مجله هاى پـژوهشى
ارغنون
سال دوم, شماره 7و8, پاييز و زمستان 74
زبان حقيقت و حقيقت زبان; برهان عالم خارج; انديشه; توصيفها, دو حكم جزمى تجربه گرايى, پيرامون اشاره; گوتلوب فوگه و تحليل منطقى زبان; كارنپ و فلسفه تحليلى, فيزيكاليسم; فلسفه تحليلى و فلسفه زبان; تأملاتى در باب فرهنگ و هنر و ادبيات; جايگاه راوى در رمان معاصر; كادامر و هابرماس و….
با معارف اسلامى آشنا شويم
سال پانزدهم, شماره 35, بهار و تابستان75
تهاجم فرهنگى; حقوق متقابل والدين و فرزندان; امامان و دفاع از مسأله اختيار; نقش معنويت در زندگى انسان; فرازهايى از زندگى بزرگان; ممتازين و….
برنامه و بودجه
سال اول, شماره 1, ارديبهشت75
ويژگيهاى بودجه سال 1375 كل كشور; نقش مراكز اطلاع رسانى در ارتقاى برنامه ريزى; رشد اقتصادى, توزيع درآمد و رفاه اجتماعى در سالهاى 1361ـ1372; آينده نگرى در مورد كارآيى داخلى و تقاضاى آموزش و پرورش در ايران; مصوبات شوراى اقتصاد; جهان نما و….
بصائر
سال سوم, شماره 19, خرداد و تير75
استفتائات; فرهنگ عاشورا; تهاجم فرهنگى و رسالت ما; انقلاب اسلامى و نهضت حسينى; فلسفه عاشورا و مراسم سوگوارى از ديدگاه امام خمينى(ره); حادثه كربلا از نظر اهل سنت; سوگوارى و جايگاه آن در فرهنگ اسلامى; سيماى على اكبر در مضامين شبيه خوانى و….
بيّنات
سال سوم, شماره 1 (پياپى9), بهار75
تفسير قرآن كريم, امام خمينى(ره); استدلال در قرآن كريم; علامه سيّد محمد فرزان, قرآن پژوهى از ياد رفته; علم محورى در تفسير قرآن كريم; نوشت افزار قرآن در عصر نزول; اعجاز رياضى زوج و فرد در قرآن كريم; گفت وگو با حجت الاسلام والمسلمين قرائتى; قرآن پژوهى در مسيحيت; معرفى تفسير ابن عطا; نقد و بررسى ترجمه قرآن كريم آيت الله مكارم شيرازى; فعاليت هاى قرآن پژوهى بنياد پژوهشهاى آستان قدس; نكته اى بر نكات; تازه هاى نگارش و نشر و….
پاسدار اسلام
شماره 173, ارديبهشت75
مسأله زن و راهكارهاى كهنه; غدير, عيد ولايت و رهبرى; بوستان تشيع در سرزمين حجاز; روشهاى رفع اندوه و اضطراب; الگو بودن اهل بيت(ع) و….
پاسدار اسلام
شماره 174, خرداد75
تحليلى از فضاى شكل گيرى عاشورا; امام حسين(ع) از نگاه ديگران; فلسفه نهضت امام حسين(ع); شفاعت در شبيه نامه هاى عاشورا; خاطراتى از ياران امام حسين(ع); محرم در ادب فارسى و….
پاسدار اسلام
شماره 175, تير75
تأملى گذرا در آموزش مديريت; دستاورد انتخابات مجلس پنجم; وصيت رسول خدا(ص) به على(ع); آرامش با حيات طيبه; نگاهى به زندگانى سياسى امام كاظم(ع) و….
پژوهشهاى قرآنى
سال اول, شماره 4, زمستان74
فقه شيعى و رويكرد به قرآن; پويايى فقه قرآنى(2); گستره مباحث فقهى قرآن, حوزه هاى مشترك دانش فقه و تفسير; روش شناسى آيات الاحكام در تفسير اهل بيت(ع); اصحاب ائمه و فقه قرآنى; فقه قرآنى, در منظر فقيهان اهل سنت; نقش علوم قرآنى در فقه القرآن; روابط حقوقى مسلمانان با كفار از نگاه قرآن; نقش باورها و اطلاعات بيرونى در برداشت از آيات قرآن; مفهوم تقوا و كاربرد آن در قرآن كريم; بررسى تفسيرهاى تك نگارى كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى; نامه ها و ديدگاهها.
پيام زن
سال پنجم, شماره سوم (پياپى51), خرداد75
در محضر حضرت آيت الله حاج شيخ يوسف صانعى; معمارى سنّتى و مدرن در گفتگو با بانوان معمار; هنر, زندگى و مشكلات زنان نقاش; زنان و انتخابات مجلس; از شرم الشيخ تا قانا…; زنان در سودان و….
پيام زن
سال پنجم, شماره چهارم (پياپى52), تير75
نگاهى به دو نامه امام و مولوى به عروسان خود; اسلام و نقش اجتماعى زنان; امام خمينى در جمع خانواده و نزديكان; گفتگو با دكتر حميرا هوشمند; نمايندگان مجلس پنجم و خواسته هاى زنان و….
پيام صادق
شماره4, فروردين و ارديبهشت75
تاريخ برگزارى آزمون ورودى; مراسم تقدير از دانشجويان ممتاز; پيام صادق در سومين جشنواره مطبوعات و….
پيام يونسكو
شماره 299, اسفند74
منشأ نوشتار; از تصويرنگارى تا پين يين; زبانهاى سرشار از رنگ; هنر خوشنويسى; خط تركيبى ژاپنى; قدرت قلم; فضاى سبز و….
پيام يونسكو
شماره 300, بهمن74
زيارت و زيارتگاهها; راز تخت جمشيد; بيگرانى دل; زيارت در آيين يهود; زيارت در هندوستان; راه سانتياگو دكومپوستلا و….
تبيان
سال چهارم, شماره 15ـ14, بهمن, اسفند, فروردين و ارديبهشت75
سخن تبيان (نماز عبادى, سياسى جمعه و اهميت آن در نظام اسلامى); رهنمودهاى مقام معظم رهبرى; گفتگو; رابطه انسان با طبيعت; پژوهشى پيرامون واژه تفسير; تحقيقى پيرامون مكتب اشعرى; اصول و روش تاريخ نگارى در عصر جديد و….
تراثنا
العددان الثالث والرابع (43ـ44), السنة الحادية عشر, رجب ـ ذوالحجة 1416هـ
تطبيق المعايير العلمية لنقد الحديث على احاديث المهدي(ع) بكتب الفريقين; نقض رسالة (الحبل الوثيق فى نصرة الصديق) للحاظ جلال الدين سيوطى; تشييد المراجعات و تفنيد المكابرات(5); من التراث الأدبى المنسى فى الأحساء(16); مصطلحات نحوية(4); من ذخائر التراث: مكتبة العلامة الكراجكي; جهة القبلة ـ للشيخ بهاءالدين العاملى و….
حضور
شماره 15, بهار75
مرورى بر كنگره بررسى مبانى فقهى امام خمينى و نقش زمان و مكان در اجتهاد; امام خمينى منادى حكومت مطلوب و سياستمدار مطلوب; از حافظ حافظان تا امام عارفان; امام خمينى و هنر دينى; عزيز شرقى; كتابهاى تازه مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى; ديدگاهها و خاطرات.
حوزه
شماره 72, بهمن و اسفند74
صحيفه حوزويان; مصاحبه با آيت الله شيخ برقى اهرى, قدس سره; وصيت نامه اخلاقى عالم ربانى ملا محمد تقى مجلسى, قدس سره; بايستگى ترميم حوزه; علم كلام و بايستهاى بالندگى; استقلال حوزه; مدرسه كربلا, از آغاز تا آل بويه; نقدى بر مقاله تولد و زندگى حضرت مهدى(عج); نقدى بر مقاله (اهل حق) در دايرةالمعارف تشيّع; فهرست دو ساله مجله حوزه.
رهيافت
شماره يازدهم, زمستان74
علم و ارزش در تجربه آدمى; علم به عنوان يك نوع فعاليت و رابطه آن با ارزش; اسلامى كردن معرفت; ايدئولوژى و هنجارهاى اجتماعى در علم; آينده علم, تحقيق و تكنولوژى و….
شاهد
شماره 252, ارديبهشت75
مناجات الشاهدين; تركيه و پيمان با صهيونيستها; قربانى, سنتى به قدمت تاريخ; مردى از افلاك و….
فرهنگ جهاد
سال اول, شماره سوم, بهار75
آيين سلوك; پژوهشى در واژه (فرقان); احكام حكومتى; خود شناسى در نگاه معصومان; جهاد كبير; حج جهادى ديگر; گياهان در قرآن; درختكارى در روايات; حلال و حرام بودن حيوانات در دو نگاه و….
فصلنامه مصباح
سال چهارم, شماره 16, زمستان74
نقدى بر سكولاريزم; تلازم احياى دين با تأسيس حكومت اسلامى; ارتباط بين ايمان و معرفت دينى با احياى دين; جلوه هايى از شخصيت امام حسين(ع); دين دنيوى شده; حسين بن على(ع) در دو نگاه; ميزگرد علمى; معرفى كتاب; و….
فقه
شماره ششم, زمستان74
ناتوانى اجتهاد مصطلح از ديدگاه امام; اجتهاد و نوانديشى; فقيهان و مسأله تجدد; گسترش در متعلقات احكام; شرط اسلام در ذبح كننده: آيات قرآن و شرط اسلام در ذبح كننده, روايات و شرط اسلام در ذبح كننده, اجماع و شرط اسلام در ذبح كننده; باز هم نكاتى و….
كلام اسلامى
سال پنجم, شماره 17, بهار75
سخنى در آغاز; علم و اختيار انسان; حق دينى يا دين حق; حجيّت و اعتبار عقل در علم و دين; پيدايش شيعه اسماعيليه; سير مسائل جديد كلامى; اسلام و نيازهاى زمان; پرسش و پاسخ; حكيم ابوالقاسم فردوسى(4); ريشه هاى علوم ولوى(5).
كيهان انديشه
شماره 65, فروردين و ارديبهشت75
وحى مسيحى و پيوند آن با مسيح شناسى; فلسفه اسلامى و برخى آراء مربوط به آن; ابوالفضل ميبدى و تفسير كشف الاسرار; روابط متقابل معرفتهاى بشرى; نظريه حليّت ذبايح اهل كتاب; پژوهشى در تفسير علمى قرآن كريم; ملاصدرا و شناخت فراعقلانى; شيخ اشراق از نگاهى ديگر; ملافتحعلى سلطان آبادى; جنبش ذاتى طبيعت; تلقى عرفا از مرگ; رساله جبر و اختيار و….
