حقوق فرزند و والدين در قبال يك ديگر
چون سخن بدينجا كشيد، مناسب است قدرى از وظايف فرزند و والدين در قبال همديگر و نيز كيفيت ارتباطشان مطالبى گفته شود:
فرزند نبايد پدر و مادرش را به اسم، صدا بزند و نبايد جلوتر از آنان راه برود يا قبل از ايشان بنشيند.
فردى به رسول اللَّه عرض كرد: حق اين فرزندم چيست؟
فرمود:
191-«تحسن اسمه و ادبه، و تضعه موضعا حسنا»
. يعنى: «نام نيك برايش اختيار كنى. درست ادبش نمايى و آينده خوبى را برايش در نظر بگيرى».
از سخنان آن حضرت است كه فرمود:
192-«من سعادة الرّجل الولد الصّالح»
. يعنى: «فرزند صالح از نشانههاى سعادت انسان است».
193- و فرمود:
«الولد للوالد ريحانة من اللَّه يشمّها بين عباده، و انّ ريحانتيّ الحسن و الحسين- عليهما السّلام- سمّيتهما باسم سبطى بنى اسرائيل شبرا و شبيرا»
. يعنى: «فرزند براى پدر همانند گلى است از جانب خدا كه او را مىبويد.
و همانا گل من حسن و حسين هستند كه آنها را همنام دو سبط بنى اسرائيل (فرزندان هارون) شبر و شبير قرار دادم».
«فضل بن ابى قره» از امام صادق-7- نقل كرده است كه فرمود:
194-«قال رسول اللَّه-6-: مرّ عيسى بن مريم-7- بقبر يعذّب صاحبه، ثمّ مرّ به من قابل فاذا هو لا يعذّب فقال: يا ربّ مررت بهذا القبر عام اوّل و كان يعذّب و مررت به العام فاذا هو ليس يعذّب! فاوحى اللَّه اليه انّه ادرك له ولد صالح فاصلح طريقا واوى يتيما فلهذا غفرت له بما عمل ابنه، ثمّ قال رسول اللَّه-6-: ميراث اللَّه عزّ و جلّ من عبده المؤمن ولد يعبده من بعده»
. يعنى: «حضرت رسول-6- فرمود: عيسى بن مريم-7- روزى گذارش بر قبرى افتاد كه صاحبش در عذاب بود، سال بعد كه از همان قبر گذر كرد، مشاهده كرد كه عذاب برطرف گرديده است عرض كرد: بار خدايا! سال قبل كه از اينجا مىگذشتم اين فرد در عذاب بود، اما امسال در عذاب نيست! پس خداوند متعال وحى فرستاد: فرزند صالحى از اين فرد باقى مانده كه:
راه را اصلاح مىكند[1]و يتيم را پناه مىدهد، به همين خاطر (يعنى عمل فرزندش) او را بخشيدم.
سپس رسول حق-6- فرمود: ارثى كه بنده مؤمن براى خدا به جاى مىگذارد، فرزندى است كه پس از او بندگى خدا كند».
آنگاه حضرت صادق-7- اين آيه را تلاوت فرمود كه خداوند متعال از زبان حضرت زكريا نقل مىكند كه:
ربّ ...فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا يَرِثُنِي وَ يَرِثُ مِنْ آلِ يَعْقُوبَ وَ اجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيًّا
[2].
يعنى: «پروردگارا! از جانب خود به من فرزندى عطا كن تا وارث من و خاندان يعقوب باشد و او را راضى قرار بده».
[1]- شايد منظور اين باشد كه جادهها را درست مىكند و شايد منظور، هدايت و اصلاح مردم به طريق حق باشد كه هر دو نيك است، اگر چه دومى افضل است.
[2]- سوره مريم، آيه 4- 6.
از رسول خدا-6و سلّم- نقل شده است كه فرمود:
195-«من ولد له اربعة اولاد و لم يسمّ احدهم باسمى، فقد جفانى».
يعنى: «كسى كه صاحب چهار فرزند شود ولى هيچ يك را به اسم من ننامد، به من جفا كرده است».
سليمان جعفرى نقل مىكند كه مىگويد: شنيدم امام كاظم-7- مىفرمود:
196-«لا يدخل الفقر ميتا فيه اسم محمّد او احمد او علىّ او الحسن او الحسين او طالب او عبد اللَّه او فاطمة من النّساء».
