3- صبر و حلم
صبر از خصائصي است که در اخلاق اسلام بر آن بسيار تأکيد شده است، انسان مسلمان در زندگي فردي و اجتماعي خويش، در راه هدف هايي مبارزه ميکند و با مشکلاتي نيز روبرو است، بدون خصلت صبر، پيروزي بر مشکلات و رسيدن به هدفها آسان نيست.
انسان زودرنج و کم حوصله، نزد ديگران سبک و بيمقدار است و از ميدان امتحان نيز، سربلند بيرون نميآيد، ولي همه مردم، انسان خويشتن دار و پرحوصله را دوست دارند، وجود او را مفيد ميدانند.
روزه (به ويژه در روزهاي گرم و طولاني تابستان که فشار تشنگي طاقتفرسا ميشود) بطور چشمگيري به انسان صبر و مقاومت ميبخشد و تحمل رنج و سختي را بر آدمي آسان ميسازد.
قرآن کريم با توجه به همين اثر است که از روزه به «صبر» تعبير کرده است«وَاسْتَعينُوا بِالصَّبْرِ و الصَّلواةِ...»؛[1]از صبر (روزه) و نماز کمک بگيريد...
و پيامبر گرامي اسلامصلياللهعلیهوآلهماه رمضان را ماه صبر ناميدهاند و فرمودهاند:«شَهْرُ الصَّبْرِ وَ اِنَّ الْصَّبْرَ ثَوابُهُ الْجَنَّةُ»؛[2]رمضان ماه صبر است و پاداش صبر، بهشت است.
[1]. سوره بقره/45 .
[2]. کافي ، ج4 ، ص 66 .
4- فروتني و تواضع
خودبزرگبيني وغرور،خصلت زشتياست که انسان را در اجتماع از چشم ديگران مياندازد.
انسان مغرور، هميشه تنهاست، هيچکس دوست ندارد با او رفت و آمد کند؛ چرا که کسي حاضر نيست، فخرفروشي او را تحمل کند و خود را نزد او کوچک نمايد.
انسان با روزه گرفتن، ناتواني و بيچارگي خود را در مييابد و باور ميکند که فروتني و تواضع، امري پسنديده است.
5- دوري از گناهان
با گرسنگي و تشنگي، شهوت انسان فروکش ميکند و شيريني ترک خواستههاي حيواني را در مييابد و براي رسيدن به لذّت بالاتر، از لذت هاي زودگذر دنيا دست بر ميدارد.
اگر لذت ترک لذت بداني دگر لذت نفس، لذت نخواني
6- کمخوري
پزشکان معتقدند که علاج برخي از بيماري ها، کمخوري است و پرخوري، علت بسياري از امراض است. وقتي معدۀ انسان خالي از غذا باشد، مغز، آمادگي بيشتر براي تفکر و توجه به علم و دانش پيدا ميکند و ما با روزه گرفتن به اين حقيقت پي ميبريم، رسول خداصلياللهعلیهوآلهنيز در اين زمينه ميفرمايد: «معده، مرکز بيماري ها و پرهيز و کم خوردن، سرآمد همۀ
درمان هاست».[1]
7- همدردي با محرومان
کسي که در رفاه زندگي ميکند و مزۀ گرسنگي را نچشيده، از درد بيچارگان و گرسنگان بيخبر است چنين انساني با گرفتن روزه، از خواب غفلت بيدار ميشود و به فکر کمک به افراد بيبضاعت ميافتد و اين زمينهساز از بين رفتن فاصله طبقاتي در جامعه است.
آري احسان نمودن به فقراء و ارباب حاجت، از فوايد روزه است، چرا که به سبب روزه و ادراک گرسنگي، حال فقراء و اهل مسکنت بر او ظاهر ميشود و ميداند که ايشان چه ميکشيدهاند و چه ميکشند و اين باعث رقّتِ قلب و احسان نمودن به ايشان ميشود.