كيهان فرهنگى
سال سيزدهم, شماره126, فروردين و ارديبهشت75
ايمان, وحى و عقل; رد پاى عبور در ادب معاصر; سير آفاق و انفس در سفر پرندگان; بازيافت غزلى غوغايى از سعدى; حقوق بشر و مناسبات جهانى; تكنولوژى و ارزشهايى انسانى; يوجين اونيل و ادب عهد نوزايى; سيد جمال الدين اسد آبادى و جامع الازهر مصر; تحريف شناسى عاشورا در پرتو انسان شناسى; لكنهو در تاريخ هند مسلمان; معبرى به يقين و….
مجلس و پژوهش
سال چهارم, شماره نوزدهم, فروردين و ارديبهشت75
چالشهاى امروز, چشم انداز فردا; امريكا, سراب رهبرى جهان و آثار رفتارى آن; انتخابات مجلس در منظر قانون اساسى; مجلس و حكومتهاى جهان امروز; بازشناسى مفهوم تكنوكراسى; شبكه خانه ملت در يك نگاه; اخبار مجلس شوراى اسلامى; اخبار مجالس دنيا; تازه هاى نشر درباره موضوعات حكومتى و….
معرفت
سال چهارم, شماره چهارم (پياپى16), بهار75
اخلاق در قرآن; ميزگرد هويت فلسفه اسلامى; نظام احسن در انديشه حكماى اسلامى و لايپ نيتس; وجود كامل مطلق; مقايسه علم النفس ارسطو با علم النفس ابن سينا; برهان امكان در الهيات اسلامى; قضاياى شرطى در منطق قديم و جديد; كتابشناسى توصيفى فلسفه اسلامى; معرفت شناسى; مبانى معرفت شناسى باورهاى دينى; ساختار چند مرتبه اى صورتهاى ذهنى; مفوضه چه كسانى هستند; پايان فضيلت يا نقد تفكر اخلاق جوامع نوين و….
مشكوة
شماره 49, زمستان74
كنفرانس (ايمان و كفر) در آنكارا; معانى و مفاهيم صبغةالله; مطالعه اسلام در چين: چند تحقيق تازه; قيام براى خدا; شيعيان, پيشگام در نگارش تاريخ; نگاهى گذرا به ازبكستان; نقش امام جعفر صادق(ع) در تقريب بين مسلمانان و جلوگيرى از تفرقه و انشعاب; شيعه اى متعهد و اديبى پارسى گوى از سده هاى گذشته; هارونيه طوسى; نگاهى به زندگى آقا نجفى قوچانى و مزارش; دهان پر از عربى, زبان چرا خاموش؟!; بر آستان مصحف شريف و….
مديريت دولتى
شماره 29 و 30
ويژه نامه نظام ادارى و بهره ورى.
ميقات الحج
العدد الرابع, 1416هـ
ابراهيم الخليل مؤسس ام القرى; الحج فى نهج البلاغة; الحج فى السنة; المنسك الكبير; مختصر معجم معالم مكة التاريخيه; الحج فى موكب التاريخ; معجم, كتب فى الحج والزيارة…; المساجد والأماكن الأثرية…; المقداد بن الأسود الكندي; الحرمان الشريفان… تاريخ الارهاب!.
نامه مفيد
سال دوم, شماره اول (پياپى5), بهار75
تفسير قرآن (سوره مدّثّر); بحثى درباره قصص قرآن; نقش قرآن و حديث در گسترش زبان و ادبيات فارسى; تاريخ حديث; نهاية الكلام فى حل شبهة (كل كلامى كاذب); ضرورت بازنگرى در قانون مجازات اسلامى; نگاهى ديگر به تاريخ; پوپر, اقتصاد اثباتى و منطق كشف علمى ـ اجتماعى; اصول حاكم در اقتصاد اسلامى; ادب دعا در شيعه و….
نقد و نظر
سال دوم, شماره دوم, بهار75
اقتراح درباره انتظار بشر از دين; الحياة, دين و زندگى; در جستجوى ريشه ها; فروغ دين در فراق عقل;شيوه هاى تبيين انتظار از دين; درآمدى بر قلمرو فقه; سرشت اخلاقى دين; دشمن فضيلت; تجديد بناهاى طبيعت گرايانه; تبيين اجتهاد و جايگاه موضوع شناسى در آن; معرفت دينى در بستر زمان و مكان; بنيان استوار فطرت;راه يافتن باورها و ارزشها به حوزه كنشها و هنجارها;كتابشناسى سكولازيزم و…
نمايه
سال ششم, شماره 1 (پياپى51), ارديبهشت75
سال ششم, شماره 2 (پياپى52), خرداد75
نمايه نشريات علمى و فرهنگى و كتابهاى روز.
منظومه هاى فقهى
محسني سيد صادق
يكى از كارهايى كه در قلمرو ادبيات علوم اسلامى انجام يافته, به نظم درآوردن علوم است. اين منظومه ها به صورت قصيده, قطعه و ارجوزه سروده شده است. در علمهاى صرف, نحو, لغت, معانى, بيان, بديع, خط, فقه, اصول, فرائض, تاريخ, جغرافيا, تعبير رؤيا, علم البحر (درياشناسى), درايه, رجال, طب, نجوم, احكام, رمل, جفر, علم اسماء, تجويد, قرائت, منطق, كلام, فلسفه, تفسير و….
پيداست كه ساختن منظومه هاى علمى كارى لطيف است و در آن موارد كه استادانه ساخته شده, هم بسى دلكش است و هم براى ازبر كردنِ قواعد كمك بسزايى است. منظومه هاى علمى بسيار است و حتى فهرست آنها به مجلدى بزرگ برمى آيد, فهرستى كه با تتبع در آثار مسلمين, چه خطى و چه چاپى, و با گشتن در فهرستها و كتابها تهيه شود.1
مى توان ادعا كرد يكى از كارآمدترين شيوه هاى آموزشى, آموزش با شعر است; زيرا به ذهن سپردن مطالب منظوم زودتر حاصل مى شود, ديرتر فراموش مى شود و هيچگاه تازگى و طراوت خود را از دست نمى دهد.
به عنوان مثال حفظ كردن سهام ارث كار آسانى نيست و در صورت موفقيت, به زودى فراموش خواهد شد, ليكن اگر در قالب نظم درآيد هم شخص زودتر حفظ مى شود و هم ديرتر از يادش مى رود:
من السهام فى الكتاب فُرضا
ستّ سهام سُميّت فرائضا
نصف و ربع اوّل و ثانى
ثُمن وسدس ثُلُث ثلثان
فالنصف وهو فرض زوج الخالية
عن ولد كذا ابنة ذا حاوية
وكان ايضاً فرضَ اخت واحدة
لوالد قط اوله و والدة
لزوج ذات الولد الربع ثَبَت
زوجة خالٍ عنه ذا ايضاً حَوَت
والثُمن للزوجة فرض سُبَد
ان كان للميّت زوجاً ولد
سدس لكل من عمودى ذى ولد
كذا كلالة لامّ ماانفرد
والثلث فرض الام لولا مَن حجب
كذا لِوُلدها الكثيرِ منتخب
فوق ابنة وفوق اخت للاب
او ابوين ثلثَى المال هب2
تا چند دهه قبل محصلين علوم دينى توجه زيادى به متون علمى منظوم داشتند و حتى آنها را حفظ مى كردند, اما اكنون اين شيوه رو به فراموشى است و يا بكلّى فراموش شده است. حتى گاه براى تعليم به كودكان نيز از چنين شيوه اى بهره مى جستند. چنانچه اكنون نيز متخصصين مسائل آموزشى معتقد به لزوم تعليم بعضى مطالب به كودكان در قالب نظم مى باشند.
گذشتگان آنقدر به منظومه هاى علمى اهميت مى دادند و آثار فراوانى در اين زمينه به جاى گذاشتند كه در علم بلاغت, اصطلاح (شعر تعليمى) بر آن نهاده شد.
اشعار تعليمى از اواخر حكومت امويان و آغاز حكومت عباسيان در عربى رواج يافت.3
وزن اغلب منظومه هاى علمى بحر (رَجَز) است. زيرا اين وزن به آسانى به ذهن سپرده مى شود و آسانتر مى توان مطالب را در قالب اين وزن درآورد و جوازات در آن فراوان است. با اين توضيح كه وزن تام و سالم بحر رجز چنين است:
مستفعلن مستفعلن مستفعلن
مستفعلن مستفعلن مستفعلن
اما مى توان به جاى (مستفعلن) اوزان (مفاعلن), (مفتعلن) و (فَعِلتن) را نيز به كار برد. به خاطر همين جوازات و نزديكى آن به نثر, برخى اين بحر را (حمار الشعر) ناميده اند; اما سليمان بستانى در اين زمينه مى گويد:
مناسبتر بود آن را (عالم الشعر) مى ناميدند. زيرا نظم آن آسان است و تمام علمايى كه متون علمى مانند نحو, فقه, منطق و طب را به نظم درآورده اند, اين بحر را اختيار نموده اند.4
به خاطر ويژگيهاى نظم, علما و نويسندگان علم فقه را بيشتر به نظم درمى آوردند. در ميان دارندگان منظومه هاى فقهى بزرگانى چون سيد بحرالعلوم, ملا هادى سبزوارى, شيخ فضل الله نورى, شيخ حر عاملى, فيض كاشانى و سيد محمد جواد عاملى ـ صاحب مفتاح الكرامه ـ به چشم مى خورند.
لازم دانستيم مشخصات منظومه هاى فقهى را گردآورى كنيم تا علاوه بر نشان دادن سختكوشى گذشتگان, گامى باشد براى استفاده بيشتر از اين متون ارزشمند: طهارت
1. ارجوزة فى احكام الاموات, سيد هاشم بن حمد حسينى حلى (م:1341), ذريعه ج1/ 451.
2. ارجوزة فى الطهارة, سيد هاشم بن احمد موسوى احسائى مبرزى (م:1309), ذريعه ج1/ 485.
3. ارجوزة فى الطهارة, مهدى بن على ساعدى (ت:1296), 1367 بيت, ذريعه ج1/ 485.
4. ارجوزة فى الطهارة, سيد كلب باقر نقوى (م:1329), شرح منظوم (الدرة النجفية), ذريعه ج1/ 485.
5. اللئالى المنظومة, مهدى صحين بن على ساعدى (ت:1296), ذريعه ج18/ 265.
6. مخلاّت الزاد, سيد هاشم بن حمد حسينى, ذريعه ج20/ 233.
7. منظومه, حدود 920 بيت, خطى, كتابخانه ٌآيت الله العظمى گلپايگانى.
8. منظومة فى منزوحات البئر, محمد بن حسن حرّ عاملى, ذريعه ج23/137 . صلوة
9. ارجوزة فى الاذان والاقامة, عبدالرحيم بن محمد على تسترى (م:1313), ذريعه ج1/ 452.
10. ارجوزة فى الشك والسهو والخلل والجبر فى الصلوة, اسماعيل, تاريخ سرودن: 1245, ذريعه ج1/ 481.
11. ارجوزة فى الشكوك, محمد جواد بن على عاملى نجفى (م:1322), ذريعه ج1/ 481.
