مؤسسه بين المللى مطالعات اسلامى در جهان نو1
ظفرى محمدرضا
دانشگاه هاى آمستردام, ليدن و اتريخت در هلند, اقدام به تأسيس مؤسسه اى به نام مؤسسه بين المللى مطالعات اسلامى در جهان نو نموده اند. علاوه بر اين, سازمان تحقيقات علمى هلند, وزارت آموزش, فرهنگ و علوم, و وزارت امور خارجه و توسعه همكارى نيز در ايجاد اين مؤسسه سهيم بودند و در سى ام ژوئن 1998, اساسنامه آن تصويب گرديد.
مؤسسه مزبور, مطالعات راجع به پيشرفت هاى اجتماعى, فرهنگى, اقتصادى, سياسى و فكرى را در جهان اسلام و جوامع مسلمان گسترش داده, سازمان مى بخشد. هرچند, تأكيد آن, بر پيشرفت هاى اخير و كنونى است, از جنبه هاى تاريخى اين پيشرفت ها غفلت نكرده است. رويكردهاى مطالعاتى اين مؤسسه مشخصاً ميان رشته اى و تطبيقى بوده كه حلقه جغرافيايى وسيعى شامل همه نواحى جغرافيايى مربوط را در بر مى گيرد: آفريقاى شمالى, خاورميانه, كشورهاى مجاور صحراى آفريقا, آسياى مركزى, جنوب و جنوب شرق آسيا و مسلمانان پراكنده در كشورهاى غربى.
هرچند اين مؤسسه, ابتكارى ملى بوده و همكارى با دانشگاه هاى هلندى و مراكز تحقيقاتى در درجه اول اهميت براى آن قرار دارد, سمت و سوى اين مؤسسه بين المللى است. مؤسسه مزبور, طبق برنامه هاى معين, تخصص هاى موجود در هلند را نظام مى بخشد و منابع و مهارت هاى مؤسسات دانشگاهى غربى را با جهان اسلام پيوند مى دهد. نشست هاى معارفه2
وضعيت آشكار اين تأثير متقابل ملى و بين المللى, جلسات معارفه اين مؤسسه است. روز بازگشايى آن, اولين برنامه مربوط به نشست مورد نظر بود. با حمايت وزير همكارى توسعه, جلسات بعدى در شهرهاى جهان اسلام, برگزار مى گردد.3 اين نشست ها براى مؤسسه, اساسى است; زيرا واسطه اى است براى معرفى اين مؤسسه به شركت كنندگان در نشست هاى علمى مربوط, و نيز بيانگر طرح ها و سياست هاى بين المللى آن خواهد بود.
پژوهش4
پژوهش, فعاليت اصلى اين مؤسسه بين المللى است. اين مؤسسه در پى سياست هاى مطالعاتى آزاد و انعطاف پذير, با هدف بسيج علائق علمى و پشتيبانى از آنها در دو سطح ملى و بين المللى است.
برنامه مطالعاتى اين مؤسسه بدين شرح است:
ـ برنامه هاى مطالعاتى مشترك درازمدت;
ـ آتليه ها يا طرح هاى مطالعاتى مشترك كوتاه مدت;
ـ طرح هاى مطالعاتى شخصى.
اين مطالعات را اعضاى دانشگاهى متخصص و برجسته انجام مى دهند. عضويت اين اعضا, به صورت ملى يا بين المللى است و هيأت علمى آن از كاركنان مهم دانشگاهى اند.
طبق توصيه و موافقت كميسيون دانشگاهى مؤسسه, دانشگاه هاى شركت كننده و مدارس مطالعاتى, انتخاب, طرّاحى و اجراى برنامه هاى مطالعاتى درازمدت, به عهده صاحبان كرسى است. آنان با اعضاى ديگر مؤسسات ملى و بين المللى, بويژه مدارس مطالعاتى و سازمان هاى پيشنهاد دهنده طرح مطالعاتى, همكارى دارند. در بولتن هاى خبرى5 اين مؤسسه از اشخاص علاقه مند, پيشنهادها و طرح هاى مطالعاتى درخواست مى شود و طرح هاى مشتركى كه با مطالعات در نواحى مختلف پيوند مى خورد, در اولويت است. برنامه هاى مطالعاتى درازمدت6
برنامه هاى مطالعاتى درازمدت, بخش اصلى مطالعات اين مؤسسه را تشكيل مى دهند. هدف از اين برنامه ها, تشويق مطالعات ميان رشته اى است كه بر پيشرفت هاى اجتماعى, اقتصادى, سياسى و فكرى جهان اسلام, بويژه نواحى اى كه تا حال موضوع مطالعات بوده اند, تمركز مى يابد. برنامه ها تطبيقى اند; بدين معنا كه دو يا چند منطقه جغرافيايى جهان اسلام را در بر مى گيرند. هريك از طرح ها متشكل از تعدادى برنامه است كه از نظر موضوع با هم مرتبطند. اين برنامه ها براى مدت حداكثر پنج سال تنظيم مى شوند. مسؤوليت انتخاب, طراحى و اجراى اين برنامه ها را مدير برنامه بر عهده دارد كه ترجيحاً يكى از صاحبان كرسى در اين مؤسسه خواهد بود. دانشجويان رشته دكترا در چارچوب همين برنامه متعهد مى گردند. محصول اين برنامه ها شامل پايان نامه هاى مقطع دكترا, رساله ها و نگاشته هاى مهمى است كه پژوهش هاى به عمل آمده را خلاصه مى كند.
گزارش نتايج و ترجمه آنها, به همراه توصيه هاى راجع به سياست ها و پژوهش هاى آينده در دسترس علاقه مندان قرار خواهد گرفت. آتليه ها7
سازماندهى آتليه ها ـ كه عبارتند از: پروژه هاى مطالعاتى درازمدت كه در آن تعدادى از محققان براى حداكثر يك دوره سه ماهه با يكديگر كار مى كنند ـ در اين مؤسسه صورت مى گيرد. هدف از اين آتليه ها, تشويق به همكارى عالمان رشته هاى مختلف تحصيلى, متخصصان منطقه اى و سنت هاى علمى است. آتليه ها براى تقويت همكارى مطالعاتى ميان منطقه اى قرار دارند. پروژه هاى مطالعاتى شخصى8
اين مؤسسه فرصت انجام كارهاى مطالعاتى را براى مدت حداكثر سه ماه در هلند, در اختيار دانشمندانى كه داراى موقعيت هاى بين المللى هستند, قرار مى دهد. اين رابطه دوستانه ممتاز, موجب ترويج همكارى با شخصيت ها و نهادهاى برجسته در زمينه مطالعه جوامع و اجتماعات مسلمان مى شود. به محققان جوانى كه توان انجام مطالعات نو را از خود نشان بدهند, فرصت مطالعاتى شخصى اعطا خواهد شد. اعضاى دانشگاهى9
در اين مؤسسه, مركزى براى دارندگان سه كرسى قرار دارد. اين سه استاد تمام وقت, در دانشگاه هاى عضو در هلند, منصوب خواهند شد. كرسى هاى مؤسسه, جهت تقويت و جذب دانشمندان بسيار برجسته و داراى موقعيت بين المللى ايجاد شده اند. آنان رابطه محكمى بين دانشگاه هاى عضو و مراكز تحقيقاتى به وجود آورده و پايگاه ملى استوارى را براى مؤسسه تضمين خواهند نمود. مدير دانشگاهى براى كرسى اين مؤسسه در دانشگاه ليدن منصوب مى شود. وى متصدى وظايف مؤسسه بوده و بر همه فعاليت هاى آن نظارت دارد. در مشاوره اى دقيق با كميسيون دانشگاهى و مراكز و مؤسسات مطالعاتى عضو, اين مؤسسه, مدير دانشگاهى و صاحبان كرسى هاى اين مؤسسه اند كه مطالعات را انتخاب, طراحى و اجرا مى نمايند. به علاوه, اينان جهت تعليم و تربيت و راهنمايى دانشجويان اين مؤسسه در سطوح پيشرفته و دكترا اقدام خواهند نمود. برخى نيز ممكن است جهت حمايت از برنامه هاى فراغت از تحصيل به دانشگاه ها و مراكز مطالعاتى عضو وارد شوند. آنان هر وقت ضرورت اقتضا كند با دانشجويان پژوهشگر ديدار خواهند داشت و ديگر ميهمانان مؤسسه را در انجام مطالعاتشان راهنمايى مى كنند. بورسيه هاى مطالعاتى10
سيل دائمى محققان موجب اين اطمينان مى شود كه افق هاى ديد مؤسسه دائماً گسترش يافته, معيارهاى عالى دانشگاهى رعايت گردد. مؤسسه از بورسيه هاى مطالعاتى مشترك درازمدت حمايت نموده, آتليه ها را براى اجراى مطالعات كوتاه مدت به وجود آورده يا مطالعات شخصى را راهنمايى مى كنند. فرصت هاى مطالعاتى ساليانه به اساتيد دانشگاه ها و مراكز مطالعاتى عضو اعطا مى شود. فرم هاى درخواست و اطلاعات راجع به ضابطه ارزيابى و گزينش آنان توزيع مى گردد. تحصيلات11
اهدافى كه اين مؤسسه در زمينه تحصيل تعيين كرده است, ايجاد گروهى تخصصى درباره پيشرفت در رشته هاى جوامع, نهادها, رويه ها و نظريات اسلامى است كه جامعه دانشگاهى, سياستگذاران و جامعه عمدتاً بتوانند به آنها نزديك شوند. اين فعاليت ها, نوآورى هايى را به برنامه هاى مطالعاتى مرسوم و در حد دكتراى P.h.D, در خصوص مطالعه اسلام و جوامع مسلمان اضافه مى كند. اين مؤسسه در پى جذب دانشجويان مستعد از هلند و خارج است. با همكارى دانشگاه ها و مراكز مطالعاتى عضو, اين مؤسسه در نظر دارد اهداف آموزشى خود را از رهگذر اجراى برنامه هاى زير, تحقق بخشد:
ـ برنامه ها و رشته هاى تحصيلى در مقاطع تحصيلى و اشكال مختلف آن, بويژه در سطوح پيشرفته و دكترا;
ـ حمايت از برنامه هاى بين المللى موجود و نيز پشتيبانى از نوآورى ها در اين زمينه;
ـ اعطاى دكترا از هلند و خارج از آن. حمايت كتابخانه اى, اسناد و اطلاعات12
اهداف اين مؤسسه, تقويت كتابخانه هاى مربوط به اسلام و جوامع اسلامى, در هلند است. همچنين مؤسسه قصد دارد تا قراردادهاى تبادل كتابخانه و اسناد را با دانشگاه هاى جهان اسلام انعقاد نمايد. هدف, اين است كه آثار ارزشمند مرجع را در قبال منابعى كه دست يافتن به آنها براى عالمان خارج از جهان اسلام مشكل است, مبادله نمايد. اين مؤسسه در نظر دارد كه از طريق اينترنت13, بانك اطلاعات خود را توسعه دهد. ايجاد خط اينترنت و حمايت مالى از آن كه با سايت هاى دانشگاهى در اينترنت متناسب باشد, وظيفه ديگر اين مؤسسه است كه وضعيت دستيابى به اطلاعات رايانه اى بويژه, كتابخانه ها, اسناد و خدمات اطلاعاتى, سازمان هاى خبرى, ماهنامه ها و ديگر نشريات در جهان اسلام يا سازمان هاى مسلمان را بهبود بخشد. در بانك هاى اطلاعات, داده هاى روزمره در مورد محققان و سازمان هاى تخصصى را ارائه داده تا در جهت تشويق به همكارى بين المللى, دستيابى به تخصص ها و اسناد, تسهيل يابد. شيوه اصلى مؤسسه در مورد انتشار اطلاعات راجع به فعاليت هاى مؤسسه و نيز ديگر فعاليت ها در زمينه مطالعات اسلامى معاصر, از طريق بولتن خبرى آن (NEWSLETTERS) خواهد بود كه در پست الكترونيكى اينترنت مؤسسه, قابل دستيابى است. فعاليت هاى فوق العاده14
علاوه بر دانشگاه ها, مؤسسات آموزشى و عمومى غيردانشگاهى نيز مخاطبان اين مؤسسه محسوب مى شوند. انتشار اطلاعات در سطح وسيع جامعه, از خدمات اطلاع رسانى عمومى اين مؤسسه است. نظر كارشناسى راجع به موضوعات اسلامى معاصر, به طريق ذيل در دسترس همگان قرار مى گيرد: انتشار گزارش هايى كه نتايج مطالعات علمى را در دسترس همگان قرار دهد; آموزش و برگزارى دوره هاى يك ماهه براى كسانى كه نيازمند به شناخت اسلام و جوامع و اجتماعات مسلمان در آثارشان هستند, و حمايت از مؤسساتى كه به آموزش افرادى مى پردازند كه از نظر شغلى با مسلمانان تماس هاى مكرر دارند. سازمان15
هيأت مديره, بالاترين مقام اين مؤسسه بوده و متصدى وضع راهكارها و تصويب طرح فعاليت ها, بودجه و ارائه گزارش ها است. هيأت مديره, متشكل از رؤساى دانشگاه هاى عضو است كه اعضاى آن, آقاى استخوف (W.A.L. STOKHOF) را براى 1998 به رياست مؤسسه منصوب نمود.16 وى تهيه پيش نويس اساسنامه مؤسسه را بر عهده داشت كه اعضاى مؤسس در سى ام ژوئن 1998 آن را تصويب كردند. گروه اجرايى17
گروه اجرايى به غير از تهيه پيشنويس اساسنامه, در پژوهش براى رئيس دانشگاه و تشكيل كميسيون دانشگاهى و كميسيون مشاوره بين المللى كه هيأت مديره بعداً در همين سال تعيين مى كنند, وارد مى شوند.
كميسيون دانشگاهى در مورد همه امور دانشگاهى بويژه طرح و اجراى مطالعات, به هيأت مديره و رئيس, مشاوره مى دهند. اين كميسيون مشاوره بين المللى, در جهت استحكام مؤسسه در جامعه و ارائه مشاوره در مورد راه كارهايى كه مؤسسه بايد در عرصه ملى و بين المللى اتخاذ نمايد, عمل مى كند.پى نوشت ها: 1. اين مقاله, ترجمه اثر ذيل است: ISIM NEWSLETTER, NO.1 P.4. (NETHERLANDS-LEIDEN UNIVERSITY) 1998. اين مقاله به همت (سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامى ـ معاونت ارتباطات ـ اداره كل اروپا و آمريكا) تهيه و از سوى نويسنده به دفتر مجله ارسال شده است. 2. SOUNDING BOARD MEETING. 3. نشست دوم در مارس 1999, طبق برنامه ريزى در قاهره برگزار شد. (م) 4. RESEARCH. 5. (NEWSLETTERS) 6. LONG-TERM RESEARCH PROGRAMMES. 7. ATELIERS. 8. INDIVIDUAL RESEARCH PROJECTS. 9. ACCADEMIC STAFF. 10. FELLOWSHIPS. 11. EDUCATION. 12. LIBRARY SUPPORT, DOCUMENTATION AND INFORMATION. 13. آدرس اينترنت مؤسسه بدين قرار است: WWW.ISIM. LEIDENUNIV.NL. 14. OUTREACH ACTIVITIES. 15. ORGANIZATION. 16. در سال 1999, آقاى پرفسور دكتر محمد خالد مسعود, رئيس سابق مؤسسه مطالعات اسلامى پاكستان, به رياست هيأت مديره فوق منصوب گرديد.(م) 17. WORKING GROUP.
كتابشناسى علاّمه يزدى
مسرت حسين
كتابشناسى حاضر, حاصل بيش از پانزده سال پژوهش و بررسى در زمينه علما و رجال و بزرگان يزد است, كه اينك بخشى از آن كار بزرگ در قالب كتابشناسى علامه يزدى عرضه مى شود. براى فايده و بهره ورى بيشتر دانش پژوهان, از منابعى كه درباره آية اللّه سيّد محمّد كاظم طباطبايى شرح و مطلب دارند, فهرستى از كتاب ها و مقالات به ترتيب الفباى نويسنده برگزيديم. براى پرهيز از تكرار مآخذ مشترك در اين كتابشناسى و منابع و مآخذ اين رساله, فهرست درهم كرد كتابشناسى و كتابنامه در اينجا مى آيد. با اين توضيح كه مآخذ نگارنده با رمز [ما] داخل قلاّب برجسته شده است.
