سهروردى و ملاصدرا با خلاصه اى از حكمت الاشراق و اسفار، تهران، 1316ش،
14 ـ سجادى، سيدجعفر، حركت از ديدگاه ملاصدرا، در سير عرفان و فلسفه در اسلام (مجموعه مقالات سومين كنگره فرهنگى)، تهران، 1367ش، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى، صفحه 237.
15 ـ عابدى شاهرودى، على، گفتار در حركت جوهرى و خلق جديد، در سير عرفان و فلسفه در جهان اسلام (مجموعه مقالات سومين كنگره فرهنگى)، تهران 1367ش، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى، صفحه 193.
16 ـ عابدى شاهرودى، على، اصول و تطور فلسفه، در (مقدمه) مفاتيح الغيب، ملاصدرا، ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1363ش، چاپ دوم 1371ش، انتشارات مولى، صفحه 67.
17 ـ فخرى، ماجد، توسعه بعدى حكمت اشراق: صدرالدين شيرازى(ملاصدرا) و اخلافش، در سير فلسفه در جهان اسلام، ترجمه فارسى زير نظر نصراللّه پور جوادى، تهران، مركز نشر دانشگاهى، 1372ش، صفحه 325.
18 ـ كربن، هانرى، ملاصدرا شيرازى و شاگردان او، در تاريخ فلسفه اسلامى، ج2، ترجمه جواد طباطبائى، تهران، 1370ش، انتشارات كوير با همكارى انجمن ايرانشناسى فرانسه، صفحه 157.
19 ـ لاهورى، اقبال، صدرالدين شيرازى، در سير فلسفه در ايران، ترجمه آريان پور، تهران، 1347ش، چاپ چهارم، 1357ش، انتشارات اميركبير، صفحه 130.
20 ـ مدرسى چهاردهى، مرتضى، در تاريخ فلاسفه اسلام، ج1، تهران، 1336ش، انتشارات علمى، صفحه 179.
21 ـ مدرس تبريزى، محمدعلى، ملاصدرا، در ريحانة الادب، ج2، طهران، 1331ش، مطبعه سعدى، صفحه 458.
22 ـ مطهرى، مرتضى، حكمت صدرالمتألهين، در مجموعه آثار، ج13، تهران، 1373ش، انتشارات صدرا، صفحه 249.
23 ـ مطهرى، مرتضى، فلسفه ملاصدرا، در مجموعه آثار، ج13، تهران، 1373ش، انتشارات صدرا، صفحه 271.
24 ـ مشكوة الدينى، عبدالمحسن، بساط تصديق به روش صدرالدين شيرازى و ارتباط اين مسأله با مسأله كثرت يا وحدت وجود، منطق و مباحث الفاظ(مجموعه متون و مقالات تحقيق)، به اهتمام مهدى محقق و توشى هيكو ايزوتسو، انتشارات دانشگاه تهران، 1370ش، ص 407.
25ـ نصر، سيدحسين، صدرالدين شيرازى(ملاصدرا)، در تاريخ فلسفه در اسلام، ج2، ترجمه فارسى زير نظر نصراللّه پورجوادى، تهران، 1368ش، مركز نشر دانشگاهى، صفحه 475.
26 ـ نصر، سيدحسين، ملاصدرا در هندوستان، در : 1ـ مجله راهنماى كتاب، سال چهارم، ديماه 1340، 2ـ معارف اسلامى در جهان معاصر، تهران، 1347ش، چاپ دوم 1353ش، چاپ سوم 1371ش، شركت سهامى كتابهاى جيبى با همكارى مؤسسه انتشارات اميركبير، صفحه 123.
27 ـ نصر، سيدحسين، آشنايى با ملاصدرا در مغرب زمين، در: 1ـ كتاب يادنامه ملاصدرا، طهران، 1340ش، 2ـ معارف اسلامى در جهان معاصر، تهران، 1347ش، چاپ دوم 1353ش، چاپ سوم 1371ش، شركت سهامى كتابهاى جيبى با همكارى مؤسسه انتشارات اميركبير، صفحه 133.
28 ـ مظفر، شيخ محمدرضا، ترجمه المؤلف (ملاصدرا)، در (مقدمه) اسفار اربعه، ملاصدرا، بيروت، الطبعه الثالثه، 1981م، دارالاحياء التراث العربى، صفحه الف.
29 ـ نعمه، شيخ عبداللّه، ملاصدرا، در فلاسفه شيعه، ترجمه سيد جعفر غصبان، تهران، 1369ش، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامى، صفحه 477.
سه: مقالاتى كه درباره زندگى و افكار و آثار ملاصدرا نوشته شده اند:
1 ـ آشتيانى، سيدجلال الدين، انتقاد بر انتقاد، مجله راهنماى كتاب، س6، ش 4و5، تير و مرداد 1342.
2 ـ آشتيانى، سيدجلال الدين، انتقاد بر انتقاد بر انتقاد، مجله راهنماى كتاب، س 6، ش 1و2، فروردين و ارديبهشت 1342.
3 ـ الآشتيانى، السيدجلال الدين، اصالة الوجود عند صدرالدين الشيرازى، تعريب: السيد عمار ابورغيف، مجلة الفكر الاسلامى، السنة الاولى، العدد الثانى، ربيع الثانى ـ جمادى الثانيه 1414هـ، قم.
4 ـ ابراهيمى دينانى، غلامحسين، سه مسئله فلسفى از خواجه نصير تا ملاصدرا، معارف، دوره سوم، شماره 2، مرداد، آبان 1365.
5 ـ بهبهانى، سيدعلى موسوى، نظريه ميرداماد و ملاصدرا در مسأله حدوث و قدم عالم، نشريه دانشكده ادبيات و علوم انسانى، سال 23، شماره 2ـ1، 1355ش.
6 ـ حجازى، سيدمحمدرضا، وجود و علم در فلسفه صـدرالمتـألهين، معـرفت، سـال سـوم شـماره2(10)، پاييز 1373ش.
7 ـ حكمت، على اصغر، از الكندى تا صدرا، مجله دانشكده ادبيات، سال دهم، شماره 3، فروردين 1342.
8 ـ حقدار، على اصغر، فلسفه نوصدرايى (حكمت متعاليه در دوران معاصر)، كيهان هوايى، شماره 1105، چهارشنبه 11 آبان 1373ش.
9ـ حقدار، على اصغر، مبانى حكمت متعاليه از ديدگاه صدرالمتألهين، كلام اسلامى، سال سوم، شماره(4)، زمستان 1373ش.
10 ـ دانا سرشت، اكبر، پاسخ دو انتقاد، مجله راهنماى كتاب، س 6، ش 4و5، تير و مرداد 1342ش.
11 ـ دانش پژوه، محمدتقى، فهرست نگارشهاى صدراى شيرازى، مندرج در يادنامه ملاصدرا، به اهتمام سيدحسين نصر، تهران، 1340ش، انتشارات دانشگاه تهران، ص 105ـ120.
12 ـ ذكاوتى قراگزلو، عليرضا، نكته گيريهاى ملاصدرا بر بوعلى، معارف، دوره هشتم، ش 1، فروردين، تير 1370.
13 ـ ذكاوتى قراگزلو، عليرضا، انتقاد بر ملاصدرا در عصر ما، كيهان فرهنگى، سال 8، ش 7، دى 1370.
14 ـ رفيعى قزوينى، سيدابوالحسن، شرح حال صدرالمتألهين شيـرازى، منـدرج در عـرفان و عـارف نـمايان (ترجمه كسر اصنام الجاهليه)، تهران، 1371ش، انتشارات الزهرا، ص 17.
15 ـ سجادى، دكتر سيدجعفر، بحثى در علم يا وجود ذهنى، مجله دانشكده ادبيات و علوم انسانى،سال 22، 92ـ91، 1354ش.
16 ـ طباطبائى، سيدمحمدحسين، تاريخ و روش فلسفى ملاصدرا، مندرج در مجموعه مقالات و پرسشهاى و پاسخها، به كوشش و مقدمه سيدهادى خسروشاهى، ج2، تهران، 1371ش، دفتر نشر فرهنگ اسلامى، ص3.
17 ـ طباطبائى، سيدمحمدحسين، انتقاد بر انتقاد يادنامه ملاصدرا، مجموعه مقالات و پرسشها و پاسخها ، ج2، ص 21.
18 ـ طباطبائى، سيدمحمد حسين، بحثى درباره ملاصدرا، مجموعه مقالات و پرسشها و پاسخها، ص 33.
19 ـ طباطبائى، سيدمحمدحسين، اصالت وجود و هدف حيات، مجموعه مقالات و پرسشها و پاسخها. ج2، ص 105.
20 ـ غرويان، محسن، امكان وجود فقرى در فلسفه، كيهان انديشه، شماره 50، مهر و آبان 1372ش.
21 ـ كديور، محسن، انديشه هاى جديد و ارزش تفكر فلسفى صدرالمتألهين، كيهان انديشه، شماره 50، مهر و آبان 1372ش.
22 ـ مبينى، حسن، اصالت وجود در حكمت متعاليه و فلسفه غرب، كيهان انديشه، ش 49، مرداد و شهريور 1372.
23 ـ مصباح يزدى، محمدتقى، نكاتى پيرامون اصالت وجود در فلسفه ملاصدرا، كيهان فرهنگى، سال 8، شماره 6، آذر 1370.
24 ـ مصلح، جواد، بحث فلسفى، نشريه معارف، شماره 24ـ25و26، 1355 ش.
25 ـ مصلح، جواد، اصول فلسفه صدرالدين شيرازى، مندرج در جشن نامه هانرى كرين، زير نظر سيدحسين نصر، تهران، 1356ش، انجمن فلسفه ايران، ص141.
26 ـ نصر، سيدحسين، مابعدالطبيعه صدرالدين شيرازى و فلسفه اسلامى در ايرانِ دوره قاجار، مشكوة، شماره 32، 1371ش، مشهد.
27 ـ نژاد سليم، رحيم، جهان يك سياله روان، كيهان انديشه، ش 33، آذر و دى 1369ش.
28 ـ نژاد سليم، رحيم، ابتكار صدرالمتألهين در علت و معلول، كيهان انديشه، ش47، فروردين و ارديبهشت 1372.
29 ـ همائى، جلال الدين، تجدد امثال و حركت جوهرى، مجله جاويدان خرد، سال 3، ش 1. تابستان 1356.
30 ـ حكمت متعاليه، كيهان انديشه، شماره 48، خرداد و تير 1372ش. بخش دوم: آثار و تأليفات ملاصدرا و ترجمه آنها
تاكنون پنج فهرست نگارى تحقيقى از تأليفات و آثار ملاصدرا انجام يافته است:
الف: دانش پژوه، محمدتقى، فهرست نگارشهاى صدراى شيرازى، يادنامه ملاصدرا، تهران، دانشكده الهيات، 1340ش، ص 105ـ120.
ب ـ نصر، سيدحسين، آثار ملاصدرا، مقدمه رساله سه اصل، تهران، دانشكده معقول و منقول، تهران، 1340ش.
ج ـ آشتيانى، سيدجلال الدين، فهرست نگارشهاى آخوند ملاصدراى شيرازى، شرح حال و آراء فلسفى ملاصدرا، مشهد، انتشارات زوار، 1341ش، ص 210ـ225 [، حقدار، على اصغر، كتابشناسى استاد آشتيانى (ضميمه عرفان اسلامى از ابن عربى تا عصر حاضر در آثار استاد آشتيانى)، قم، 1373ش].
د ـ خواجوى، محمد، تصنيفات صدرالمتألهين، لوامع العارفين فى احوال صدرالمتألهين، تهران، انتشارات مولى، 1366 ش، ص 99ـ127.
هـ ـ بيدارفر، محسن، تاليفات صدرالمتألهين، تفسير القرآن الكريم، جلد اول، قم، انتشارات بيدار، 1366ش، ص 90 ـ 117(اين فهرست نگارى به جهت كاملتر و دقيقتر بودن اساس اين قسمت از كتابشناسى حاضر را تشكيل مى دهد.)