12. ارجوزة فى الصلوة, جواد بن حسن نجفى (ت:1308), ذريعه ج1/ 482.
13. ارجوزة فى صلوة المسافر, عبدالهادى بن جواد همدانى بغدادى (م:1333), در ادامه (الدرة النجفية), ذريعه ج1/ 483.
14. ارجوزة فى صلوة المسافر, مشكور بن محمد جواد حولاوى نجفى (م:1353), ذريعه ج1/ 483.
15. ارجوزة فى صلوة المسافر والجماعة ومسائل الشكوك, على خوئى قزوينى حائرى (م:1318), در ادامه (الدرة النجفية), ذريعه ج1/ 483.
16. خلاصة الاحكام, صبا كاشانى, فارسى, ذريعه ج19/ 170.
17. شمس الهدى فيمن شك اوسها, عبدالرحيم بن محمد على تسترى (م:1313), ذريعه ج1/481 و ج14/228 و ج23/ 116.
18. اللمعة فى فقه الصلوة, تقى الدين حسن بن على حلى (ت:647), امل الآمل, تحقيق: سيد احمد حسينى, ج2/72.
19. منظومه بى الف در رد قائلين به وجوب عينى نماز جمعه, سيد محمود بن عبدالعظيم موسوى, مقدمه مناهج المعارف, مقدمه از سيد احمد روضاتى, ص142.
20. منظومه در احكام نماز, فارسى, خطى, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى.
21. منظومة الشك والسهو والخلل والجبران, محمد اسماعيل, ذريعه ج23/116.
22. منظومة فى الشكوك فى الصلوة, احمد بن صالح طعان بحرانى (م:1315), ذريعه ج1/ 481 و ج23/116.
23. منظومة فى الصلوات المندوبة, محمد كاظم بن محمد صادق كاشانى اصفهانى (م:1273) ذريعه ج1/483 و ج23/119.
24. منظومة فى صلوة الجماعة, عبدالهادى بن جواد همدانى, ذريعه ج23/119.
25. منظومة فى صلوة المسافر, عبدالهادى بغدادى نجفى همدانى, ذريعه ج23/ 119.
26. منظومة فى النجاسات المعفوة فى الصلوة, ابن عماد, خطى, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى.
27. منظومه واجبات نماز, خطى, كتابخانه مسجد اعظم. زكات
28. ارجوزة فى الزكاة, محمد بن حسن حر عاملى (م:1104), ذريعه ج1/ 476 , ج23/113.
29. زكيات المسئلات, حسن نائنى, 2000 بيت, ذريعه ج12/ 45.
30. الغرر الغروية فى الاحكام الزكوية, مرتضى بن عباس كاشف الغطاء, ذريعه ج1/477 و ج16/41.
31. منظومة فى الزكاة, سيد محمد جواد عاملى صاحب (مفتاح الكرامة) (م: 1226), ذريعه ج1/ 476 و ج23/111. خمس
32. منظومة فى الخمس, سيد محمد جواد عاملى صاحب (مفتاح الكرامة) (م:1226), ذريعه ج1/ 472 و ج23/ 106. صوم
33. ارجوزة فى الصوم, محمد حسين بن محمد حسن اصفهانى (ت:1296), ذريعه ج1/ 484.
34. ارجوزة فى الصوم والاعتكاف, عباس بن حسن كاظمى, ذريعه ج1/ 484 , ج23/120.
35. منظومة فى الصوم, محمد تقى, تاريخ سرودن: 1280, ذريعه ج23/120. حج
36. مزيح الاحتياج فى حكم منسك المحاج, سيد على نقى بن حسن طباطبايى (م:1282), ذريعه ج1/470 و ج20/329 و ج23/103.
37. منظومة السامية فى الحجة الحسامية, باقر بن اسماعيل واعظ (م:1313), 1500 بيت, ذريعه ج23/ 113.
38. منظومة فى الحج, عباس بن حسن بن جعفر كاشف الغطاء (م:1321), بيش از 1000 بيت, ذريعه ج1/470 و ج23/103.
39. منظومة فى الحج, سيد زين العابدين بن محمد كاشانى حائرى (م:1375) ذريعه ج23/103. وقف
40. ارجوزة فى الوقف, سيد محمد على بن صدرالدين موسوى عاملى اصفهانى (م:1274), ذريعه ج1/ 505 و ج23/147. متاجر
41. منظومة فى الغناء وحرمتها, محمد هادى, ذريعه ج23/125. وصايا
42. اللؤلؤ المنثور, على اصغر بن على اكبر بروجردى (ت:1231), ذريعه ج18/386. نكاح
43. ارجوزة فى الرضاع, سيد محمد جواد عاملى, صاحب (مفتاح الكرامة) (م:1226), ذريعه ج1/ 475 و ج23/110.
44. ارجوزة فى الرضاع, سيد صدرالدين محمد بن صالح موسوى عاملى, (م:1263), ذريعه ج1/ 476.
45. ارجوزة فى الرضاع, محمد على بن محمد اعسم, (م:1233), ذريعه ج1/ 476.
46. ارجوزة فى النكاح والطلاق, سيد حسين بن محمد كاشانى حائرى, تاريخ سرودن:1339, ذريعه ج1/ 505.
47. تقريط الاسماع فى نظم مسائل الرضاع, سيد محمد صادق بن محمد باقر طباطبايى (م 1337), ذريعه ج4/387.
48. رسالة فى العقد للمحرمية, ابوالقاسم قمى, اتمام: 1217, ذريعه ج15/296.
49. عقد اللقاح فى آداب عقد النكاح, راضى بن محمد حسن تبريزى, تاريخ سرودن: 1358, ذريعه ج15/296.
50. كاشفة القناع, سيد محسن بن عبدالكريم امين عاملى, تاريخ سرودن: 1328, ذريعه ج17/243.
51. منظومة رضاعية, صدرالدين عاملى, خطى, كتابخانه مسجد اعظم.
52. منظومة فى الرضاع, سيد حسن محمود امين عاملى, ذريعه ج23/111. طلاق
53. احسن العدد فى مسائل العِدد, سيد محمد صادق بن سيد محمد باقر طباطبايى (م1337), ذريعه ج1/287.
54. ارجوزة فى العِدد, محمد على بن محمد اعسم نجفى, (م:1233), ذريعه ج1/ 486.
55. ارجوزة فى النكاح والطلاق, سيد حسين بن محمد كاشانى حائرى, تاريخ سرودن: 1339, ذريعه ج1/ 505. صيد و ذباحه
56. ارجوزة فى الصيد والذباحة, مشكور بن محمد جواد نجفى, (م1353), ذريعه ج1/ 484. اطعمه واشربه
57. ارجوزة فى الاطعمة والاشربة, محمد على بن محمد اعسم نجفى (م:1233), ذريعه ج1/ 462 و ج23/85.
58. ارجوزة فى الموائد, سيد كلب باقر هندى, تاريخ سرودن: 1326, ذريعه ج23/138.
59. منظومة فى الاطعمة والاشربة, سيد محمد باقر بن ابى القاسم (م1331), ذريعه ج23/85. ارث
60. ارجوزة فى الارث, سيد ابومحمد حسن بن على حسينى, ذريعه ج1/ 453 و ج23/139.
61. ارجوزة فى الارث, ابراهيم بن على عاملى, ذريعه ج1/ 452.
62. ارجوزة فى الارث, سيد محمد بن معزالدين حسينى قزوينى حلى, (م:1335), ذريعه ج1/ 455.
63. ارجوزة فى الارث, موسى بن امين شراره عاملى, (م:1304), ذريعه ج1/ 455.
64. ارجوزة فى الارث, محمد على بن محمد اعسم نجفى, (م:1233), ذريعه ج1/ 454.
65. ارجوزة فى الارث, سيد محمد على بن صدرالدين موسوى عاملى, (م:1274), ذريعه ج1/ 454.
66. ارجوزة فى الارث, سيد هاشم بن احمد موسوى احسائى, (م:1309), ذريعه ج1/ 455 و ج23/139.
67. ارجوزة فى الارث, ذريعه ج1/ 453.
68. ارجوزة فى الارث, عبدالهادى بن جواد بغدادى نجفى, (م:1333), ذريعه ج1/ 453.
69. ارجوزة فى الارث, سيد على بحرانى, (م حدود 1300), ذريعه ج1/ 454 و ج23/139.
70. ارجوزة فى الارث, عسكرى بن هداية الله مشهدى (م:1280), ذريعه ج1/ 454 و ج23/138.
71. ارجوزة فى ارث الزوجة من ثمن العقار بعد الاخذ بالخيار, سيد محمد باقر بن ابى القاسم طباطبايى (م:1331), ذريعه ج1/ 455 و ج23/71.
72. ارجوزة فى الفرائض, يحيى بن ابى بكر حنفى, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى.
73. جناح الناهض الى تعلّم الفرائض, سيد محسن امين عاملى, ذريعه ج5/ 152.
74. خلاصة الابحاث فى مسائل الميراث, شيخ حر عاملى (م1104), ذريعه ج7/209.
75. الدّرّ الحيدرية, ذريعه ج8/97.
76. ذريعة الناهض الى تعلّم الفرائض, سيد ابوبكر بن عبدالرحمن حسينى حضرمى (م1341), ذريعه ج10/32.
77. الرائض فى الفرائض, تقى الدين حسن بن على حلّى (ت:647), امل الآمل, تحقيق: سيد احمد حسينى, ج2/72.
78. كاشفة الغوامض, احمد بن رجب بغدادى, اتمام: 1141, ذريعه ج17/242.
79. مثنوى فى الارث, فارسى, ذريعه ج19/112.
80. مثنوى فى الفرائض, ابن حسام, تاريخ سرودن 735, فارسى, ذريعه ج19/256.
81. منظومة فى الارث, محمد محمدى خوئى, 1122 بيت, تاريخ سرودن 1347, تاريخ نشر:1388.
82. منظومة فى الحبوة, سيد محمد صادق طباطبايى, ذريعه ج23/102.
83. منظومة فى حرمان الزوجة عن عين العقار, سيد محمد صادق طباطبايى, ذريعه ج23/103.
84. منظومة فى الفرائض, محسن بن شريف جواهرى (م1355), ذريعه ج23/125.
منظومة فى الفرائض, ابو اسحق ابراهيم بن ابى بكر, كشف الظنون ج2/582.
85. نظم اللئالى, جعفر على صاحب كسمندرى هندى, فارسى, ذريعه ج24/224.
86. منظومة فى المواريث, طبق مذهب زيديه, ذريعه ج23/139.
87. منظومة فى الميراث, اعظم نجفى, خطى, كتابخانه مسجد اعظم.
88. نبذة الفرائض, ملا على قزوينى خوينى (م حدود 1318), ذريعه ج24/36. ديات
89. ارجوزة فى الديات, محمد على بن محمد اعسم نجفى (م1233), ذريعه ج1/473.