يعنى: «در خانهاى كه نام محمّد، يا احمد، يا على، يا حسن، يا حسين، يا طالب، يا عبد اللَّه، يا فاطمه از بين زنان باشد، فقر وارد نمىشود».
از امام باقر-7- نقل است كه فرمود:
197-«انّ الشّيطان اذا سمع مناديا ينادى: يا محمّد، يا علىّ، ذاب كما يذوب الرّصاص»
. يعنى: «هر وقت شيطان بشنود كسى نام محمد يا على را صدا مىزند، مانند سرب يا قلع، ذوب مىشود».
امام رضا-7- فرمود:
198-«لا يولد لنا مولود الّا سمّيناه محمّدا، فاذا مضى سبعة ايّام فان شئنا غيّرنا و الّا تركنا»
. يعنى: «هر گاه فرزندى بر ايمان به دنيا آيد تا يك هفته نامش را «محمد» مىگزاريم، پس از آن، اگر خواستيم تغيير مىدهيم و گر نه همان نام را اختيار مىنماييم».
و نيز فرمود:
199-«استحسنوا اسماءكم فانّكم تدعون بها يوم القيامة: قم يا فلان ابن فلان الى نورك، قم يا فلان ابن فلان لا نور لك»
.
يعنى: «براى فرزندانتان نام نيكو انتخاب كنيد، چون روز قيامت با همان نامها خوانده مىشويد (كه صدا مىرسد): اى فلانى پسر فلانى! برخيز به سوى نورت، اى فلانى فرزند فلانى تو برخيز نورى ندارى».
محمد بن يعقوب از حضرت صادق-7- نقل كرده است كه فرمود:
200-«اذا كان بامرأة احدكم حمل فاتى لها اربعة اشهر فليستقبل بها القبلة و ليضرب على جنبها و ليقل: اللّهمّ انّى قد سمّيته محمّدا فانّه يجعله ذكرا فان وفى بالاسم بارك اللَّه فيه، و ان رجع عن الاسم كان للَّه فيه الخيار، ان شاء اخذه و ان شاء تركه».
يعنى: «اگر همسرتان باردار است، چهار ماه كه گذشت، او را رو به قبله قرار داده بر پهلويش بزنيد و بگوييد خدايا! نامش را «محمد» گذاشتم. در اين صورت خداوند متعال او را پسر قرار خواهد داد. پس اگر به اين اسم وفا كرد و او را همين گونه ناميد، خداوند در او بركت قرار مىدهد و اگر از آن برگشت و اسم ديگرى انتخاب كرد، ذات اقدس الهى در اين صورت مختار است كه او را بگيرد يا بگذارد».
از رسول خدا-6- نقل شده است كه فرمود:
201-«من كان له حمل فنوى ان يسمّيه محمّدا او عليّا ولد له غلام».
يعنى: «كسى كه فرزندى در راه دارد اگر نيت كند كه نامش را محمد يا على بگذارد خداوند متعال به او پسر خواهد داد».
هر وقت به امام زين العابدين-7- بشارت مىدادند كه فرزندى برايتان به دنيا آمده، سؤال نمىفرمود كه آيا پسر است يا دختر، بلكه مىفرمود. آيا سالم و بىعيب است؟ اگر مىگفتند آرى، مىفرمود:
202-«الحمد للَّه الّذى لم يخلق منّى شيئا مشوّها»
. يعنى: «سپاس خدايى را كه از من فرزندى ناهنجار به دنيا نياورد».
امام كاظم-7- مىفرمود:
203-«سعد امرؤ لم يمت حتّى يرى خلفه من نفسه ولدا، ثمّ قال: فقد ارانى اللَّه خلفى من نفسى»
. يعنى: «مردى كه قبل از مرگ، فرزند جانشينش را ببيند سعادتمند است.
سپس فرمود: خداوند متعال جانشين مرا به من نشان داده است- در همين حال، حضرت به سوى فرزندشان امام رضا-7- اشاره كردند».
حضرت صادق-7- فرمود:
204-«انّ اللَّه ليرحم الوالد لشدّة حبّه لولده»
. يعنى: «خداوند بر پدر رحمت مىفرستد به خاطر شدّت محبت به فرزندش».
فردى از حضرت صادق-7- پرسيد: به چه كسى نيكى كنم؟
فرمود:
205-«والديك».