* * *

1 ـ اتحاد العاقل و المعقول
2 ـ اتصاف الماهية بالوجود ، الف: مجموعه رسائل آخوند، تهران ، 1302ق، چاپ سنگى، ص 110ـ119/ ، ب: حاشيه رساله و تصور و تصديق (الجوهر النضيد)، تهران، 1311ق، چاپ سنگى.
3 ـ اجوبة المسائل شمس الدين محمد الجيلانى (ملاشمسا)، ، حاشيه مبدأ و معاد، تهران، 1314ق، چاپ سنگى، ص 340ـ359.
4 ـ اجوبة المسائل النصيريه، الف: حاشيه شرح الهداية الاثيريه، تهران، 1313ق، چاپ سنگى، ص 383ـ393/ ، ب: حاشيه تهذيب الاخلاق، تهران، 1314ق، چاپ سنگى، ص 372ـ391 (نگارنده اين رساله را با مقدمه اى در موضوعات سه گانه آن (حركت و زمان، بقاى نفس، قاعده الواحد لايصدر عنه الا الواحد) با تعليقاتى همراه متن تصحيح شده بر مبناى دو نسخه فوق در دست انتشار دارد.)
5 ـ اجوبة المسائل (جواب مسائل بعض الخلان) ، رسائل فلسفى، به تصحيح و تعليق سيدجلال الدين آشتيانى، مشهد، 1392ق، دانشكده الهيات.
6 ـ اثبات شوق الهيولى للصوره
7 ـ اسرار الايات و انوار البينات ، الف: تهران، 1319ق، چاپ سنگى/ ، ب: به تصحيح محمدخواجوى، تهران، 1360ش، انجمن حكمت و فلسفه ايران (ترجمه فارسى محمد خواجوى، تهران، 1363ش، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى)
8 ـ اكسير العارفين فى معرفة الحق واليقين ، مجموعه رسائل آخوند، ص 278ـ340 (ترجمه ژاپنى، توكيو، انجمن بررسيهاى اسلامى)
9 ـ ايقاظ النائمين، به تصحيح محسن مويدى، تهران، 1361ش، انجمن اسلامى حكمت و فلسفه ايران.
10 ـ رسـاله فى التشـخص ، مجموعه رسائل آخوند، ص 120ـ132.
11 ـ التصور والتصديق ، الف: ملحق به جوهر النضيد، تهران، 1311ق، چاپ سنگى ، ب: ملحق به جوهر النضيد، قم، 1362ش، انتشارات بيدار (ترجمه و شرح انتقادى (آگاهى و گواهى)، مهدى حائرى يزدى، تهران، 1360ش، انجمن اسلامى حكمت و فلسفه ايران).
12 ـ تعليقات شرح حكمة الاشراق ، ملحق به شرح قطب الدين شيرازى بر حكمة الاشراق، تهران، 1315ق، چاپ سنگى.
13 ـ تعليقات على الالهيات من الشفا ، ملحق به الهيات شفا، تهران، 1303ق، چاپ سنگى، (چاپ افست: قم، انتشارات بيدار).
14 ـ تفسير آية النور ، الف: تفسير سور قرآنيه، تهران، 1322ق، چاپ سنگى/ ، ب: تهران، 1313ق، چاپ سنگى/ ، ج: تفسير القرآن الكريم، تصحيح محمدخواجوى، قم، 1366ش، انتشارات بيدار، (ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1362ش، انتشارات مولى)
15 ـ تفسير آية الكرسى ، الف: تفسير سور قرآنيه/ ، ب: تفسير القرآن الكريم،
16 ـ تفسير سوره الاعلى ، الف: تفسير سور قرآنيه/ ، ب: به همراه كشف القواعد، تهران، 1312ق، چاپ سنگى/ ، ج: تفسير القرآن الكريم، (ترجمه محمد خواجوى، تهران، انتشارات مولى)
17 ـ تفسير سوره الحمد والبقره ، الف: تفسير سور قرآنيه/ ، ب: به همره كشف القواعد/ ، ج: تهران، 1393ق، چاپ حروفى/ ، د: تفسير القرآن الكريم.
18 ـ تفسير سوره الجمعه ، الف: تفسير سور قرآنيه/ ، ب: تفسير القرآن الكريم، ج (ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1363ش، انتشارات مولى).
19 ـ تفسير سوره الحديد ، الف: تفسير سور قرآنيه/ ، ب: تفسير القرآن الكريم،
20 ـ تفسير سوره الزلزال ، الف: تفسير سور قرآنيه ، ب: تفسير القرآن الكريم، (ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1363ش، انتشارات مولى).
21 ـ تفسير سوره السجده ، الف: تفسير سور قرآنيه ، ب: تفسير القرآن الكريم،
22 ـ تفسير سوره الطارق ، الف: تفسير سور قرآنيه ، ب: تفسير القرآن الكريم، (ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1363ش، انتشارات مولى).
23 ـ تفسير سوره الواقعه ، الف: تفسير سور قرآنيه ، ب: تفسير القرآن الكريم، (ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1363ش، انتشارات مولى).
24 ـ تفسير سوره يس ، الف: تفسير سور قرآنيه ، ب: تفسير القرآن الكريم.
25 ـ حدوث العالم ، الف: مجموعه رسائل آخوند/ ، ب: با تصحيح و و ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1363ش، انتشارات مولى.
26 ـ رساله الحشر ، الف: مجموعه رسائل آخوند/ ، ب: حاشيه مبدأ و معاد، ص 184ـ231، چاپ سنگى/ ، ج: حاشيه كشف الفوائد، تهران، 1312ق، ص 94ـ140/ ، د: به تصحيح و ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1363ش، انتشارات مولى.
27 ـ الحكمة العرشيه ، الف: ملحق به رسالة المشاعر، تهران، 1315ق، چاپ سنگى/ ، ب: با ترجمه غلامحسين آهنى ، 1/ب: اصفهان، 1341ش، دانشگاه اصفهان/ ، 2/ب: تهران، 1361ش، انتشارات مولى.