90. ارجوزة فى الديات, احمد بن مصطفى خوئى قزوينى (م1307), ذريعه ج1/472 و ج23/107. ابواب مختلف5
91. ارجوزة فى شرح الدّرّة, سيد حسين بن رضا بن بحرالعلوم (م1306), شرح منظوم (الدرة النجفية), ذريعه ج1/479.
92. ارجوزة فى شرح الدّرّة, رضا گاپايگانى, شرح منظوم (الدرة النجفية) ذريعه ج1/479.
93. ارجوزة فى شرح الدّرّة, عباس بن حسن نجفى (م1322), شرح منظوم (الدرة النجفية) ذريعه ج1/480.
94. ارجوزة فى الصوم والخمس والزكاة والحج, عباس بن حسن كاشف الغطاء, ذريعه ج1/484.
95. ارجوزة فى العبادات, سيد معزالدين محمد مهدى بن حسن حسينى قزوينى حلى (م1300), بيش از 15000 بيت, ذريعه ج1/485 و ج23/122.
96. ارجوزة فى الفقه, عبدالحسين بن ابراهيم عاملى خيامى نباطى (ت:1279) 4000 بيت, ذريعه ج1/489 و ج23/128.
97. ارجوزة فى الفقه, حسين بن محمد بحرانى (م1216), ذريعه ج1/489 و ج23/127.
98. ارجوزة فى الفقه, على بن زين العابدين بارجينى يزدى حائرى (م حدود1324), ذريعه ج1/489 و ج23/128.
99. ارجوزة فى الفقه, على بن محمد موسوى بحرانى بلادى نجفى (م1302), ذريعه ج1/489.
100. ارجوزة فى الفقه, محمد تقى بن مير مؤمن قزوينى (م1270), ذريعه ج1/488.
101. ارجوزة فى الفقه, محمد تقى مدرس بن عبدالله سبزوارى مشهدى (م1280), ذريعه ج1/488.
102. ارجوزة فى الفقه والاصولين والموازين الشرعية, قطب الدين محمد ذهبى شيرازى, ذريعه ج1/490.
103. ارجوزة فى النكاح والطلاق والحج والزكاة, سيد محمد باقر بن ابى القاسم طباطبايى (م1331), ذريعه ج1/505.
104. بهجة الحاوى, ابوحفص عمر بن وردى, مصر, دار احياء التراث العربية, 1351, فقه عامه.
105. تتميم الدرّة المنظومة, سيد محمد باقر بن ابى القاسم طباطبايى حائرى (م1331), در ادامه (الدرة النجفيه), ذريعه ج3/341.
106. تقليد و طهارت, على بن حسين يزدى (ت: حدود 1295) فارسى, ذريعه ج4/389.
107. جنة المأوى, سيد محمد بن عبدالصمد حسينى اصفهانى (م1287), نزديك صد هزار بيت, ذريعه ج1/490, ج5/160, ج23/129.
108. الدرّة النجفية, سيد محمد مهدى بحرالعلوم (م1212).
در ميان منظومه هاى فقهى, معروفترين و پرشرح ترين آنها (الدرّة النجفية) است. لذا لازم دانستيم توضيح مختصرى درباره آن بياوريم.
اين كتاب به نامهاى ديگر نيز شهرت دارد: الدرّة البهية, الدرة المنظومة, الدرّة الغالية فى المسائل العالية و منظومة بحرالعلوم.
محمد على اعسم, شاگرد سيد بحرالعلوم, آن را در منظومه اى توصيف نموده كه آغاز آن اين گونه است:
درّة علم هى ما بين الدرر
فاتحة الكتاب ما بين السور
منظومه بحرالعلوم شامل بيش از دوهزار بيت در موضوع طهارت و نماز تا نماز طواف است. اگر چه محتواى آن فقه استدلالى نيست, ليكن گاه به دليل بعضى احكام نيز اشاره شده است.
چنانچه ناظم در مقدمه گويد آن را در سال 1205ق ـ هفت سال قبل از وفات ـ شروع به سرودن به بحر رجز نمود. با توجه به اينكه وى در اواخر عمر اقدام به سروده اش نمود, بعيد نيست تصميم به تكميل ابيات در ابواب بيشتر داشته, ليكن عمر او اجازه تكميل نداده است; خصوصاً با توجه به اينكه سيد موفق به اتمام كتاب صلوة نشد.
سيد بحرالعلوم جهت تدوين (الدرة النجفية) دقتهاى فراوان به كار بست و ابيات را پس از سرودن به شاگردانش جهت اصلاح و رفع لغزشهاى احتمالى مى داد. از جمله كسانى كه جهت اطمينان, اشعار را از نظر وى مى گذراند سيد صدرالدين (ت1193) است6 كه شايد تا آن زمان هنوز به سن بلوغ نرسيده بود.
ابعاد علمى, معنوى و دقت سيد سبب شد منظومه اش از همان آغاز مورد توجه علما, انديشمندان و محصلين حوزه هاى علميه قرار گرفته و تاكنون دهها شرح به نظم و نثر بر آن نگاشته شود: شروح منظوم:
* ارجوزة فى شرح الدرة, رضا گلپايگانى.
* ارجوزة فى شرح الدرة, عباس بن حسن نجفى.
* ارجوزة فى شرح الدرة, سيد حسين بن رضا بن بحرالعلوم.
* ارجوزة فى شرح الطهارة, سيد كلب باقر نقوى. شروح نثر:
* شرح الدرة النجفية, زين الدين گلپايگانى (م1289), خطى, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى.
* شرح الدرة النجفية, سيد جمال الدين بن على موسوى (قرن13), خطى, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى.
* فصوص فيروزجات خفية خاتم نكات شرح الدرة النجفية, على بن محمد جعفر شريعتمدار استرآبادى (م1315), خطى, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى.
علاوه بر شروح فوق, شرحهاى ديگرى نيز بر (الدرة النجفية) نگاشته شده كه در ذريعه ج8 ص109 به بعد آمده است:
* خزائن الاحكام, آغا دربندى (م1285).
* شرح الدرّة, ابوتراب, معروف به ميرزا آقا قزوينى حائرى.
* كشف الاسرار الخفية, سيد ابوالقاسم بن احمد كاشانى نجفى.
* شرح محمد اسماعيل عقدايى يزدى (م1240).
* شرح محمد باقر بن محمد كرهرودى سلطان آبادى (م1315).
* شرح جواد طارمى زنجانى (م:1325).
* شرح يكى از معاصرين شيخ انصارى ره.
* شرح جواد بن على سبيتى عاملى.
* شرح ميرزا حسن يزدى.
* شرح راضى بن محمد خضر نجفى.
* شرح رضا گلپايگانى (م1280).
* شرح زين العابدين گلپايگانى.
* شرح محمد صادق بن محمد يزدى.
* مفاتيح الكلام يا مفتاح المفاتيح, صبغة الله كاظمى.
* شرح عبدالحسين بن جواد بغدادى (م1365).
* كشف الاسرار و رفع الاستار, عبدالرحيم كرمانشاهى (م1305).
* شرح سيد على بن ابراهيم عاملى (م1260).
* شرح سيد على بن محمد امين عاملى (م1249).
* كشف السترة, على خوينى.
* شرح سيد على خوانسارى (م1238).
* شرح محمد على بن محمد حسن اردكانى.
* شرح محمد على بن غانم.
* شرح محمد على بن نصير مدرس چهاردهى رشتى.
* شرح سيد محمد عصار.
* الفيروزجة الطوسية, محمد مشهدى (م1257). (خطى آن در كتابخانه آيت الله نجفى موجود است.)
* المواهب السنية فى شرح الدرة الغروية, سيد محمود بروجردى (م1300).
* ارشاد الانظار فى تتميم كشف الاسرار, هادى بن عبدالرحيم كرمانشاهى.
* شرح هادى بن عباس (م1361).
گذشته از شرحهاى فراوان بر (الدرة النجفية), شاعرانى اقدام به سرودن ابياتى در تكميل منظومه سيد نموده اند كه نشانه توجه فراوان به آن است:
ـ ارجوزة فى صلاة المسافر, عبدالهادى بن جواد همدانى.
ـ ارجوزة فى صلاة الجماعة, عبدالهادى بن جواد همدانى.
ـ ارجوزة فى صلاة المسافر والجماعة و مسائل الشكوك, على خوئى قزوينى.
ـ تتميم الدرّة المنظومة, سيد محمد باقر طباطبايى.
ـ فريدة اللئالى, عبدالغنى اهرى.
ــ منظومة فى تتميم الدّرّة البحر العلومية, منيرالدين بروجردى.
مرحوم بحرالعلوم در لابه لاى بيان احكام فقهى به مناسبت به بيان مطالب اخلاقى نيز گريز زده است. به عنوان نمونه تحت عنوان (القول فى الجنائز) مى گويد:
لاتنس ذكر هادم اللذات
ان لم تجئه فهو جاءٍ آت
مُت قبل موت فهو الحيوة
مااهون الموت على من ماتوا
واحسن الظن بربّ ذى المنن
فانه فى ظن عبده الحسن
109. الدرر البهية فى النظائر الفقهيه, محسن بن محمد سميع (قرن13), ذريعه ج1/489 و ج8/121.
110. الدرر التنظم, شيخ فضل الله نورى, (م1327ق) روزنامه جمهورى اسلامى, 1/11/1370.
111. الدرر المنضودة, محمد حسن مامقانى نجفى (م1351) 1000 بيت, ذريعه ج1/489 و ج8/137.
112. ضوء المرشد فى احكام النبى الامجد, سيد حسين حايرى كاشانى, اتمام: 1342.
113. عدّة الناسك فى قضاء المناسك, تقى الدين حسن بن على حلى (ت:647) امل الآمل, تحقيق: سيد احمد حسينى, ج2/72.
114. عقد الجواهر فى الاشباه والنظائر, تقى الدين حسن بن على حلى (ت:647) حدود 1200 بيت, امل الآمل, تحقيق: سيد احمد حسينى, ج2/72.
115. عقد الدرر فى قاعدة لاضرر, سيد محمد صادق بن محمد باقر طباطبايى (م1337) ذريعه, ج15/289.
116. فريدة الاحكام, فخرالدين نراقى كاشانى (م1325), تهران, مركز نشر كتاب, 1388.
117. فريدة اللئالى, عبدالغنى بن رضا اهرى تبريزى, در ادامه (الدرة النجفية), ذريعه ج16/223.
118. فقه منظوم, مير عبدالله, فارسى, فهرست نسخه هاى خطى فارسى, احمد منزوى, ج4/3031.
119. فقه منظوم, سيد محمد, فارسى, فهرست نسخه هاى خطى فارسى, احمد منزوى, ج4/3031.
120. فقه منظوم, خان بهادر محمد عبدالكريم, اردو, هند: حيدرآباد دكن, فقه عامه.