ديگر آنكه مشخصات حواشى و تعليقات عروةالوثقى و آثار آية اللّه العظمى سيد محمّد كاظم طباطبايى يزدى در متن كتاب شكوه پارسايى و پايدارى تأليف اينجانب آمده است, و در اينجا تنها به ذكر منابعى بسنده شده كه درباره اين مرجع بزرگوار شرح يا مطلبى دارند. غير از آنها نگارنده مشخصات كتابشناختى 45اثر سيد يزدى و بيش از 200 شرح و تعليقه بر كتاب العروةالوثقى تأليف سيد يزدى را در اختيار دارد. كتاب
ابوالحسنى, على:
آية اللّه العظمى سيّد محمّد كاظم طباطبايى يزدى پرچمدار عرصه جهاد و اجتهاد, يزد: فرماندارى شهرستان يزد, 1375, رحلى, 26ص. [ما]
بذرافشان, مرتضى:
ديدار با ابرار [زندگانى آية اللّه سيّد محمّد كاظم طباطبايى], تهران: سازمان تبليغات اسلامى, 1376 [زير چاپ].
[مسرّت, حسين]:
شكوه پارسايى و پايدارى, زندگى, مبارزات و آثار آية اللّه العظمى سيّد محمّد كاظم يزدى, تهران: فرماندارى شهرستان يزد, چاپ دوم, 1375, رقعى, 174ص. [ما]
بخشى از كتاب
آبادان, حسين:
مبانى نظرى حكومت مشروطه مشروعه, تهران: نى, 1374: 134ص. [ما]
آقابزرگ تهرانى (منزوى), محمّدحسن:
الذريعه الى تصانيف الشيعه, قم: اسماعليليان, بى تا: ج1: 268; ج2: 25/ ج3: 108/ ج4: 204/ ج6: 149, 160, 220, 273/ ج11: 6 ـ 55/ ج12: 248/ ج15: 23, 252, 2ـ351/ ج16: 15ـ14/ ج18: 126/ ج23: 18.[ما]
ــــــ:
الذريعه…, به كوشش احمد حسينى اشكورى, مشهد: آستان قدس رضوى, 1405ق, ج26:60. [ما]
ـــــ:
شرح زندگانى ميرزاى شيرازى, ترجمه حميد تيمورى, تهران: ميقات, 1362: 13, 81, 95, 145, 157, 178, 182 (ترجمه هديةالرازى). [ما]
ـــــ:
مصفّى المقال فى مصنّفى علم الرجال, تهران: بى نا, 1337ش, ستون: 428, 434. [ما]
ـــــ:
نقباء البشر فى القرن الرابع عشر (از طبقات اعلام الشيعه), با تعليقات عبدالعزيز طباطبايى, مشهد: دارالمرتضى, چاپ دوم, 1404ق, ج1: 38, 112, 217, 296, 330, 380, 943/ نسخه دستنويس آقابزرگ تهرانى, دفتر5. [ما]
ـــــ:
ميرزاى شيرازى, ترجمه اداره پژوهش و نگارش, تهران: وزارت ارشاد اسلامى, 1362: 112, 125, 159, 169, 3ـ182 (ترجمه هديةالرازى). [ما]
ـــــ:
هديةالرازى الى الامام المجدّد الشيرازى, نجف, بى نا, بى تا: 140. [ما]
آقا نجفى قوچانى, محمّدحسن:
حيوةالاسلام فى احوال آية الملك العلام, نسخه خطّى, تحرير 1329ق. [مرگى در نور]
ـــــ:
سياحت شرق يا زندگى نامه و سفرنامه آقا نجفى قوچانى, تصحيح رمضانعلى شاكرى, تهران: اميركبير, چاپ دوم, 1362: 329, 9ـ467 و… [ما]
آل قيس, قيس:
الايرانيون و الآداب عربى, تهران: مؤسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگى, بى تا, ج1, ق2: 487. [ما]
آل محبوبه, جعفر الشيخ باقر:
ماضى النجف و حاضرها, به كوشش محمّد سعيد محبوبه, نجف, 1374ق, ج1: 98ـ 95, 109/ چاپ دوم 1378ق, ج1: 142ـ139, 161ـ160/ ج3: 8, 90, 184, 198, 236, 269, 285, 286, 298, 372. [ما]
آيت اللّهى, ابوالقاسم:
نسب نامه دودمان آيت اللهى, نسخه زيراكس در كتابخانه وزيرى يزد, ش216ذ. ص2. [ما]
آيت اللّهى, محمّدتقى:
ولايت فقيه زيربناى فكرى مشروطه مشروعه, سيرى در افكار و مبارزات سيد عبدالحسين لارى, تهران: اميركبير, 1363. [ما]
ابوالحسنى, على:
پايدارى تا پاى دار, سيرى در حيات پربار علمى, معنوى, اجتماعى و سياسى شهيد حاج شيخ فضل اللّه نورى, تهران: مؤسسه تحقيقاتى انتشاراتى نور, 1368: 61 ـ59, 165, 510. [ما]
ـــــ:
تراز سياست, قم: دبيرخانه كنگره بزرگداشت دويستمين سالگرد ميلاد شيخ اعظم انصارى, 1373: 128, 145, 146, 151ـ150, 152, 154, 7ـ 155, 159, 171ـ170. [ما]
ـــــ:
سلطنت علم و دولت فقر, قم: دفتر انتشارات اسلامى, 1374:
ـــــ:
سياهپوشى در سوگ ائمه نور, قم: بى نا, 1375: 7ـ216. [ما]
اسدى, حسن:
ثورةالنجف, بغداد: مكتبه الوطنيّه, 1975: 315ـ 288 و بيشتر صفحات. [ما]
اصغرى نژاد, محمّد:
سيّد ابوالحسن اصفهانى شكوه مرجعيّت, [تهران]: سازمان تبليغات اسلامى, 1373: 24, 26. [ما]
اعضام قدسى (اعظام الوزارة), حسن:
خاطرات من يا روشن شدن تاريخ صد ساله, تهران: ابوريحان, 1349, ج1:44, 8 ـ 385. [ما]
افشار, ايرج:
اوراق تازه ياب مشروطيّت و نقش تقى زاده, تهران: جاويدان, 1359: 445, 474. [ما]
ـــــ و ديگران:
فهرست كتاب هاى خطى كتابخانه ملّى ملك, تهران: كتابخانه ملى ملك, 1352, ج1: 14, 141. [ما]
امام خمينى(ره), روح اللّه موسوى:
روحانيّت و حوزه هاى علميّه از ديدگاه امام خمينى, تهران: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خمينى, 1374.
ــــــ:
صحيفه نور, مجموعه رهنمودهاى حضرت امام خمينى(ره), تهران: مركز مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, 1361: 160, 260/ چاپ دوم, 1370: 320, 432. [ما]
امين, محسن:
اعيان الشيعه به كوشش حسن امين, بيروت, دارالتعارف للمطبوعات, 1403ق, ج10:43. [ما]
ـــــ:
اعيان الشيعه, به كوشش حسن امين, بيروت, بى نا, 1379ق, ج5:21/ ج46: 7ـ 206. [ما]
امين, محمّد (صدرالاسلام خويى):
تاريخ ثوره نجف, به كوشش احمد حسينى اشكورى, در كتاب: ميراث اسلامى ايران, به كوشش رسول جعفريان, قم: كتابخانه مرعشى, 1375, ج3: 310ـ 275. [ما]
امينى, محمّدهادى:
معجم رجال الفكر والادب فى النجف الف عام, نجف: بى نا, 1384ق: 258/ چاپ ديگر 1964م, ج3: 1360ـ 1358. [ما]
امينى نجفى, عبدالحسين:
شهدا الفضيله, قم: دارالشهاب, چاپ؟, بى تا: 251. [ما]
ـــــ:
شهيدان راه فضيلت, ترجمه جلال الدين فارسى, تهران: روزبه, چاپ سوم, 1362: 390. [ما]
انصارى, حسن:
گنج پنهان, شرح احوال و آثار علامه مرحوم سيد عبدالعزيز طباطبايى يزدى, تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, 1374: 9, 10, 12, 27. [ما]
انصارى, مرتضى:
زندگانى و شخصيت شيخ انصارى, قم: كنگره شيخ اعظم انصارى, چاپ [؟], 1373: 96, 164, 431, 462, 463, 465, 470, 471, 474, 475, 476, 91ـ490, 493, 494, 496, 499, 504, 509, 510, 511,515, 532 (چاپ هاى اول, دوم, صفحات فرق دارد). [ما]
انصارى, مهدى:
شيخ فضل الله نورى و مشروطيت (رويارويى دو انديشه), تهران: اميركبير, 1369: 88, 6 ـ 155, 193, 260. [ما]
اوبن, اوژن:
ايران امروز (1907ـ1906) ايران و بين النهرين, ترجمه على اصغر سعيدى, تهران: زوار, 1362: 405. [ما]
ايزدگشسب, اسدالله:
شمس التواريخ, اصفهان: بى نا, 1331: 96. [ما]
باستانى پاريزى, محمّدابراهيم:
حماسه كوير, تهران: اميركبير, چاپ دوم, 1357:204. [ما]
بامداد, مهدى:
شرح حال رجال ايران, تهران: زوار, چاپ چهارم, 1371, ج1: 344/ ج3: 380/ ج5: 190/ ج6: 91, 251ـ250. [ما]
بحرالعلوم الطباطبايى, سيّد جعفر:
انوار الرشاد فى شرح نجاة العباد, تأليف 1326ق, تقريظ سيّد محمّد كاظم طباطبايى. [الذريعه 26:60]
برار,ويكتور:
انقلابات ايران, ترجمه ضياءالدين دهشيرى, تهران: دانشگاه تهران, 1355: 232. [ما]
بشيرى, احمد:
كتاب نارنجى, تهران: نور, چاپ دوم, 1367, ج1:175. [ما]
بلاغى, عبدالحجّه:
تاريخ نجف اشرف و حيره, تهران: بى نا, 1328.
بهمنى, جواد:
فاجعه قرن يا كشتن شيخ فضل اللّه نورى در ملأ عام, بروجرد: مطبوعات اسلامى, 1359: 171. [ما]
بيانى, مهدى:
كارنامه بزرگان ايران, تهران: اداره كل انتشارات راديو, 1340: 415. [ما]
تجلّى پور, مهدى:
دايرةالمعارف دانش بشر, تهران: اميركبير, 1349: 377, 383, 385, 390, 563. [ما]
تركمان, محمّد:
مجموعه اى از رسائل, اعلاميه ها, مكتوبات, … و روزنامه هاى شيخ فضل اللّه نورى, تهران: رسا, 1362, ج1: 28, 33, 49, 240, 242, 7ـ 255, 9ـ 258, 5 ـ 304, 306, 12ـ307, 6 ـ313. [ما]
ـــــ:
مجموعه اى از مكتوبات, اعلاميه ها, … و چند گزارش پيرامون نقش شيخ شهيد فضل الله نورى در مشروطيت, تهران: رسا, 1362, جلد2 كتاب پيشين: 9ـ257, 280. [ما]
تفضّلى, آذر«مهين فضائلى جوان:
فرهنگ بزرگان اسلام و ايران از قرن اوّل تا چهاردهم هجرى, مشهد: بنياد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى, 1372: 292, 564, 8 ـ567. [ما]
ثقةالاسلام, عبدالله:
لؤلؤ الصدف در تاريخ نجف.
جابرى انصارى, ميرزاحسن:
تاريخ اصفهان و رى, اصفهان: روزنامه خرد اصفهان, 1321: 380. [ما]
جرفادقانى [موسوى], م:
علماى بزرگ شيعه از كلينى تا خمينى, قم: معارف اسلامى, 1364: 9ـ347, 377, 380, 383, 384, 385, 389, 392, 394, 395, 396, 398, 404, 408, 413, 415, 417, 419, 420. [ما]
جعفريان, رسول:
بررسى و تحقيق در جنبش مشروطيت ايران, قم: طوس, 1369: 43. [ما]
ـــــ:
به سوى ام القرى (سفرنامه حج), قم: مشعر, 1373: 153, 154, 155, 8 ـ156. [ما]
جمال الدين اصفهانى:
لباس التقوى, شيراز: بى نا, 1318, مقدمه.
جمال زاده, محمّدعلى و ديگران:
خاطرات سياسى و تاريخى, تهران: فردوس«ايران و اسلام, 1362: 91. [ما]
جلالى شاهرودى, حسين:
وفيات العلماء يا دانشمندان اسلامى, مشهد: بى نا, بى تا: 224ـ223. [ما]
جواهركلام, عبدالحسين:
بزرگان معاصر, نسخه دستنويس مؤلف: 16, 174, 224 و… [ما]
حاجيانى دشتى, عباس:
عنصر فضيلت و تقوى, حضرت آية اللّه العظمى قمى, قم: مفيد (محلاتى), 1372: 20. [ما]
حايرى, عبدالهادى:
تشيّع و مشروطيت در ايران و نقش ايرانيان مقيم عراق, تهران: اميركبير, 1360: 83, 3ـ112, 7ـ116, 131, 149, 61 ـ 159, 165, 167, 201, 213, 8 ـ227, 8 ـ237, 245, 9ـ 248, 328. [ما]
حرزالدين, محمّدحسين:
معارف الرجال فى تراجم العلما و ادبا, نجف, بى نا [مطبعة الآداب], 1384ق, ج2: 9ـ326. [ما]/ قم: كتابخانه آية اللّه مرعشى, 1405ق, ج1: 47, 88, 310, 339, 370/ ج2: 50, 52, 129, 130, 135, 141, 147, 157, 246, 267, 275, 287, 326, 389, 390, 394, 396, 408/ ج3: 25, 73, 78, 98, 130, 152, 183, 232, 235, 245, 246, 276, 314. [ما]
حسن زاده, مجيد:
شيخ فضل الله نورى در ظلمت مشروطه, تهران: سازمان تبليغات اسلامى, 1374: 137. [ما]
حسنى, سليم:
دور الشيعة فى مواجهة الاستعمار, قم: مركز الغدير للدراسات الاسلاميه, 1415ق: 221ـ117. [ما]
حسنى موسوى بغدادى, عبدالرزاق:
تاريخ العراق السياسى الحديث, بغداد: دارالشؤون الثقافيه العامه, 1403ق, 3ج.
ــــــ:
الثورته العراقية الكبرى, صيدا, چاپ سوم.
ـــــ:
العراق فى دورى الاحتلال والانتداب, بغداد, ج1: 72:71.
حسينى اشكورى, احمد:
تراجم الرجال, قم: مجمع الذخائر الاسلاميه, 1404ق, 19, 175. [ما]
حسينى مجتهدى نجفى, محمّد:
أعلام الاماميّة وتلامذتهم, نسخه دستنويس مؤلف, در 5جلد. [ما]
حقيقت, عبدالرفيع:
تاريخ قومس, تهران: بى نا, 1344: 425. [ما]
حكيمى, محمّدرضا:
شيخ آقابزرگ تهرانى, تهران: فجر, 1355: 6, 31, 228. [ما]
حكيميان, ابوالفتح:
فهرست مشاهير ايران, تهران: دانشگاه ملى ايران, 1357, ج2: 9ـ 648. [ما]
حيدرى, محسن:
حماسه جاويد, بررسى تحليلى واقعه جهاد عشاير خوزستان بر عليه استعمار انگليس در جنگ جهانى اوّل, قم: انجمن مفاخر فرهنگى خوزستان, 1375: 204ـ166 و ديگر صفحات.
خالصى زاده, محمّد:
مواعظ اسلامي… آية اللّه خالصى زاده… در تهران: مقدمه احمد دهقان, مشهد: مطبعه خراسان, 1302: 57. [ما]
خليلى, جعفر:
موسوعة العتبات المقدسه, قسم النجف, بيروت, مؤسسه الاعلمى, 1407ق, ج6: 2ـ251/ ج7: 9ـ167, 4ـ151. [ما]
خوانسارى, محمّدباقر:
روضات الجنات, تهران: اسلاميه, بى تا.