28 ـ الحكمة المتعاليه فى الاسفار العقلية الاربعه (فى المسائل الربوبيه ـ خ ل) ، الف: تهران، 1282ق، چاپ سنگى با حواشى سبزوارى/ ، ب: قم، 1383ق، چاپ مطبعة الحيدرى با حواشى سبزورى، نورى، اصفهان، آقا على، هيدجى و طباطبايى در 9 جلد/ ، ج: نجف 1387ق، / ، د: بيروت، 1981م، دار احياء التراث العربى/ ، هـ: تهران، 1414ق،مؤسسة الطباعه و النشر وزارة الثقافة والارشاد الاسلامى به تصحيح و تعليق آية اللّه حسن حسن زاده آملى (ترجمه و تلخيص جواد مصلح (فلسفه عالى) و (روانشناسى فلسفى)، تهران، 1337ش، انتشارات دانشگاه تهران)
29 ـ خلق الاعمال ، الف: مجموعه رسائل آخوند، ص 371ـ377/ ، ب: حاشية كشف الفوائد، ص 146ـ158.
30 ـ ديباچه عرش التقديس.
31 ـ ديوان شعر و منتخب رباعيات و مثنويات ، ملحق به رساله سه اصل، به تصحيح سيدحسين نصر، الف: تهران، 1340ش، دانشكده معقول و منقول/ ، ب: تهران، 1360ش، انتشارات مولى/ ، ج: تهران، 1365ش، انتشارات مولى.
32 ـ سريان نور وجود الحق فى الموجودات ، مجموعه رسائل آخوند.
33 ـ سه اصل، به تصحيح سيدحسين نصر ، الف: تهران، 1340ش، دانشكده معقول و منقول ، ب: تهران، 1360ش، انتشارات مولى ، ج: تهران، 1365ش، انتشارات مولى.
34 ـ شرح الاصول من الكافى/ الف: به ضميمه مفاتيح الغيب، تهران، 1282ق، چاپ سنگى/ ، ب: به تصحيح و ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1360ش، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى.
35 ـ شرح الهدايه الاثيريه، تهران، 1313ق، چاپ سنگى.
36 ـ الشواهد الربوبيه فى المناهج السلوكيه ، الف: با تعليقات سبزوارى، تهران، 1286ق، چاپ سنگى/ ، 1/ب: به تصحيح و تعليق استاد آشتيانى، مشهد، 1346ش، دانشگاه مشهد 2/ب: تهران 1360ش، مركز نشر دانشگاهى (ترجمه جواد مصلح، تهران، 1366ش، انتشارات سروش)
37 ـ القضا والقدر ، مجموعه رسائل آخوند، ص 148ـ237.
38 ـ كسر اصنام الجاهليه، به تصحيح محمدتقى دانش پژوه، تهران، 1340ش، دانشكده معقول و منقول(ترجمه/الف: محسن شفاهى، تهران،/ ، ب: محسن بيدارفر (عرفان و عارف نمايان)، تهران، 1405ق، انتشارات الزهرا).
39 ـ لميه اختصاص المنطقه بموضع معين من الفلك، نسخه خطى، كتابخانه آستان قدس رضوى،ش 876
40 ـ اللمعات المشرقيه فى المباحث المنطقيه، شرح و ترجمه (منطق نوين) عبدالحسين مشكوه الدينى، تهران، 1362، انتشارات آگاه.
41 ـ المبدأ والمعاد/الف: تهران، 1314ق، چاپ سنگى/ ، ب: به تصحيح و تعليق سيدجلال الدين آشتيانى، تهران، 1354ش، انجمن فلسفه ايران/ ، ج: نسخه خطى در اختيار نگارنده اهدائى استاد آية اللّه سيدابوالحسن مولانا، 1237ق. (ترجمه ابوالقاسم بن احمد اليزدى، تهران، 1362ش، مركز نشر دانشگاهى).
42 ـ متشابهات القرآن ، رسائل فلسفى آخوند، به تصحيح و تعليق استاد آشتيانى، الف: مشهد، 1393ق، دانشگاه فردوسى/ ، ب: قم، 1362ش، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى.
43 ـ المزاج، مخطوط، كتابخانه آستان قدس رضوى، مشهد، بشماره 143.
44 ـ المسائل القدسيه ، رسائل فلسفى آخوند، به تصحيح و تعليق سيدجلال الدين آشتيانى.
45 ـ المشاعر ، الف: تهران، 1315ق، چاپ سنگى/ ، ب: با ترجمه ميرزا عمادالدوله، (عماد الحكمه، تهران، 1342ش، انستيو ايران و فرانسه با ترجمه و تعليق فرانسوى هانرى كربن ، ج: با ترجمه غلامحسين آهنى، اصفهان، 1340ش، دانشگاه اصفهان/ ، د: با شرح ملامحمدجعفر لاهيجى، به تصحيح و تعليق و مقدمه سيدجلال الدين آشتيانى، 1/د: مشهد، 1383ق، انتشارات زوار 2/د: قم، 1360ش، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى.
46 ـ المظاهر الالهيه فى اسرار العلوم الكماليه ، الف: در حاشيه مبدأ و معاد، چاپ سنگى، ص 232ـ 338/ ، ب: به تصحيح استاد آشتيانى، مشهد، 1380ق، دانشكده الهيات.
47 ـ المعاد الجسمانى، با شرح و تصحيح استاد آشتيانى (شرح بر زاد المسافر ملاصدرا)، تهران، 1359ش، انجمن حكمت و فلسفه ايران،
48 ـ مفاتيح الغيب ، الف: به ضميمه شرح اصول كافى، تهران، 1282ق، چاپ سنگى/ ، ب: به تصحيح محمد خواجوى، تهران، 1363ش، مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى (ترجمه محمد خواجوى، تهران، 1365ش، انتشارات مولى).
49 ـ الواردات القلبيه فى معرف الربوبيه ، الف: مجموعه رسائل آخوند، ص 238ـ277/ ، ب: با ترجمه و تصحيح احمد شفيعيها، تهران، 1399ق، انجمن فلسفه ايران.
50 ـ الوجود، مخطوط، كتابخانه دانشكده حقوق تهران، (فهرست ص 500).
51و52 ـ دو نامه به ميرداماد.

