گفت: چه كنم كه در عمل من اخلاص باشد؟ فرمود:
- «اقتد بنبيّك- يا معاذ- في اليقين»
. يعنى: «اى معاذ! در يقين (به توحيد) به پيامبرت اقتدا كن».
«معاذ» گويد: گفتم: تو رسول خدايى و من معاذم فرمود:
- «و ان كان في عملك تقصير- يا معاذ- فاقطع لسانك عن اخوانك و عن حملة القرآن، و لتكن ذنوبك عليك لا تحمّلها على اخوانك، و لا تزكّ نفسك بتذميم اخوانك، و لا ترفع نفسك بوضع اخوانك، و لا تراء بعملك، و لا تدخل من الدّنيا في الآخرة، و لا تفحش في مجلسك لكى يحذروك لسوء خلقك، و لا تناج مع رجل و انت مع آخر، و لا تعظم على النّاس فتنقطع عنك خيرات الدّنيا، و لا تمزق النّاس فتمزقك كلاب اهل النّار، قال اللَّه تعالى:وَ النَّاشِطاتِ نَشْطاً
[1].
يعنى: (اى معاذ!) اگر در عملت كوتاهى هست (آن را از اين راهها جبران كن:) زبانت را از سخن گفتن در مورد برادران دينى و حاملان قرآن، كوتاه كن، گناهت را به حساب خودت بياور و بر دوش برادرانت نينداز، مبادا از طريق مذمت برادران دينى، بخواهى خودت را موجّه و پاك جلوه دهى، خود را به قيمت پايين آوردن برادرانت بالا نبر، با عملت ريا نكن، ذرّهاى از اغراض دنيايى را در كارهاى اخروى دخالت نده، در نشست و برخاستهايت، بد زبان نباش تا مردم به خاطر اخلاق بدت از تو كناره بگيرند، اگر فرد سومى در مجلس هست، «نجوا»[2]نكن، بر مردم بزرگى ننما كه خيرات دنيا از تو قطع خواهد شد، بر مردم «طعنه»[3]نزن كه سگهاى اهل جهنم بر تو طعنه خواهند زد، خداوند متعال مىفرمايد: قسم به
[1]- سوره نازعات آيه 2.
[2]- سخن پنهانى، در گوشى صحبت كردن.
[3]- نيزه زدن، ملامت و سرزنش كردن، كنايه زدن.
ناشطات!».
«أ فتدري ما النّاشطات؟ انّها كلاب اهل النّار تنشط اللحم و العظم»
. يعنى: «آيا مىدانى «ناشطات» كيانند؟ آنها سگهاى اهل جهنماند كه گوشت و استخوان را مىگزند».
عرض كردم: چه كسى طاقت حمل اين اوصاف را دارد؟ فرمود:
- «يا معاذ، انّه يسير على من يسّره اللَّه تعالى عليه».
يعنى: «اى معاذ! اين كارها براى كسى كه خداوند آنها را برايش آسان كند، سهل خواهد بود».
راوى گويد: آنقدر كه «معاذ» اين حديث را تلاوت مىكرد، قرآن را تلاوت نمىنمود.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
باب پنجم
ذكر- تشويق به ذكر- فصل: استحباب ذكر در هر وقت- فصل: استحباب ذكر در هر مجلس- فصل: تأكيد استحباب ذكر در ميان غافلين- فصل: بهترين اوقات ذكر[1]- فصل: استحباب مخفى نمودن ذكر- فصل: انواع ذكر- فصل: بهترين اوقات ذكر[2]- فصل: دعاهاى مختص به اوقات مخصوص- فصل: شفا خواستن به واسطه دعا و نوشتن آن
[1]- مؤلف محترم دو فصل تحت همين عنوان به همين ترتيبى كه ذكر شده، آورده است.
[2]- مؤلف محترم دو فصل تحت همين عنوان به همين ترتيبى كه ذكر شده، آورده است.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
ذكر
چون هدف از نوشتن اين كتاب، تنبيه بر فضيلت دعا و اشاره به وظايف دعاكننده بود كه بر اين اساس، مطالب به حدّ كفايت بيان شد، لذا مناسب ديديم بعد از آن، اشارهاى هم به مسأله «ذكر» داشته باشيم كه خود در فضيلت، همرتبه دعاست و تشويقاتى همانند «تشويق به دعا» بدان رسيده است. و نيز ذكر فوايد دعا را هم در بردارد، خواستههاى انسان را برآورده مىكند و بلاها را از او دور مىنمايد.
تشويق به ذكر
همچنان كه عقل و نقل هر دو ما را به «لزوم دعا» راهنمايى مىكردند، نسبت به «ذكر» نيز اين حكم را دارند. گذشت كه دعا موجب از بين رفتن بلاهاى موجود و دفع بديهاى موعود است. به واسطه دعاست كه منفعت براى انسان به دست مىآيد و از همين طريق، دوام مىيابد، «ذكر» هم همين فوايد را در بردارد، پس هم عقل و هم نقل ما را بدان تشويق مىنمايند:
اما عقل
هر انسانى كه به او نعمتى رسيده، عقلش حكم به لزوم شكرگزارى مىنمايد و «شكر» هم خود قسمى از اقسام «ذكر» است. علاوه بر اين، «ذكر» موجب دفع ضررا احتمالى است و عقلا ضرورى است كه دفع ضرر احتمالى در صورت وجود قدرت، واجب است. دفع ضرر به واسطه «ذكر» را از روايات زير مىتوان به دست آورد: «حسين بن زيد» از امام صادق-7- روايت كرده است كه فرمود:
621-«قال رسول اللَّه-6-: ما من قوم اجتمعوا في مجلس فلم يذكروا اللَّه و لم يصلّوا على نبيّهم الّا كان ذلك المجلس حسرة و وبالا عليهم يوم القيامة
». يعنى: «رسول خدا-6- فرمود: هيچ قومى در مجلسى گرد هم جمع نشدند در حالى كه نه خدا را ياد كنند و نه بر پيامبرشان درود
بفرستند مگر آنكه در روز قيامت، آن مجلس موجب حسرت و وبالشان خواهد گرديد».
از امام صادق-7- روايت است كه فرمود:
- «ما اجتمع قوم في مجلس لم يذكروا اللَّه و لم يذكرونا الّا كان ذلك المجلس حسرة عليهم يوم القيامة»
[1].
يعنى: «هيچ قومى در مجلسى گرد هم جمع نشدند كه نه خداوند ياد شود و نه ما (اهل بيت) مگر آنكه روز قيامت، آن مجلس، موجب حسرتشان مىگردد».
و فرمود:
622-«يموت المؤمن بكلّ ميتة الّا الصّاعقة لا تأخذه و هو يذكر اللَّه
». يعنى: «مؤمن به هر شكلى ممكن است بميرد مگر صاعقه[2]، كه اگر در حال ذكر خدا باشد، او را نمىگيرد».
اما نقل
از آيات قرآن:
قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ[3].
يعنى: «بگو خدا، سپس آنان را در گفتگوهاى لجاجت آميزشان رها كن تا بازى كنند».
وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً[4].
يعنى: «پروردگارت را در دل خود، به تضرع و ترس ياد كن».
[1]- در حديث 648 خواهد آمد.
[2]- به آتشى كه بر اثر رعد و برق شديد پديد آيد« صاعقه» گويند.
[3]- سوره انعام، آيه 91.
[4]- سوره اعراف، آيه 205.