خيابانى تبريزى (واعظ خيابانى), ملاّ على:
علماى معاصرين, تبريز, چاپ سنگى, بى تا: 4ـ113/ چاپ ديگر, تهران: اسلاميه, 1366ق. [ما]
خيرى, محمود:
اسلام در چهارده قرن يا دايرةالمعارف اسلامى, تهران: آسيا, 1362: 221. [ما]
دفتر پژوهش ها و برنامه ريزى فرهنگى:
نام آوران فرهنگ ايران, تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, [1368]: 634. [ما]
دوانى, على:
زندگانى زعيم بزرگ عالم تشيع آية اللّه بروجردى, قم: مطهر, چاپ سوم, 1372: 65. [ما]
ـــــ:
شرح حال, آثار و افكار آية اللّه بهبهانى, تهران: كتابخانه صدر, [1369ق]: 5 ـ84 [ما]
ـــــ:
علامه مجلسى بزرگمرد علم و دين, تهران: اميركبير, 1370: 564. [ما]
ـــــ:
نهضت روحانيون ايران, تهران: مؤسسه فرهنگى و خيريه امام رضا, بى تا, ج1: 210ـ207. [ما]
دولت آبادى, على محمّد:
خاطرات سيّد عليمحمّد دولت آبادى, تهران: فردوسي«ايران و اسلام, 1362: 35. [ما]
دولت آبادى, يحيى:
حيات يحيى, به كوشش ناصر دولت آبادى, تهران: فردوسي«عطار, چاپ چهارم, 1362, ج1: 27, 80, 134, 339/ ج2:357/ ج3:32/ ج4:13. [ما]
دهخدا, على اكبر:
لغتنامه دهخدا, تهران: دانشگاه تهران, دفتر50, حرف ى: 182. [ما]
رازى, محمّدشريف:
التقوى و ماادراك ماالتقوى, مجاهد شهيد آية اللّه حاج شيخ محمّدتقى بافقى, بى جا, بى نا, چاپ دوم, 1358: 57. [ما]
ـــــ:
گنجينه دانشمندان, قم: بى نا, 1354, ج5:55/ ج7: 40ـ437. [ما]
رائين, اسماعيل:
حقوق بگيران انگليس در ايران, تهران: جاويدان, چاپ هشتم, 1362: 9, 379ـ367, 439. [ما]
ربانى خلخالى, على:
شهداى روحانيت شيعه در يكصد سال اخير, بى جا: بى نا, 1402ق, ج1: 143ـ140. [ما]
رضانژاد (نوشين), غلامحسين:
حكيم سبزوارى, زندگى, آثار, فلسفه, تهران: سنايى, 1371: 211. [ما]
رضوانى, هما:
لوايح آقا شيخ فضل الله نورى, تهران: نشر تاريخ ايران, 1362: 34, 3ـ42. [ما]
روضاتى, محمّدعلى:
رياض الابرار, نسخه خطى نزد خودشان. [زندگانى چهارسوقى]
ـــــ:
زندگانى آية اللّه چهارسوقى, اصفهان: كتابفروشى تأييد, 1333: 151ـ150. [ما]
ريحان يزدى, عليرضا:
آينه دانشوران, به كوشش ناصر باقرى بيدهندى, قم: كتابخانه آية اللّه مرعشى نجفى, چاپ سوم, 1372: 78, 95, 109, 145, 147, 151, 168, 169, 6 ـ174, 193, 207, 224, 281, 296, 320, 377. [ما]
زركلى, خيرالدين:
الاعلام قاموس التراجم, بى جا, بى نا, چاپ دوم, بى تا, ج7: 234. [ما]
زرگرى نژاد, غلامحسين:
رسائل مشروطيت (18 رساله و لايحه درباره مشروطيت), تهران: كوير, 1374: 106, 119.
زرين, جلال:
سلسله مراجع تقليد شيعه از كلينى تا بروجردى, تهران: بى نا, 1340: 9ـ 48. [ما]
سپهرم, اميرمسعود:
تاريخ برگزيدگان و عده اى از مشاهير ايران و عرب, تهران: زوّار, 1341:4ـ43. [ما]
سپهرى اردكانى, على:
تاريخ اردكان, تفت: كانون كتاب ولى عصر اردكان, 1364, ج1: 51, 215. [ما]
سزگين, فؤاد:
تاريخ التراث العربى, قم: كتابخانه آية اللّه مرعشى, چاپ دوم, 1412ق.
سعيد, امين:
الثورته العربية الكبرى, قاهره, 1935.
سليان چى, رضا:
آثار تاريخى آية اللّه العظمى آقاى طباطبايى حكيم, قم: بى نا, 1349: 15ـ13. [ما]
سمامى حائرى, محمّد:
بزرگان تنكابن, قم: كتابخانه آية اللّه مرعشى, 1372: 24, 30, 37, 83, 100, 145, 177, 280, 285, 294, 303. [ما]
ـــــ:
بزرگان رامسر, قم: بى نا, 1361: 91, 105, 128, 159, 175, 206. [ما]
سيّاح محلاتى, محمّدعلى:
خاطرات حاج سيّاح يا دوره خوف و وحشت, به كوشش حميد سيّاح, تصحيح سيف الله گُلكار, تهران: اميركبير, چاپ دوم, 1356: 3ـ572, 3ـ592. [ما]
شبسترى, نصراللّه:
وفادار باشيد, تبريز: دارالكتب اسلاميه, چاپ دوم, 1362: 147ـ 138. [ما]
شريف كاشانى, محمّدمهدى:
واقعات اتفاقيه در روزگار, به كوشش منصوره اتحاديه, سيروس سعدونديان, تهران: نشر تاريخ ايران, 1362, ج1:24. [ما]
شوراى فرهنگ عمومى استان يزد:
مفاخر استان يزد: شوراى فرهنگ عمومى استان يزد, 1375:
شيرازى, محمّد:
پندهايى از رفتار علماى اسلام, ترجمه عبدالرسول مجيدى, قم: ايمان, 1362:14. [ما]
ــــــ:
يكصد داستان خواندنى, ترجمه عبدالرسول مجيدى, قم: كانون نشر انديشه هاى اسلامى, 1370: 12, 8 ـ 57, 6 ـ 65. [ما]
شيروانى, محمّد:
فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه وزيرى يزد: تهران: كتابخانه وزيرى يزد, 1355, ج4: 1261, 8 ـ1267, 4ـ1483. [ما]
صدر, محسن:
خاطرات صدرالاشراف, تهران: وحيد, 1364: 194. [ما]
صدرالدين كاظمى, ابومحمّد حسن:
تكمله امل الآمل, احمد حسينى, به اهتمام محمود مرعشى, قم: كتابخانه آية اللّه مرعشى نجفى, 1407ق.
صدرالدين شيرازى (ملاصدرا, محمّد بن ابراهيم):
الشواهد الربوبيّه, به كوشش جلال الدين آشتيانى, مشهد: دانشگاه مشهد, 1346; مقدمه, ص94, 95. [ما]
صدرايى خويى, على:
ديدار با ابرار, آية اللّه اراكى, يك قرن وارستگى, تهران: سازمان تبليغات اسلامى, 1374: 125. [ما]
صفايى, ابراهيم:
رهبران مشروطه, تهران: جاويدان, چاپ دوم 3ـ1362, ج1: 3ـ542/ ج2:224. [ما]
طباطبايى يزدى, محمّدرضا:
بزم ايران, به كوشش مرتضى مدرّس گيلانى, تهران: شركت سهامى ناشرين كتب ايران, بى تا, مقدمه. [ما]
طبرى (عمادالدين آذرمان), محمّدعلى:
زبدةالآثار, تهران: اميركبير, 1372: 3ـ272. [ما]
عاقلى, باقر:
روزشمار تاريخ ايران از مشروطه تا انقلاب اسلامى, تهران: گفتار, 1369:93/ چاپ سوم 1374, ج2: 131. [ما]
عباسى, محمّد:
تاريخ انقلاب ايران, تهران: شرق, 1358, 2ـ131. [ما]
عبدالرحيم, محمّدعلى:
المصلح المجاهد, الشيخ محمّدكاظم خراسانى, [مرگى در نور]
عبيرى, عباس:
هبةالدين شهرستانى, ستاره سامرّا, تهران: سازمان تبليغات اسلامى, 1373:23. [ما]
عقيقى بخشايشى, عبدالرحيم:
فقهاى نامدار شيعه, قم: كتابخانه آية اللّه مرعشى, 1405ق: 25ـ419, 327, 389. [ما]
ـــــ:
مفاخر آذربايجان, تبريز: آذربايجان, 1375: 252, 263, 267, 271, 282, 283, 292, 300, 302, 308, 314, 320, 323, 330, 338, 345, 349, 350, 399, 408, 418, 450. [ما]
فاضل (يزدى) مطلق, محمود:
فهرست نسخه هاى خطى دانشكده الهيات و معارف اسلامى مشهد, مشهد: دانشگاه مشهد, 1362, ج2: 695. [ما]
فاضل نائينى نجفى, على:
معجم المؤلفى الشيعه, تهران: وزارت ارشاد اسلامى, 1405ق: 460. [ما]
فتحى (آتشباك), نصرت الله:
مجموعه آثار قلمى شادروان ثقةالاسلام شهيد تبريزى, تهران: انجمن آثار ملى, 1354: 223, 500. [ما]
فخرالمحققين شيرازى, محمّدهادى:
از هر فنى, شيراز, بى نا, 1350: 370. [ما]
فخرايى, ابراهيم:
گيلان در جنبش مشروطيت, تهران: جيبى, 1356: 96, 197. [ما]
فرقانى, مهدى:
زندگانى حكيم جهانگيرخان قشقايى, اصفهان: گلها, 1371: 128, 133, 135. [ما]
فريدالملك همدانى, محمّدعلى خان:
خاطرات فريد, گردآورنده: مسعود فريد (قراگزلو), تهران: زوّار, 1354:311. [ما]
قلمسياه, اكبر:
تاريخ سالشمارى يزد, تهران: [فرهنگ ايران زمين, ش38], 1370: 200, 231, 246. [ما]
قمى, شيخ عباس:
فوايد الرضويه فى احوال علما المذهب الجعفريه, تهران: كتابخانه مركزى, 1327: 8 ـ596. [ما]
ـــــ:
مشاهير دانشمندان اسلام:
كاشانى رازى, محمّد ملاّعلى خان:
آثار الحجه, قم: بى نا, 1333, ج2: 58. [ما]
كثنوى يزدى حائرى, ملاّ حسن بن على:
انوار الشهاده فى مصائب عترة الطاهره, با مقدمه عبدالعزيز طباطبايى.
كحّاله, عمر رضا:
معجم المؤلفين تراجم مصنفى الكتب العربيه, بيروت: دار احيا التراث العربى, ج11: 156. [ما]
كسروى, احمد:
تاريخ مشروطه ايران, تهران: اميركبير, چاپ چهاردهم, 1363: 294, 374, 5 ـ 381, 469, 730. [ما]
كشميرى, محمّدمهدى لكهنوى:
تكمله نجوم السماء فى احوال العلماء (يا نجوم السماء ج2), با مقدمه شهاب الدين مرعشى نجفى, قم: مكتبه بصيرتى, بى تا [مقدمه: 1397ق]: 278, 279, 7ـ316. [ما]
كفايى, عبدالحسين مجيد:
مرگى در نور, زندگانى آخوند خراسانى, تهران: زوّار, 1359: 9ـ93, 99, 103, 213, 286, 270, 396. [ما]
كلباسى اصفهانى, ابوالهدى:
سماء المقال فى تحقيق علم الرجال, به كوشش محمّدعلى روضاتى, قم: برقعى, 1372ق, ج1: مقدمه. [ما]
گلبن, محمّد:
مدرّس در تاريخ و تصوير, تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى, 1367: 26. [ما]
گلچين معانى, احمد:
تاريخ تذكره هاى فارسى, تهران: سنايى, چاپ دوم, 1363, ج2: 484. [ما]
مافى, رضا:
كتاب سبز, با مقدمه رضا مافى, تهران: نشر تاريخ ايران, 1363: 41. [ما]
ـــــ:
المحقق الطباطبايى فى ذكره السنوية الاولى, قم: مؤسسه آل البيت لاحياء التراث, 1417ق, ج1/ ج2: 9ـ751/ ج3: 1029, 1318ـ1299, 1576, 1578, 1607ـ1600, 1627, 1629. [ما]
محلاّتى عسكرى, ذبيح اللّه:
اختران تابناك يا كشف الكواكب, زندگانى امامزادگان, تهران: اسلاميه, 1349; ج1: 390ـ387. [ما]
محمّدى, غلامرضا:
نگاهى گذرا به سيماى يزد, يزد: استاندارى يزد, 1375: 8و13. [ما]
محيط مافى, هاشم:
مقدمات مشروطيت, به كوشش مجيد تفرشى, جواد جانفدا, تهران: فردوسى, 1363, ج1. [ما]
مختارى, رضا:
سيماى فرزانگان, قم: دفتر تبليغات اسلامى, چاپ نهم, 1375: 334, 473. [ما]
مدرّس, حسن:
شرح رسائل, نسخه خطى [مدرّس: على مدرسى و ديگران 2:308]. [ما]
مدرّس تبريزى, محمّدعلى:
ريحانةالادب, تهران: بى نا, 1331: 5 ـ334/ تهران: خيام, چاپ سوم, 1369, ج1: 53, 66/ ج2: 23, 24, 191/ ج3: 366/ ج4: 364/ ج5: 23, 178/ ج6: 5, 64, 3ـ391. [ما]
مدرّس موسوى اصفهانى:
حكيم استرآباد ميرداماد, تهران: اطلاعات, 1370: 145. [ما]
مدرّسى, على:
مدرس شهيد نابغه ملى ايران, اصفهان: بنياد فرهنگى و انتشاراتى بدر, 1358: 36. [ما]
مدرسى, على و ديگران:
مدرس, تهران: بنياد تاريخ انقلاب اسلامى ايران, 1366, ج1: چهار/ ج2: 305, 308, 309, 319, 321, 322. [ما]
مدرسى, مرتضى:
تاريخ روابط ايران و عراق, تهران: فروغى, 1351: 55 ـ53. [ما]
مدرسى يزدى, جواد:
النجوم المسرّد فى الصرح الممرّد, نسخه خطى كتابخانه وزيرى يزد, ش3980, در 1359ش, ص26, 30, 35, 41, 42, 43, 59, 67, 75, 86, 94, 100, 107, 117, 118, 119, 135, 136, 137, 146, 151, 155, 161, 165, 175, 187, 195, 201, 209, 211, 217, 221, 7ـ223/ نسخه عكس كتابخانه وزيرى از دستخط مؤلف, بى تا: 185ـ 178, مستدرك: 14ـ9. [ما]
ــــــ:
نقدى بر مثنوى, قم: انصاريان, 1375: 392, 284. [ما]
مدير شانه چى, كاظم و ديگران:
فهرست نسخه هاى خطى دو كتابخانه مشهد (مدرسه نوّاب و آستان قدس), تهران: فرهنگ ايران زمين, 1351: 456. [ما]
مرسلوند, حسن:
زندگينامه رجال و مشاهير ايران, تهران: الهام, 1373ـ1369, ج1: 37, 110, 113, 144, 210, 6 ـ364/ ج2:17, 105, 158, 227/ ج3: 107, 109, 162. [ما]
مرعشى, محمود:
المسلسلات فى اجازات, اجازات علما به آية اللّه سيّد شهاب الدين مرعشى نجفى, قم: كتابخانه آية اللّه مرعشى نجفى, 1416ق: 27, 42, 49, 60, 77, 126, 144, 213, 235, 243, 254, 266, 268, 274, 407, 421, 437, 440, 443. [ما]
مستوفى, عبدالله:
شرح زندگانى من يا تاريخ اجتماعى و ادارى دوره قاجاريه, تهران: زوار, چاپ دوم, 1343, 3ج.