فهرست مقالات نشريه تاريخ علوم عربى و اسلامى
ارجمند مهدى

جلد هشتم 1414/13 ـ 1993
جلد هشتم نشريه تاريخ علوم عربى و اسلامى1 به تازگى از سوى انستيو تاريخ علوم عربى و اسلامى2 و به سرپرستى پرفسور دكتر فؤاد سزگين3 با همكارى مازن عماوى4, فريد بن فغول5, كارل اهريك ـ اگرت6 و ايكهارد نويباور7 چاپ شده است. فهرست مقاله هاى اين نشريه از نخستين جلد آن (1984/1405) تا جلد هفتم (1412/13ـ 1991/92) در شماره/24 فروردين ـ ارديبهشت سال 1373 مجله آينه پژوهش, همراه با توضيح كوتاهى پيرامون شيوه نگارش و دسته بندى مطالب آمده است8 و در ادامه آن فهرست مقالات جلد هشتم ارائه مى شود. لازم به يادآورى است كه مقالات اين نشريه در دو بخش ارائه مى شوند: بخش نخست شامل مقالات نوشته شده به زبانهاى اروپايى است و بخش دوم, به مقالات عربى مستقل و چكيده هاى عربى مقالات بخش نخست اختصاص دارد. شماره صفحات مربوط به مقاله هاى بخش نخست با اعداد لاتين و شماره صفحه هاى مقاله هاى بخش دوّم با اعداد عربى مشخص گرديده اند.
با توجه به تنوع موضوعات مطرح شده و نيز گستردگى زبانهاى به كار رفته شده براى نگارش مقاله ها, به ترجمه فارسى عنوان مطالب از زبانهاى انگليسى, آلمانى, فرانسه و عربى اقدام شده است. اميد كه خوانندگان گرامى لغزشها و كاستيها را به ديده اغماض بنگرند. جلد هشتم (1993)
مقاله هايى كه به زبانهاى اروپايى نوشته شده است:
ـ أرسولا سزگين: المسعودى, ابراهيم بن وصيف شاه و كتاب العجائب. اخبار مصر قديم در آثار اسلامى قرن چهارم هجرى قمرى .................[ص 1-70]
- URSULA SEZGIN: AL- Mas'ںdi, Ibr‡him b. Wasif«s‡h und das Kit‡b al-شAùg‡ص ib. Aigyptiaka in arabischen Texten des 10. Jahrhunderts n.Chr. ...............[pp. 1-70]
ـ أرسولا سزكين: المسعودي, إبراهيم بن وصيف شاه و كتاب العجائب. أخبار مصر القديمة فى المصادر اسلإمية من القرن الرابع الهجرى
[ص 1-70]............[ص 8ـ7]
ـ رافائل طلمون: واژه (قلب) و اهميّت آن در بررسى تاريخ دستور زبان عربى قديم ...............[ص 71-113]
- RAFAEL TALMON: The Term Qalb and its Significance for the Study of the History of Early Arabic Grammar .............[pp. 71-113]
ـ رافى طلمون: مصطلح (القلب) و أهميته فى دراسة تأريخ النحو العربى القديم [ص71-113] ............[ص9]
ـ ارسولا وايسر: مقاله يوحنا بن ماسويه در مورد جنين و وجود آن در رحم ..................[ص 114-131]
- URSULA WEISSER: Yںhann‡ ibn M‡sawaihs Abhandlung ںber die Leibes- frucht und ihre Entstehung im Mutterleib.............[p. 114-131]
أرسولا ÷ايسَر: مقالة يوحنا بن ماسويه فى الجنين و كونها فى الرحم [ص 114-131] ...............[ص10]
ـ يان پيتر هوخندايك: متن عربى در مقايسه پنج نوع چند ضلعى متداول: كتاب پانزدهم از تحرير اصول اقليدس تأليف محى الدين مغربى .............[ص 133-233]
- JAN P. HOGENDIJK: An Arabic Text on the Comparison of the Five Regular Polyhedra: "Book XV" of the Revision of the Elements by Muhyi al-Din al-Maghribi ................[pp. 133-233]
ـ يان بيتر هوخنديك: نص عربى فى المناسبة (النَّسب) بين المجسمات الخمسة: الكتاب الخامس عشر من تحرير أصول أقليدس لمحى الدين المغربى [ص133-233] ............[ص11]
ـ پاول كونيتش و ريچارد لورچ: يادداشتى بر نسخه خطى عربى شماره 2457 موجود در كتابخانه ملى پاريس ........[ص 235-240]
- PAUL KUNITZSCH and RICHARD LORCH: A Note on Codex paris ar. 2457. .......... .[pp. 235-240]
ـ پاول كونيتش و ريتشارد لورتش: ملاحظة حول المخطوطة العربية رقم 2457 فى المكتبة الوطنية بباريس [ص 235-240] .................[ص12]
ـ پاول كونيتش: فصلى در مورد ستاره هاى ثابت در (كتاب المواليد) تأليف زرتشت ............[ص 241-249]
-PAUL KUNITZSCH: The Chapter on the Fixed Stars in Zar‡dusht's Kit‡b al - Maw‡lid ............. .[pp. 241-249]
ـ پاول كونيتش: فقرة حول الكواكب الثابتة مقتطفة من (كتاب المواليد) لزرادشت [ص241-249]...[ص12]
ـ الياس ياناكيس: ساختار ترجمه عربى ابوالحسين البصرى از كتاب (سماع طبيعى) ارسطوطاليس ........[ص 251-258]
- ELISA GIANNAKIS: The Structure of Abœ l-Husayn al - Basri's Copy of Aristotle's Physics............................ .[pp. 251-258]
ـ إلياس ياناكس: حول تركيب نسخة أبى الحسين البصرى من الترجمة العربية لكتاب (السماع الطبيعي) لأرسطوطاليس [ص 251-258] ........[ص14ـ13]
ـ شموئل تَمَرى: حل قضيه الجحفة/ رابغ به روش ميقات الإحرام مصرى ـ سورى ..... [ص 259-278]
- SHMUEL TAMARI: Solution of the Problem of al - Juhjal R‡bigh as the Syrio - Egyptian Miq‡t al - ihr‡m ..........pp. 259-278]
ـ شموئيل تَمَري: حل قضية الجحفة/ رابغ بصفتهما ميقات الإحرام لمصر والشام [ص 259-278] ........[ص14]
ـ اكهارد نويباور: ساختار عود و سيم هاى آن براساس منابع عربى, فارسى و تركى قرن سوم تا نهم هجرى قمرى (قرن نهم تا پانزدهم ميلادى) ......[ص 279-378]
- ECKHARD NEUBAUER: Der Bau der Laute und ihre Besaitung nach arabischen, persischen und tںrkischen Quellen des 9. bis 15. Jahrhunderts ..................... .[pp. 279-378]
ـ إكهارد نويباور: تركيب العود و أوتاره من مصادر عربية و فارسية و تركية من القرن الثالث الهجرى إلى التاسع الهجرى [ص 279-378] ................. [ص15] معرفى و نقد آثار جديد
ـ گوتهارد اشتروماير, آلبرشت و زلر و ارنست هامراشميت (ويراستاران): دستاوردهاى سى و دوّمين كنفرانس بين المللى در زمينه مطالعات آسيائى و آفريقاى شمالى ................ [ص379-381]
- GOTTHARD STROHMAIER ںber A. WEZLERund E. HAMMERSCHMIDT (EDS.):
Proceedings of the XXXII International Congress for Asian and North African Studies ........... .[pp. 379-381]
ـ جرالد تومر و پاول كونيتش (ويراستاران): كلوديوس بطلميوس. راهنماى سـتارگان برگرفته از كتاب 7و8 بطلميوس (Almagest) بر اساس نسخه هاى عربى قرون وسطى و بعد از آن جـلد1. تـرجمه و تـصحيح, جـلد2. نقـدى بـر ترجـمه لاتـين از عربى كه توسط جـرالـد كرمونا در قرن 12ميلادى صورت گرفته است ........... [ص 381-384]
- GERALD J. TOOMER ںber P. KUNITZSCH (ED.): Claudius Ptolem*us. Der Sternkatalog des Almagest. Die arabisch-mittelaterliche Tradition.
Teil II: Die lateinische †bersetzung Gerhards von Cremona............... .[pp. 381-384]
ـ جرالد تومر و عبدالحميد صبره (مترجمين): ديدگانى ابن هيثم. كتاب3ـ1. در رؤيت مستقيم ..... [ص 384-390]
- GERALD J. TOOMER A. I. SABRA (TRANSL.): The Optics of Ibn al - Haytham. Books I-III. On Direct Vision .. .[pp. 384-390]
ـ يوهان كريستوف بورگل: البيرونى در بوستان معرفت. گزيده هايى از آثار و دستاوردهاى يك دانشمند اسلامى ........... [ص 390-393]
- JOHANN CHR. B†RGEL ںber G. STROHMAIER (HRSG.): AL - Birœni. In den G*rten der Wissenschaft. Ausgew*hlte Texte aus Werken des muslimischen Universalgelehrten ............... .[pp. 390-393]
ـ بورس روزنفلد و ميريام روژانسكايا: ابوالفتح عبدالرحمان الخازنى, انديشمند قرن دوازدهم ميلادى (ششم هجرى قمرى) .......... [ص 393-394]
- BORIS. A. ROSENFELD ںber MIRIAM M. ROùZANSKAJA: Abu-L-Fath Abd ar - Rachman al- Chasini. XII vek. ........[pp. 393-394]
ـ يوهان كريستوف بورگل و مانفزد فلايشهامر: نثر عربى ......... [ص 394-397]
- JOHANN CHR. B†RGEL ںber M. FLEISCHHAMMER (†BERS.): Altarabische Prosa .............................. .[pp. 394-397]
ـ يوهان كريستوف بورگل و كاترينا مامسن: گوته و جهان عرب ........ [ص 397-405]
- JOHANN CHR. B†RGEL ںber KATHARINA MOMMSEN: Goethe und die arabische Welt................... .[pp. 397-405]
ـ رناته جاكوبى و سوزان پينكنى استتكويچ: ابوتمام, شعر و زيبايى شناسى دوران عباسى ... [ص 405-407]
- RENATE JACOBI ںber SUZANNE PINCKNEY STETKEVYCH: Abœ Tamm‡m and the Poetics of the شAbb‡sid Age ............ .[pp. 405-407]
*پاورقي: 1. Zeitschrift fںr Geschichte der Arabisch - Islamischen Wissenschaften. مجلة تاريخ العلوم العربيه و الاسلاميه 2. Institut fںr Geschichte der Arabisch - Islamischen Wissenschaften Beethovenstrasse 32, D-60325 Frankfurt am Main Federal Republic of Germany 3. Prof. Dr. Fuat Sezgin 4. Mazan Amawi 5. Farid Benfeghoul 6. Carl Ehrig - Eggert 7. Eckhard Neubauer 8. ارجمند, مهدى. (فهرست مقالات نشريه تاريخ علوم عربى و اسلامى), آينه پژوهش, سال چهارم, شماره ششم/ فروردين ـ ارديبهشت, 1373, ص105ـ117.