121. الفقهية المستطرفة, سيد محسن اعرجى كاظمى (م1227 يا 1240), با شرح و تعليقات از سيد عبدالحجه بلاغى (چاپ سنگى)
اين كتاب به نامهاى ديگر نيز شهرت دارد: الدرر البهية فى فقه الامامية, المستطرفة, منظومه فقهيه مستطرفه و الفيه فقهيه.
خود ناظم در مقدمه تصريح مى كند كه نام آن,(الفقهية المستطرفة) است:
سميتها الفقهية المستطرفة
توجب ضبطها مزيد المعرفة
ناظم از شاگردان برجسته مرحوم سيد بحرالعلوم و از مجتهدين و زهاد طراز اول عصر خود محسوب مى شد. گويا وى از سى سالگى به فكر تحصيل علم برآمد و تحصيل دانش را از آن سن آغاز نمود.7
اين منظومه شامل هزار و سه بيت و تمام ابواب فقه را دربر گرفته است.
شيوه طرح مباحث به گونه اشباه و نظائر است; بدين معنى كه مسائل ابواب مختلف در صورتى كه شباهتى ميان آنها باشد در يك جا جمع مى گردند و نويسنده يا ناظم خود را ملزم به آوردن مباحث يك باب نمى كند. اگرچه در فقه در عمل كمتر پيش مى آيد نويسنده از يك باب خارج شود.
اين منظومه شباهت فراوانى به (نزهة الناظر فى الجمع بين الاشتباه والنظائر), تأليف شيخ نجيب الدين يحيى بن سعيد حلى دارد; به گونه اى كه برخى تصور كرده اند مرحوم سيد محسن اعرجى همان (نزهة الناظر) را به نظم درآورده است, ليكن مقايسه بيشتر ميان آنها نشان مى دهد چنين پندارى درست نيست. مثلاً در (نزهة الناظر) موارد ثبوت خيار 11 مورد, زنانى كه ازدواج با آنان مكروه است 26 مورد و عبدهايى كه بدون اجراى صيغه آزاد مى شوند 24 مورد ذكر كرده است, اما در كتاب (الفقهية المستطرفة) آنها را به ترتيب 14, 20 و 18 مورد شمرده است.
122. القصيدة المزدوجة, ابو محمد عبدالرحمن بن حسن قاسانى (معاصر شيخ مفيد ـ ره ـ) ذريعه ج17/129.
123. قواعد الشرع فى نظم كتاب الوضع, سعيد بن خلف خروصى, اتمام: 1401, وزارة التراث القومى والثقافة, 1403, فقه عامه.
124. لئالى الفقهاء, عبدالحسين وكيلى قمى, اتمام: 1362ق. قم, 1372ق.
125. اللئالى الناظمة فى الاحكام اللازمة, سيد محمد بن هاشم هندى (م1323) ذريعه ج1/490 و ج18/266.
126. لؤلؤ الاحكام, على استرآبادى, اتمام: 1268. ذريعه ج23/128.
127. مثنوى فى آداب الصلوة, احتمالاً از فريدالدين عطار نيشابورى, فارسى, ذريعه ج19/105 و فهرست نسخه هاى خطى فارسى, ج4/3029.
128. مغنى الفقيه فى الفقه البنيه, سيد محمد حسين رضوى كاشانى (ت: 1291), كاشان, 1373ق.
129. المقياس, ملاهادى سبزوارى (م1289), ذريعه ج22/126.
130. المنظومة الفريدة, سيد هاشم بن احمد حسينى حلّى (م1341), ذريعه ج23/121.
131. منظومه فقهيه, سيد محمد علوى بروجردى (م1362ق), مجله نور علم ش54 ص32.
132. منظومه فقهيه, محمد على بن حسين اعسم, نجف, 1349.
133. منظومة فى آداب الشريعة والحكم المرعية فى الشريعة, سيد جعفر بن حسين موسوى خوانسارى معروف به مير ابوالقاسم (م1158), ذريعه ج23/58.
اين منظومه شامل فقه و بعضى مباحث ديگر است كه حرف الف در آن به كار نرفته و آن از شاهكارهاى ادبى محسوب مى شود.
مرحوم آقا بزرگ در ذريعه تعداد ابيات آن را نزديك به سه هزار بيت ثبت كرده است, ليكن اين منظومه همراه با كتاب مبانى الاصول تأليف ميرزا هاشم چهارسوقى در سال 1317ق به چاپ رسيده كه 890 بيت دارد و نسخه خطى آن در كتابخانه آيت الله العظمى نجفى تحت عنوان (القصيدة الميمية الخالية من الالف) داراى حدود 650 بيت است. نسخه خطى ديگر آن در كتابخانه آيت الله العظمى گلپايگانى به نام (منظومه بى الف) موجود است كه موفق به شمارش ابيات آن نشدم.
مرحوم آيت الله سيد محمد حسن خوانسارى كه از نوادگان ناظم است با چند بيت بى الف, منظومه فوق را اين گونه توصيف كرده است:
حبيبى لو لم تصطبر عند شدة
عليك بخوض فى مقول كمنعم
وكن عند خوض فى وصيفى بصيرة
بحق عظيم حق جد مكرّم
فقد جدّ جدى فى خلوّ مقوله
ومنظومه من كل حرف مقدّم
فخلّده ربى رضى فى نعيمه
وحصّنه من شرّ يوم عرمرم8
جمعى از نوادگان مرحوم مير ابوالقاسم روش جد خود را دنبال كرده اند از جمله:
الف ـ محمد باقر خوانسارى اصفهانى (م1313) صاحب (روضات الجنات), در آغاز كتابش به نام (درر النظيم فى رسم تحية وتسليم) خطبه اى خالى از نقطه و ديباچه اى بدون الف نگاشته است.9
ب ـ آقا سيد ابوالقاسم رياضى خوانسارى منظومه اى فارسى بى الف سروده است.10
ج ـ سيد محمد حسن خوانسارى برادر بزرگتر مرحوم آيت الله سيد احمد خوانسارى داراى منظومه هاى بى الف است.
د ـ ميرزا زين العابدين خوانسارى, خطبه هاى بى الف و نقطه دارد.
هـ ـ سيد محمود موسوى در رد قائلين به وجوب عينى نماز جمعه منظومه اى بدون الف به عربى نگاشته است.11
134. منظومة فى تتميم الدّرّة البحر العلومية, منيرالدين بروجردى, ذريعه ج23/91.
135. منظومة فى حرز النجاة فى نظم الواجبات, ذريعه ج23/104.
136. منظومة فى العبادات, محمود كرمانشاهى, ذريعه ج23/122.
منظومة فى العبادات, محمد صالح جزائرى, كشف الظنون ج2/582
137. منظومة فى الفقه, عبدالغنى قراچه داغى, ذريعه ج23/128.
138. منظومة فى الفقه, على مظفر نجفى, ذريعه ج23/128.
139. منظومة فى الفقه, محمد تقى قزوينى, ذريعه ج23/126.
140. منظومة فى الفقه, سيد محمد تقى قزوينى, ذريعه ج23/126.
141. منظومة فى الفقه, محسن بن سميع, ذريعه ج23/128.
142. منظومة فى الفقه, محمد تقى مدرس مشهدى (م1280), ذريعه ج23/126.
143. منظومة فى الفقه, سيد محمد جواد حسينى عاملى, صاحب (مفتاح الكرامة) (م1226), ذريعه ج23/127.
144. منظومة فى الفقه, محمدرضا واعظ همدانى, ذريعه ج23/128.
145. منظومة فى الفقه, طحان, كشف الظنون ج2/583.
146. منظومة فى الفقه, مفيد بن محمد نبى شيرازى, فارسى, كشف الظنون ج2/583.
147. منظومة فى الفقه, صالح بن محمد غزى تمرتاشى (م1055), كشف الظنون ج2/583.
148. منظومة فى الفقه, محمد بن حسن كواكبى حلبى (م1096), كشف الظنون ج2/583.
149. منظومة فى الفقه والاصول والموازين الشرعية, سيد على بن محمد قطب, ذريعه ج23/129.
150. منظومة الواجبات يا درّ غلطان از براى مؤمنان, محمد جواد دارابى شيرازى (ت:1309) چاپ: 1351ش.
ناظم, اين منظومه را براى تعليم واجبات به كودكى هشت ساله به زبان فارسى و ساده سروده است.
151. منظومه كلامى و فقهى, حافظى, فارسى, خطى, فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه تهران, شماره 1927.
152. نبراس الهدى, ملا هادى سبزوارى, بيش از 1000 بيت, ذريعه ج24/39.
153. النخبة فى الحكمة العملية والاحكام الشرعية, فيض كاشانى, 3000 بيت, اتمام:1050, ذريعه ج24/97.
154. نظم اللئالى, محمد بن احمد لاهيجانى گيلانى حسينى, اتمام 1103, فارسى, ذريعه ج24/226. نظم متون نثر
155. ارجوزة الاثنى عشرية فى الصلوة, عبدالله بن صالح سماهيجى (م1135) نظم (الاثنى عشرية الصلاتية) تأليف شيخ بهايى ذريعه ج1/451 و ج23/144.
156. ارجوزة فى الارث, جعفر شرف الدين بن محمد باقر تسترى (م1335), نظم (المختصر النافع), ذريعه ج1/453 و ج23/71.
157. ارجوزة فى الوضوء, ابوالمعالى بن محمد ابراهيم كلباسى (م1315), نظم (شرح الكفاية) ذريعه ج1/505 و ج23/146.
158. التدريب نظم غاية التدريب, عمر يطى, فقه عامه, مصر, دار احياء التراث العربى, 1351.
159. التحفة القوامية فى فقه الامامية, قوام الدين محمد بن محمد مهدى حسينى (م حدود 1150) 4793 بيت, نظم (اللمعة الدمشقية) ذريعه ج3/462, خطى, كتابخانه آيت الله نجفى.
160. التيسير نظم متن التحرير, عمريطى, فقه عامه, مصر: دار احياء الكتب العربية, 1351.
161. الجمانة البهية فى نظم الالفية الشهيدية, تاج الدين حسن بن راشد حلى, تاريخ سرودن: 825 ذريعه ج5/132.
162. الجوهرة فى نظم التبصرة, تقى الدين حسن بن على حلى (ت:647), نظم تبصره علامه, ذريعه ج1/488 و ج5/292.
163. الدرة الصفية فى نظم الالفية الشهيدية, نورالدين على بن عبدالصمد حارثى همدانى, ذريعه ج8/100.
164. درر الاقوال فى فقه سيدنا محمد وآله الاطهار, محسن بن محمد رفيع رشتى, اتمام: 1278. نظم شرح لمعه شهيد ثانى, خطى, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى.
165. السرائر المستبصرة فى نظم التبصرة, سيد حسن بن مرتضى طباطبايى يزدى (م بعد 1310) بيش از ده هزار بيت, ذريعه ج1/488 و ج12/155.
166. فتح الاكمام عن الورد البسّام فى رياض الاحكام, سيف بن حمد اغبرى, اتمام: 1364ق. فقه عامه, نظم (ورد البسام) تأليف عبدالعزيز مغربى.