مشار, خانبابا:
فهرست كتاب هاى چاپى فارسى, تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب, 1352, 2جلدى, ستون: 395 (دو بار), 504, 996, 1141, 1152, 1601, 1603, 2263, 2362 (دوبار), 2363, 2900, 2903, 3125, 3139, 3144 (دوبار). 3145, 3175, 3257/ و نيز تهران: بى نا, 55 ـ1350, دوره 5جلدى. [ما]
ــــــ:
فهرست كتاب هاى چاپى عربى, تهران: بى نا, 1344, ستون: 157, 158, 193, 194, 195, 222, 274, 8 ـ277, 8 ـ286, 293, 9ـ 298, 304, 358, 391, 452, 455, 477, 488, 490, 511, 588, 2ـ621, 821, 841, 855, 909. [ما]
ـــــ:
مؤلفين كتب چاپى, تهران: بى نا, 1343, ج5: ستون: 30ـ26. [ما]
مصاحب, غلامحسين و ديگران:
دايرةالمعارف فارسى, تهران: جيبى, 1374, ج2 ق2: 2698 ذيل خراسانى, 3356. [ما]
مطهرى, مرتضى:
خدمات متقابل اسلام و ايران, قم: صدرا, 1359: 499. [ما]
معاصر, حسن:
تاريخ استقرار مشروطيت در ايران, تهران: ابن سينا, چاپ دوم, 1353, ج2: 874, 880, 1219. [ما]
معلم حبيب آبادى, محمّدعلى:
مختصر المكارم, نسخه خطى نزد آقاى سيد محمّدعلى روضاتى در اصفهان. [زندگانى چهارسوقى]
ـــــ:
مكارم الآثار, اصفهان: انجمن كتابخانه هاى عمومى اصفهان, 1352, ج4: 4ـ1321, ج7: 2588. [ما]
نمونه مختصر المكارم, نسخه خطى نزد آقاى سيد محمّدعلى روضاتى در اصفهان. [زندگانى چهارسوقى]
معين, محمّد:
فرهنگ فارسى, تهران: اميركبير, چاپ هفتم, 1364, ج6: 2333. [ما]
ملك زاده, مهدى:
تاريخ انقلاب مشروطيت ايران 7ـ1, تهران: علمى, چاپ دوم, 1363, ج4: 478, 512, 513, 624. [ما]
مكّى, حسين:
مدرس قهرمان آزادى, تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب, 1359, ج1: 51, 114, 372. [ما]
موحّد ابطحى, حجّت:
آشنايى با حوزه هاى علميه شيعه در طول تاريخ, اصفهان: حوزه علميه اصفهان, 1365, 8 ـ277, 283, 286, 289, 388, 394, 395, 396, 398, 400. [ما]
موسوى اصفهانى كاظمى, محمّدمهدى:
احسن الوديعه فى تراجم مشاهير مجتهدى الشيعه, بغداد: النجاح, 1348ق, ج1: 151, 193ـ 188/ چاپ ديگر, 4ـ153. [ما]
موسوى گرمارودى, على:
شرح زندگانى حاج شيخ محمّدتقى بافقى, تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامى, 1368, 7, 9ـ 8, 43. [ما]
مهدوى, مصلح الدين:
تاريخ علمى و اجتماعى اصفهان در دو قرن اخير, قم: الهدايه, 1367, ج1: 296/ ج2: 246, 247, 234, 235/ ج3: 70, 172, 225, 361. [ما]
ـــــ:
تذكرةالقبور يا دانشمندان و بزرگان اصفهان, اصفهان: ثقفى, چاپ دوم 1348: 85, 281, 283, 328, 379, 389, 433, 472, 481. [ما]
ـــــ:
سيرى در تاريخ تخت فولاد اصفهان (لسان الارض يا تاريخ تخت فولاد), اصفهان: انجمن كتابخانه هاى عمومى اصفهان, 1370: 107, 179. [ما]
ميرزا صالح, غلامحسين:
بحران دمكراسى در مجلس اوّل, خاطرات و نامه هاى خصوصى ميرزا فضلعلى آقا تبريزى, تهران: طرح نو, 317. [ما]
ناظم الاسلام كرمانى, محمّد:
تاريخ بيدارى ايرانيان, به كوشش على اكبر سعيدى سيرجانى, تهران: آگاه, چاپ چهارم, 1362, ج1: 311/ ج2: 272, 317. [ما]
ناظم الدين زاده, ع.س.د:
هجوم روس به ايران و اقدامات رؤساى دين در حفظ ايران, بغداد: بى تا, 1330ق, 31, 121ـ116.
نجفى, موسى:
انديشه سياسى و تاريخ نهضت بيدارگرانه حاج آقا نورالله اصفهانى, تهران: بى نا, 1369: 26, 34, 85 ـ84. [ما]
ـــــ:
حكم نافذ آقانجفى, قم: بى نا, 1371: 16, 18, 25, 26, 190. [ما]
نجفى يزدى, هاشم:
گلزار نجفى, يزد: گلبهار, 1331: 329ـ320. [ما]
نصرى, نصرالله:
كارنامه همايى, تهران: دانشگاه علامه طباطبايى, 1367: 54, 55. [ما]
نيرومند, كريم:
سخنوران و خطاطان زنجان از قرن چهارم تا عصر معاصر, با همكارى كريم زعفرى, زنجان: كتابفروشى زعفرى, 1347: ؟. [ما]
وپلارد ايرلاند, فيليپ:
العراق فى تطوره السياسى, ترجمه جعفر خياط.
وحيدنيا, سيف اللّه:
خاطرات سياسى و تاريخى, تهران: فردوسي«ايران و اسلام, 1362, 91. [ما]
وزيرى, على محمّد:
مجمع الجواهر, نسخه خطى كتابخانه وزيرى, ج3: 7ـ676/ زيراكسى ج2: AB 271. [ما]
هاشمى, طه:
حرب العراق, بغداد.
يغمايى, اقبال:
شهيد راه آزادى سيّد جمال واعظ اصفهانى, تهران: توس, 1357: 6. [ما]
مقالات
(؟):
(آية اللّه العظمى سيّد محمّدكاظم يزدى, فقيهى كم نظير, مبارزى هوشيار), نگهبان انقلاب اسلامى, س1, ش7 (فروردين 1371): 64 ـ62. [ما]
(؟):
(آية اللّه سيّد محمّدكاظم يزدى, اسوه تقوى), نداى يزد, س4, ش150 (21/6/1367), 1و4. [ما]
ابوالحسن, على:
(آية اللّه سيّد محمّدكاظم يزدى صاحب عروه مرد جهاد و اجتهاد) در كتاب: حماسه جاويد: محسن حيدرى, قم: انجمن مفاخر فرهنگى خوزستان, 1375: 204ـ166. [ما]
استادى, رضا:
(الهى نامه و مناجات نامه يا بستان راز و گلستان نياز): محمّدكاظم طباطبايى, به كوشش رضا استادى, نور علم, س2, ش3 (ارديبهشت 1365), 127ـ112. [ما]
ـــــ:
(به ياد آن عزيز), المحقق الطباطبايى فى ذكره السنوية الاولى: قم, مؤسسه آل البيت لاحياء التراث, 1417ق, ج3: 1318ـ1299. [ما]
ـــــ:
بستان راز و گلستان نياز, هفده رساله فارسى.
[باقرى بيدهندى, ناصر]:
(نجوم امت, مرحوم آية اللّه العظمى آقا سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى), نور علم, س2, ش3 (ارديبهشت 1365): 87 ـ76. [ما]
(؟):
(تبريكنامه نوروزى زرتشتيان به آية اللّه آقا سيّد محمّدكاظم يزدى), آينده, س18, ش601 (فروردين ـ شهريور 1371): 7ـ186. [ما]
جونى زاده, محمّدرضا:
(بستان نياز) (9ـ1), نداى يزد, س1, ش29 (29/7/64) تا س1, ش42 (7/11/64). [ما]
ـــــ:
(فقيه بزرگ (سيّد كاظم يزدى)) 4ـ1, نداى يزد, س2, ش47 (12/12/64) تا س2, ش51 (25/1/65). [ما]
خواست, حسنعلى:
(مشاهير يزد: نگاهى به زندگى مرجع بزرگ جهان تشيّع مرحوم آية اللّه العظمى سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى) ايساتيس, س2, ش6 (زمستان 1373): 37ـ 35. [ما]
دهقان, صدرالدين:
(فرزانه اى از ديار دين), سلام, س6, ش1601 (22/9/75): 9. [ما]
ـــــ:
(گذرى بر زندگى صاحب كتاب عظيم عروةالوثقى حضرت آية اللّه سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى), روزنامه اخبار ويژه استان يزد (بهار 1375): 4. [ما]
ـــــ:
(مشاهير علم و ادب يزد (سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى)), جمهورى اسلامى, ش3672 (14/11/70): 13. [ما]
ـــــ:
(نگاهى كوتاه به زندگى آية اللّه سيّد محمّدكاظم يزدى), جمهورى اسلامى (23/10/72): 15. [ما]
(؟):
(شكوه پارسايى و پايدارى, كتابى در شأن صاحب عروةالوثقى) روزنامه اطلاعات, ش20987 (23/11/75): 6.
طباطبايى, رضا:
آية اللّه العظمى السيّد محمّدكاظم الطباطبايى اليزدى طاب ثراه (حياته ـ نشأته ـ مؤلفاته), المحقق الطباطبايى فى ذكره السنويه الطباطبايى, قم: موسسه آل البيت لاحياء التراث, 1417ق, ج2: 779ـ751. [ما]
[عسكرى كامران, محمّدعلى]:
(شكوه پارسايى و پايدارى) [معرّفى كتاب] نداى يزد, س13, ش544 (13/12/75): 7.
[مسرّت, حسين]:
(آية اللّه سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى), نشريه خبرى پژوهشى دانشگاه يزد, س2, ش11 (آبان 1371): 14ـ12, 21. [ما]
بخشى از مقالات
آل كاشف الغطاء, محمّدحسين:
(نامه), تراثنا, س1, ش4 (1406): 16.
استورز, رونالد:
(شيوه هاى خاورى) ترجمه ؟, خواندنى ها, س6, ش48 (1325):
(؟):
(؟) اضواء, س3, ش10 (چاپ بغداد, [نهضت روحانيون ايران]
جنّاتى, ابراهيم:
(ادوار كيفيّت بيان فقه), كيهان انديشه, س1, ش4 (بهمن 1364): 21ـ 18. [ما]
ــــــ:
(مصاديق اعلم از آغاز غيبت كبرا تاكنون), كيهان انديشه, س1, ش7 (مرداد و شهريور 65): 18 و 21. [ما]
رضوانى, محمّداسماعيل:
(روزنامه شيخ فضل اللّه نورى) تاريخ: نشريه تحقيقى گروه آموزشى تاريخ به ضميمه مجله دانشكده ادبيات و علوم انسانى دانشگاه تهران, ج1, ش2 (1356): 209ـ159.
(؟):
[شركت اسلاميه], روزنامه ثريا, س2, ش12 (رجب 1317ق), [جزوه آقاى ابوالحسنى: 13]
(؟):
(؟) العلم, س2, ش6 (ذيحجه 1329ق), چاپ عراق: 5 ـ284. [نهضت روحانيون ايران«تشيّع و مشروطيّت]
فرهمند, محمّدعلى:
(چهره هاى جاودانه, شرح حال دانشمندان و بزرگان يزد), مرواريد كوير, يزد: استاندارى يزد, 1352: 85 ـ82. [ما]
(؟):
(گفتگوى با محمّد تركمان, نويسنده, محقق و مورّخ معاصر, تاريخ معاصر ايران, حلقه هاى مفقوده درس هايى براى امروز و فردا), دنياى كتاب, س1, ش4 (نيمه اول تير 1375), 7. [ما]
[مسرّت, حسين]:
نام آوران يزد, خبرنامه مسابقات واليبال دانشگاه هاى كشور, ش6 (9/3/74): 16ـ 15.
(؟):
(مكتوب از نجف), روزنامه مجاهد تبريز, عصر مشروطه.
نوبخت, حبيب اللّه:
[سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى], روزنامه پارس شيراز, س23, ش2872 (10/12/43): 3. [ما]
فيلم و نوار:
ابوالحسنى, على:
(علماى عتبات و نهضت مشروطيت), سخنرانى در تماشاگه تاريخ تهران, 6/6/75.
ــــــ:
(شرح مبارزات آية اللّه سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى), سخنرانى در مسجد قندهارى يزد, 19/9/75. [ما]
اكبرى, پدرام:
خشت خام, فيلم توليد سيماى جمهورى اسلامى ايران مركز يزد.[ما]
قافى, محمّدحسن و سيّد عبدالعزيز طباطبايى:
(شرح حال و زندگى و خاطرات آية اللّه حاج سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى), سخنرانى برنامه مشاهير يزد, گفتگوكننده: سعيد فاتحى, صداى جمهورى اسلامى ايران مركز يزد, در تاريخ هاى 11 و 18/10/1372. نوار كاست محفوظ در صداى جمهورى اسلامى ايران مركز يزد« مركز يزدشناسى. اين گفتگو بار ديگر در روز 19/9/75 در ويژه برنامه صداى جمهورى اسلامى ايران مركز يزد پخش شد. [ما]
مدرسى يزدى, محمّدرضا:
(ويژگى هاى فقهى و اجتهادى آية اللّه العظمى سيّد محمّدكاظم طباطبايى يزدى), سخنرانى در مسجد قندهارى يزد, 19/9/1375. [ما]
منابع لاتين Bژrard, Victor: Rژvolutions de la peres, Paris: Librairie Armand Colin, 1910 Brock. S Vol. 2:802 [اعيان الشيعه] Hollister, Jhan: Norman the shiصA of indid, London, 1953 [تراز سياست: 190] Storrsص sir Ronald: orientations, London, 1945. كتابنامه عمومى با توجه به اين نكته كه ذكر كامل كتابشناسى و مقاله شناسى و صفحه شناسى سيّد يزدى در پيوست دوم: (كتابشناسى علاّمه يزدى) آمده است و براى پرهيز از دوباره گويى و پر نمودن صفحات, در اين بخش تنها ذكر منابع و مآخذى مى آيد كه جنبه عمومى و واسطه را داشته و در تدوين اين رساله از آن بهره گرفته شده است. *** الف. كتاب افشار, ايرج: فهرست مقالات فارسى, تهران: جيبي« علمى و فرهنگى, 1374ـ 1348, 5ج. ـــــ: يادگارهاى يزد, تهران: انجمن آثار ملى ايران, 1354, ج2. بخش آرشيو كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى: فهرست مندرجات مجلات كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى, مشهد: كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى, 1373ـ1364, دوره 1, ش1 (تابستان 1363) تا دوره 11, ش3 (زمستان 1373). پورصفر, على: كتابشناسى انقلاب مشروطيت ايران, تهران: مركز نشر دانشگاهى, 1373. تابش, احمد و محمود رهبر عربانى: فهرست مقالات فرهنگى در مطبوعات ايران, مركز اسناد فرهنگى آسيا, دوره 1, ش4ـ1 (بهارـ زمستان 1355), دوره 2, ش1ـ4 (بهارـ زمستان 1356), دوره 5, ش1 (بهار 1359). تسبيحى, غلامحسين: نگرشى جامع بر جهان كتابشناسى هاى ايران, تبريز: نيما, 1365. حسينى دشتى, مصطفى: معارف و معاريف, قم: اسماعيليان, 1369, ج3. حكمت, على اصغر: تفسير كشف الاسرار, تهران: اميركبير, چاپ پنجم, 1371, ج3. سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى: فهرست مقالات فارسى در مطبوعات جمهورى اسلامى (فهرست مقالات فرهنگي…), تهران: سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى, 1372ـ1361, دوره اول بهار 1361 تا دوره دوازدهم اسفند 1372. سرلتى, حسام: تقويم تطبيقى يكصد وچهل و يك ساله, تهران: زوار, بى تا. [صمدى, حسين]: كتابشناسى شيخ فضل الله نورى, سارى, كنگره بزرگداشت شيخ فضل الله نورى, 1370. عبدالباقى, محمّد فؤاد: المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الكريم, تهران: اسماعيليان, [1364] مدبّرى, محمود: فرهنگ كتاب هاى فارسى, تهران: ويس, 1364, 2ج. مدرّس تبريزى, محمّدعلى: ريحانةالادب 6 ـ1, تهران: خيام, چاپ سوم, 1369. *** ب. نشريه ميراث جاويدان, س3, ش3 و4 (11 و12), پاييز و زمستان 1374. نداى يزد, س1, ش1 (3-/11/63), تا س13, ش546 (27/12/75). نمايه, س1, ش1 (شهريور 1370) تا س6, ش5 پياپى 55 (شهريور 1375).