يعنى: «به پدر و مادرت». گفت: آن دو (از دنيا) رفتهاند، فرمود:
- «برّ ولدك»
. يعنى: «با فرزندت خوش رفتارى نما».
و نيز از آن حضرت نقل است كه فرمود:
206-«احبّوا الصّبيان و ارحموهم، و اذا وعدتموهم شيئا فاوفوا لهم فانّهم لا يرون الّا انّكم ترزقونهم»
. يعنى: «به بچهها محبت كنيد و بر آنان ترحّم نماييد و هر گاه به آنان وعدهاى داديد، بدان وفا كنيد، چون اينان شما را روزى رسان خويش مىدانند».
و همچنين آن حضرت فرمود:
207-«من قبّل ولده له حسنة، و من فرّحه فرّحه اللَّه يوم القيامة، و من علّمه القران دعى الابوان فكسيا حلّتين يضيء من نورها وجوه اهل الجنّة»
.
يعنى: «كسى كه فرزندش را ببوسد، حسنهاى برايش خواهد بود. و هر كس شادش كند، خداوند متعال روز قيامت او را شاد خواهد نمود. و هر كه به فرزندش قرآن بياموزد پدر و مادر را صدا زده دو جامه بر تنشان خواهند كرد كه از نور آن دو، چهره اهل بهشت روشن مىگردد».
فردى نزد رسول خاتم-6- آمد و گفت: من تاكنون هيچ بچهاى را نبوسيدهام، وقتى اين مرد برگشت، حضرت فرمود:
208-«هذا رجل عندنا من اهل النّار»
. يعنى: «اين مرد، نزد ما اهل آتش است».
روزى آن حضرت، مردى از انصار را ديد كه يكى از دو فرزندش را بوسيد و ديگرى را رها ساخت، فرمود:
209-«هلّا واسيت بينهما؟»
. يعنى: «چرا بين اين دو مساوات برقرار نمىكنى؟».
فردى گويد: نزد امام ابو الحسن موسى كاظم-7- از فرزندم شكايت كردم، فرمود:
210-«لا تضربه و اهجره و لا تطل».
يعنى: «او را نزن، بلكه از او دورى نما (و قهر كن) ولى اين را نيز طول مده».
رسول خدا هر روز صبح بر سر فرزندانش و فرزندان و فرزندانش دست مىكشيد، يك روز كه با مردم نماز مىگزارد، دو ركعت آخر را كوتاه نمود، وقتى نماز پايان پذيرفت، به آن حضرت عرض كردند اى رسول خدا-6- نماز را كوتاه خواندى، آيا در اين رابطه دستور تازهاى رسيده است؟ فرمود:
211-«و ما ذاك؟»
. يعنى: «مگر چه شده؟» گفتند: دو ركعت آخر را با تخفيف خواندى؟ فرمود:
- «او ما سمعتم صراخ الصّبىّ؟»
.
يعنى: «مگر صداى ناله و فرياد كودك را نشنيديد؟».
و در حديث ديگرى نقل شده است كه فرمود:
- «خشيت ان يشتغل به خاطر ابيه»
. يعنى: «ترسيدم كه خاطر پدرش به او مشغول گردد (و از توجه در نماز غافل بماند)».
بركات دختر
حضرت صادق-7- فرمود:
212-«انّ ابراهيم سأل ربّه ان يرزقه بنتا تبكيه و تندبه بعد الموت».
يعنى: «حضرت ابراهيم-7- از پروردگارش درخواست نمود كه دخترى به او عطا كند تا پس از مرگش بر پدر گريه و زارى نمايد».
رسول خدا-6- فرمود:
213-«نعم الولد البنات ملطّفات، مجهّزات، مونسات، مباركات، مفليات
». يعنى: «دختران، چه فرزندان خوبى هستند: مهربان، با جهاز، اهل انس و الفت، با بركت و با نظافت مىباشند».
حضرت صادق-7- فرمود:
214-«من تمنّى موتهنّ حرم اجرهنّ و لقى اللَّه عاصيا».
يعنى: «هر كس آرزوى مرگ دختران را داشته باشد، از ثواب دختر دارى محروم مىماند و با بار گناه، خداوند را ملاقات خواهد نمود».
و همچنين فرمود:
215-«ايّما رجل دعا على ولده اورثه اللَّه الفقر».
يعنى: «هر كس بر فرزندش نفرين كند، خداوند متعال او را دچار فقر خواهد نمود».