167. لوح القلم, چاپ: 1382, نظم مسائل مهم (العروة الوثقى).
168. مثنوى شرايع الاسلام, فارسى, ذريعه ج19/223.
169. منتخب الاحكام, قوام الدين سيفى قزوينى, نظم (اللمعة الدمشقية), ذريعه ج22/369.
170. نخبة الاحكام, على شريعتمدار استرآبادى, نظم (اللمعة الدمشقية), ج24/92.
171. نظم الفية الشهيد, محمد بن سليمان تنكابنى (م قبل از 1320), ذريعه ج1/483 و ج24/199.
172. نظم الفية الشهيد, حسن بن راشد حلى, اتمام: 825, ذريعه ج24/198.
173. نظم الفية الشهيد, على بن احمد آل عبدالجبار قطيفى, ذريعه ج24/198.
174. نظم الفيه شهيد, محمد بن حسن طباطبايى, فارسى, ذريعه ج24/199.
175. نظم تبصرة المتعلمين, عباسعلى زنجانى (م1344) 3000 بيت, خطى, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى.پاورقي: 1. ر.ك: دانش مسلمين, محمد رضا حكيمى, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ص185. 2. منظومة فى الارث, احمد محمدى خويى, 1388, ص18. 3. المعجم المفصل فى علم العروض والقافية وفنون الشعر, اميل بديع يعقوب, بيروت, دارالكتب العلمية, 1411, ص87. 4. المعجم المفصل فى اللغة والادب, ميشال عاصى واميل بديع يعقوب, بيروت, دارالعلم للملايين, چاپ اول, 1987م, ص297. 5. برخى از كتابهايى كه در اين قسمت معرفى مى شوند درباره تمام ابواب فقه مى باشند و برخى تنها مربوط به دو يا چند باب. اما نويسنده به بيشتر موارد معرفى شده دسترسى نداشتم و چه بسا تنها يك باب در آنها به نظم كشيده شده باشد. 6. تاريخ بروجرد, غلامرضا مولانا, ج2, ص213. 7. همان, ص216. 8. مقدمه مناهج المعارف, مير ابوالقاسم جعفر موسوى خوانسارى, مقدمه از مير سيد احمد روضاتى, ص142. 9. متن كامل خطبه و ديباچه مزيور در مقدمه كتاب (النهرية), تأليف محمد باقر خوانسارى, چاپ سال 1337ش صفحه 12و13 آمده است. مقدمه از سيد احمد روضاتى. 10. قسمتى از ابيات آن در مقدمه كتاب مناهج المعارف, ص 139 آمده است. 11. ر.ك: مقدمه كتاب مناهج المعارف, ص105 و142.
توضيحى بر مقاله
(نقدى بر ترجمه و راهنماى مبادى العربيه) سردبير محترم مجلّه وزين آينه پژوهش
با عرض سلام و با كمال احترام
در شماره اوّل سال هفتم آن مجلّه, صفحه 51, آقاى سيّد حسن فاطمى ـ سلّمه الله تعالى ـ نقدى بر جلد سوم مبادئ العربيّه, ترجمه اين جانب (قسمت پاسخ به تمرينات) مرقوم فرموده بودند كه از ايشان بسيار سپاسگزارم; زيرا اصولاً طرحِ وجودِ يك كتاب در مجلّه اى همچون مجلّه آينه پژوهش, خود جاى سپاسگزارى دارد. امّا ناقد محترم اگر كمى توجّه مى فرمودند و تفحّص مى نمودند, پى مى بردند كه معلّم رشيد الشّرتونى, مؤلف كتاب, براى هريك از مجلّدات كتاب مبادى العربيّه خود كتاب معلّمى نوشته است و بنده تنها ترجمانِ اين كتاب بوده ام و از خود اختيارى نداشته ام و همه ايرادهايى كه ناقد محترم در ضمن مقاله مفصّل خود به اين بنده گرفته اند, متوجّه مؤلّف كتاب است. براى اينكه سردبير محترم مجلّه آينه پژوهش و ناقد محترم به اين حقيقت واقف شوند و خوانندگان مجلّه را نيز مستحضر دارند, زيراكس كامل كتاب معلّم (جلد سوم) را به پيوست خدمتتان ارسال مى دارم.
امّا در اينجا متوجه نكته اى شدم كه خالى از ظرافت نيست; و آن اين است كه بنده شنيده بودم كه (بعضى از) عربها زبان نفهم هستند, ولى تا اين حد نمى دانستم كه عربى خودش صاحبِ تأليفى مانند مبادئ العربيّه باشد (كه محاسن آن را ناقد محترم خود تذكّر داده اند) و خودش هم سؤالاتى را مطرح كرده باشد (بر مبناى قواعدى كه خود طرح كرده است), آنگاه خودش جوابهاى غلط داده باشد! يعنى زبان نفهمى تا اين حد هم مى شود؟! آن هم در مورد زبان خودش! جَلّ الخالِق. شايد هم عربيِ آنها با ما فرق داشته باشد! در هر حال پاسخهايى كه بنده به اين سؤالات داده ام, ترجمه پاسخهايى است كه مؤلّف داده است و در اين ميان بنده ترجمانى بيش نبوده ام. وَاللّهُ يَعصِمُنا مِن الخطأِ والزَّلَل, بمنّه وكَرَمِه. با تقديم احترام و ارادت
محمّد جواد شريعت
اخبار
درگذشتگاندرگذشت دانشمند معظم سيد رضا برقعى
دانشمند معظم سيد رضا برقعى در اول محرم 1346 هجرى قمرى مطابق با 1303 هجرى شمسى در قم چشم به جهان گشود. نَسب وى به حضرت موسى مبرقَعَ از فرزندانِ امام جواد هفتمين امام شيعيان برمى گردد. مرحوم برقعى پس از دوره ابتدايى در سال 1320 براى ادامه دروس حوزوى وارد مدرسه فيضيه شد و از محضر حضرت آيت الله العظمى بروجردى و امام خمينى(ره) استفاده كرد. وى تفسير قرآن را از مرحوم آيت الله حاج ميرزا ابوالفضل زاهدى فراگرفت و علاقه عجيبى به مرحوم حضرت آيت الله سيد صدرالدين صدر داشت.
پس از آن براى تكميل دروس حوزوى به نجف اشرف رفت و مدت پنج سال در آنجا به تحصيل پرداخته و از اساتيد معظمى چون حضرات آيات عظام سيد يحيى يزدى و سيد احمد يزدى بهره هاى فراوان برد. او سپس به ايران بازگشت. در آن زمان مهمترين مسأله اجتماعى مطرح, آينده جوانان و نوجوانان ايران بود. رژيم پهلوى پس از كودتاى آمريكايى 28 مرداد ديگر مانعى بر سر راه خود براى گسترش فرهنگ بى بند و بارى و لااباليگرى نمى ديد و از طرف ديگر دريافته بود كه مى بايد مانند زمانِ رضاخان با مذهب و ظواهر آن مبارزه كند. از سال 1340 و با روى كار آمدن دمكراتها در آمريكا سياستهاى استعمارى در ايران حالت جديد و عميقى به خود گرفت كه همكارى آنان در تهيه كتب درسى براى نونهالان و نوجوانان ايرانى از سياستهاى استعمار نو در ايران بود. در آن زمان بتدريج نفوذ فرقه هاى ضاله, همچون بهائيت, در دستگاه آموزش و پرورش كشور نُضج مى گرفت و نقش اسلام و تشيع در كتابهاى تعليمات دينى و تاريخ و جغرافيا و ادب فارسى كمرنگ مى شد. براى مقابله با چنين توطئه هايى دو كار لازم بود: مقابله علنى و مستقيم علما و دلسوزان جامعه كه در سخنرانيها و موضع گيريهاى حضرت امام امت(ره) و ديگر مراجع و روحانيون با سابقه منعكس گرديده است; و كار دوم نفوذ در مجامع و جلسات تدوين و تأليف كتب درسى بود كه از اين طريق بتوان تا آنجا كه ميسور است در معرفى اسلام ناب محمدى و تعاليم حيات بخش آن كوشيد.
مرحوم سيد رضا برقعى براى تحقق اهداف اسلامى خود راه دوم را برگزيد و آگاهانه به استخدام وزارت آموزش و پرورش درآمد و با تلاش بسيار به همراهى و پايمردى رفيق شفيق خويش, مرحوم شهيد استاد دكتر محمد جواد باهنر, توانست به سازمان تدوين و تأليف كتب درسى راه يافته و تأليف كتب تعليمات دينى دوره دبستان, راهنمايى و دبيرستان را مطابق با روشهاى جديد تعليم و تربيت و همراه با محتوايى كاملاً اسلامى و اصيل به عهده بگيرد. وى در اين راه مرارتها و زحمات بسيارى را متقبل شده; اما نتيجه كار درخشان بود. بدون شك يكى از عواملى كه مردم مسلمانِ ايران را نسبت به اسلام حقيقى رهنمون گشته و ظلم و فجايع رژيم وابسته را روشن مى ساخت, مجموعه اى از كتب تعليمات دينى مدارس در آن زمان بود كه نقش عظيمى در بيدارسازى وجدان كودكان و نوجوانان اين كشور داشت. آنانى كه در آستانه انقلاب تحت رهبرى امام بزرگوار و روحانيت معظم توانستند اساسِ ظلم دوهزار وپانصد ساله شاهنشاهى را برافكنند و نظام مقدس جمهورى اسلامى ايران را به پا دارند, همان دانش آموزانى بودند كه در سالهاى قبل اينچنين با اسلام و ارزشهاى آن آشنا گشته بودند.
در كنار خدمات مرحوم برقعى در تأليف كتب درسى, وى به همراهى شهيد دكتر باهنر و استاد دكتر على گلزاده غفورى براى جبران كمبود كتب اسلامى به زبان ساده و براى استفاده عموم در آن دوران اقدام به تأسيس دفتر نشر فرهنگ اسلامى نمودند. اين مركز مقدس به لحاظ نيت خالص و پاك مؤسسان آن از زمان تأسيس در سال 1352 تاكنون توانسته است در اشاعه و گسترش علوم اسلامى, مانند اصول, فقه, حديث, علوم قرآنى, تاريخ اسلام, زندگينامه امامان بزرگوار, داستانهاى قرآن و دهها رشته ديگر اسلامى در ميان طبقات مختلف و اقشار متفاوت جامعه سهم بسزايى داشته باشد.
دفتر نشر فرهنگ اسلامى از بدو پيدايش تاكنون با چاپ بيش از هفتصد عنوان كتاب بدون ترديد بزرگترين ناشر كشور از لحاظ چاپ كتب اسلامى است. به همت مرحوم برقعى انتشار كتاب براى كودكان و گروههاى سنى متفاوت در اين مركز از ابتدا با اهميت تلقى شد و كتب متعدد راجع به آموزش قرآن براى خردسالان, آشنايى با زندگانى حضرت رسول اكرم, ائمه بزرگوار, بزرگان دين, تاريخ ايران, داستانهايِ علمى و سودمند و… در اين مركز با تيراژهاى ميليونى چاپ و در اختيار نونهالان قرار گرفته است.