اخبار


* درگذشت آيت الله حاج شيخ على جواهرى
حضرت آيت الله آقاى شيخ على جواهرى ـ رحمة الله عليه ـ يكى از علماى بزرگ بروجرد به شمار مى رفت, كه جز اندكى از خواص, وى را نشناختند. وى در ذيحجة الحرام سال 1322ق در بيت رفيع و با شكوه صاحب جواهر, در نجف اشرف زاده شد. پدرش علامه ميراحمد ـ از شاگردان آخوند خراسانى و سيد محمد كاظم يزدى ـ (فرزند علامه فقيه شيخ حسين فرزند شيخ محمد ـ فرزند بزرگ آيت الله العظمى صاحب جواهر) بود كه نزد وى و ديگران مقدمات و سطوح را [همراه با برادر بزرگش مرحوم استاد شيخ يحيى جواهرى (م 1400ق)] فرا گرفت, سپس در محضر مرحوم آيت الله شيخ عبدالحسين حلّى رسائل و مكاسب و كفاية الاصول را بياموخت. پس از فراغت از سطوح, در سال 1345ق براى يادگيرى مراحل عالى علوم اسلامى به درس حضرات آيات عظام: ميرزاى نائينى, آقا ضياءالدين عراقى و سيد ابوالحسن اصفهانى شتافت و به مدت 9سال (تا سال 1352ق) از دانش سرشار آنان بهره برد. او در خلال اين مدت علاوه بر تدريس و تحصيل, به تبليغ و ترويج شعائر دينى در شهرهاى خوزستان ـ به ويژه خرمشهر ـ پرداخت [و اين به خاطر ارتباط محكمش با بيت آيت الله سيد عدنان غريفى ـ پيشواى دينى خرمشهر ـ (م 1340ق) بود] آن فقيد در جمادى الثانى 1353ق (آبان 1313ش) به قصد زيارت امام هشتم ـ عليه السلام ـ به ايران آمد و مورد تكريم و بزرگداشت بسيار علماى قم, تهران و مشهد قرار گرفت. سپس به علّت درخواست و ميل بسيار مرحوم آيت الله العظمى بروجردى در بروجرد ماندگار شد و در مدرسه نوربخش به تدريس كتابهاى فقهى و اصولى و استفاده از محضر درسى آيت الله بروجردى پرداخت و اين تا سال 1364ق ـ سال هجرت آيت الله العظمى بروجردى به حوزه علميّه قم ـ به درازا كشيد و پس از آن به اداره مدرسه علميّه نوربخش و همكارى و هميارى مرحوم آيت الله العظمى حاج شيخ عليمحمد بروجردى اشتغال جُست. از ويژگيهاى ايشان زهد و تقوى و تهجّد و مداومت بر ادعيه و نوافل و كثرت مطالعه و نوشتن بود. شعر عربى را بسيار روان مى سرود و با خط بسيار زيبايش به استنساخ كتب (همانند: كتاب خلاف شيخ طوسى ـ 3جلد ـ, اداء المفروض فى شرح ارجوزة العروض ابوالمجد اصفهانى و رساله (فضائل القرآن و خواصه) فاضل تميمى) مى پرداخت. از تاليفات او مى توان از اينها نام برد: 1ـ تقريرات درس فقه آيت الله العظمى بروجردى (صلاة المسافر و مضاربه) 2ـ ديوان اشعار 3ـ جواهر العلوم فى الفقه المنظوم ـ نظم ع
ربى (عروة الوثقى) ـ (4جلد) 4ـ منظومه در اصول دين 5ـ رشحات الفيوض فى علم العروض ـ چاپ شده ـ 6ـ منظومه در نحو (الفية الجواهرى) 7ـ صكّ الاَمان فى اعمال شهر رمضان 8ـ كتاب الادعية و الاحراز. او داراى اجازات متعدّد از آيات عظام: ميرزاى نائينى, سيد ابوالحسن اصفهانى, سيد عبدالهادى شيرازى, آيت الله بروجردى, آقاى خويى و آقاى حكيم ـ رحمة الله عليهم اجمعين ـ بود.
سرانجام آن مرد بزرگ پس از عُمرى سرشار از توفيق و خدمات دينى, در يكشنبه 16ذيقعدة الحرام 1415ق و 27 فروردين 1374ش) در سن 93 سالگى در بروجرد بدرود حيات گفت و پس از يك تشييع باشكوه در كنار مرقد مرحوم آيت الله شيخ عليمحمد بروجردى به خاك سپرده شد. عاش سعيدا و مات سعيداً. ناصرالدين انصارى* درگذشت دكتر محمد جواد مشكور
دكتر محمدجواد مشكور مورخ, اسلام شناس, اديب و زبانشناس معاصر در بامداد روز جمعه 25فروردين 1374 به علت عارضه مغزى به رحمت ايزدى پيوست. وى در سال 1297هـ ش. در تهران به دنيا آمد و پس از طى دوره مقدماتى وارد دانشگاه تهران شد و در رشته ادبيات عرب از دانشكده الهيات و در رشته ادبيات فارسى و تعليم و تربيت از دانشسراى عالى موفق به اخذ دانشنامه ليسانس شد. در سال 1332 براى تكميل تحصيلات خود به فرانسه عزيمت كرد و در سال 1335 به اخذ درجه دكترا در تاريخ اسلام از دانشگاه سربن نائل گشت و به ايران مراجعت و تدريس خود را در دانشگاه تبريز ادامه داد و در سال 1338 به دانشيارى تاريخ و سپس استادى دانشسرايعالى و دانشگاه تهران برگزيده شد. در سال 1353 به عنوان رايزنى فرهنگى ايران به دمشق اعزام شد و در دانشگاه دمشق به تدريس تاريخ فرق و مذاهب اسلام و نيز زبانهاى سامى پرداخت و در ضمن موفق به تأسيس دو كرسى زبان و ادبيات فارسى در دانشگاههاى دمشق و حلب گرديد. در سال 1355 به عضويت فرهنگستان دمشق كه مادر فرهنگستان هاى كشورهاى عربى است, برگزيده شد.
در سال 1357 به ايران بازگشت و مدتى به افتخار بازنشستگى نائل گرديد. دكتر مشكور از زمره همكاران علامه فقيد على اكبر دهخدا در تأليف لغتنامه بود و نيز مجله عربى الاخاء را وى در روزنامه اطلاعات پايه ريزى و تأسيس كرد.
استاد مشكور با تسلط به زبانهاى عربى, فرانسه و انگليسى و آشنايى به زبانهاى تركى و استانبولى, لاتين و آلمانى و نيز السنه باستانى كتب معتبرى در زمينه فرق و مذاهب همچون (فرهنگ فرق اسلامى) و…, اديان و عرفان, زبانهاى آريايى و سامى همچون (فرهنگ تطبيقى زبانهاى سامى و آريايى), تاريخ اسلام و ايران, تصحيح, ترجمه و تأليف نموده كه تأليفات وى بالغ بر 47عنوان كتاب و بيش از 100مقاله به زبانهاى فارسى, عربى, فرانسه و انگليسى مى باشد. دكتر مشكور نامى جاويد از خويش در دفتر فرهنگ و ادب ايران زمين و تمدن اسلامى به يادگار گذاشت. روحش شاد, يادش گرامى. سمينار بررسى شيوه هاى عملى رهنمودهاى مقام معظم رهبرى
سمينار بررسى شيوه هاى كاربردى رهنمودهاى مقام معظم رهبرى در حوزه هاى علميّه به مدت 2روز پنجشنبه و جمعه, هفدهم و هيجدهم فروردين ماه سال جارى از سوى شوراى عالى حوزه علميّه قم در مدرسه دارالشفا برگزار شد. در اين سمينار كه به منظور بررسى راههاى اجرايى رهنمودهاى مقام معظم رهبرى به حوزه ها در آغاز سال تحصيلى 73ـ74 با حضور انديشمندان, مدرسين و فضلاى حوزه هاى علميّه سراسر كشور برگزار شد, آيت الله يزدى رئيس قوه قضاييه طى سخنانى به محورهاى اصلى پيام مقام معظم رهبرى به حوزه ها شامل نوآورى و ابتكار, توجه به اخلاق و تهذيب نفس, هجرت و عنايت به نقش زمان و مكان در فقه اشاره كرد و به ويژه مسأله هجرت و نوآورى در حوزه ها را مورد تأكيد قرار داد. در اين سمينار همچنين در زمينه اصل مهم ولايت فقيه در جامعه اسلامى و حوزه هاى علميه بحث و تبادل نظر شد و سخنرانان اين سمينار نيز به ارائه نقطه نظرهاى خود پيرامون مباحث مطرح شده پرداختند. كنگره بزرگداشت رشيدالدين ميبدى
