فصل دوّم: كار ويژهها و عملكردها
كار ويژهها و عملكردها 290
يك. كار ويژه سياسى و اجتماعى 291
1- 1. كاركرد سياسى- مديريتى 294
1- 2. رعايت عدالت سياسى 297
1- 3. عملكرد قضايى 300
1. 4. عملكرد تقنينى 305
1- 5. عملكرد نظامى و امنيتى 307
1. 6. احياگرى و اصلاحات اجتماعى 310
دو. كار ويژه فرهنگى و دينى 313
2- 1. كاركرد اخلاقى و تربيتى 316
2- 2. كاركرد دينى و تبليغى 324
2- 3. كاركرد علمى و فكرى 329
سه. كار ويژه اقتصادى و عمرانى 335
3- 1. كاركرد توليدى و عمرانى: 339
3- 2. كاركرد رفاهى و خدماتى: 343
3- 3. كاركرد توزيعى و اصلاحى 347
فصل سوّم: پيامدها و بروندادها
پيامدها و بروندادها 354
يك. عدالت و امنيت 356
دو. معنويت و عقلانيت (تكامل) 361
سه. توسعه و رفاه 372
نتيجهگيرى 377
فهرست منابع 385
مقدمه ناشر
در ميان مباحث مهدويت، يكى از مقولاتى كه پرداختن به آن، بسيار بايسته است، تبيين آينده و ارائه ديدگاهى جامع و كارآمد در اين زمينه است.
به رغم انديشهسازانى كه آينده جهان را تيرهوتار معرفى مىكنند و نيز كسانىكه آينده را به نفع خود القا و نظام رو به افول خويش را برتر و نجاتبخش تبليغ مىنمايند؛ شايسته است انديشمندان آگاه و متعهد، «نظام روشن موعود» اديان- به خصوص اسلام- را با ذكر ابعاد مختلف آن، تبيين كنند و در مقابل انبوه فرقهها و ايسمها- كه در رشد و تعالى بشر ركود ايجاد كردهاند- آينده سبز و روشن را براى بشريت ترسيم نمايند.
بر اين اساس بنياد فرهنگى حضرت مهدى موعود (عج)، در كنار فعاليتها و منشورات گوناگون خود، نسبت به اين امر خطير، اهتمام ورزيده و در قدم اول به دنبال ارائه نظريات آيندهنگر و مقايسه آن با انديشه نورانى «مهدويت» و تبيين وجوه برتر آن- به خصوص در مقولههاى سياسى- است تا زمينهاى مناسب براى ارائه استراتژى مهدويت و ترسيم مسائل كاربردى آن براى امروز و فرداى بهتر باشد.
آينده جهان (دولت و سياست در انديشه مهدويت)، عنوانپژوهشى است كه جناب آقاى رحيم كارگر در اين عرصه ارائه نموده و در آن به دولت و سياست و ديدگاههاى متفاوت در اينباره و نيز ماهيت، ساختار، كاركرد و پيامدهاى «دولت مهدوى» پرداختهاند.
اميدواريم اين تلاش، مقدمهاى باشد براى كوششهاى بيشتر در اين عرصه و مورد رضايت و عنايت حضرت بقية اللّه الاعظم قرار گيرد.
بنياد فرهنگى حضرت مهدى موعود (عج)
مركز تخصصى مهدويت
زمستان 83
[مقدمه مولف]
به نام خداوند گسترده مهرپژوهش و نگارش در عرصه شكوهمند و متعالى «مهدويت»- به خصوص انگاره بنيادين دولت مهدوى- امرى بس دشوار و ارزشمند است. از طرفى شناخت فرجام نهايى «دولت و سياست»، پرجاذبه و انديشهبرانگيز است و تصوير آينده زندگى بشر و پيوند ژرف آن با سرنوشت دولت و سياست، مورد توجّه ديرين بيشتر اديان، نحلههاى فكرى، مكاتب سياسى و ... بوده است. اين انگاره، ارتباطى عميق و اساسى با انديشه «مهدويت» در اسلام دارد و بايستگى دولت مهدوى در آينده و ويژگىها و راهبردهاى آن، به صورت گسترده و جدّى، در نصوص دينى طرح شده است.
«انديشه مهدويت»، پاسخگويى كامل و جامع به خواسته و نياز ديرين انسانها در اصلاح وضعيت نابسامان زندگى بشرى است و «دولت مهدوى»، عهدهدار رفع تمامى اين كاستىها و ناراستىها- براساس محوريت دين، اخلاق و معنويت- است. شناخت و تبيين اين طرح كمالگرايانه و ارائه تصويرى روشن از آينده موعود، نياز به پژوهش و تحقيقات گسترده و علمى دارد.
در نگاشته حاضر، بخش مهمى از آن (دولت و سياست در انديشه مهدويت) مورد بحث قرار گرفته است. اميد است اين حركت، آغازى براى انجام دادن پژوهشهاى علمى و مستند و طرح موضوعات گوناگون سياسى درباره مهدويت باشد.
بايسته است سپاس و تشكر عميق خود را از استاد ارجمندم دكتر داود فيرحى- كه اين پژوهش با راهنمايىهاى كريمانه ايشان به سامان رسيد- و نيز از استاد گرانقدرم دكتر عليرضا صدرا- كه نظرات و مشورتهاى ايشان برايم پربهره بود- اعلام دارم.
همچنين از راهنمايىهاى بىدريغ دكتر غلام رضا بهروز لك و دكتر نجف لكزايى و همكارى كاركنان مؤسسه آموزش عالى باقر العلوم سپاس فراوان دارم.