نامه ها
جناب آقاى مهدوى راد سردبير محترم آينه پژوهش
احتراماً با عرض سلام معروض مى دارد در مقاله صحاح العجم يا صحاح العجميه مندرج در صفحات 82 ـ 86 شماره 60 اولاً نام نسخه مورد استفاده مرحوم بيگدلى براتسلاوا (ب ـ ر ـ ا ـ ت ـ س ـ ل ـ ا ـ و ـ ا) بوده كه اشتباهاً بعلت عدم مراعات قواعد خط تحرير فارسى از طرف اين جانب (براتسلاوا) را براتيلاوا خوانده و در تمام مقاله براتيلاوا چاپ نموده اند كه صحيح آن (براتسلاوا) مى باشد. ثانياً در سطر 33 ستون اوّل صفحه 83 در جمله مرحوم دكتر ذبيح الله صفا نيز (مؤلف) اين دو كتاب را يكى دانسته, كلمه مؤلف ساقط شده و به همين ترتيب چاپ شده است, استدعا دارد مقرر فرماييد به نحو مقتضى نسبت به توضيح آنها اقدام فرمايند.
با عرض معذرت از تصديع و تقديم احترام يوسف محسن اردبيلى
19/3/1379
*
نقد جناب آقاى جواد قاسمى در آينه پژوهش, شماره 61 نشان از توجه ايشان و مطالعه دقيق مقاله اينجانب دارد. ضمن تشكر, تذكراتى مناسب به نظر مى رسد:
1. منشأ اصلى ايرادات, اشتباهات زيادى است كه در چاپ مقاله اينجانب در عبارات انگليسى پيش آمده است.* به گونه اى كه در مقاله دو صفحه اى بيست اشتباه ـ شايد بيشتر ـ وجود دارد. آن هم در عبارات انگليسى كه اگر يك جا جمع شوند, حجم آنها به نصف صفحه نمى رسد و عموم پيشنهادهاى بنده در آوانويسى عنوان مجلات, به اشتباه به خواننده انتقال يافته است. اين نوشته, خواننده را به ياد قضيه معروف (نگو اَنِف بگو انف) مى اندازد.
در صورت عدم آشنايى دست اندركاران مجله با انگليسى, جا داشت مقاله را پيش از نشر در اختيار نويسنده مى گذاشتند تا ديگران به زحمت نيفتند.
2. در غير مواردى كه مربوط به اشتباه چاپى مى شود اختلاف دو مقاله, مبنايى است. مبناى ناقد محترم اين است كه اصل, كتابت است و مبناى ما اصالت دادن به تلفظ است.
3. از يك طرف ناقد, اصالت را به كتابت مى دهد و علت آن را اين مى داند كه ممكن است خواننده انگليسى زبان بخواهد به لغت يا فهرست مراجعه كند. اما از سوى ديگر پيشنهاد مى كند (نامه) به صورت N MEYE نوشته شود. چه بسا اين گونه آوانويسى, خواننده را به اشتباه اندازد كه حرف (ى) جزء كلمه است. در حالى كه با خط تيره بايد موارد تلفظ و كتابت را از هم جدا كرد. پس درست تر N M-E-YE است.
اين تذكر در مورد (آينه), (گنجينه) و (فصلنامه) نيز صدق مى كند.
4. اگر ناقد محترم, الگوى دائرةالمعارف اسلام چاپ بريل را پذيرفته است, در آوانويسى (ترجمان وحى) و (تاريخ و فرهنگ معاصر) در برابر (واو) بايد W بگذارد نه V نيز در برابر (صاد) در (مصباح) بايد S بگذارد نه S تا خواننده نپندارد كه (مصباح) با (سين) است. همچنين (صاد) در (فصلنامه) و (معاصر).
5. برابر آوانويسى ناقد, واژه (حضور) به صورت (حدور) و كلمه (قضايا) به صورت (قدايا) خوانده مى شود. گويا منشأ اين اشتباهات نيز دست اندركاران مجله هستند.
6. ذيل (مشكوة) آمده است: (همين واژه هاى عربى در فارسى هم راه يافته اند و جزو خانواده زبان فارسى به شمار مى آيند.) اما بايد توجه داشت كه هميشه تلفظ آنها راه نيافته و بحث ما در مورد تلفظ است.
با تشكر فراوان از مسؤولين محترم مجله كه مقاله اينجانب و نقد آن را به چاپ رساندند; چراكه هر دو مقاله در كنار هم, خواننده را در سطح بالايى با آوانويسى آشنا مى سازد.
سيد صادق احسانى
* توضيح: 1. در مقاله ايشان اشتباه و يا غلط چاپى وجود ندارد حتى يك حرف هم كم و زياد نشده است.
2. نويسنده روى برخى از حروف, علائم مخصوصى را گذاشته اند كه چنين علائمى در حروف بزرگ انگليسى كامپيوتر مجله وجود ندارد.
3. ويراستار فنى مجله تمام علائم روى حروف را در پرينت نهايى با خودكار اعمال كرده اند كه متأسفانه همه در ليتوگرافى رتوش شده است.
4.مقاله ايشان در آينه پژوهش اولين مقاله اى نيست كه در ان از واژه هاى انگليسى استفاده شده است.
5. مجال پاسخگويى براى جناب آقاى جواد قاسمى باقى است و مجله از نقد و يا توضيح وى درباره نوشته آقاى سيد صادق احسانى استقبال خواهد كرد. آينه پژوهش
اخبار
درگذشت آية اللّه محلاّتى
حضرت مستطاب آية اللّه حاج شيخ مجدالدين محلاّتى, يكى از علماى مشهور شيراز و از چهره هاى درخشان روحانيت در استان فارس به شمار مى رفت. معظم له در سال 1345ق (1305ش) در نجف اشرف, در بيت فقاهت و مرجعيت زاده شد.
پدرش مرحوم آية اللّه العظمى حاج شيخ بهاءالدين محلاتى (1314ـ1401ق) از مراجع تقليد و از پيشوايان دينى مردم استان فارس و از شاگردان آيات عظام: شيخ محمد كاظم شيرازى,ميرزاى نائينى و آقا ضياء عراقى بود. او فرزند آية اللّه شيخ محمد جعفر محلاتى (1284ـ 1358ق) ـ از شاگردان آيات عظام: ميرزاى شيرازى و آخوند خراسانى و سيد محمد كاظم يزدى و پيشواى مجاهدان و دليران تنگستان در نبرد با قواى اشغالگر انگليس ـ و او فرزند آية اللّه شيخ محمدحسين محلاتى (1247ـ1300ق) از شاگردان متقدم ميرزاى شيرازى و او فرزند آية اللّه آخوند ملا محمدعلى محلاتى (1228ـ1284ق) از شاگردان آيات عظام: سيد شفيع جاپلقى, سيد محمدباقر شفتى, حاجى محمدابراهيم كلباسى و شيخ محمدتقى صاحب حاشيه ـ بوده است.
فقيد سعيد, در كودكى همراه پدر بزرگوارش به شيراز آمد و پس از فراگيرى ادبيات و سطوح اوليه نزد والدش و همزمان, تحصيل علوم جديد و اخذ ليسانس در رشته حقوق, در سال 1365ق به حوزه علميه قم آمد و سطوح عاليه را نزد حضرات آيات: شيخ مرتضى حايرى, سيد محمدباقر سلطانى طباطبايى, شيخ محمدعلى حايرى كرمانى (مكاسب), سيد زين الدين كاشانى و ميرزا محمد مجاهدى (كفايتين) و فلسفه و تفسير را هم از محضر مرحوم علامه طباطبايى فراگرفت و اختصاصى تام بدو پيدا كرد. سپس در درس خارج آيات عظام: آقاى بروجردى, امام خمينى, محقق داماد و اراكى شركت نمود و مبانى علمى اش را استوار ساخت و در شمار فضلاى مشهور حوزه درآمد.
او در سال 1337ش, به همراه عده اى از افاضل حوزه مجله دينى (مكتب اسلام) را بنيان نهاد و مقالاتى در حقوق اسلامى و تطبيق آن با حقوق ملل, نگاشت. در سال 1380ق, به شيراز بازگشت و به تدريس فقه و اصول و تفسير و فلسفه (در مدرسه خان) و اقامه جماعت (در مسجد ولى عصر) و تعليم و تربيت جوانان و نقد مكاتب مادّى و ترويج شعائر دينى پرداخت و با يارى پدر والامقامش, مؤسسات خيريه و بناهاى عام المنفعة گوناگون همچون: مسجد ولى عصر, مدرسه علميه و كتابخانه حضرت ولى عصر, بيمارستان ولى عصر و كوى امام على (براى ايتام و مستمندان) و جمعيت خيريه اسلاميه را بنياد نهاد و خدمات بسيار به مردم و روحانيت ارائه داد. معظم له در انقلاب اسلامى ايران نقش چشمگير و قابل ملاحظه اى داشت و در پانزده خرداد 1342 در دفاع از مرجعيت و قيام امام خمينى به همراه پدرش دستگير و به تهران انتقال و چند ماه زندانى شد و پس از آزادى, در كنار پدرش رهبرى مبارزات مردم و علماى استان فارس را بر عهده داشت و در اين راستا, در سال 1351ش به شهرهاى: ايرانشهر, زاهدان و يزد به مدّت 14ماه در تبعيد به سر برد. (ر.ك: نهضت روحانيون ايران, ج6, ص68 ـ70)
فقيد معظم, بارها به كشورهاى اروپايى و آمريكا مسافرت كرد و با بيان شيوا و منطق زيبايش مردم را با مبانى اسلام آشنا ساخت و آثار خيرى را از خود به يادگار نهاد. وى اخلاقى خوش, سيمايى جذاب و گفتارى شيرين, دستى گشاده و قلبى مهربان داشت و تمام روزش را در خدمت مردم بود.
برخى از تأليفات وى, عبارت است از:
1. تقريرات درس فقه آية اللّه بروجردى.
2. تفسير برخى از سوره هاى قرآن.
3. مجموعه مقالات (در مجله مكتب اسلام).
4. كتابى در اصول عقايد.
5. ترجمه كتاب (ثم اهتديت) نوشته دكتر محمد تيجانى.
6. ترجمه كتاب (لاكون مع الصادقين) نوشته تيجانى.
آن مرد بزرگ, پس از 75 سال زندگى سراسر خير و بركت و پس از 50 سال خدمت به دين, در روز شنبه هشتم ربيع الاول 1421ق (22 خرداد 1378ش) ـ سالروز شهادت امام عسكرى عليه السلام ـ بدرود حيات گفت و پيكر پاكش در روز چهارشنبه, پس از تشييعى باشكوه فراوان و نماز آية اللّه العظمى مكارم شيرازى بر آن, در مدرسه ولى عصر ـ عليه السلام ـ ـ كه از يادگارهاى ارزنده اش مى باشد ـ به خاك سپرده شد و مراسم بزرگداشت او تا روزهاى متوالى در شهرهاى مختلف استان ادامه يافت و در غم فقدان وى پيام هاى تسليت متعدد از سوى مقام معظم رهبرى, مراجع تقليد و سازمان ها و ارگان هاى مختلف صادر گرديد.
* آية اللّه سيد عباس ابوترابى
فقيه معظم حضرت آية اللّه آقاى حاج سيد عباس ابوترابى, يكى از علماى بزرگ و مشهور قزوين شمرده مى شد. فقيد سعيد, در سال 1335ق (1295ش) در بيت علم و فضيلت, در قزوين به دنيا آمد. پدرش مرحوم آية اللّه سيد ابوتراب قزوينى (1309ـ1393ق) از شاگردان آيات عظام: ميرزاى نائينى, سيد ابوالحسن اصفهانى و آقا ضياء عراقى ـ و او فرزند عالم جليل حاج سيدحسين, و او فرزند آية اللّه حاج سيد ابوتراب قزوينى (م1303ق) ـ معروف به سكاكى ـ از شاگردان شيخ انصارى و مجاز از او, بوده است.
معظم له, پس از تحصيلات ابتدايى, به فراگيرى علوم دينى روى آورد و ادبيات و سطوح اوليه را نزد حضرات آيات: شيخ محمود رئيسى, شيخ يحيى مفيدى و پدر بزرگوارش آموخت و پس از آن در سال 1353ق به حوزه علميه قم آمد و در پرتو توجهات عموى ارجمندش آية اللّه حاج سيد محمدباقر قزوينى (1291ـ1364ق) ـ كه از علماى بزرگ حوزه بود ـ به تكميل سطوح عاليه پرداخت و پس از آن به درس هاى آيات عظام: حجت كوهكمرى و آقاى بروجردى و پس از وفات ايشان به درس آيات عظام: امام خمينى, محقق داماد و علامه طباطبايى حاضر شد و بهره هاى فراوان برد و مورد توجه بسيار علامه طباطبايى واقع شد.
در سال 1309ق, به زادگاهش بازگشت و به تبليغ دين و جلساتِ مداوم تفسير, كه يكى از بهترين و منظم ترين جلسات مذهبى قزوين بود, تدريس (در مدرسه التفاتيه) و اقامه جماعت (در مسجد جامع) پرداخت و با حضور در جلسات (هيئت علميه قزوين) در پيشبرد اهداف دينى و به خصوص در انقلاب اسلامى و مبارزات روحانيت و مردم عليه رژيم شاه, حضور فعال داشت و نامش در ذيل اعلاميه هاى علماى شهر هماره ديده مى شد. پس از پيروزى انقلاب اسلامى, به نمايندگى مردم قزوين در اولين دوره مجلس شوراى اسلامى برگزيده شد. وى در سال 1377ش, از سوى مقام معظم رهبرى به امامت جماعت مسجد امام حسين(ع) تهران منصوب شد. معظم له علاقه اى بسيار به ساحت مقدس اهلبيت عصمت و طهارت ـ عليهم السلام ـ داشت و زيارت جامعه و عاشورا را مكرر از حفظ مى خواند. دلى مهربان داشت و در كمك به مستمندان و نيازمندان سر از پا نمى شناخت و سرپرست ايتام قزوين بود و حسينيه اى براى اهالى شهر, در مشهد مقدس بنياد گذاشت. سعه صدر, خلق خوش و تقوا و تهجّد, تواضع و فروتنى از ويژگى هاى بارز وى بود.
برخى از تأليفات وى عبارتند از:
1. زبدةالمقال فى خمس النبى والآل (تقريرات درس خمس آية اللّه بروجردى), مطبوع.
2. تقريرات درس فقه آية اللّه بروجردى. (صلاة و حج)
3. تقريرات درس فقه آية اللّه حجت.
4. جهاد نفس, مطبوع.
5. حقيقت در سيماى حق,مطبوع.
6. يك دوره فقه (در 10 جلد).
7. مباحث توحيد.
8. يك دوره اصول (مباحث الفاظ و عقليه).
سرانجام آن عالم بزرگوار پس از 84 سال زندگى, صبح روز پنجشنبه 27 صفرالخير 1421ق (12 خرداد 1379ش) در مسير زيارت حضرت على بن موسى الرضا ـ عليه السلام ـ همراه فرزندش برومندش, سردار سرافراز جبهه هاى جنگ و اسارت حضرت حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد على اكبر ابوترابى (1318ـ1379ش) ـ نماينده ولى فقيه در امور آزادگان و نماينده ولى فقيه در دانشگاه تهران, و نماينده مردم تهران در دوره چهارم و پنجم مجلس شوراى اسلامى ـ كه نمونه عينى و تجسّم عملى ايثار و تقوا و تعهّد و بى اعتنايى به زخارف دنيا, خدمت به مردم و عشق به اهلبيت ـ به گونه اى كه پس از آزادى از اسارت 10ساله اش در زندان هاى رژيم بعثى عراق, هر ساله پياده به زيارت امام رضا(ع) (9بار) مشرف شد ـ در اثر سانحه تصادف, چشم از جهان فرو بست و به اجداد طاهرينش پيوست. در غم فقدان اين دو بزرگ مرد, پيام هاى تسليت متعدد از سوى حضرت آية اللّه خامنه اى و مراجع تقليد, ارگان ها, نهادها و سازمان هاى مختلف صادر گرديد و پيكر پاكشان پس از تشييع بسيار باشكوه در تهران و قزوين و مشهد مقدس, در صحن عتيق حرم مطهر حضرت امام رضا(ع) مدفون شد و مجالس بزرگداشت مقام علمى و عملى آن دو تا مدت ها, در سراسر كشور برگزار شد.