كنگره بزرگداشت مفسر بزرگ قرآن ابوالفضل رشيدالدين ميبدى به مدت سه روز در روزهاى پنجم, ششم و هفتم ارديبهشت ماه سال جارى در شهر ميبد برگزار شد. صدها محقق, دانشمند و علاقمند به علم و فرهنگ در آن شركت داشتند. در طول برگزارى كنگره حدود 30مقاله قرائت شد و سخنرانيهايى ايراد گرديد كه در آنها از مقام علمى رشيدالدين ميبدى و اهميت تفسير كشف الاسرار سخن گفته شد. يك اثر پژوهشى علوم قرآنى در مشهد
يك اثر بزرگ و برجسته در زمينه علوم قرآنى پس از 10سال با بيش از 150هزار ساعت كار در حال تدوين است.
الهى خراسانى مديرعامل بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى گفت: اين اثر ارزنده بزودى تحت عنوان (المعجم فى فقه اللغة القرآن و سرة البلاغه) در اختيار محققان و علاقمندان قرار مى گيرد.
وى افزود: براى تهيه اين اثر نفيس كه بالغ بر 20جلد مى شود, تاكنون دهها هزار مورد فيش بردارى شده و يكى از نتايج اين اثر عظيم پژوهشى اين است كه پژوهشگران علوم قرآنى در صورتى كه بخواهند درباره هريك از واژه هاى قرآنى تحقيق كنند, مى توانند با مراجعه به اين اثر, با ديدگاه عالمان شيعى و سنى علوم قرآنى در ادوار مختلف تاريخ اسلامى آشنا شوند و كاربرد آن واژه قرآنى را با توجه به آياتى كه واژه در آن بكار رفته, دريابند. كتابخانه آستان قدس رضوى
كتابخانه جديد آستان قدس با 28هزار مترمربع زيربنا در سه طبقه با مجموعه اى از معمارى سنتى ايرانى و اسلامى در جوار بارگاه ملكوتى حضرت رضا(ع) بنا شده است.
ساخت و تزيينات هنرى اين كتابخانه دوازده سال به طول انجاميد كه اكنون داراى ظرفيت يك ميليون نسخه كتاب است كه قابل افزايش تا 5ميليون نسخه است.
در حال حاضر بيش از نيم ميليون نسخه كتاب با 42زبان رايج دنيا در اين كتابخانه وجود دارد.
كتابخانه جديد آستان قدس مجهز به تالار مطالعه بسته و باز براى آقايان و بانوان, تالار اجتماعات, سالن آمفى تئاتر مجهز به سيستم ترجمه آنى به سه زبان خارجى, تالار ويژه كودكان, تالار سمعى بصرى و اتاق مخصوص محققان است.
مخزن كتب خطى, چاپى و بنايى مدرن براى آفت زدايى و مرمت كتب, مكانهايى براى استفاده خدمات ماشينى و تكنولوژى آموزشى براى پژوهندگان و نمازخانه از ديگر قسمتهاى اين كتابخانه است.
كتابخانه همچنين مجهز به سيستم كامپيوترى اطلاع رسانى و كتابرسانى است. كتابخانه آستان قدس رضوى از قديمى ترين كتابخانه هاى اسلامى است كه متجاوز از شش قرن قدمت دارد.
در اين كتابخانه 32هزار نسخه كتاب خطى, بيش از 20هزار و 300عنوان نشريه و 220هزار برگ سند از قبيل فرمانها, طومارها و نامه هاى ادارى در ارتباط با آستان قدس نگهدارى مى شود.
در تزيين كتابخانه آستان قدس براى اولين بار در كشور از نقاشى خط استفاده شده و سالن آمفى تئاتر آن اولين سالن به سبك معمارى اسلامى است.
كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى داراى شش كتابخانه اقمارى در سطح مشهد و شش كتابخانه در خارج از مشهد با بيش از 460 هزار جلد كتاب است. برگزارى نمايشگاه مطبوعات ايران در آتن
نمايشگاهى با نام (مطبوعات در ايران) در انجمن مطبوعات خارجى يونان در مركز آتن تشكيل شده است.
اين نمايشگاه كه توسط خانه فرهنگ ايران و با همكارى خبرگزارى جمهورى اسلامى ترتيب داده شده, نشريات, مجلات و روزنامه هايى را كه در جمهورى اسلامى منتشر مى شوند به معرض نمايش گذاشته است.
پوسترهاى ديوارى آمارى از تعداد خوانندگان روزنامه ها و مجلات از زمان پيروزى انقلاب اسلامى به بازديدكنندگان ارائه مى دهد. برگزارى دومين جشنواره مطبوعات
دومين جشنواره مطبوعات در ارديبهشت ماه سال جارى برگزار شد.
هيأت داوران دومين جشنواره مطبوعات پس از بررسى كليه آثار ارسالى, آراء نهايى خود را اعلام كرد كه در ذيل به برخى از آنها اشاره مى شود:
در رشته علمى تخصصى
محسن كديور از مجله آينه پژوهش با مقاله (كتابشناسى توصيفى فلسفه اشراق); شاهرخ محمدبيگى از آينه پژوهش با مقاله (در پيرامون ترجمه تفسير طبرى); دكتر على كاوه, غلامرضا روستا و دكتر اصغر دادبه از نشريه شعر; فيض على مداح از روزنامه اطلاعات.
در نقد هنرى ادبى
يوسفعلى ميرشكاك از نشريه شعر; دكتر محمد هادى كريمى از كيهان; محمدباقر شمسى پور از اميد انقلاب; سعيد عقيقى از نشريه فيلم.
در مقاله سياسى اقتصادى
لطف الله آجودانى از نشريه نگاه نو; بايزيد مردوخى و مهين نصيرى پور از نشريه اقتصاد.
در نقد اقتصادى
ابراهيم رزاقى از اطلاعات سياسى و اقتصادى.
در نقد سياسى اجتماعى
رجبعلى مزروعى از سلام.
در يادداشت سياسى اقتصادى
پروفسور حميد مولانا از كيهان; سيد حسين ميرجليلى از رسالت.
در يادداشت فرهنگى اجتماعى
برنده نداشت.
در ترجمه از زبان بيگانه به فارسى
محمدشهبا از فصل نامه فارابى; كلود كرباسى از نشريه دست ها و نقش ها.
در پرداختن به مسأله تهاجم فرهنگى
حسين شريعتمدارى مدير مسؤول روزنامه كيهان.
در پرداختن به مسأله دفاع مقدس
مسيـح مهاجرى مـدير مسـؤول روزنـامه جـمهورى اسـلامى; عـليرضا قزوه از روزنامه اطلاعات.
در تعاطى افكار
دكتر بشارت از روزنامه اطلاعات; عبدالرضا ايزدپناه مدير مسؤول نشريه فقه; عباس سليمى نمين از كيهان هوايى. ناشران برگزيده سال 1373
ناشران برگزيده سال 73 معرفى شدند: انتشارات دانشگاه تهران و انتشارات فاطمى در بخش كتاب بزرگسالان; انتشارات مدرسه در بخش كتاب كودكان و نوجوانان و انتشارات آستان قدس رضوى در بخش شهرستانها برگزيدگان سومين دوره انتخاب ناشر نمونه بودند.
*