8- زياد شدن تضرّع و خشوع
فائده ديگر، زياد شدنِ تضرّع و خشوع است، چرا که روزه باعثِ قلّتِ کدورت و تخفيف تيرگي دل است و جلاي دل موجب تضرّع و خشوع است و تضرّع و خشوع موجب قرب الهي است و نيز باعث زيادتي رسوخ التجاء است به جناب عزّت، چرا که روزه، موجب صفا و جلاي دل است و جلاي دل، موجب اُنس بباري تعالي و قطع از مخلوق است.
در روزه آن قدر فوائد هست که به حيطۀ ضبط در نميآيد و آنچه بيان شد کافي است از براي هر که صاحب عقل و هوش است و توفيق عمل دارد.
[1]. بحارالانوار، ج 52 ، ص 290.
9- تقويت حافظه
اثري که روزه در افزايش حافظه ميبخشد، تأثيري فيزيولوژيکي است که در نتيجۀ رسيدن غذاهاي پاک پس از چند ساعت بي غذايي در سلول هاي مغز بوجود ميآورد.
همانطوري که خوابيدن در شب تأثير فيزيولوژي ميبخشد که نتيجۀ آن، در وقت صبح ظاهر ميگردد، اگر در آن زمان بخواهيد معلوماتي را به حافظه بدهيد، براحتي ميپذيرد، در اثر اين که از آرامش و سکون بالائي برخوردار است.
از فوائد ديگر روزه آن است که بسياري از تمايلات نفساني را امساک نمايد و بر خواستههاي خويش غلبه کند.
در اثر اجتناب از خواهش هاي نفساني، روان از آرامش رفيعي برخوردار ميشود.
در آن لحظه، اگر کسي بخواهد از محفوظات خود استفادۀ لازم را بکند، بسيار موفقيتآميز خواهد بود.
حضرت عليعليهالسلامدر اين زمينه ميفرمايد: سه چيز موجب تقويت حافظه است؛
1. مسواک کردن دندان ها.
2. روزه داشتن.
3. قرآن خواندن.[1]
^^^
[1]. شهادت علم و فلسفه به اهميت و خوبي نماز و روزه ، ج 2 ، ص 50 ؛ سيره ماه رمضان ، ص 179.
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
فصل چهارم
وظائف روزهداران در ماه رمضان
§دعا و مناجات
§توبه و استغفار
§تلاوت قرآن
§عبادت و بندگي
§افطاري دادن
§رسيدگي به مستمندان
§صله ارحام
§دوري از گناهان
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
وظايف روزهداران در ماه مبارک رمضان
الف) دعا و مناجات
دعا، يعني خواندن خداي بزرگ و از او ياري خواستن. دعا، يعني پيوند با آفريدگار توانا و حکيم در غم و شادي، راحتي و گرفتاري و در لحظه لحظۀ زندگي.
در فرهنگ اسلام، دعا کردن به درگاه خداوند يکي از مشخصاتي است که ويژه موحدان و مؤمنان است، چنانکه خداوند ميفرمايد:
1-«قُلْ ما يَعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّي لَوْلا دُعاؤُکُمْ»؛[1]
اي پيامبر! بگو اگر دعا نکنيد و خدا را نخوانيد، پروردگار من به شما هيچ اعتنايي نخواهد کرد.
و آنگاه که پروردگار به کسي اعتنايي نکند، خسران دنيا و آخرت، و ضلالت و هلاکت او حتمي خواهد بود. در مقابل، کساني که خدا را بخوانند و به راستي از او ياري بخواهند، آفريدگار مهربان بدون شک، فريادشان را پاسخ مثبت خواهد داد، زيرا که خود چنين وعده داده است:
2-«وَ قالَ رَبُّکُمْ اُدْعُوني اَسْتَجِبْ لَکُمْ»؛[2]پروردگارتان گفت مرا بخوانيد تا شما را اجابت کنم.
بنابراين دعا کردن و نيازهاي خود را از خدا خواستن، يکي از صفات ضروري همۀ خداپرستان و مؤمنان است و هر
[1]. سوره فرقان/77 .
[2]. سوره غافر/60 .