* حجةالاسلام على حجتى كرمانى
حضرت حجةالاسلام والمسلمين آقاى حاج شيخ على حجتى كرمانى, از اساتيد دانشگاه تهران و يكى از نويسندگان بنام و مشهور بود. وى در سال 1316ش (1357ق) در كرمان در بيت علم و فضيلت به دنيا آمد. پدرش مرحوم حجةالاسلام والمسلمين حاج شيخ عبدالحسين حجتى كرمانى (م1377ق) يكى از چهره هاى مشهور روحانيت كرمان بود كه از زرتشتى گرى به اسلام گرويد و در نجف اشرف و قم تحصيلات خود را به پايان رسانيد و پس از آن به درخواست مردم كرمان و امر آية اللّه حاج شيخ عبدالكريم حايرى به زادگاهش بازگشت و در مسجد تاريخى ملك به اقامه جماعت و تبليغ دين پرداخت.
فقيد سعيد پس از اتمام تحصيلات متوسطه و اخذ ديپلم, به فراگيرى علوم دينى روى آورد و ادبيات را در مدرسه معصوميه آموخت و پس از آن به نجف اشرف مهاجرت كرد و حدود دو سال اقامت گزيد, سپس به حوزه علميه قم آمد و پس از تكميل سطوح عاليه نزد حضرات آيات: مكارم شيرازى و سبحانى به درس خارج فقه و اصول حضرات آيات عظام: امام خمينى, شريعتمدارى, گلپايگانى, شيخ مرتضى حايرى و درس فلسفه و تفسير استاد علامه طباطبايى حاضر شد و علاوه بر تحصيل, به تأليف و تصنيف پرداخت و سال ها در هيئت تحريريه مجله (مكتب اسلام) و مكتب تشيع حضور داشت و مقالات متعدد به رشته تحرير كشيد و همزمان به ايراد سخنرانى و تبليغ دين در نقاط مختلف كشور پرداخت.
در سال 1351ش به تهران مهاجرت كرد و يكسره به تبليغ و تأليف و تدريس پرداخت و گروه بسيارى از جوانان را هدايت نمود. از او كتاب هاى بسيارى ـ تأليف و ترجمه ـ به يادگار مانده, كه برخى از آنها عبارتند از:
1. بعثت
2. تاريخ و علوم قرآن.
3. سيره معصومان (6ج) ـ ترجمه بخشى از كتاب (اعيان الشيعة)
4. اسلام و تبعيضات نژادى.
5. اسلام آئين زندگى (ج1).
6. اسلام و فرهنگ قرن بيستم. (ترجمه)
7. تشيع مولود طبيعى اسلام.(ترجمه)
8. اقتصاد در مكتب اسلام (ترجمه و پاورقى).
9. حكومت در اسلام (مقدمه و پاورقى).
10. فاجعه تمدن و رسالت اسلام.
11. عصر امتياز ماشين.(به ضميمه آدم نه آدمك)
12. متد ديالكتيك ماركسيستى.
13. عقل و احساس.
14. از بردگى روم قديم تا ماركسيسم.
15. چهارده داستان.
16. دوازده مقاله.
17. درباره جمهورى اسلامى.
18. زن و انتخابات.
19. بلاهاى اجتماعى قرن ما.
20. آفريدگار جهان, كه اين سه كتاب را با همكارى آقايان: عميد زنجانى و زين العابدين قربانى نگاشته است.
21. لبنان به روايت امام موسى صدر و دكتر چمران.
22. مقدمه و پاورقى بر: خدا را چگونه بشناسيم, نوشته آية اللّه مكارم شيرازى.
23. پديده اى به نام قرآن (ترجمه (الظاهرة القرآنية) مالك بن نبى)
24. پاورقى بر: رهبران بزرگ و مسؤليت هاى بزرگ تر, نوشته آية اللّه مكارم شيرازى.
25. حج را چگونه انجام داده اى (ترجمه).
26. نيايش در رمضان (شرح ادعيه روزانه ماه مبارك رمضان).
27. سير قضاوت در ادوار مختلف تاريخ.
و كتاب هاى غير چاپى عبارتند از:
28. اسلام آئين زندگى (جلد 2تا5).
29. قاضى بُست (مجموعه 12 داستان).
30. امام و امامت.
31. ترجمه اسرار الصلاة (شهيد ثانى).
32. ترجمه تفسير جزء سى ام قرآن (از شيخ محمد عبده).
33. اصحاب كهف (ترجمه از كتاب توفيق الحكيم.
34. مجموعه سخنرانى ها, مقالات, نامه ها و مصاحبه هاى امام موسى صدر.
سرانجام پس از 63 سال زندگى و پس از زيارت عتبات عاليات عراق و سوريه, در روز سه شنبه 20 ارديبهشت 1379ش (سوم صفرالخير 1421ق) چشم از جهان فرو بست و پيكرش در دوشنبه 26 ارديبهشت پس از تشييع و نماز آية اللّه سيد موسى شبيرى زنجانى, در صحن حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه ـ سلام الله عليها ـ به خاك سپرده شد.
* استاد سيد ذى شأن حيدر جوادى
حضرت حجةالاسلام والمسلمين استاد سيد ذى شأن حيدر جوادى, يكى از مشهورترين علماى شيعه در هندوستان بود. فقيد سعيد در 22رجب 1357ق در روستاى (كرارى) از توابع (الله آباد) هند, در بيت علم و فضيلت زاده شد. پدرش مرحوم حجةالاسلام سيد محمدجواد از مدرسين و ائمه جماعت كرارى و شاعرى توانا بود.
معظم له, پس از دوران كودكى و نوجوانى و اخذ ديپلم, به مدرسه ناظميه لكهنو رفت و پنج سال به فراگيرى علوم دينى اشتغال داشت. سپس در سال 1373ق به نجف اشرف رفت و ادبيات را نزد مرحوم علامه شيخ محمدعلى مدرس افغانى و سطوح فقه و اصول را نزد حضرات آقايان: راستى كاشانى, شيخ محمدتقى آل راضى و شهيد مدنى فراگرفت و پس از آن به درس خارج آيات عظام: آقاى حكيم, آقاى خويى و شهيد سيد محمدباقر صدر شركت جُست و به استاد اخيرش, اختصاصى تامّ پيدا كرد و اين توقّف, 10سال به طول انجاميد. سال 1383ق, پس از اخذ اجازات متعدد روايى و امور حسبيه از مراجع تقليد نجف و اساتيدش به زادگاهش بازگشت و به خدمات دينى و علمى پرداخت. در 1384ق, به دعوت علماى الله آباد بدان شهر رفت و به مقابله جدى با تفكر مادى گرايى و بدعت وهابيت و تأليف و تدريس و سخنرانى پرداخت و در همان زمان با همكارى مرحوم حجةالاسلام استاد غلام عسكرى به تأسيس سازمان دينى (تنظيم المكاتب) ـ كه اينك يكى از بزرگ ترين و فعال ترين سازمان هاى دينى در هندوستان است و نزديك به 1000 مدرسه را تحت سرپرستى دارد ـ دست زد و پس از وفات ايشان, به سرپرستى آن پرداخت و تا پايان عمرش آن را اداره نمود. در سال 1398ق به ابوظبى رفت و در آنجا اقامت گزيد و سرپرستى شيعيان اردو زبان ـ و غير ايشان ـ را برعهده گرفت و به اقامه جماعت (در مسجد الرسول الاعظم) و تدريس و سخنرانى (در مركز حسينى) و هدايت مردم پرداخت و ده ها نفر از اهل تسنن را به تشيّع رهنمون ساخت و فعاليت هاى تبليغى گسترده اى را آغاز كرد و فعاليت هايش مورد تقدير تمام مسلمانان (شيعه و سنى) قرار گرفت. در سال 1408ق, (جامعه اماميه انوار العلوم) را در شهر الله آباد بنياد نهاد و علاوه بر آن, ده ها مسجد, مدرسه, حسينيه, كتابخانه و درمانگاه را در سراسر هندوستان پايه گذارى كرد. در سال 1418ق, با حكم مقام معظم رهبرى حضرت آية اللّه خامنه اى به وكالت تامه ايشان در هندوستان منصوب شد و به بمبئى مهاجرت كرد و به تدريس فقه (مستمسك العروة), سخنرانى, حلّ مشكلات دينى مردم, تأليف و تصنيف پرداخت و موفق شد شبكه جهانى اسلامى را در تلويزيون بمبئى (شبكه WIN) تأسيس نمايد و صداى اسلام را به اقصى نقاط هند برساند.
وى صريح اللهجه بود و منكرات را برنمى تافت و با جوانان بسيار صميمى بود. مقيد به مستحبات و اعمال ويژه ايام و تهجد در دل شب بود و عبادتش با گريه و خضوع همراه بود. هر كجا كه مى رفت به سخنرانى و اقامه سنن دينى و ترويج شعائر مذهبى و تأسيس مراكز فرهنگى مى پرداخت و 30مرتبه به سفر حج مشرف شد و خدمات ارزنده اى را به انقلاب اسلامى نمود, كه هرگز فراموش نخواهد شد. از او بيش از يكصد تأليف و پنجاه ترجمه و حدود پانزده هزار نوار صوتى و تصويرى و 1800 مقاله تنها در مجله (تنظيم المكاتب) برجاى مانده است.
وى به زبان هاى عربى, فارسى, اردو و انگليسى مسلط بود و اوقات بيكارى اش را به تأليف و ترجمه مى گذراند.
سرانجام آن مرد بزرگ, در عصر عاشوراى 1421ق (28 فروردين 1379ش), در 63 سالگى بدرود حيات گفت و در 12 محرم الحرام, پس از تشييع باشكوه و نماز حجةالاسلام سيد على عابد رضوى در الله آباد مدفون شد.
تأليفات علامه سيد ذيشان حيدر جوادى:
1. ترجمه و تفسير قرآن مجيد.
2. نقوش عصمت.
3. اجتهاد و تقليد.
4. اصول و فروع.
5. عقيده و جهاد.
6. ذكر و فكر.
7. كربلاشناسى.
8. رسالت الهيه.
9. آشنايى با نهج البلاغه.
10. حى على الصلاة.
11. حى على الفلاح.
12. حى على خيرالعمل.
13. قد قامت الصلاة.
14. اللّه اكبر.
15. لا اله الا اللّه.
16. كربلا.
17. فتنه صحابيت.
18. اهلبيت؟
19. تنظيم و تربيت.
20. خطبات زهرا سلام اللّه عليها.
21. خطبات ثانى زهرا(ع).
22. الزهراء المرضية.
23. زندگى و بندگى.
24. مطالعه قرآن.
25. اسلام كانظام عبادت.
26. اسلام كانظام اخلاق.
27. اسلام كانظام اقتصاد.
28. اسلام كانظام سياست.
29. اسلام كانظام تعزيرات.
30. قياس.
31. قمر بنى هاشم.
32. تحفة العاشقين.
33. تحفه رضويه.
34. خمس ايمانى فريضه.
35. خمس ايك حق آل محمد(ص).
36. نماز قرآن و سنت كى روشنى مين.
37. پرده.
38. بضعة الرسول.
39. عرفان رسالت.
40. مجالس و محافل ج2.
41. اسلام, دين عقيده و عمل.
42. حجت خدا حجت امام تك.
43. آخرى انقلاب.
44. امامت اور شريعت.
45. شهيد خامس.
46. روزه كيسے ركهين.
47. آسان ترين حج.
48. قواعد فقهيه.
49. قواعد اردو ادب.
50. كلام كليم (مجموعه شعر).
51. سلام كليم (مجموعه شعر).
52. پيام كليم (مجموعه شعر).
53. عزائيات كليم (مجموعه شعر).
54. آية اللّه حكيم, مسند فقاهت سے آخرى آرامگاه تك.
55. خاندان اور انسان.
56. اسلام شناسى.
57.اللّه كى راه مين دو سفر, سفر حج, سفر آخرت.
58. خمس ايك اسلامى ùيكس.
59. تبليغات ايمانى.
60. غيبت امام عصر اورهم.
61. ثواب الاعمال (عربى).
62. ترجمه خطبات جمعه.
63. اعمال عاشورا.
64. خلق عظيم.
65. علم رجال.
66. علم الحديث.
67. سوالنامه قرآن و عترت.
68. تفسير سوره حمد 2ج (زير چاپ).
69. تفسير سوره بقره 3ج (زير چاپ).
70. مختصر اعمال و فضائل ماههاى سال.
71. حسين منى.
72. اسلام كے تقاضے.
73. سؤال و جواب (جزء اول).
74. سؤال و جواب (جزء دوم).
75. سؤال و جواب (جزء سوم).
76. سؤال و جواب (جزء چهارم).
77. سؤال و جواب (جزء پنجم).
78. ترجمه زيارت ناحيه.
79. على ولى اللّه.
80. همارى عزادارى.
81. ترجمه دعاى ندبه.
82. ترجمه دعاى ابوحمزه ثمالى.
83. ترجمه دعاى عرفه.
84. ترجمه دعاى صنمى قريش.
85. ترجمه دعاى كميل.
86. ترجمه زيارت مفجعه.
87. اسلامى حكومت.
88. ولايت فقيه.
89. انا من حسين(ع).
90. تحفه شب نور.
91. مراسم عزا شرعى حدود.
92. بياض كليم (مجموعه شعر).
93. زمين اور زمين كربلا.
94. پاكيزه معاشره.
95. عورت و شريعت (اردو).
96. امام على(ع) (انگليسى).
97. حضرت فاطمه(ع) (انگليسى).
98. امام حسن(ع) (انگليسى).
99. امام زمان(عج) (انگليسى).
100. امام حسين(ع) (انگليسى).
101. امام صادق(ع) (انگليسى).
102. تقليد.
103. اسلام كا مالياتى نظام.
104. مسائل شريعت.
105. آخرى انقلاب.
ترجمه كتب شهيد السيد الصدر:
1. فدك فى التاريخ.
2. الإنسان المعاصر.
3. اقتصادنا (الجزء الاول).
4. اقتصادنا (الجزء الثانى).
5. المرسل والرسول والرسالة.
6. الفتاوى الواضحة.
7. منابع القدرة.
8. خلاصة الاقتصاد.
9. الخطوط التفصيلية.
10. بحث حول الولاية.
11. البنك اللاربوى.
12. حكومت اسلامى.
13. اسلام و تشيع.
ترجمه و شرح كتب علما:
1. شهداء الفضيلة (علامه امينى).
2. النص والإجتهاد (سيد شرف الدين).
3. قرآن حكيم و پيامبر آخر (شهيد پاكنژاد).
4. سيرتنا و سنتنا (علامه امينى).
5. الرسالة العملية آية اللّه خوئى.
6. منتخب الاحكام الشرعية آية اللّه خوئى.
7. منتخب حليةالمتقين (علامه مجلسى).
8. مرآة الرشاد, آية اللّه شيخ عبداللّه مامقانى.
9. الدراية شهيد ثانى.
10. ابوطالب مؤمن قريش (شيخ عبدالله خنيزى).
11. الإمام الصادق والمذاهب الأربعة (جزء اول).
12. الإمام الصادق والمذاهب الأربعة (جزء ثانى).
13. الامامة فى التشريع الاسلامى.
14. كتاب سليم ابن قيس الهلالى.
15. فلسفه انقلاب حسين(ع).
16. الوثائق التاريخية لثورة الحسين(ع).
17. معالم المدرستين (سيد مرتضى عسكرى).
18. خاك و خاك شفا.
19. ثم اهديتُ (دكتر محمد تيجانى).
20. آداب بندگى.
21. نظرية عدالة الصحابة (احمد حسين يعقوب).
22. اهل البيت فى الكتاب والسنة (محمدى رى شهرى).
23. ادعيه امام عصر(ع).
24. نزهة الناظر وتنبيه الخاطر (مجموعه ورام).
25. انوار عصمت.
26. مفاتيح الجنان.
27. ترجمه و شرح نهج البلاغه.
28. ترجمه و شرح صحيفه كامله سجاديه.
29. ترجمه و شرح اصول كافى.
30. صحيفه زهرا.
31. الفقه الميسر.
32. امام صادق.
33. رمضان فضائل و اعمال.
34. آموزش قرآن.
35. احاديث قدسيه.
* درگذشت استاد سيد علينقى امين
حضرت مستطاب حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد علينقى امين سبزوارى, يكى از ائمه جماعت تهران به شمار بود.