و نيز از بذل عنايت و راهنمايىهاى پرفايده سرور گرامى حجت الاسلام
و المسلمين مجتبى كلباسى (مدير انديشور مركز تخصصى مهدويت) و مساعدت دوستان عزيزم احمد مسعوديان و سيد صلاح الدين موسوى و ساير دوستان ارجمند در مركز تخصصى مهدويت تشكر فراوان دارم.
بر خود لازم مىدانم به جهت صبر و بردبارى همسر و فرزندانم و فراهم ساختن محيطى مناسب براى اتمام اين پژوهش، سپاس ويژهاى از ايشان داشته باشم.
اميد است اين ارمغان درويشانه، مورد قبول حضرت حق و پسند خاطر آن يار غايب از نظر و سالار مهر و نور قرار گيرد و نگاه عطوفت او، شامل حال اين جانب و پدر و مادر گرامىام شود.
آنانكه خاك را به نظر كيميا كنند
آيا شود كه گوشه چشمى به ما كنند؟
دردم نهفته به ز طبيبان مدعى
باشد كه از خزانه غيبم دوا كنند!
رحيم كارگر
بخش اول: كليات و چهارچوب نظرى
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
پيشدرآمد
«آينده»، كليد واژه، مفهوم و انگارهاى است كه انديشه و تأمّل درباره آن، براى همگان جالب و پرجاذبه است. مردم دوست دارند بدانند سرنوشت جهان در آينده چگونه رقم خواهد خورد؟ تاريخ بشرى به كدام سمت حركت مىكند؟ انسان چه برنامه و تصميمى براى آينده بگيرد؟ آيا دنيا به سمت پيشرفت و توسعه حركت مىكند يا تعالى و تكامل؟ در آينده نزديك يا دور، زندگى بشرى چگونه خواهد بود؟ آيا وعدههاى اديان و مكاتب درباره آينده تحقّق خواهد يافت يا نه؟ آيا بشر در آينده به راحتى، امنيت، رفاه و آسايش دست خواهد يافت؟ آيا جنگها، كشتارها و ستيزهجويىها در انتظار انسان است؟ باتوجّه به پيشرفت مادى بشر، وضعيت تكنولوژى و صنعت چگونه خواهد بود؟ آيا انباشت سلاحهاى هستهاى، ميكربى، هيدروژنى و ... جهان را با خطر نابودى مواجه نمىسازد؟ و ...
با رخنمايى اينگونه پرسشها و صدها سؤال ديگر، توجه به آينده، ضرورت و اهميت ويژهاى يافته است و دولتها و صاحبان دانش و انديشه، همواره به فكر برنامهريزى و سياستگذارى (در عرصه اقتصاد، سياست، امنيت، مديريت و ...) براى آينده و پيشدستى در برابر مشكلات احتمالى بودهاند و يا خواستهاند آيندهاى مطمئن و توسعهآميز براى كشورهاى خود رقم زنند.
از طرف ديگر پديدهها و تحولات سريع و شگرفى كه در عرصه بينالملل رخ
داده (مانند تحولات جهانى شدن و پيشرفتهاى فنّآورى اطلاعاتى و ارتباطاتى و تشكيل دهكده جهانى و ...) باعث شده كه انديشمندان و فيلسوفان توجّه ويژهاى نسبت به آينده جهان داشته باشند و درباره خطرات و تحوّلات احتمالى هشدارهايى بدهند.
اديان- به خصوص دين اسلام- نيز توجّه ويژهاى به آينده بشر دارند و افقى روشن و اميدوارانه فراروى انسان گشودهاند و آيندهاى توأم با عدالت، امنيت، معنويت و پيشرفت براى جهان پيشبينى كردهاند. اين وعده و بشارت به دست خاتم اوصيا، موعود آسمانى و حجت الهى، تحقق خواهد يافت.
پس مطالعه و پژوهش درباره «آينده»، در حالحاضر اهميت و ضرورت ويژهاى يافته و «آيندهپژوهى»- هرچند با پيشينه اندك و نوظهورى- جايگاه مهم و برجستهاى در ميان علوم پيدا كرده و بهعنوان يكى از رشتههاى علمى، مطرح گرديده است.
در رابطه با آينده، اصطلاحات و الفاظ گوناگونى از قبيل: فرجاممندى، آيندهنگرى، پيشبينى، سرنوشتباورى، آيندهباورى، غيبگويى، آيندهشناسى، دورانديشى و ... به كار مىرود؛ اما آنچه اهميت دارد «روشمند كردن پژوهش درباره آينده» و نشان دادن تصويرى جامع و نزديك به واقع از آينده است. بر اين اساس فهم «آينده»، «تصويرسازى واقعبينانه از آينده» و «روشمند كردن پژوهش درباره آينده»، امرى بايسته و ضرورى به نظر مىرسد.
از آنجايىكه موضوع اين پژوهش، «مهدويت و آينده دولت» است، لذا دو انگاره «آيندهپژوهى» و «مهدويتپژوهى» مطرح مىشود كه در ابتدا بايد ايندو توضيح داده شود:
1. آيندهپژوهى، اعم از غايت و نهايتپژوهى است. مهدويتپژوهى از اين حيث، جزئى از آيندهپژوهى است. البته مهدويت، آينده نهايى و بلند برد محسوب مىگردد.
2. آيندهپژوهى، كلّى و مفهومى است؛ حال اينكه مهدويتپژوهى، مصداقى است؛ آنهم در مورد همان يك مصداق تام و تمام. از طرفى جزئيات آينده جهان در