مرآة التحقيق
الاسفنديارى محمد


الحشو القبيح
تعنى المقالة بتعريف الحشو و اقسامه, من حشو مليح و حشو متوسط و حشو قبيح, و تتحدث تفصيلاً عن الحشو القبيح و اسباب بروزه و قبحه , و من ثم تتحدث عن الحشو التوكيدى و الحشو المفسد و الاطالة و….
و تورد المقالة عشرات المصاديق من الحشو القبيح و تقسم انواعه الى ستة.

نقد و دراسة ديوان حافظ لـ (سايه)
محمد راستگو
يعتقد صاحب المقال ان ديوان حافظ المصحح من قبل (سايه) يعد من افضل و آخر التصحيحات التى عالجت ديوان الخواجة الشيرازى , حيث قوبل هذا التصحيح على ثلاثين نسخة تعود الى القرن التاسع الهجرى بدقة و بطريقة انتقائية و اختبارية.
و يرى صاحب المقالة ان افضل مشروع عمل لديوان حافظ يجب ان يتم عبر استشارة و انسجام ذوقى و فكرى لمجموعة من المعنيين و الاخصائيين بشؤون حافظ الشيرازي. و على هذا يشكل صاحب المقال على تصحيح (سايه) و يورد بعضاً من موارد الاختلاف الذوقية على التصحيح المذكور.

نظرة على اضطراب المناهج الدراسية
اصغر السرابى
يعنى صاحب المقال الى ايراد مقدمة مسهبة و مفصلة حول اضطراب احوالات المناهج الدراسية و يشكو وزارة التربية و التعليم , و يعنى الى تناول الكتب و المناهج الدراسية فى فرع العلوم الانسانية ويستل كتاب (تاريج الادب الفارسى) بجزأيه و الخاص بطلبة الصف السادس الاعدادى (السنة المنتهية).
و يقول صاحب المقال انه و خلال السنوات الدراسية الثلاثة الماضية طرحت ثلاثة كتب لحصة تاريخ الادب للسنة الاعدادية المنتهية , لثلاثة مؤلفين لكل منهم وجهة نظره الخاصة و للأسف لم يكن أياً من الكتب الثلاثة مناسباً , بل الانكى كون. الاخير كان اكثرها عيباً و منقصة.
ثم يلتفت صاحب المقال الى ايراد الاشكاليات الموضوعية لأخر منهج دراسى فى تاريخ الادب للسنة المذكورة بالتفصيل.
على هامش مخزن الغرائب
على القراگزلو
يعد كتاب تذكرة مخزن الغرائب , للشيخ احمد على خان من مؤلّفى و كتّاب القرن الهجرى الثالث عشر.
والذى يدور حول ترجمة لـ: 3148 من شعراء الفارسية حتى اوائل القرن الهجرى الثالث عشر, ويعنى صاحب المقال الى نقد المجلد الرابع من الكتاب الذى نُشر مؤخراً (يذكر ان صاحب المقال كان قد نقد المجلد الثالث من الكتاب حين نشره أيضاً). و تتركز المقالة تحديداً حول الاخطاء الطباعية و القرائية الواردة فى الكتاب. و يعنى صاحب المقال أيضاً الى تصحيح بعض الاشعار الواردة فى الكتاب و ايرادها بصورتها الصحيحة فى مقالته , ليتسنى للقارئ التعرف على سلامة ذوق و حسن اختيار المؤلف للاشعار.

التعليقات الواردة حول (حدود العالم) فى معرض النقد
صادق السجادى
يعد كتاب (حدود العالم) واحداً من اهم و اقدم الكتب الجغرافية المطروحة باللغة الفارسية فى النصف الثانى من القرن الهجرى الرابع, رغم كون مؤلفه مايزال مجهولاً.
و حتى الان طرحت تعاليق متفرقة من قبل كتّاب ايرانيين و مستشرقين امثال بارتولد و مينورسكى و ادموند باسورث. و قد نزلت الى الاسواق حديثاً طبعة فارسية الكتاب حدود العالم, بحواشى لمينورسكى و مختصراً من مقدمته و مقدمة بارتولد على الكتاب , حيث يتولى صاحب المقال نقد الطبعة الاخيرة بشكل تفصيلي.
انتقاء غير ناضج
محمدرضا المستجاب
يعد كتاب (نصوص منتخبة من الادب الفارسى) من المناهج الدراسية العامة فى جامعات البلاد , وقد مضى على تدريسه سنوات عديدة.
و رغم ان ثلاثة أو اربعة مباحث نقديه قيمّة طرحت حول هذا الكتاب, لكنه يبدو ان بساط البحث مايزال يسع لطرح المزيد , خاصة اذا علمنا ان الطبعة التاسعة عشرة للكتاب نزلت الى الاسواق دونما اصلاح للنواقص المشار اليها فى المباحث المذكورة. و يتجنب صاحب المقال تكرار النواقص المطروحة سابقاً , و يسعى الى نقد موضوعى على طريقة الانتخاب الادبية. هذا و قدتم تنظيم المقالة فى ثلاثة ابواب 1ـ الهدف من الادب 2ـ منهجية النقل و العرض 3ـ عدم نضج عملية الانتقاء و الاختيار.

نقد منهج دراسى
مهدى المهريزى
يعنى صاحب المقالة الى نقد و دراسة كتاب (التعرف على المصادر و النصوص الاسلامية) دراسة وافية , و يعد الكتاب المذكور من المناهج الدراسية والعملية لمعاهد اعداد المعلمين لفرعى مادة الدين و اللغة العربيه. و يتضمن النقد الموضوعات التالية: 1ـ الاخطاء 2ـ اختلال الترجمة 3ـ عدم الجدية و قلة الاهتمام 4ـ عدم ذكر المصادر 5ـ الاقتراحات , ويورد كاتب المقال فى كل اشكالية يأخذها على الكتاب فى معلوماته المطروحة, الصورة الصحيحة للمعلومات و الاقتراحات البناءة التى يراها مناسبة.

وقفة عند كتاب (الحياة الفكرية و السياسية لأئمة الشيعه)
ابراهيم العلوى
يبدأ كاتب المقال , و بعد التعريف المجمل بكتاب (الحياة الفكرية و السياسية لأئمة الشيعة) لرسول جعفريان الصادر فى مجلدين , بايراد اشكالاته على موضوعات الكتاب , و يقول: (لقد راجع المؤلف المحترم المصادر الاساسية و الموثقه و المعتبرة نسبياً , و سعى الى طرح الابعاد المليئة بالعبر و التجارب لهولاء الائمة المعصومين , لقراء اللغة الفارسية , و يضيف كاتب المقال انه و رغم ماذُكر اعلاه , فان الكتاب حرّر و طبع و نشر على عجل على مايبدو فبان الاضطراب فى مطابقة النص و المصادر المذكورة , يضاف الى ذلك ضعف الترجمة و وهنها , وخَلُص كاتب المقال الى القول: (ان الكتاب بحاجة ماسة الى تصحيح و تنميق اساسيين.)