فقيد سعيد در سال 1337ق (1297ش) در سبزوار به دنيا آمد و پس از تحصيلات ابتدايى و كمى زبان فرانسه, در مدرسه (فصيحيه) به فراگيرى علوم دينى پرداخت و پس از استوارى ادبيات و سطوح, به درس خارج حضرات آيات: ميرزا حسن سيادتى, ميرزا مهدى فقاهتى, ميرزا حسين پيشنمازى و حجةالاسلام ميرزا آقا فاضل هاشمى حاضر شد و بنيه علمى اش را استوار ساخت. و همزمان با بهره ورى از پدرش امير سيدحسن امين الشريعة) و عمويش (مرحوم نظام العلماء), عرفان و ادبيات و سرودن شعر را فرا گرفت و به علم موسيقى هم آشنايى پيدا كرد. در سال 1340ش, به تهران آمد و به تأليف و تصنيف و اقامه جماعت و وعظ و ارشاد پرداخت و به نوشته خويش (در عموم علوم و فنون موسيقى و شعر دست داشت) و از آيات عظام: حكيم, شاهرودى, سيد عبدالاعلى سبزوارى, شيخ آقا بزرگ تهرانى و ديگران اجازه روايت و حسبيه داشت و ساليان فراوان در مسجد خاتم الانبيا ـ تهران پارس ـ به امامت و نشر احكام و تبليغ دين اشتغال داشت.
وى داراى تأليفات فراوان بود, كه از آن جمله اين كتاب ها به چاپ رسيده است:
1. پرتو حقيقت (خداشناسى)
2. جلوه حق (اسرار نماز و ادعيه آن)
3. خلاصة التواريخ
4. ديوان اشعار و قصايد و غزليات
5. ذخيرةالابرار
6. ادعيه قرآنى
7. اظهار نظر درباره نوشته ابن عربى به نام (مناقب چهارده معصوم)
وى, پس از 82 سال زندگى, در خرداد ماه 1379ش بدرود حيات گفت و در به خاك سپرده شد. ناصرالدين انصارى
* دكتر روحانى شهرى
دكتر محمدحسين روحانى شهرى از پژوهشگران و نويسندگان در سن 65 سالگى در جوار مرقد ثامن الائمه(ع) زندگانى را وداع گفت.
وى در روز شنبه 27 ذى الحجه 1354ق. مطابق با اول فروردين 1315ش. در روستاى (قصبه شهر) از توابع گناباد (جنوب استان خراسان) پا به عرصه گيتى نهاد. پدرش از روحانيون معروف گناباد بود.
دكتر روحانى شهرى از سن جوانى به تحصيل علوم دينى پرداخت و در حوزه هاى علميه مشهد مقدس و قم تحصيلات دينى را به پايان برد و به تحصيلات جديد روى آورد. در سال 1338ش. به اخذ ديپلم ادبى موفق گرديد و در سال 1348ش ليسانس فلسفه دريافت داشت و در سال 1352ش. فوق ليسانس زبان و ادبيات عرب گرفت. در سال 1354ش. از دانشگاه شيكاگو (آمريكا) فوق ليسانس بهداشت و تنظيم خانواده كسب كرد و سرانجام در سال 1362ش. از دانشگاه تهران دكتراى فرهنگ عربى و علوم قرآنى بدست آورد. از جمله مناصب و خدمات فرهنگى او مى توان به همكارى با راديو مشهد, همكارى با فرهنگستان زبان ايران (بيش از ده سال), استاد دانشگاه تهران (از سال 1354ش), از نويسندگان دايرةالمعارف تشيع و از نويسندگان دايرةالمعارف بزرگ اسلامى, اشاره كرد. نامبرده علاوه بر زبان مادرى خود به زبان هاى عربى و انگليسى تسلط كامل و به زبان فرانسوى آشنايى داشت. به هرحال زبان و نثر فارسى استاد, فخيم و استوار بود. به طورى كه مى كوشيد در آثار ترجمه اى و تأليفى خود از اين زبان بهره گيرد.
آثار قلمى دكتر روحانى شهرى به شرح زير است:
1. آشنايى با ادبيات نوين عرب.
2. آشنايى با علوم اسلامى.
3. آشنايى با علوم قرآنى.
4. آموزش جمعيت شناسى در دبستان ها.
5. آموزش و پرورش در نخستين سال هاى دبستان.
6. ادب سياسى.
7. ادب متعهّد.
8. ادب مقاومت, ترجمه, 1366ش, نشر نو تهران, 627ص.
9. ادب نوين الجزاير.
10. ادبيات عربى از آغاز تا فروپاشى بغداد.
11. اعلال تفصيلى (دوره كامل صرف عربى) با همكارى بهمن حميدى, 1372ش, انتشارات توس تهران.
12. باطنيان.
13. بهداشت و تنظيم خانواده از ديدگاه اسلام.
14. بيست وپنج پرسش و پاسخ درباره آموزش مسائل جمعيتى در آموزشگاه ها.
15. پيش درآمدى بر عرفان و تصوف.
16. پيش درآمدى بر نمايشنامه نويسى عربى.
17. پيوندهاى زناشويى در هنگام باردارى.
18. ترجمه تاريخ كامل (نوشته ابن اثير) در 30جلد, انتشارات اساطير تهران.
19. تاريخ معاصر كشورهاى عربى, ترجمه, دو جلد, 1367ش, انتشارات توس تهران.
20. تاريخ مفصّل عرب قبل از اسلام, ترجمه, ده جلد, جلد اول در سال 1367ش, كتاب سراى بابل.
21. تفسير كلامى قرآن مجيد, 1370ش, انتشارات توس, 348ص.
22. حكم غيابى, ترجمه.
23. در خاورميانه چه گذشت؟, ترجمه, 1357ش, انتشارات توس, تهران, 671ص.
24. در عراق چه مى گذرد؟.
25. دور الشعر العربى فى الحروب الصليبية.
26. راه صحيح تنظيم خانواده.
27. رسالت زبان در ادبيات, ترجمه, تهران, 1353ش, 202ص.
28. ستايش سايه بلند.
29. شصت وشش پرسش و پاسخ درباره تنظيم خانواده.
30. علم حديث.
31. فلسفه علم.
32. كتاب سبز.
33. كليات فلسفه.
34. مسائل و مشكلات آموزش جمعيت شناسى.
35. مسؤوليت هاى خانوادگى در اسلام.
36. منطق اسلامى (ريشه ها و پايه هاى آن), ترجمه.
37. نقد ادبى.
38. آزمايش ها و درمان هاى نازايى.
39. ترجمه قرآن كريم به فارسى.
40. فرهنگ واژگان انگليسى به فارسى.
دكتر روحانى شهرى پس از عمرى تلاش و كوشش سرانجام در روز چهارشنبه 6/رمضان/ 1420ق مطابق با 24/ آذر/ 1378ش بر اثر سكته قلبى در مشهد مقدس بدرود حيات گفت. پيكرش صبح روز جمعه با حضور جمعى از انديشمندان و فرهنگيان تشييع و به خاك سپرده شد.
* استاد برهانى
حجةالاسلام والمسلمين حاج سيد محمد برهانى, از فضلا و اساتيد معروف حوزه علميه شرق تهران, در پى ابتلا به بيمارى قلبى در سن 69 سالگى جهان فانى را وداع گفت.
ايشان در سال 1351ق. مطابق با 1311ش. در مُهر (واقع در جنوب استان فارس) چشم به جهان گشود. پدرش سيد احمد فرزند سيد محمد موسوى مُهرى از اعقاب دانشمند و پژوهشگر نامى جهان تشيع سيد هاشم بحرانى (درگذشته به سال 1107ق) مى باشد.
سيد محمد برهانى مقدمات و ادبيات را نزد دايى ارجمند خود سيد عبدالحسين حسينى مهرى آموخت و در سن 13 سالگى (1364ق) به نجف اشرف رهسپار شد و پس از تكميل دروس مقدماتى, كتب سطح را از محضر اساتيدى چون: سيد محمدباقر محلاتى, سيد يحيى مدرسى يزدى, سيد عباس مهرى, شيخ مجتبى لنكرانى و سيد على فانى (علامه اصفهانى) استفاده نمود و براى مدت كوتاهى در دروس خارج حضرات آيات: ميرزا حسن يزدى, سيد محسن طباطبايى حكيم, شيخ حسين حلى و سيد ابوالقاسم خويى شركت جست. نامبرده در سال 1369ق. به ايران بازگشت و در حوزه علميه قم توقف كرد و در دروس حضرات آيات: سيد محمدتقى خوانسارى, سيد حسين طباطبايى بروجردى و سيد محمد داماد يزدى نيز شركت كرد و از دانش آنان بهره مند شد. آنگاه از طرف آية اللّه بروجردى به آبادان مأموريت يافت و در آن سامان به تبليغ و ترويج و اقامه جماعت و تنوير افكار اشتغال ورزيد.
سرانجام در سال 1393ق مطابق با 1354ش. تهران را جهت فعاليت هاى علمى و مذهبى برگزيد و در حوزه علميه شرق به تدريس و تربيت طلاب و اقامه جماعت در مسجد وحدت و القاى دروس تفسيرى و اخلاقى اهتمام ورزيد.
آثار قلمى مرحوم استاد برهانى بدين قرار است:
1. تفسير الرسول(ص), در چند جلد.
2. فضائل العلم عن رسول الله(ص), دو جلد.
3. طبقات الرجال (از بيانات آية اللّه بروجردى استفاده شده).
4. دانش در اسلام, در شش جلد.
5. كانون پاكان, ترجمه ملتقى الاصفياء فى احوال الامام على والسبطين والزهراء (عليهم السلام).
6. غايةالمرام, ترجمه.
7. تبصرةالولى فيمن رأى الامام المهدى(عج), ترجمه.
8. حقوق عامه (شرح رساله حقوق امام زين العابدين(ع)).
9. التفسير عنه الشيعة (حاوى بيوگرافى مفسران شيعه و روش تفسيرى آنان), دو جلد.
10. فضائل السور و شأن نزولها.
11. بحث حول النشوء والارتقاء (ردّ بر داروين).
12. زندگينامه علامه بحرينى (سيد هاشم بحرانى), 1362ش, مكتبة النجاح تهران, 192ص.
13. مسانيد الرسول(ص) (در احكام و اخلاق و علوم مستند به حضرت رسول اكرم).
استاد برهانى سرانجام در صبح روز جمعه/ ذى القعده/ 1420ق. مطابق با 22/بهمن/ 1378ش. در تهران درگذشت. پيكرش صبح روز شنبه از مسجد وحدت تهران تشييع و در منزلى كه وقف حسينيه شده ـ در نارمك ـ به خاك سپرده شد.
* استاد ديهيم تبريزى
حاج محمد ديهيم, استاد, اديب و مورخ توانا و از معاريف خطه آذربايجان و مؤسس انجمن هاى ادبى در سن 95 سالگى جهان خاكى را وداع گفت.
وى در سال 1325ق. مطابق با 1286ش. در تبريز چشم به جهان باز كرد. پدرش آقا باقر ديهيم از تجّار متعين تبريز بود و در اثر راهنمايى و هدايت او به تحصيل رو آورد و رشته هاى ادبى و رياضى را به خوبى آموخت. در ضمن فعاليت هاى فرهنگى خويش به تجارت و روزنامه نگارى اشتغال پيدا كرد و از سال 1311ش. رسماً خدمات مطبوعاتى را آغاز نمود. در سال 1328ش. هفته نامه (آذر آبادگان) به صاحب امتيازى خود در تبريز منتشر ساخت. سپس سردبيرى دوره دوم روزنامه (شاهين) منتشر در تبريز كه از روزنامه هاى معروف آذربايجان بود, بر عهده گرفت.
ديهيم در صحنه هاى مهم سياسى روز نيز حضور داشت و در سال 1325ش. در بيرون راندن فرقه دموكرات از آذربايجان كوشش زيادى مبذول نمود و همچنين (جمعيت فدائيان آذربايجان) را رهبرى كرد. سرانجام تهران را براى فعاليت هاى سياسى و فرهنگى خود برگزيد و در سال 1335ش. به آن سامان رهسپار شد.
از اقدامات فرهنگى ماندگار او تأسيس انجمن هاى ادبى (مولوى), (صائب) و (آذربادگان) است و نيز در كار سازماندهى شانزده انجمن ادبى ديگر در سال هاى اخير در تهران, نقش فعالى داشت.
آثار قلمى ديهيم:
1. جبر, دو جلد, براى كلاس هاى اول و دوم متوسطه.
2. شرعيات, دو جلد, براى كلاس هاى پنجم و ششم ابتدايى.
3. هندسه, دو جلد, براى كلاس هاى پنجم و ششم ابتدايى.
4. دستور زبان فارسى, دو جلد, براى كلاس هاى ششم ابتدايى و اول متوسطه.
5. تعليمات مدنى, دو جلد, براى كلاس هاى پنجم و ششم ابتدايى.
6. حساب نو, دو جلد, براى كلاس هاى پنجم و ششم ابتدايى.
7. حل المسائل, در جبر و هندسه, سه جلد.
8. تاريخ, با همكارى دكتر يارى, سه جلد.
9. انشاى نو.
10. پيام ياران, از سوى انجمن ادبى آذر آبادگان چاپ شده.
11. دانشنامه و ديوان حكيم هيدجى, اهتمام, 1369ش, تبريز, 323ص.
12. مجموعه گل ها, از سوى انجمن ادبى مولوى چاپ شده.
13. گلچين.
14. جُنگ ديهيم.
15. خاطرات ديهيم, دو جلد.
16. تذكره شعراى آذربايجان (از قرن سوم تاكنون), پنج جلد, تبريز, چهار جلد آن تاكنون چاپ شده كه در بيش از سه هزار صفحه است.
استاد ديهيم در اوايل ذى القعده 1420ق. مطابق با اواخر بهمن 1378ش. در تهران ديده از جهان فرو بست.
* مقدّم دانايى
حجةالاسلام والمسلمين حاج ميرزا عبدالصمد مقدّم دانايى, از فضلاى معاصر تبريز در سن 75 سالگى درگذشت.
وى در سال 1345ق مطابق با 1305ش. در شهر تبريز, پا به عرصه حيات گذاشت. از نوجوانى در مدرسه طالبيه به تحصيل علوم دينى پرداخت. پس از آموختن مقدمات, دروس سطح را از محضر آيات: سيد محمد بادكوبه اى, شيخ جعفر شيخ الائمه راسته كوچه اى, ميرزا احمد اهرى, ميرزا حسن چلوپژزاده و سيد محمدكاظم طباطبايى مفيد بهره مند شد. در حدود سال 1368ق. رهسپار حوزه علميه قم شد و دروس خارج را از محضر حضرات آيات: سيد محمد حجت كوهكمرى, سيد محمدتقى خوانسارى و سيد حسين طباطبايى بروجردى استفاده نمود. تفسير را هم از علامه طباطبايى كسب كرد و خود مشغول تدريس متون كتب دينى شد. هفت سال تعلم و تعليم, روح شفاف ايشان را صيقل داد و از او دانشمندى فرهيخته ساخت.
حدود سال 1375ق. به زادگاه خويش مراجعت نمود. و به امور تدريس, اقامه جماعت و تفسير قرآن مجيد و بيان احكام الهى در مسجد (گازران) پرداخت.
استاد مقدم دانايى علاوه بر اشتغالات ياد شده, به تأليف كتب و نظم اشعار نيز مى پرداخت كه مى توان به آثار ذيل اشاره نمود:
1. مقالات اخلاقيه يا خطابات مقدميه.
2. مناجات دانايى.
3. توحيد يا خداشناسى. (مخطوط)
4. منظومه اى در منطق. (مخطوط)
5. ديوان اشعار (در مراثى), دو جلد.
6. نواى عندليب, در اشعار متفرقه.
ايشان در اواخر شعبان 1420ق. مطابق با اواسط/ آذر 1378ش. در تبريز به ديار باقى شتافت.
* دكتر زرّين كوب
دكتر عبدالحسين زرّين كوب, از اساتيد بنام ادبيات پارسى و پژوهشگران برجسته تاريخ در سن 77 سالگى دار فانى را وداع گفت.
وى در 27/ اسفند 1301ش در شهرستان بروجرد چشم به جهان گشود.
در هفت سالگى به مدرسه راه يافت و تحصيلات ابتدايى را در همان شهر به پايان رساند و در حدود سال 1317ش. رهسپار تهران شد و دوره دبيرستان را (سال تحصيلى 1319ش) در رشته ادبى با رتبه دوم سراسر كشور حائز گرديد. ايشان در اثر فشار زندگى از سال 1320ش. به خدمت معارف و فرهنگ درآمد و ابتدا در خرّم آباد و پس از چندى در زادگاه خود به تعليم و تربيت نوجوانان پرداخت.