وى داراى تأليفات متعددى است. علاوه بر كتب درسى, او روش جديدى براى آموزش قرآن به كودكان ابداع نمود كه تحت عنوان (خودآموز قرآن مجيد) تاكنون تعداد 000/690/4 نسخه از آن چاپ شده است. اين كتاب و راهنماى تعليم آن تاكنون به زبانهاى مختلف از جمله عربى, انگليسى, روسى و اردو چاپ شده است. كتب ديگر آن مرحوم عبارتند از: تعاليم قرآن مجيد (به زبانهاى فارسى, انگليسى, اردو, فرانسه), اسلام مذهب رسميِ ما, اصول دين و احكام براى خانواده, احكام دين, خداشناسى, راهنماى معلم براى تعليم قرآن مجيد (انگليسى, فارسى و عربى).
فعاليتهاى اجتماعى آن مرحوم فراگير و گسترده بود. در تأسيس بنياد ارشاد و رفاه حضرت امام صادق كه پيگير برخى از فعاليتهايِ خداپسندانه, از جمله احداث زائرسرا براى زائرين حرم مطهر حضرت معصومه ـ سلام الله عليها ـ مى باشد, نقش عمده اى را ايفا نمود. براى خودكفايى در امور پزشكى اقدام به تأسيس دهكده تندرستى حضرت فاطمه زهرا ـ سلام الله عليها ـ در نزديكى تنكابن نمود و در هيئت امناء مجموعه فرهنگى اسلامى حضرت رضا(ع) در شميرانات عضويت داشت.
وى در اوائل ارديبهشت 1375 بدرود حيات گفت. خدايش رحمت كند او را و با اجداد طاهرينش محشور.فرهنگىبرگزارى سمينار كلام جديد
نخستين نشست بررسى ماهيت كلام جديد و فلسفه دين با شركت جمعى از علماى حوزه علميه قم و استادان دانشگاه در نيمه دوم ارديبهشت ماه در دارالشفاء قم برگزار شد. در اين نشست اساتيد حوزه, حضرات آيات: مشكينى, جوادى آملى, امينى و استادى و جمع كثيرى از علما و فضلاى حوزه و دانشگاه شركت كردند.
آيت اللّه رضا استادى مدير اجرايى حوزه علميه قم در آغاز اين نشست طى سخنانى اظهار داشت: يكى از دلايل برجستگى حوزه در گذشته, توجه اعاظم آن زمان در پاسخگويى به شبهات است كه هر كدام به تناسب زمان خود به شبهات دشمنان پاسخ داده اند و همواره در كنار فقه و مبانى آن, مسائل كلامى نيز مطرح بوده است.
وى گفت: اگر حوزه بخواهد اين عقب ماندگى را جبران كند و حداقل همپاى زمان جلو برود, اولين كار جمع آورى و منتقل كردن كليه شبهاتى است كه به طور كلى مطرح است و يك عده متشكل از 50 نفر از علما و فضلاى سرشناس فلسفه كه مورد قبول حوزه و دانشگاه باشند, با توصيه مراجع و مقام معظم رهبرى, روى آن به طور جدى كار كنند و به جوابهاى منطقى و علمى به مفهومى برسند تا مديريت بتواند اين جوابها را در سطوح مختلف در كتب درسى درج نمايد. آيت اللّه استادى افزود: سالهاست كه مى شنويم شبهاتى وجود دارد, ولى اينها به حوزه منتقل نشده است و كمتر كسى از آنها اطلاع دارد, لذا تا ما جوابهاى پخته, معقول و علمى نداشته باشيم. كارى از مديريت ساخته نيست و برگزارى هر از چندگاه اين جلسات نيز براى رسيدن به هدف, توفيقى ندارد. وى در پايان سخنان خود خاطرنشان كرد كه حوزه بايد كلامى بشود و هر روز داراى جلسه باشد.
آيت اللّه جوادى آملى نيز در پايان نشست طى سخنانى به تشريح علم كلام, معيار جديد بودن, قلمرو وظيفه كلام و رسالت حوزه در اين خصوص پرداخت. روز جهانى كتاب
پطروس غالى دبير كل سازمان ملل متحد به مناسبت روز جهانى كتاب (چهارم ارديبهشت) طى پيامى گفت: اين روز نشانه حمايت سازمان ملل از آزادى تفكر و نشر اطلاعات است. پطروس غالى افزود: همان گونه كه ما اهميت كتاب را براى پيشرفت جوامع ارج مى نهيم, به همان نسبت بايد به تلاش براى احترام به قوانين حق تأليف نيز ادامه دهيم. غالى خاطرنشان كرد كه جامعه اى كه براى كتاب ارزش قائل است و به راستى به آزادى عقيده بها مى دهد, نبايد خود را درگير سانسور كند. وزارت ارشاد و ناشران
مهندس برازش, معاون امور فرهنگى وزارت ارشاد, گفت: در سال جارى يك وام 20 ميليارد ريالى از سوى بانك رفاه كارگران در نظر گرفته شده كه به ناشرين و دست اندركاران نشر كتاب پرداخت خواهد شد.
مهندس برازش افزود: اين ميزان وام علاوه بر وام تبصره 3 است كه همه ساله به ناشرين پرداخت مى شود و كارمزد آن 18درصد است كه 10درصد آن را وزارت ارشاد به عنوان يارانه و 8درصد بقيه را ناشر پرداخت خواهد كرد.
وى در ادامه از كليه ناشرين و حتى ناشرينى كه حواله وام سال گذشته را دارند و كتابشان از گردونه انتشار خارج نشده است, خواست تا نسبت به دريافت وام جديد اقدام كنند.
معاون فرهنگى وزارت ارشاد با اعلام اين مطلب كه امسال, از نظر تسهيلات و خدمات چاپ و نشر, وضع خوبى خواهيم داشت, افزود: مواد اوليه (زينگ و كاغذ) در حد وفور موجود است و ناشرين مى توانند در مدت كمتر از 24 ساعت با مراجعه به ادارات كل, حواله اقلام مورد نياز خود را بگيرند.
وى همچنين خاطرنشان ساخت: در حال حاضر مجوز قبل از چاپ كتاب 15 روزه و اعلام وصول كتابهايى كه مجوز قبل از چاپ دارند 48 ساعته داده مى شود.
برازش در پايان گفت: در صورت تصويب هيات دولت ناشرين از قانون داشتن يك مكان تجارى براى فعاليت انتشاراتى مستثنى مى شوند. گزارشى از نهمين نمايشگاه بين المللى كتاب تهران
نهمين نمايشگاه بين المللى كتاب تهران از 19 تا 28 ارديبهشت ماه, ميزبان علاقه مندان كتاب بود. در اين نمايشگاه 1340 ناشر داخلى با 30 هزار عنوان كتاب و 370 ناشر خارجى با 42 هزار عنوان شركت داشتند.
آنچه در نمايشگاه امسال جلب توجه مى كرد, ارائه تعداد اندكى از عناوين كتابهاى تازه از سوى ناشران داخلى بود كه معمولاً به عنوان كتابهاى تازه انتشار يافته در نمايشگاه عرضه مى شد. ناشران در اين زمينه علاوه بر ركود كلى بازار نشر كتاب و بهاى كاغذ و غيره, به معضل بزرگ مميزى كتاب اشاره داشتند. بسيارى از ناشران پركار و معتبر عناوينى از كتابهاى تازه خود را متذكر مى شدند كه مى توانست در نمايشگاه امسال عرضه شود, اما يا در انتظار مجوز مميزى در وزارت ارشاد مانده اند و يا به دليل بهانه هاى شگفت انگيزى كه در خصوص حذف و تعديل بخشهايى از كتابهاى چاپ شده صادر شده, در چاپخانه خاك مى خورند.
معضل ديگر نمايشگاه امسال, رونق نه چندان خريد كتاب در بخش داخلى بود. بى ترديد فقدان عناوين تازه, گرانى كتاب و ناتوانى خريداران از جمله عوامل اين وضعيت بود, اما ناشران علاوه بر اين, عدم توزيع به موقع بن هاى كتاب را از دلايل عدم رونق بازار كتاب امسال برمى شمردند. به قول ناشران, توزيع بن كتاب در موقع مناسب ميان دانشجويان و اعضاى هيأت علمى, يك گشايش اعتبار از سوى دولت بود كه هم تا حدودى به نياز دانشجويان به كتاب پاسخ مى داد و هم سبب رونق گرفتن نسبى بازار كتاب مى شد.
نمايشگاه كتاب امسال نيز همچون سالهاى گذشته, يك اجتماع كم نظير پديدآورندگان و خوانندگان كتاب در كشور بود. حركت از مقابل غرفه هاى مختلف فروش كتاب, تصوير نمادينى از همزيستى گرايشات فكرى متنوع و سليقه هاى مختلف را به ذهن متبادر مى كرد. احساس دل انگيز شرايطى كه تنازع و مناقشه, حداقل در حيطه اهل كتاب, جز با زبان منطق و استدلال جريان نمى يابد. اما البته چنين تصويرى, گاه از سوى دولت و گاه از سوى گروههاى فشار مخدوش مى گرديد. از موارد نوع اول مى توان به اعمال فشار به پاره اى از ناشران براى جمع آورى عناوينى از كتابهاى خود كه قبلاً مجوز چاپ و توزيع دريافت كرده بودند اشاره كرد و از موارد نوع دوم, حضور افرادى در محوطه نمايشگاه بود كه با سردادن شعارهاى تند, فضاى پرجنب وجوش نمايشگاه را تحت تأثير قرار مى داد. معرّفى كتابداران نمونه روستايى
به مناسبت هفته جهاد سازندگى, كتابداران نمونه روستايى كشور طى مراسمى معرفى و مورد تشويق قرار گرفتند.
به گزارش روابط عمومى كتابخانه هاى عمومى كشور در اين مراسم آقاى معين فر, از كتابدارانى كه از روستاهاى استانهاى خراسان, زنجان, لرستان, فارس و قزوين معرفى گرديدند, گفت: كتابخانه هاى روستايى به عنوان تنها مراكز فرهنگى روستايى مى باشند و بايد مورد توجه خاص قرار گيرند. وى از اين مراكز به عنوان يك مركز اطلاع رسانى روستايى ياد كرد.
وى در رابطه با برنامه هاى در دست اقدام دبيرخانه هيات امناى كتابخانه هاى عمومى كشور جهت كتابخانه هاى روستايى به ارسال 200 هزار جلد كتاب بر اساس نياز روستاييان در آينده نزديك و تصميم اخير هيات امناى كتابخانه هاى عمومى كشور مبنى بر تصويب 500 ميليون ريال اعتبار جهت تجهيز كتابخانه هاى روستايى اشاره نمود و در پايان افزود: با هماهنگى وزارت جهاد سازندگى نسبت به ترميم و مرمت كتابخانه هاى روستايى در سال جارى اقدام لازم صورت خواهد گرفت.
در ادامه اين مراسم آقاى محمد تقى شكرى مدير كتابخانه هاى روستايى كشور ضمن ارائه آمارى از وضعيت كتابخانه هاى روستايى اظهار داشت: در حال حاضر 2000 واحد كتابخانه هاى روستايى وجود دارد. تعداد مراجعين روزانه به اين كتابخانه ها 53000 نفر است كه تعداد كتب موجود اين كتابخانه ها نيز دو ميليون و سيصد هزار جلد است.
مرآة التحقيق
منهج كتابة التأريخ عند المسعودي
أبوالفضل الشكوري
لقد تناولت المقالة التى بين يديك ـ وبعد عرض مختصر عن حياة أبى الحسن بن مسعود, مؤلّف كتاب مروج الذهب ـ اُسلوبه فى كتابة التأريخ, وبيّنت مايمتازبه من خصائص. وهذه المقالة عبارة عن ترجمة وتلخيص لكتاب منهج المسعودى فى كتابة التأريخ, تأليف الدكتور سليمان مديد سوبكت.
وقف الكتاب فى الفترة الصفوية
محمّدباقر سجادى
فى المقالة التالية بعد أن تم استعراض ماعليه وقف الكتاب من وضع فى فترة الصفويين تطرّق الكاتب إلى مدرسة الجنائن الأربع [ةهار باغ] فى إصفهان ومكتبتها ووثيقة وقف مكتبة تلك المدرسة التى رتّبها الملك حسين الصفوي.
الشعوبية وضدّها فى المؤلّفات الاسلامية
رسول جعفريان
اختصت المقالة التالية ببلوغرافيا ما ألّف حول الشعوبية, فقد تم التعريف الاجمالى للكتب المدافعة عن الشعوبية أو المضادة لها.
أربعة وثمانون كتاباً و رسالة حول الشعوبية قام المؤلّف بتعريفها فى هذا الكتاب, وبعض هذه الكتب غير موجود وبعضها متوفّر; ولذا فقد تطرّق إليها الكاتب باختصار.
جولة فى مقدمة الاستاذ الآشتيانى لترجمة وشرح المثنوى لنيكلسون
على رضا ذكاوتى قراگزلو
لأول مرة وبعد عدّة سنين تمّت ترجمة كتاب شرح المثنوى لنيكلسون ـ والتى كانت بقلم السيد حسن اللاهوتى ـ الى الفارسية.
وهذه الترجمة التى قام بها السيد اللاهوتى قدّم لها السيد جلال الدين الآشتيانى مقدّمة نافعة.
وقد اختصت هذه المقالة بتحقيق هذه المقدمة مشيرة إلى نكاتها الفلسفية والعرفانية ومؤكدة على أن المولوى لم يكن متأثراً بابن عربى قطعاً.
شعر اللاهيجى الحزين فى ميزان نقد صاحب كتاب تنبيه الغافلين
محمد مهدى الناصح
تم التعريف فى هذه المقالة بكتاب تنبيه الغافلين (تأليف الشيخ سراج الدين على خان) وهو عبارة عن الامنية, والذى ألّف لنقد وبحث أشعار اللاهيجى الحزينة.
وقد استعرض الكاتب فى هذه المقالة خلاصة عن الكتاب المزبور, وأثناء بيان انتقادات الشيخ سراج الدين للامنية أوضح أن بعضها ليس صحيحاً.
حاشية على كتاب مسلمى افريقيا
محمّدعلى سلطانى
لقد تكفّلت هذه المقالة بنقد وتعريف كتاب مسلمى أفريقيا (تأليف جوزيف. ام. كوك), والذى تمت طباعته فى قسم النشر فى الروضة الرضوية المقدسة.
وفى هذه النقد من خلال التعريف بالكتاب اُشير الى بعض من نواقصه.
تحقيق فى الجهات الاجتماعية والثقافية لرحلات ابن فضلان
السيد محمد الثقفي
ابن فضلان أحد العلماء الذى سافر الى بلاد الروس ويوغسلافيا والبلغار عام 259 على رأس وفد من قبل المقتدر العباسي, وقد جمع نتائج سفره فى كتاب. وتناولت هذه المقالة التعريف به بالإضافة الى خلاصة عن محتوياته.
نظرة فى مكارم الآثار
على المختاري
اختصت المقالة التالية بالتعريف بكتاب مكارم الآثار (تأليف المعلّم حبيب الآبادي) والذى يعدّ من الكتب الفارسية المهمة فى السيرة.
وفى البدء تناول كاتب هذه المقالة أنواع كتب السير, ثم قام ببحث كتاب مكارم الآثار من نواح مختلفة وقد اعتبره كتاباً جيداً ومهماً.
تأمّلات فى قاموس صحيفة العذراء
نجف جوكار
تناولت المقالة الحاضرة تعريف كتاب صحيفة العذراء, والذى هو قاموس من اللغة العربية الى الفارسية, ألّف فى القرن السابع الهجري, ومؤلّفه هو محمد بن عمر النسفي.
وقد اشير فى هذه المقالة الى منهج وتبويب الكتاب والى النسخة الخطية له وما يتمتّع به من خصائص وامتيازات.
فى رحاب التحقيق والنشر
تضمنت هذه المقالة تقريراً حول الكتب التى هى قيد التحقيق أو التى تم تحقيقها ومعدّة للطباعة. وبعض هذه الكتب عبارة عن: الآثار الباقية ـ جواهر التفسير ـ ذخيرة القيامة ـ رسائل المرحوم دهدار ـ نور العيون و….
وقد أعدّ هذه الكتب للطباعة مكتبه نشر التراث المكتوب.
التعريف الإجمالي
تحت هذا العنوان قام بعض الكتّاب بتعريف مختصر لقسم من الكتب التى طبعت أخيراً. وكان من جملة التى المعرّفة مايلي: سيده دم اندلس ـ الرسائل الاصولية ـ عين القضاة و استادان او ـ أبوريحان بيرونى ـ ميراث اسلامى ايران ـ رسائل مشروطيت ـ ديوان حافظ ـ باباطاهر نامه.
ببلوغرافيا المنظومات الفقهية
السيد صادق المحسنى
فى هذا الباب من المجلة تم التعريف بأكثر من 170 منظومة فقهية فى أبواب شتى, وقد عرّفت منظومات بعض الأعاظم من قبيل الشيخ فضل الله نورى والمولى هادى السبزوارى والسيد بحرالعلوم والشيخ الحرّ العاملى و….
AYENEH-E-PAZHOOHESH
بسم الله الرحمن الرحيم
methed of Masoodee in chrnology
Abul-Fazl SHakoory
In this essay after givimg a brief about Abul-Hassan Ali-Ebn- Masoodee the auther of "Morojj-ul-zahab paied to his chronolgy methed and its particularities are described. This article is a summay translation of the book named manhaj -ul- Masoodee Fee- Ketabat -El- Tareekh - written by saleman Nadid Sueken.
book endowment in the time of safavi
Mohammad Bagher Sajjady
This article at first reports the conditions of book endowment in the period of safvid. And then explain about the school زchahar Bagh of Isfahanس and its liberary. And the endowment text of library of that school which was prepared by shah-Hussain- Safavee is broughtin.
SHaoobigary (degradation of Arabs) And Anty Shaoobigary in islamic works
Rasool-Jafarian
This essay is a bibliography of shaoobigary which bnifly introduces the books which are written in vindication or against shaoobigary. Auther in this book tries to introduce eiglty four books and pamphlets about shaoobigary. Some of these books are not existing and some existe. for that writer has introduced them briefly.
An exeursion in the preamble of ostad Ashtiani in Nichlool; stranslation and describtion of mathnavi
Ali Reza Zakawati Qaraguzlu
After years eventually, translation and describtion of mathnavi has been interpreted to persian by MR Hassan Lahooty. And ostad Hassen Ashtiani has prepard a useful preamble for it.
In this article this preamble has been explained. And the philosephic and mystical points are expressed and described that Moulvi was never infuenced by ibn -e- Arabi
Poetry of Hazeen Lahigee in the judgement of Tanbeeh -ul- ghafaleen(Awakening the heedless)
Mohammad Mehdi Naseh
in this writting the book Tanbeeh-ul-ghafaleen authered by shaikh -seraj -ul- deen Ali Khan pen named "Arezoo" - has been introduced. This book is written in judgement and criticism of the poetry of Hazeen Laheejee. Writter of this article gave a brief of this book. And while explaining the critiques of shaikh -seraj -ul- deen to Laheegee He expresead some of them as fault.
A Hem on the book musalmanan -e- AfriQa
Mohammad Ali Soltany
This essay is to introduce and cniticise the book named "musalman AfriQa". written by Jozif Mkocb published by Aatan Quds Razavi
In this criticism while introducing the book some of its shortages expressed.
Judgement of Social and cultural problem of ibn -e- Fazl traval account
syed Mohammad saghfi
Ibn- fazl is a scholar that had headed a team in 250 (Hij) ordered by Al-moQtadir- Abbasi to travel to Russia Oslavia - Bulgaria- He detailed the out comes of this tour in a book. in this article that book is introduced and brought in parts of it briefly.
A look at (The book) Makarim -ul- Aasar.
Ali Mukhtari
Present writting introduces the book makarim ul Asar - compiled by Moallim Habeeb Abadi
This is an important persian work in biography. At first writter in this essay tells about the different books of biography then chechs up makarim -ul- Aasar in several aspect and calls it a magnificent and important work.
An account of saheefat -ul- Azra dictionary
Najaf Joukar
This article explains about the book -saheefat -ul- Azra
That is a dictionary of Ariebic-persian of 7th century (Hij) authered by Mohammad-ibn- -e- omar -Nasfee
This essay states the methed of orgnising and chapterising of the book; its manuscripts, its privileges and its particularities.
On the eve of research and publication
This column details the books under research or those completed their research and ready to be pressed. Some of these books are as comming.
Aasar -ul- Baghia; Jawahir -ul- Tafseer, Zakheerat -ul- qiamat; Rasile of marhoom Dehdar, Norr-ul- oyoon
These books are prepared for publication by the office of Nashre -meeras -e- maktoob.
Brife introductions
under this lable some writters hame explain about some newly printed books. some of them are as commig: sapeedeh dam; ondlus; Baba- Tahir nameh; Al-Rasile -ul- osoolia; mosalmanan -e- Afriqa; Abo-Raihan. Bairoon.
Bibliography of fiqh-poemes
In this section of magazine more then 170 poems in different chalfteres of fiqh - are told about. And poems from some dignitaries; like shaihh Fazlullah Noori; Mulla Hadi sabzevari; syed Bahr -ul- oloom; shaikh- Hur. Amoliة are introduceed.