البيبلوغرافيا الوصفية لملاصدرا
على اصغر الحقدار
و فى زاوية البيبلوغرافيا فى هذا العدد من المجلة نطالع المصادر التى اوردت حياة و آثار و افكار صدر المتألهين الملاصدرا الشيرازي. و قد تم تنظيم البيبلوغرافيا فى قسمين الاول , عنى بتعريف الاثار التى ترجمت لملاصدرا و افكاره , و قد تفرع هذا القسم الى فرعين هى المقالات , و الكتب. و فى القسم الثانى تعنى البيبلوغرافيا الوصفية الى التعريف بآثار و مصنفات الملاصدرا نفسه , و عمدت المقالة الى ذكر عدد طبعات كل كتاب او المقالات التى كتبت عنها , او النقد المطروح احياناً على بعضها , و فى ختامها تورد المقالة فهرستاً كاملاً نسبياً من آثار الملاصدرا.

التعريف المجمل
و فى زاوية التعريف المجمل فى هذا العدد من المجلة , تم التعريف بالكتب التالية 1ـ (خاطرات سقراطى) 2ـ (تشيّع) 3ـ المجلد الثانى من (سيماى مسجد) 4ـ شهاب الشريعة 5ـ مجموعة رسائل الخواجه عبدالله الانصارى الفارسية 6ـ (يادنامه مهرداد اوستا) 7ـ (الميراث الاسلامى فى ايران) 8ـ (شرح احوال و آثار الشيخ احمد جام) 9ـ عيون الاخبار.

التعريف بمكتب نشر التراث المدوّن
و فى جانب تعريف المراكز العلمية فى هذا العدد فى المجلة , تم التعريف بمشروع التعرف على النصوص الخطية و احيائها والذى تتولاه معاونية الشؤون الثقافية فى وزارة الثقافة و الارشاد الاسلامي
و يتضمن المشروع الاقسام الثلاثة التالية
1ـ التعرف على النصوص الخطية و احيائها
2ـ فهرسة مائة عنوان من الكتب الخطية القيمّة
3ـ فهرسة مجموعة رسائل و مصنفات خطية لكبار علماء و مفكرى العالم الاسلامي.

*

AYENEH-E- PAZHOOHESH Pleonasm
اسفنديارى محمد

بسم الله الرحمن الرحيم
In this article, after providing a definition of parelcon (hashw) and its different types, such as witty parelcon, redundancy and pleonasm, a detailed analysis of pleonasm, its causes, its defect, parelcon for emphasis, explanatory parelcon, macrology (tatwil), etc., has been undertaken. Tens of examples of pleonasm have been provided and they have been classified under six categories.

A Critical Review of Divan -e- Hafiz Compiled by the Efforts of 'Sayeh'
Sayyid Mohammad Rastgu
Divan -e- Hafiz as compiled by the efforts of 'Sayeh' is, in the view of the writer of this article, the latest and the most important corrected edition of the divan of Khaja -e- Shiraz. This divan has been compiled by referring to 30 manuscripts of the 10th century and great effort has been expended and appropriate yardsticks have been applied for classification and selection.
The author of the article believes that the most accepted divan of Hafiz will be the divan which has been compiled with the cooperation of a group of scholars of Hafiz who are likeminded and share a good taste. From this angle he criticises at some places the selection of the editor and mentions instances of differences of taste between him and the editor of the divan.

A Passing look at the Inconsistency of Text - Books
Asghar Irshad Sarabi
The writer of this article, after providing a detailed introduction about the disorder prevailing as regards text-books and complaining to the Ministry of Education about it, goes on to review the text-books of human sciences. Among them, two books of Persian literature of the fourth year of the middle school are chosen for comparison.
The writer says: During the past three academic years i.e. Mehr 1371 - Mehr 1373, just for the last year of the middle school, three writers with differing perspectives and tastes have written books on the history of literature, and sadly, none of the three has been upto the mark; rather with each effort the quality has decreased. Later he discusses in detail the errors in the contents of the last of these three text-books on the history of literature.

On the Gloss of Makhzan al-gharaib
AliReza Zakawati Qaraguzulu
Tadhkira -e- Makhzan al-gharaib is the work of the 13th century (H) writer Shaykh Ahmad Ali Khan. In this book the life and works of 3148 Persian poets upto the beginning of the 13th century have been discussed. The writer of this article has reviewed the fourth volume of this work which has been recently published (he had reviewed the third volume of this work as well).
A large part of the article is about the errors of printing and proof - reading present in this volume. The author has quoted after correction some of the beautiful poems of this book so that the readers may acquaint themselves with the good taste of the writer of the book.

A Review of the Annotations on Hudud al-alam min al-mashriq ila al-maghrib
Sayyid Sadiq Sajjadi
The book Hudud al-alam is one of the most important and early books of geography written in Persian. It was written in the second half of the fourth century Hijri by an unknown author.
To date a large number of annotations have been written on this book by both Iranian writers as well as orientalists such as Bartold, Minoreski and Edmund Basores. The most recent edition of the Persian text of Hadud al-alam has been published along with the gloss of Minoreski and a translation of selected parts of his and Bartold's introduction. This edition has been reviewed in this article.

Unmeditated Selection
Mohammad Reza Mustajab
The book 'Barguzideh -e- mutun -e- adab -e- Farsi' is among those books which have been used as text-books for the general course of the universities of the country since years. On this bookdespite there being written three or four substantial reviews on it - there is still room for comment, specially since the book has reached its l9th edition and there still remain uncoorrected in it those errors which had been pointed out earlier. The writer of this article has, by refraining from mentioning those errors pointed out by the reviewers, made an effort to provide a substantial critique of the method of selection of literary pieces. This article has three parts: 1. The purpose of literature 2. Method of communication 3. Unmeditated selections.

Review of a text-book
Mehdi Mahrizi
In this critical review the book Ashnai ba manabi wa mutun -e- Islami has been reviewed and analysed. This book is used as a text in the course of management for teachers for the subject 'religion and Arabic'. This review includes the following chapters: 1. Mistakes 2. Wrong translations 3. Credulity and lack of attention 4. Absence of source references 5. Suggestions.
The writer of the article has, in all the instances where he has criticised the book, also provided the correct facts and information is that regard, and has mentioned constructive suggestions as well.


A Thought over the book Hayat -e- fikri wa Sayasi -e- Imaman -e- Shiah
Sayyid Ibrahim Sayyid Alawi
The critic of this book has, after providing a brief introduction of the book Hayat -e- Fikri wa siyasi -e- Imaman -e- Shiah which has been compiled by Rasul Jafariyan in two volumes, objected to many aspects of the book. The writer of the article writes in the introduction of the book: "The compiler of this book has, by using the primary and relatively reliable sources, made a effort to place the multi - dimensional lives and experiences of the Shiah Imams which were a lesson all throughout, before the Persian readership". Despite this, the reviewer has mentioned his detailed observations which are basically about the hurry in publishing the book, the discrepancies visible between the text and the references provided, weak translations, and summarily, a dire need for a basic editing of the book.

A Descriptive Bibliography of Mulla Sadra
Ali Asghar Haqdar
In the bibliography section of this issue, the sources on the life, works and thoughts of Sadr al-Mutaallihin Mulla Sadra -e- Shirazi have been introduced.
This bibliography has been compiled in two parts. The first part introduces the books relating to the biography and thoughts of Mulla Sadra, and is itself divided into two section i.e. articles and books.
The second part introduces the works of Mulla Sadra himself, and to the extent possible, the number of editions of each book, the articles written about the book being introduced, and if at times a review has been done of that book, its details have all been provided. At the end a relatively complete list of Mulla Sadra's books has been given.

Summary Introductions
In the section, 'Summary introductions' of this issue the following books have been introduced:
1. Khatirat -e- Suqrati
2. Tashayyo
3. Second volume of Sima -e- masjid
4. Shahab -e- Shariat
5. Majmua -e- rasail -e- Farsi -e- Khaja Abdullah Ansari
6. Yadnameh -e- Mehrdad Usta
7. Miras -e- Islami -e- Iran
8. Sharh -e- ahwal wa aasar -e- Shaykh Ahmad Jam
9. Uyun al-akhbar.

Introduction of Daftar -e- Nashr -e- Miras -e- Maktub
In the section on 'introducting centers of learning' of this issue the Project for Identifying and Restoring Manuscripts has been taken up for discussion. This project is being carried out under the supervision of the Department for Supervising Cultural Issues of the Ministry of Culture and Islamic Guidance.
This project has three programmes:
1. Scheme for identifying and restoring manuscripts
2. A list of hundred valuable manuscripts
3. A bibliography of all the manuscripts of treatises and books of prominent Islamic scholars and thinkers.
*