سپس جهت ادامه تحصيل و تحقيق در سال 1324ش. مجدداً از بروجرد به تهران آمد و ضمن تدريس در مدارس متوسطه وارد دانشكده ادبيات شد و در سال 1327ش. با كسب عنوان رتبه اول موفق به دريافت ليسانس و بعد هم مشغول گذراندن دوره فوق ليسانس و دكترا گرديد. از جمله اساتيد او در اين دوره مى توان از آقايان: محمدتقى ملك الشعرا (بهار), عباس اقبال آشتيانى, عبدالعظيم قريب گركانى, احمد بهمنيار كرمانى و بديع الزمان فروزان فر, نام برد. در خارج از دانشگاه مدتى چند خدمت آية اللّه شيخ ابوالحسن شعرانى بود با مباحث حكمت و فلسفه آشنايى كامل يافت.
استاد زرين كوب در سال 1330ش. در كنار عده اى از دانشمندان و اساتيد براى مشاركت در طرح ترجمه مقالات (دايرةالمعارف بزرگ اسلام), چاپ هلند, دعوت شد و همكارى شايانى نمود.
وى در سال 1334ش. از رساله خود با عنوان (نقد شعر, تاريخ و اصول آن), كه زير نظر بديع الزمان فروزان فر تأليف شده بود, با موفقيت دفاع كرد و بنابر دعوت همين استاد, در دانشگاه تهران به تدريس اشتغال ورزيد. كار تدريس را با آموزش تاريخ اسلام, تاريخ اديان, تاريخ كلام, تاريخ تصوف اسلامى و تاريخ علوم پى گرفت.
نامبرده در سال هاى 1347ش. تا 1349ش در آمريكا به عنوان (استاد ميهمان) در دانشگاه هاى كاليفرنيا و پرينستون به تدريس تاريخ ايران و تاريخ عرفان پرداخت. پس از بازگشت به ايران, كار تدريس را در دو گروه تاريخ و ادبيات دانشگاه تهران دنبال كرد و در فاصله سال هاى 1355ـ1356ش. مديريت گروه ادبيات فارسى را پذيرفت.
شاعرى استاد از (دفتر ايام) آشكار مى گردد. اشعارى در آن درج شده كه نهايت استادى و ظرافت روح و احساس شاعرى را بيان مى كند. او با فروتنى بسيار, هنر شاعرى خود را كتمان مى نمايد و هرگز درباره آن سخن نمى گويد. شعر بلند (با مولاناى روم, از سرّ نى), داستان شگفت انگيز (حقيقت), داستان عبرت آموز (خليفه و انگشترى) و داستان گفتگوى (الماس و مرواريد) كه همه به زبان شعر در قالب مثنوى سروده شده, هريك با زيبايى و ژرفاى خاصّ خود, مفاهيم عالى شناخت و راه تعالى را رهنماست. حكايت همكارى استاد با مطبوعات از جوانى اش آغاز مى گردد و مقالات پُربار او در ماهنامه (سخن) و مجله (يغما) به تناوب درج مى شد و به سردبيرى هفته نامه (مهرگان) ـ منتشر در سال 1327ش. در تهران, ارگان جامعه ليسانسيه هاى دانشسراى عالى ـ نيز رسيد.
تأليفات و تحقيقات
همان گونه كه اشاره رفت, زمينه اصلى پژوهش استاد, مطالعه در تاريخ و فرهنگ اسلامى و نقد ادبى است. ايشان با تبحر در زبان فارسى و تسلط بر زبان و ادبيات عرب و آشنايى با چند زبان اروپايى و مشخصاً انگليسى و فرانسوى, آثار پُر ارزشى از خود به يادگار گذارد.
مجموعه تأليفات و پژوهش هاى استاد زرين كوب, نشان مى دهد كه زندگانى علمى خود را ميان تاريخ و ادبيات و فلسفه تقسيم كرده و در واقع بين اين سه رشته, براى خود پيوند و تلفيقى برقرار ساخته بود.
وى علاوه بر كارنامه درخشان فرهنگى, از همكاران نزديك استاد غلامحسين مصاحب در تأليف (دايرةالمعارف فارسى) بود. بيشتر مقالات تاريخ ايران پس از اسلام, تصوف, كلام, تاريخ, تمدن, فرق اسلام, معرفى كتب, شعرا و نويسندگان كه در اين دايرةالمعارف آمده به قلم شيواى ايشان است.
1. فلسفه شعر (يا تطور شعر و شاعرى در ايران), 1323ش, بروجرد, 80ص.
2. بنياد شعر فارسى (يا منابع شعر پارسى), ترجمه, 1326ش.
3. ادبيات فرانسه در قرون وسطى, ترجمه, تهران, 157ص, رقعى.
4. ادبيات فرانسه در دوره رنسانس, ترجمه, تهران, 141ص, جيبى.
5. متافيزيك, ترجمه با تعليقات, تهران, 1329ش, 93ص, رقعى.
6. دو قرن سكوت (سرگذشت حوادث و اوضاع تاريخى ايران در دو قرن اول اسلام از حمله عرب تا ظهور دولت طاهريان), تهران, 1330ش, 150ص.
ـ اين كتاب, نقدهايى نيز در پى داشت ـ
7. شرح قصيده ترسائيه خاقانى, ترجمه با تعليقات, 1322ش.
8. قرائت فارسى و تاريخ ادبيات, براى سال چهارم و پنجم دبيرستان, با همكارى جمعى از دانشمندان, دو جلد.
9. فارسى و دستور زبان, براى اول دبيرستان, با همكارى چهار نفر, سه جلد, 1335ش.
10. فنّ شعر, ترجمه, 1337ش, تهران, 242ص, رقعى, چاپ ديگر آن به نام (ارسطو و فن شعر) در سال 1357ش, تهران, 220ص, چاپ شد.
11. نقد ادبى (جستجو در اصول و طرق و مباحث نقادى با بررسى در تاريخ نقد و نقادان), دو جلد, اميركبير تهران, 1354ش.
12. ارزش ميراث صوفيه, 1342ش, تهران, 114ص, و چاپ هفتم در سال 1373ش, اميركبير, 316ص.
13. تاريخ ايران بعد از اسلام, 1343ش, تهران, 918ص.
14. با كاروان حله (مجموعه نقد ادبى, شامل 30 گفتار), تهران, 367ص, چاپ ششم با تجديدنظر و افزودن ده گفتار تازه, 1370ش, تهران, 475ص.
15. شعر بى دروغ, شعر بى نقاب (شامل بحث در فنون شاعرى, سبك و نقد شعر فارسى), تهران, 1346ش, 337ص.
16. بامداد اسلام (داستان آغاز اسلام و انتشار آن تا پايان دولت اموى), تهران, انتشارات صائب, 234ص, رقعى.
17. تك درخت (قصه رمزى و فلسفى), 1347ش, تهران, 26ص.
18. كارنامه اسلام, 1348ش, تهران, 244ص.
19. از كوچه رندان (درباره زندگى و انديشه حافظ), 1349ش, تهران, 239ص, رقعى.
20. يادداشت ها و انديشه ها (شامل 34 مقاله), 1351ش, كتابخانه طهورى تهران, 432ص.
21. فرار از مدرسه (درباره زندگى و انديشه غزالى), 1353ش, انجمن آثار ملى تهران, 420ص.
22. نه شرقى, نه غربى, انسانى (شامل 34 مقاله), اميركبير تهران, 694ص.
23. تاريخ در ترازو (درباره تاريخ نگرى و تاريخ نگارى), اميركبير تهران, 1354ش, 323ص.
24. از چيزهاى ديگر (شامل 19 مقاله), 1356ش, تهران, 370ص.
25. جستجو در تصوف ايران, تهران, 446ص.
26. نقد ادبى, با همكارى دكتر حميد زرين كوب, براى سال چهارم متوسطه رشته فرهنگ و ادب, 1358ش, 146ص.
27. دنباله جستجو در تصوف ايران, 1369ش, اميركبير تهران, 412ص.
28. با كاروان انديشه (شامل نه مقاله در زمينه هاى انديشه و اخلاق), 1363ش, اميركبير تهران, 426ص.
29. سيرى در شعر فارسى (بحثى انتقادى در شعر فارسى و تحول آن), انتشارات نوين تهران, 600ص.
30. سرّ نى (نقد و شرح تحليلى و تطبيقى مثنوى), دو جلد, انتشارات علمى تهران, 1364ش.
31. تاريخ مردم ايران (ايران قبل از اسلام), جلد اول, اميركبير تهران, 608ص. اما جلد دوم (از پايان ساسانيان تا پايان آل بويه), 592ص.
32. دفتر ايام (مجموعه گفتارها, انديشه ها و جستجوها), 1365ش, انتشارات علمى تهران, 391ص.
33. بحر در كوزه (نقد و تفسير قصه ها و تمثيل مثنوى), 1366ش, انتشارات علمى تهران, 616ص.
34. نقش بر آب (به همراه جستجويى چند در باب شعر حافظ, گلشن راز, گذشته نثر فارسى), 1368ش, انتشارات معين تهران, 752ص.
35. در قلمرو وجدان (سيرى در عقايد, اديان و اساطير), 1369ش, انتشارات علمى تهران, 611ص.
36. پله پله تا ملاقات خدا (درباره زندگى و انديشه و سلوك مولانا جلال الدين), 1370ش, انتشارات علمى تهران, 365ص.
37. پير گنجه (در جستجوى ناكجاآباد, درباره زندگى, آثار و انديشه نظامى), 1372ش, انتشارات سخن تهران, 359ص.
38. آشنايى با نقد ادبى, انتشارات سخن تهران, 508ص.
39. روزگاران ايران (گذشته باستانى ايران), انتشارات سخن تهران, 1373ش, 302ص.
40. روزگاران (از پايان ساسانيان تا تيموريان), انتشارات سخن تهران, 385ص.
41. روزگاران ديگر (از صفويه تا عصر حاضر), انتشارات سخن تهران, 312ص.
42. از گذشته ادبى ايران (مرورى بر نثر فارسى, سيرى در شعر فارسى), تهران, 588ص.
43. حكايت همچنان باقى (شامل 34 مقاله), 1367ش, انتشارات سخن تهران, 507ص.
44. از نى نامه (گزيده مثنوى معنوى), با همكارى همسرش دكتر قمر آريان, انتشارات سخن تهران.
45. زندگى و انديشه سعدى, انتشارات سخن تهران.
46. نردبان شكسته (بازسازى قسمتى از نردبان آسمان), انتشارات سخن.
47. شعله طور (نگاه ديگر بر زندگى و انديشه حلاّج).
48. عطار (نگاهى ديگر بر زندگى و انديشه عطار).
49. نردبان آسمان (شرح دو دفتر اول مثنوى), كه به سرقت رفت.
50. زندگى و انديشه امام على(ع), نيز به سرقت رفت.
51. ايرانيان و تاريخ (تاريخ سياسى ايران از آغاز تا امروز).
استاد زرين كوب كه عضو شوراى مشاوران عالى كتابخانه ملى و عضو شوراى عالى علمى مركز دايرةالمعارف بزرگ اسلامى بود, و ماه هاى آخر عمر خويش را در تدوين آثار درباره زندگى و انديشه هاى عطار, سعدى سپرى مى كرد, سرانجام در اثر بيمارى قلبى دراز مدت در صبح روز چهارشنبه 4/ جمادى الثانى/ 1420ق مطابق با 24/ شهريور/ 1378ش. در بيمارستان پارس تهران قالب تهى كرد و به معبود شتافت.
پيكرش صبح روز شنبه از مقابل بيمارستان پارس, به سمت دانشگاه تهران تشييع و پس از اداى احترام و نماز ميت توسط حجةالاسلام دكتر شيخ الاسلامى ـ رئيس دانشكده ادبيات ـ و اقشار مختلف, در قطعه 88 ـ ويژه هنرمندان و فرهيختگان ـ به خاك سپرده شد.
* زمرّديّان شيرازى
حاج احمد زمرّديان, فاضل گرانمايه پس از چهل سال پژوهش و نگارش در سن 83 سالگى در شيراز حيات را بدرود گفت.
استاد زمرّديان كه به (زار) تخلص مى كرد, به تاريخ ذى الحجه 1337ق. مهر/ 1298ش. در شهر شيراز پا به عرصه گيتى نهاد.
وى تحصيلات ابتدايى را در مدارس روزانه و تحصيلات متوسطه را به صورت شبانه سپرى نمود و پس از آن به مشاغل آزاد راهى بازار گرديد. ولى كسب دانش و معارف به صورت غير كلاسيك, از راه مطالعه و خودآموزى, تا پايان زندگى لحظه اى رها ننمود. ايشان به زبان عربى در حدّ استفاده از كتب و آثار نوشتارى و به زبان انگليسى در حدّ محاوره روزمره تسلط داشت. قرآن مجيد مونس دايمى آن مرحوم بود و در دهه 1340ش, جلسات قرائت و آموزش تلاوت هر هفته در منزلش داير بود.
تلفيق سه عشق: قرآن كريم, ادعيه شريفه و اشعار عرفانى, سبب ساز آن شد كه ايشان بتواند آثار قلمى ارزشمندى از خود به يادگار گذارد. رمز موفقيتش در ميدان پژوهش و نگارش, مطالعه بسيار و سير دقيق در آثار بزرگان بود. وى كتاب هاى تفسيرى, حديث و دعا, ادبيات و متون علمى و فلسفى و… را بسيار مطالعه مى كرد.
علامه طباطبايى صاحب تفسير (الميزان) در تقريظ خود بر كتاب (عشق و رستگارى) به تاريخ تير 1346ش. چنين مى نويسد:
(… كتابى است سهل و ممتنع و در عين حال كه با بيانى بسيار ساده به شرح فقرات شريفه اين دعاى عالى المضامين پرداخته شده, به معارف عاليه و لطائف دقيقه آن نيز اشاره رفته است).
(چيزى كه بسيار جلب توجه مى كند و حقاً موجب اعجاب مى باشد, تطبيقاتى است كه در هريك از فقرات دعا با كمال دقّت به آيات كريمه قرآنى شده و به اين ترتيب راهى كه قرن ها متروك بود, باز گرديده است…).
تأليفات
1. سرنوشت انسان در امر معاد, 1341ش, تهران, 510ص.
2. عشق و رستگارى در شرح دعاى ابوحمزه ثمالى, 1346ش. (چاپ اول) و 1362ش. (چاپ پنجم), انتشارات اسلاميه تهران, 662ص.
3. بيان حقيقت در شرح دعاى افتتاح, 1350ش, انتشارات اسلاميه تهران, 480ص.
4. معارف الهى در شرح دعاى سحر.
5. پيام حق در دانستنى هايى از قرآن.
6. على(ع) و كميل در شرح دعاى كميل, 1364ش. (چاپ سوم), انتشارات اميركبير تهران, 468ص.
7. مقام ولايت در شرح زيارت جامعه كبيره, 1364ش. (چاپ دوم), دفتر نشر فرهنگ اسلامى, 836ص.
8. حقيقت روح (دانشى اندك از علم الارواح), 1374ش. (چاپ چهارم), دفتر نشر فرهنگ اسلامى, 704ص.
9. ندبه و نشاط در شرح دعاى ندبه, 1373ش. (چاپ چهارم), دفتر نشر فرهنگ اسلامى, 792ص.
10. شيطان كيست و آيات شيطانى چيست؟, 1373ش, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, 212ص.
11. وصال العارفين در شرح دعاى عرفه امام حسين(ع), 1420ق, شيراز.
12. مجموعه اشعار (مخطوط) در مناسبات مختلف اشعارى سروده است و اگر با اشعارى كه در كتاب هاى ياد شده بالا تلفيق شود, بيش از هفتصد صفحه خواهد شد.
استاد زمرديان سرانجام پس از عمرى عبادت و خدمت و تحقيق در روز چهارشنبه 27 رمضان 1420ق. مطابق با 15 دى 1378ش. در پى بيمارى در شيراز بدرود حيات گفت و پيكرش پس از تشييعى باشكوه در قبرستان دارالرحمه به خاك سپرده شد. عبدالحسين جواهركلام
* انتشار فصلنامه (حوزه اصفهان)
نخستين شماره فصلنامه (حوزه اصفهان) به صاحب امتيازى دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم و به مديرمسؤلى آقاى احمد زادهوش و سردب
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة